Punctuation: greinarmerki í flóknum setningum á ensku – komma, semíkomma, tvípunktur og úrfellingarmerki
Punctuation for Complex Sentences
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund afmarkarðu setningar rétt, notar kommu, semíkommu, tvípunkt, þankastrik og sviga af öryggi, notar úrfellingarmerki rétt og fylgir annaðhvort breskum eða bandarískum stíl í gæsalöppum.
Aðalatriðið
Í tali sýnir röddin hvar hugsanir byrja og enda: þú gerir hlé, röddin rís og fellur. Í ritmáli vinna greinarmerkin þetta verk. Þau sýna lesandanum hvernig setningin er byggð.
Hugsaðu þér að setningin sé lestarferð. Punkturinn er endastöðin: lestin stoppar og allir fara út. Komman er stutt hægðun á leiðinni. Semíkomman tengir saman tvo heila vagna sem eiga saman. Tvípunkturinn er tilkynningin „næsta stöð:“ – nú kemur það sem var lofað. Þankastrik og svigar eru stutt hliðarspor sem liggur aftur inn á aðalleiðina.
Á B2-stigi er grundvallarreglan þessi: greinarmerkin fylgja málfræðinni, ekki andardrættinum. Tvær heilar setningar má ekki tengja með kommu einni saman, og frumlag má ekki skilja frá sögninni með einni kommu – sama hversu langt frumlagið er og hvar þú myndir gera hlé í tali.
Íslenska og enska
Á ensku má ekki tengja tvær aðalsetningar með kommu einni saman – það heitir comma splice og er algeng villa í ritgerðum. Þar þarf punkt, semíkommu eða kommu með samtengingu (and, but, so). Margt er þó líkt: tvípunktur kynnir skýringu eða upptalningu, og stutt þankastrik með bilum ( – ) er notað á báðum málum.
Munurinn er líka í smáatriðunum. Íslenskar gæsalappir eru „…“, en á ensku eru þær báðar uppi: "…" eða '…'. Íslenska notar kommu sem tugabrotsmerki og punkt á milli þúsunda („3,5%“, „12.500 kr.“); enskan gerir það öfugt: 3.5%, 12,500. Og á íslensku er eignarfall skrifað án úrfellingarmerkis („hús foreldra minna“, „bíll Önnu“), en á ensku þarf það: my parents' house, Anna's car. Úrfellingarmerki myndar hins vegar aldrei fleirtölu: the 1990s, ekki the 1990's.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Rafhlaðan var tóm og ég gat ekki hringt í neinn. | The battery was dead; I couldn't call anyone. | tvær heilar setningar: á ensku semíkomma, punktur eða , so – ekki komma ein |
| Nýi yfirmaðurinn okkar, sem byrjaði í mars, hefur þegar gert miklar breytingar. | Our new manager, who joined in March, has already made big changes. | ótakmarkandi tilvísunarsetning: á ensku kommur utan um |
| Hús foreldra minna er nálægt sjónum. | My parents' house is near the sea. | eignarfall án úrfellingarmerkis → s' / 's |
| Hún ólst upp á tíunda áratugnum. | She grew up in the 1990s. | áratugur: bara s, ekkert úrfellingarmerki |
| Miðinn kostar 12.500 kr. og verðið hækkaði um 3,5%. | The ticket costs 12,500 krónur, and the price went up by 3.5%. | punktur og komma skipta um hlutverk |
| Hún sagði: „Ég verð komin klukkan átta.“ | She said, "I'll be there by eight." | gæsalappir báðar uppi; á eftir said oftast komma |
Í stuttu máli: á milli tveggja heilla setninga dugar komma ekki á ensku; eignarfall fær úrfellingarmerki, fleirtala aldrei; og tölur og gæsalappir eru skrifaðar á enskan hátt.
