SlowingoGramatika
+ 2 / 3

Word Formation sa Ingles: Prefixes, Suffixes at Word Families — Paano Bumuo ng Salita

Word Formation: Building Words

Sa pahinang ito
  1. Layunin
  2. Ang Pangunahing Ideya
  3. Filipino at Ingles
  4. Anyo
  5. Gamit
  6. Karaniwang Mali
  7. Mga Bitag para sa mga Pilipino
  8. Huwag Ipagkamali
  9. Baybay at Bigkas
  10. Gintong Tuntunin
  11. Mga Pagsasanay

Layunin

Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang kilalanin kung paano binubuo ang mga salita sa Ingles — mula sa ugat, prefix (unlapi), suffix (hulapi), conversion at compounding — at gamitin ito para maintindihan ang mga salitang hindi mo pa alam, piliin ang tamang uri ng salita (word class) sa pangungusap, at iwasang malito sa mga pares tulad ng sensible / sensitive at economic / economical.

Ang Pangunahing Ideya

Mukhang napakalawak ng bokabularyo ng Ingles, pero malaking bahagi nito ay binuo mula sa mas maliit na hanay ng mga piyesa. Dala ng ugat (root) ang pangunahing kahulugan (employ). Binabago ng prefix sa unahan nito ang kahulugan (unemployed). Karaniwang binabago naman ng suffix sa hulihan ang uri ng salita (employ → employment, employer, employable).

Isipin ang word family na parang puno. Ang ugat ang katawan ng puno. Bawat suffix ay nagpapatubo ng sanga sa bagong uri ng salita: pangngalan mula sa pandiwa ang -ment, pang-uri mula sa pangngalan ang -ful, pandiwa mula sa pang-uri o pangngalan ang -ise/-ize. Binabago ng mga prefix ang kahulugan ng sanga pero bihira ang uri nito. Alamin ang ginagawa ng bawat piyesa at kaya mo nang sundan pabalik sa katawan ng puno ang mga salitang hindi mo pa nakikita: ang unsustainability ay un + sustain + able + ity.

Nakabubuo rin ang Ingles ng mga salita nang walang bagong piyesa: puwedeng magpalit lang ng uri ang isang salita (conversion: to email, an email) o sumama sa ibang salita (compounding: laptop, babysitter). Sapat ang regularidad ng mga pattern para gabayan ka, pero hindi sapat para mahulaan ang bawat salita — hindi tumutubo ang bawat sanga sa bawat puno, kaya laging suriin kung talagang umiiral ang bagong salita.

Filipino at Ingles

Magandang balita: sanay na tayo sa pagbuo ng salita gamit ang mga panlapi. Sa Filipino, nagiging pangngalan ang pang-uri sa ka-…-an (maganda → kagandahan, masaya → kasiyahan), tulad ng -ness at -ity. Ang pag- ay bumubuo ng pangngalan mula sa pandiwa (pagbuti, pagsang-ayon), tulad ng -ment at -tion. Ang walang ay kahawig ng -less, at ang di- ng un- at in-. Gumagamit din tayo ng conversion sa Taglish: ginagawa nating pandiwa ang mga pangngalang Ingles gamit ang mag- at i- (mag-text, i-google). Ang kaibahan: sa Ingles, iba-iba ang negatibong prefix (un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, non-), at hindi laging pareho ang anyo ng pangngalan at pang-uri — samantalang sa Filipino, minsan pareho (kumpiyansa).

FilipinoInglesPansinin
kasayahanhappinesspang-uri → pangngalan
pagbutiimprovementpandiwa → pangngalan
walang silbiuselesswalang → -less
di-tapatdishonestdi- → iba-ibang prefix
mag-text, i-googleto text, to googleconversion: pangngalan → pandiwa
kumpiyansa (pangngalan at pang-uri)confidence / confidentmagkaiba ang anyo sa Ingles

