Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: Kailangan, Bawal at Hindi Kailangan sa Ingles
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
Sa pahinang ito
Layunin
Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang pag-usapan ang mga patakaran at obligasyon, sabihin kung ano ang bawal, at sabihin kung ano ang hindi kailangan — gamit ang must, have to, mustn't, can't at don't have to — sa kasalukuyan, sa nakaraan at sa hinaharap.
Ang Pangunahing Ideya
Pareho ang sinasabi ng must at have to: "kailangan ito". Ang pagkakaiba ay madalas nasa kung saan nanggagaling ang presyon. Sa must, karaniwang galing ito sa nagsasalita: I must call my mum — sa tingin ko, mahalaga ito. Sa have to, galing ito sa labas: sa boss, sa batas, sa iskedyul. I have to wear a uniform — iyon ang sinasabi ng trabaho ko.
Ibang-iba naman ang mga negatibo, at ito ang pinakamahalagang bahagi ng aralin. Isipin ang dalawang bagay. Ang mustn't ay ang pulang lubid na harang sa museo: huwag tatawid — bawal. Ang don't have to ay isang menu: ikaw ang pipili. You mustn't park here (bawal). You don't have to pay (hindi kailangan — pero puwede kang magbayad kung gusto mo).
Panghuli, ang must ay isang modal, tulad ng can: hindi ito nagbabago, at wala itong anyong past. Ang have to naman ay karaniwang pandiwa, kaya puwede itong gamitin sa lahat ng tense: had to, will have to.
Para sa ating mga Pilipino, may magandang balita: may hiwalay na salita rin tayo para sa bawal at para sa hindi kailangan. Ang dapat bantayan ay ang anyo: sa Ingles, nagbabago ang have to ayon sa simuno at sa panahon.
Filipino at Ingles
Gumagana ang Filipino halos tulad ng Ingles sa mga negatibo: ang bawal o huwag ay mustn't / can't, at ang hindi kailangan ay don't have to. Kaya huwag mong isalin ang hindi kailangan bilang mustn't. Dalawa ang tunay na pagkakaiba. Una, sa pang-araw-araw na Filipino, madalas hindi nagbabago ang kailangan kahit iba ang panahon (Kailangan kong mag-overtime kahapon, Kailangan mong mag-taxi mamaya), pero sa Ingles, kailangang pumili: had to, have to o will have to. Pangalawa, hindi nagbabago ang kailangan ayon sa tao (kailangan ko, kailangan niya), pero sa Ingles: I have to, she has to.
| Filipino | Kahulugan | Ingles |
|---|---|---|
| Kailangan kong magsuot ng suit sa trabaho. | obligasyon mula sa labas | I have to wear a suit at work. |
| Kailangan niyang inumin ang gamot na ito. | siya (babae) | She has to take this medicine. |
| Dapat ipakita ng mga pasahero ang tiket nila sa drayber. | nakasulat na patakaran | Passengers must show their tickets to the driver. |
| Bawal pumarada rito. | bawal | You can't park here. / You mustn't park here. |
| Huwag mong hahawakan ang wire na iyan. | bawal, delikado | You mustn't touch that wire. |
| Hindi mo kailangang magbayad. | hindi kailangan, ikaw ang bahala | You don't have to pay. |
| Kailangan kong mag-overtime kahapon. | nakaraan: ang salita ng oras lang ang nagsasabi | I had to work late yesterday. |
| Kailangan mong mag-taxi mamayang hatinggabi. | hinaharap: ang salita ng oras lang ang nagsasabi | You'll have to take a taxi. |
Pansinin: puwede ring kinailangan (nakaraan) o kakailanganin (hinaharap) sa Filipino, pero sa karaniwang usapan, kailangan lang ang naririnig natin. Sa Ingles, hindi puwedeng laktawan ang panahon.