Form
Setningaskil (heil setning er hér setning með eigið frumlag og sögn sem gæti staðið ein)
| Mynstur | Rétt? | Dæmi |
|---|---|---|
| Setning. Setning. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Setning; setning. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Setning, and / but / or / so / yet + setning. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Setning; however, setning. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Setning, setning. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Setning setning. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Komma: já og nei
| Settu kommu… | Dæmi |
|---|---|
| á eftir aukasetningu eða löngum lið fremst í setningu | When we arrived, the shop was closed. |
| utan um ótakmarkandi tilvísunarsetningu (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| á milli liða í upptalningu | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| á eftir eða utan um tengiorð eins og however | However, the results were clear. |
| ekki eina kommu á milli frumlags og sagnar | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| ekki utan um takmarkandi tilvísunarsetningu | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (ef þú átt aðeins við þá nemendur) |
Önnur greinarmerki
| Merki | Helsta notkun | Dæmi |
|---|---|---|
| ; semíkomma | tengir tvær náskyldar setningar; skilur á milli liða í upptalningu sem innihalda kommu | Some agreed; others didn't. |
| : tvípunktur | á eftir heilli setningu: kynnir skýringu, upptalningu eða tilvitnun | We need three things: time, money and patience. |
| – eða — þankastrik | innskot (í pörum) eða áhrifamikil viðbót (eitt) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) svigar | hljóðlátari viðbótarupplýsingar | The report (published in May) was ignored. |
| ' úrfellingarmerki | styttur ritháttur eða eignarfall | it's = it is; the company's profits |
| " " eða ' ' gæsalappir | bein ræða, tilvitnanir | She said, "I'll be late." |
Notkun
1Punktur eða komma? Comma splice og run-on
Tvær heilar setningar þurfa sterk skil: punkt, semíkommu eða kommu + and / but / or / so / yet. Tengiorð eins og however, therefore og otherwise eru ekki samtengingar og þurfa því punkt eða semíkommu á undan sér fremst í seinni setningunni. (Inni í setningu stendur however einfaldlega á milli komma: The results, however, were disappointing.) (Í skáldskap og spjallskilaboðum er slík komma stundum notuð viljandi, en í formlegum texta og á prófi er hún villa.)
2Helstu kommureglurnar
Settu kommu á eftir aukasetningu eða löngum inngangslið fremst í setningu, utan um ótakmarkandi upplýsingar, á milli liða í upptalningu og utan um tengiorð. Oxford-komman (komma á undan and í lok upptalningar) er venjan í flestum bandarískum stílhandbókum (en ekki í bandarískri fréttamennsku) og valfrjáls í breskum stíl; notaðu hana alltaf þegar hún kemur í veg fyrir misskilning. Skildu aldrei frumlag frá sögn með einni kommu, jafnvel þótt frumlagið sé mjög langt. (Kommupar utan um viðbótarupplýsingar er í lagi: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Semíkomma og tvípunktur
Semíkomma tengir tvær heilar setningar sem eru náskyldar og jafn þungar. Hún skilur líka á milli langra liða í upptalningu sem innihalda þegar kommu. Tvípunktur kemur á eftir heilli setningu og bendir fram á við: á skýringu, upptalningu eða tilvitnun. Í samfelldum texta seturðu ekki tvípunkt beint á eftir sögn eða forsetningu.
4Þankastrik og svigar fyrir innskot
Þankastrikapar eða svigar bæta viðbótarupplýsingum inn í miðja setningu. Þankastrik vekja meiri athygli og eru örlítið frjálslegri; svigar eru hljóðlátari. Eitt þankastrik getur bætt áhrifamikilli athugasemd við í lokin. Í breskum stíl er oft stutt strik með bilum ( – ), eins og á íslensku; í bandarískum stíl venjulega langt strik án bila (—). Veldu einn stíl og haltu þig við hann.
5Úrfellingarmerki
Úrfellingarmerki sýnir styttan rithátt eða eignarfall. Það myndar aldrei fleirtölu – hvorki nafnorða, talna, áratuga né skammstafana. (Sumar stílhandbækur leyfa það í fleirtölu einstakra bókstafa: Mind your p's and q's.) Á íslensku er eignarfall skrifað án úrfellingarmerkis („hús foreldra minna“) og áratugir með orðum („tíundi áratugurinn“); á ensku þarf úrfellingarmerki í eignarfalli, en ekki í 1990s.
6Gæsalappir: breskur og bandarískur stíll
Í bandarískum stíl eru gæsalappirnar tvöfaldar, og komma og punktur fara inn fyrir þær. Bresk forlög nota oft einfaldar gæsalappir og setja kommu eða punkt aðeins inn fyrir ef það tilheyrir tilvitnuninni. Í tilvitnun inni í tilvitnun nota báðir stílar hina gerðina. Báðir stílar eru réttir; haltu þig við sama stílinn í hverjum texta. Enskar gæsalappir eru báðar uppi – ekki eins og íslenska „…“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. Tvær aðalsetningar með kommu á milli → comma splice. Á íslensku segjum við oft tvær stuttar, skyldar fullyrðingar í einni lotu: Herjólfur sigldi ekki – við gistum aðra nótt á Hvolsvelli. Þegar sama hugsun er skrifuð á ensku lendir oft bara komma á milli. Á ensku er komma ein á milli tveggja heilla setninga villa. Notaðu punkt, semíkommu eða kommu með samtengingu (and, but, so).