Anyo

Mga suffix ng pangngalan

SuffixIdinadagdag saMga halimbawa
-tion / -sion / -ationpandiwainform → information, decide → decision
-mentpandiwaimprove → improvement, agree → agreement
-nesspang-urihappy → happiness, aware → awareness
-itypang-uripossible → possibility, popular → popularity
-ance / -encepandiwa, pang-uriperform → performance, confident → confidence
-shippangngalan (katayuan, relasyon)friend → friendship, leader → leadership
-hoodpangngalan (kalagayan, yugto ng buhay, grupo)child → childhood, neighbour → neighbourhood
-er / -or / -istpandiwa, pangngalan (tao o bagay)teach → teacher, act → actor, science → scientist

Mga suffix ng pang-uri

SuffixKahuluganMga halimbawa
-ful / -lessmay / walacareful, careless; hopeful, hopeless
-able / -iblekayang gawinwashable, reliable, flexible, visible
-ousmay katangiandangerous, famous, ambitious
-ivemay ganitong katangian; may hiligcreative, attractive, talkative
-al / -icmay kaugnayan sanational, cultural; artistic, economic
-ishmedyo, humigit-kumulang; parang (madalas negatibo); nasyonalidadreddish, childish, British

Mga suffix ng pandiwa at pang-abay

SuffixIdinadagdag saMga halimbawa
-ise (UK) / -ize (US, pati UK)pang-uri, pangngalanmodernise / modernize, organise / organize
-enpang-uriwide → widen, short → shorten, weak → weaken
-ifypang-uri, pangngalansimple → simplify, class → classify, just → justify
-lypang-uri → pang-abayquick → quickly, careful → carefully

Mga prefix

PrefixKahuluganMga halimbawa
un-hindi / baligtarin ang kilosunhappy, unusual, unlock
in- / im- / il- / ir-hindiincorrect, impossible, illegal, irregular
dis-hindi / kabaligtarang kilosdishonest, disagree, disappear
non-hindi (neutral, madalas teknikal)non-smoker, non-fiction, non-essential
mis-nang malimisunderstand, mispronounce
re-mulirewrite, rebuild
over- / under-sobra / kulangovercook, underestimate
pre- / post-bago / pagkatapospre-war, postgraduate
co-magkasamaco-author, co-operate
anti-laban saantivirus, antisocial
self-sa sarili, ng sariliself-employed, self-confidence

Gamit

1Mga Suffix ng Pangngalan

Gamitin ang mga suffix ng pangngalan para pangalanan ang mga kilos, katangian, kalagayan at tao. Karaniwang nakapirmi sa salita ang pagpili ng suffix, kaya pag-aralan ang mga salita bilang word family. Para sa paggamit ng mga pangngalang ito sa pormal na pagsusulat, tingnan ang C1-11.

The improvement in her English has been remarkable.
Kahanga-hanga ang pagbuti ng Ingles niya.
improve + -ment
There's a growing awareness of mental health at work.
Lumalaki ang kamalayan tungkol sa mental health sa trabaho.
aware + -ness
Her childhood was spent moving between army bases.
Ginugol niya ang kanyang pagkabata sa paglipat-lipat sa mga base militar.
child + -hood
The partnership between the two universities began in 2018.
Nagsimula noong 2018 ang pagtutulungan ng dalawang unibersidad.
partner + -ship
The popularity of electric bikes has exploded in cities.
Biglang sumikat nang husto ang mga electric bike sa mga lungsod.
popular + -ity
She's a scientist, and her husband is a translator.
Siyentipiko siya, at tagasalin ang asawa niya.
-ist, -or = tao; taga- sa Filipino

2Mga Suffix ng Pang-uri

Nagdaragdag ng kahulugan ang mga suffix ng pang-uri bukod sa pagpapalit ng uri ng salita. Hindi laging posible ang dalawa sa mga pares tulad ng -ful / -less: may careful / careless, pero walang beautiless.