Anyo
Must — isang modal: pareho ang anyo para sa lahat ng simuno, at sinusundan ng base form (ang payak na anyo ng pandiwa).
| Anyo | Halimbawa |
|---|---|
| Positibo (affirmative) | I / you / she / we / they must go. |
| Negatibo | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| Tanong (bihira, medyo pormal) | Must I go? |
Have to — isang karaniwang pandiwa: nagbabago ito ayon sa simuno at gumagamit ng do / does / did sa negatibo at tanong.
| Anyo | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| Positibo | I have to work. | She has to work. |
| Negatibo | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| Tanong | Do you have to work? | Does she have to work? |
| Maikling sagot | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
Nakaraan at hinaharap — walang anyong past ang must at hindi ito puwedeng sumunod sa will, kaya have to ang gamitin.
| Panahon | Anyo | Halimbawa |
|---|---|---|
| Nakaraan | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| Tanong sa nakaraan | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| Hinaharap | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
Mapa ng kahulugan
| Pananalita | Kahulugan |
|---|---|
| must / have to | Kailangan ito. |
| mustn't / can't | Bawal ito. Huwag gawin! |
| don't have to | Hindi ito kailangan. Ikaw ang bahala. |
Gamit
1Must — Sariling Pakiramdam ng Obligasyon
Gamitin ang must kapag ikaw mismo ang nag-iisip na kailangan o mahalaga ang isang bagay. Karaniwan din ito sa masiglang personal na rekomendasyon.
2Must — Nakasulat na Patakaran at Paalala
Napakakaraniwan ng must sa mga nakasulat na patakaran, karatula, form at tagubilin.
3Have To — Obligasyon Mula sa Labas
Gamitin ang have to kapag galing ang obligasyon sa isang patakaran, sa taong may awtoridad, sa batas o sa sitwasyon. Ito ang karaniwang pinipili para sa mga routine at mga nakaayos na plano. Sa impormal na British English, pareho ang kahulugan ng have got to ('ve got to): I've got to go.
4Mustn't at Can't — Bawal
Gamitin ang mustn't para sabihing bawal ang isang bagay, o napakasamang ideya ito. Sa pang-araw-araw na usapan, napakakaraniwan ng can't para sa mga patakaran. Pangunahing British ang mustn't; sa American English, can't o don't ang karaniwang gamit.
5Don't Have To — Hindi Kailangan
Gamitin ang don't / doesn't have to kapag hindi kailangan ang isang bagay. Puwede mo itong gawin, pero hindi mo kailangan.
6Had To at Will Have To — Nakaraan at Hinaharap
Walang anyong past ang must. Para sa obligasyon sa nakaraan, gamitin ang had to. Para sa hinaharap, gamitin ang will have to. (Puwedeng gamitin ang must para sa malapit na hinaharap kung sarili mong plano — I must call her tomorrow — pero hindi ito kailanman sumusunod sa will.)
Karaniwang Mali
Mga Bitag para sa mga Pilipino
1. Kailangan na hindi nagbabago ang panahon. Sa karaniwang usapan, kailangan ang sinasabi natin para sa kahapon, ngayon at bukas. Kapag isinalin nang diretso, nananatiling have to ang pandiwa kahit tapos na ang oras. Sa Ingles, ang panahon ang nagpapasya: had to para sa nakaraan, will have to para sa hinaharap.
2. Kailangan niya → he have to. Hindi nagbabago ang kailangan ayon sa tao: kailangan ko, kailangan niya. Kaya madalas nakakalimutan ang has to para sa he / she / it. At dahil iisang siya ang gamit natin para sa lalaki at babae, tingnan din kung he o she ang tamang panghalip.
3. Dobleng past: Did you had to…? Kapag may did o didn't na, hindi na kailangang gawing past ang have. Isang beses lang minamarkahan ang past.