2. Tölur á íslenskan hátt: „12.500 kr.“, „3,5%“. Á íslensku er komma tugabrotsmerki og punktur skilur á milli þúsunda. Á ensku er það öfugt: punktur er tugabrotsmerki og komma skilur á milli þúsunda. Enskur lesandi getur lesið „12.500“ sem tólf komma fimm.
3. Íslenskar gæsalappir „…“ í enskum texta. Íslensku gæsalappirnar „…“ (niðri og uppi) eru réttar á íslensku, en á ensku eru báðar uppi: "…" eða '…'. Farðu því yfir gæsalappirnar í enskri ritgerð.
4. Eignarfall án úrfellingarmerkis: „sumarbústaður afa og ömmu“. Á íslensku er eignarfall aldrei skrifað með úrfellingarmerki: „bíll Guðrúnar“, „hús foreldra minna“. Á ensku þarf eignarfall úrfellingarmerki: 's í eintölu og s' í fleirtölu sem endar á -s.
Ekki rugla saman
Takmarkandi og ótakmarkandi kommur – Kommur breyta merkingunni. Án komma segir setningin hvaða; með kommum bætir hún við upplýsingum um alla. Sjá B2-08.
Semíkomma og tvípunktur – Semíkomma tengir tvær jafngildar, skyldar hugsanir. Tvípunktur bendir fram á við: seinni hlutinn skýrir eða telur upp það sem sá fyrri lofaði.
its og it's – Its er eignarfornafn eins og his (sjá A1-08). It's merkir alltaf it is eða it has.
Stafsetning og framburður
- Kommur utan um ótakmarkandi setningu samsvara röddinni: stutt hlé, og röddin lægri og hljóðlátari á meðan viðbótarupplýsingarnar koma. Takmarkandi setning hefur ekkert hlé. Á ensku gefur komman lesandanum merki um það.
- Bandstrik (-) tengir orð saman: a well-known writer. Þankastrik (– eða —) skilur að hluta setningar. Notaðu ekki bandstrik í stað þankastriks. Þennan mun þekkirðu úr íslensku.
- Eignarfall nafna sem enda á -s: bæði James's car og James' car eru leyfð; James's er borið fram með aukaatkvæði, /ˈdʒeɪmzɪz/, og bæði /z/ eru rödduð – íslenskan hefur ekkert /z/, svo láttu raddböndin titra. Veldu einn stíl og haltu þig við hann.
- Í breskum stíl er yfirleitt lítill stafur á eftir tvípunkti (nema á eftir komi nafn eða heil tilvitnun); í bandarískum stíl er oft stór stafur á undan heilli setningu.
Gullna reglan
Settu greinarmerki eftir málfræðinni, ekki andardrættinum: tvær heilar setningar þurfa sterk skil – punkt, semíkommu eða kommu + samtengingu eins og and / but / so; settu ekki eina kommu á milli frumlags og sagnar; myndaðu aldrei fleirtölu með úrfellingarmerki. Og mundu: komma ein á milli tveggja aðalsetninga er villa á ensku, enskt eignarfall þarf úrfellingarmerki, og tölur og gæsalappir eru skrifaðar á enskan hátt.
Æfingar
A. Form
Bættu við greinarmerkjum eða skrifaðu rétta mynd.
-
Bættu við einni kommu: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Bættu við tveimur kommum: My father who is 70 still goes running every day.
-
Skrifaðu eignarfallsmyndina: the toys of my two sons
-
Veldu rétta svarið: The company lost … biggest client.
-
Tengdu saman með semíkommu og "however": The hotel was full. We found a room nearby.
-
Bættu við einu greinarmerki: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Hvor setningin merkir að allir farþegarnir voru með miða?
-
Þú vilt þakka fjórum manneskjum: foreldrum þínum, Önnu og Tom. Hvor útgáfan er skýr?
-
Veldu merkið sem kynnir skýringu: She had only one goal … to win.
-
Hvor setningin notar gæsalappir í bandarískum stíl?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Í samhengi
Veldu réttan kost í hverja eyðu.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu tvær skyldar setningar um heimabæ þinn og tengdu þær með semíkommu.
-
Skrifaðu setningu um einhvern í fjölskyldunni þinni með ótakmarkandi tilvísunarsetningu.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, despite og however á ensku: að tjá andstæðu Veldu rétta svarið: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Eignarfornöfn og 's á ensku: my, your, his, her, its og Tom's Veldu rétta svarið: a lovely town, but roads are terrible.
Svör
A. Form
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Merking
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Finndu villuna
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Í samhengi
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Spreyttu þig
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Blönduð upprifjun
- of whom
- Although
- It's … its