The instructions were helpful, but the app itself was useless.
Nakatulong ang mga instruction, pero walang silbi ang app mismo.
-less = walang
Is this jacket washable?
Puwede bang labhan ang jacket na ito?
-able = puwedeng gawin
He's very ambitious and extremely creative.
Napakaambisyoso niya at napakamalikhain.
-ous, -ive
The film is a bit childish, but the kids loved it.
Medyo pambata ang pelikula, pero gustong-gusto ito ng mga bata.
-ish = parang bata (negatibo)
Let's meet at sixish.
Magkita tayo bandang alas-sais.
-ish = humigit-kumulang (impormal)
There are serious environmental concerns about the new airport.
May seryosong pangamba para sa kapaligiran tungkol sa bagong paliparan.
environment + -al

3Mga Suffix ng Pandiwa at Pang-abay

Ginagawang pandiwa ng -ise/-ize, -en at -ify ang mga pang-uri at pangngalan, karaniwang may kahulugang "gawing (mas) X". Ginagawang pang-abay ng -ly ang karamihan ng pang-uri (A2-09).

The council plans to widen the road next year.
Balak ng konseho na palaparin ang kalsada sa susunod na taon.
gawing mas malapad
Can you simplify the explanation for the new staff?
Puwede mo bang pasimplehin ang paliwanag para sa mga bagong empleyado?
simple + -ify
We need to modernise our website.
Kailangan nating gawing moderno ang website natin.
tama rin ang modernize, at ito ang karaniwan sa US
The medicine may weaken your immune system.
Baka pahinain ng gamot ang immune system mo.
weak + -en
She answered the question confidently.
Sinagot niya ang tanong nang may kumpiyansa.
confident + -ly

4Mga Prefix

Binabago ng mga prefix ang kahulugan pero bihirang baguhin ang uri ng salita. Para sa "hindi", karaniwang nagiging im- ang in- bago ang m at p, il- bago ang l, at ir- bago ang r. Pero un- ang pinakakaraniwang negatibong prefix, at marami ang gumagamit nito sa halip (unpopular, unreal). Puwede ring "baligtarin ang kilos" ang dis- at un- (disconnect, unlock).

It's impossible to park in the centre on Saturdays.
Imposibleng pumarada sa sentro tuwing Sabado.
im- bago ang p
Driving without insurance is illegal.
Labag sa batas ang pagmamaneho nang walang insurance.
il- bago ang l
I think I misunderstood the question.
Sa tingin ko, mali ang pagkaintindi ko sa tanong.
mis- = nang mali
She's been self-employed for ten years.
Sampung taon na siyang may sariling negosyo.
self-
The museum is closed while the old wing is rebuilt.
Sarado ang museo habang muling itinatayo ang lumang bahagi nito.
re- = muli
We seriously underestimated how long the move would take.
Lubha naming minaliit kung gaano katagal ang paglipat.
under- = kulang

5Conversion at Compounding

Sa conversion, nagbabago ang uri ng salita nang walang pagbabago sa anyo: puwedeng pangngalan o pandiwa ang email, text, google, bottle. Sa ilang salitang may dalawang pantig, lumilipat ang diin: sa unang pantig ang diin ng pangngalan, sa pangalawa ang pandiwa. Sa compounding, nagsasama ang dalawang salita para bumuo ng bago, na isinusulat bilang isang salita, dalawang salita, o may gitling.

Just google the address.
I-google mo na lang ang address.
pangngalan → pandiwa; sa Filipino, i- + google
I'll text you when I arrive.
Ite-text kita pagdating ko.
mag-text / i-text
There's been an increase in demand.
Nagkaroon ng pagtaas sa demand.
pangngalan: diin sa "in"
Prices will probably increase again.
Malamang na tataas na naman ang mga presyo.
pandiwa: diin sa "crease"
Can you recommend a good babysitter?
May mairerekomenda ka bang mahusay na tagapag-alaga ng bata?
compound noun
She left her laptop on the train.
Naiwan niya ang laptop niya sa tren.
compound: lap + top

6Mga Nakalilitong Anyo ng Salita

May ilang salitang galing sa iisang ugat na magkaiba ang kahulugan. Maraming mali ang nagagawa dahil sa mga "false friend" na ito sa loob mismo ng Ingles, kahit sa abanteng antas.