Huwag Ipagkamali
mustn't at don't have to — Ang mustn't ay ang lubid na harang: huwag gawin (bawal). Ang don't have to ay ang menu: ikaw ang pipili (hindi kailangan).
must at have to (positibo) — Kadalasan, puwede ang dalawa. Mas personal ang tunog ng must; ang have to ay tumuturo sa patakaran o sitwasyong galing sa labas. Sa American English, mas karaniwan ang have to sa pagsasalita. Sa Filipino, kailangan o dapat ang dalawa, kaya ang pinanggagalingan ng obligasyon ang tingnan.
can't (bawal) at can't (hindi kaya) — Pareho ang anyo; ang konteksto ang nagsasabi ng kahulugan. Mas madali ito sa Filipino: bawal at hindi marunong / hindi kaya. Para sa kakayahan, tingnan ang A1-17.
must para sa patakaran at must para sa hinuha — Hindi patakaran ang She must be tired; ang ibig sabihin nito ay "sigurado akong pagod siya" (siguradong pagod siya). Nasa B1-16 ang gamit na iyon. Nasa B2-07 ang need to at needn't.
Baybay at Bigkas
- mustn't /ˈmʌsnt/: hindi binibigkas ang unang t — "MUS-nt". Huwag magsingit ng patinig sa pagitan ng s at n; iwasan ang bigkas na parang "mas-tent".
- Maikli at maluwag ang patinig na /ʌ/ sa must, halos tulad ng maikling a natin pero mas relaks ang bibig. Sa loob ng pangungusap, madalas mahina ang must: /məst/ o /məs/ — I must go ay halos "I məs go".
- have to /ˈhæftə/: dahil sa /t/ na kasunod, parang /f/ ang tunog ng v. Hindi ito b: nakadikit nang marahan ang mga ngipin sa itaas sa ibabang labi, at dumadaan ang hangin. Iwasan ang "hab tu". Mahina rin ang to: /tə/, hindi buong "tu".
- has to /ˈhæstə/: /s/ dito, hindi /z/. had to /ˈhætə/: nawawala ang /d/ sa /t/.
- Ang /æ/ sa have, has, had: ibuka nang mas malaki ang bibig kaysa sa e, at ibaba ang panga — nasa pagitan ng a at e natin.
- Isulat ang buong anyo, hindi kailanman "hafta". Sa have to, huwag i-contract ang have: I have to go (o, impormal, I've got to go).
Gintong Tuntunin
Mustn't = huwag gawin — bawal ito. Don't have to = hindi ito kailangan — ikaw ang bahala. Walang anyong past ang must: had to para sa nakaraan at will have to pagkatapos ng will. At kahit kailangan lang ang sinasabi natin sa Filipino, sa Ingles ay piliin ang tamang anyo: have to / has to / had to / will have to.
Mga Pagsasanay
A. Anyo
Kumpletuhin ang pangungusap gamit ang tamang anyo ng salitang nasa panaklong.
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
Gawing negatibo: He has to pay.
-
Gawing hinaharap: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
Bumuo ng tanong sa past: you / have to / wait / long?
B. Kahulugan
Piliin ang sagot na tugma sa kahulugan.
-
Piliin ang tamang sagot: You … cross the road when the light is red.
-
Piliin ang tamang sagot: It's Sunday, so I … get up early.
-
Piliin ang tamang sagot: Entry is free. You … pay.
-
Piliin ang tamang sagot: It's a secret. You … tell anyone!
-
Piliin ang tamang sagot: In the museum: "Sorry, you … take photos here."
C. Hanapin ang Mali
Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. Sa Konteksto
Gamitin ang must, mustn't, can't o isang anyo ng have to.
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. Ikaw Naman
Isulat sa Ingles ang tungkol sa sarili mong buhay.
-
Sumulat ng dalawang bagay na kailangan mong gawin ngayong linggo at isang bagay na hindi mo kailangang gawin.
-
Sumulat ng dalawang patakaran para sa bahay, paaralan o trabaho mo gamit ang mustn't o can't.
F. Halo-halong Balik-aral
Balikan ang mga naunang aralin.
-
A1-17 Can at Can't sa Ingles: Kakayahan, Pahintulot at Pakiusap Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect o Past Simple? Ang Pagkakaiba, Madaling Paliwanag I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will sa Ingles: Desisyon, Pangako at Hula, Madaling Paliwanag It's late. I think I (take) a taxi.