It was a sensible decision to save some money.
Makatwirang desisyon ang mag-ipon ng kaunting pera.
sensible = praktikal, makatwiran
Be careful what you say — he's very sensitive about his weight.
Ingat sa sasabihin mo
sensitibo siya pagdating sa timbang niya. — sensitive = madaling masaktan
The country is facing an economic crisis.
Humaharap ang bansa sa krisis sa ekonomiya.
economic = may kinalaman sa ekonomiya
A smaller car is more economical to run.
Mas matipid gamitin ang mas maliit na kotse.
economical = matipid
It was a historic win for the team.
Makasaysayang panalo iyon para sa team.
historic = mahalaga sa kasaysayan
The museum has an archive of historical documents.
May archive ang museo ng mga dokumentong pangkasaysayan.
historical = tungkol sa nakaraan

Karaniwang Mali

❌It's unpossible.
✅It's impossible.
im- ang kasama ng possible, hindi un-.
❌I unagree with you.
✅I disagree with you.
dis- ang kasama ng agree.
❌There was a big improve in sales.
✅There was a big improvement in sales.
Pagkatapos ng pantukoy at pang-uri, pangngalan ang gamitin.
❌She's very confidence.
✅She's very confident.
Pagkatapos ng be + very, pang-uri ang gamitin.
❌We need to wider the road.
✅We need to widen the road.
Binubuo ang pandiwa gamit ang -en.
❌He's a very sensible person — he cries at every film.
✅He's a very sensitive person — he cries at every film.
Maling salita: sensible = praktikal; sensitive = emosyonal.
❌The economical situation is getting worse.
✅The economic situation is getting worse.
Maling salita: economic = ng ekonomiya; economical = matipid.

Mga Bitag para sa mga Pilipino

1. Kumpiyansa bilang pang-uri. Sa Filipino, pareho ang anyo ng kumpiyansa bilang pangngalan at pang-uri (May kumpiyansa siya, Kumpiyansa siya). Kaya madalas lumabas ang pangngalang confidence kung saan pang-uri ang kailangan. Pagkatapos ng be: confident.

❌I'm not confidence when I speak English in meetings.
✅I'm not confident when I speak English in meetings.
pang-uri pagkatapos ng be

2. Maling negatibong prefix. Dahil iisang di- o hindi ang gamit natin, madalas un- ang nahuhulaan para sa lahat. Pero may sariling prefix ang bawat salita; kabisaduhin ito kasama ng salita.

❌Most of the new hires are still unexperienced.
✅Most of the new hires are still inexperienced.
in- ang kasama ng experienced
❌The results of the survey were unconsistent.
✅The results of the survey were inconsistent.
in- ang kasama ng consistent

3. Mga compound na pang-Philippine English. May mga compound tayong karaniwan at naiintindihan sa Pilipinas pero hindi pamantayan sa ibang bansa. Hindi mali ang paraan ng pagbuo, pero hindi ito ang salitang gamit sa ibang lugar.

⚠️(sa isang hotel sa London) Excuse me, where's the comfort room?
✅Excuse me, where's the toilet? o Excuse me, where's the restroom?
Karaniwan sa Philippine English ang comfort room; toilet (UK) o restroom (US) ang pamantayang internasyonal.
⚠️(email sa kliyente sa ibang bansa) My officemate will send you the files.
✅My colleague will send you the files.
Karaniwan sa Philippine English ang officemate; colleague o co-worker ang pamantayang internasyonal.

Huwag Ipagkamali

-ic at -ical — May mga pares na magkaiba ang kahulugan (economic / economical, historic / historical, classic / classical); halos magkasingkahulugan naman ang iba (symmetric / symmetrical). Suriin ang bawat pares.

A white T-shirt with jeans is a classic look.
Klasikong porma ang puting T-shirt at maong.
classic = tipikal, hindi naluluma
She plays classical music on the violin.
Klasikal na musika ang tinutugtog niya sa biyolin.
classical = ng pormal na tradisyong Kanluranin

un- at non- — Madalas may dagdag na paghuhusga ang un-; neutral at naglalarawan lang ang non-.

That was a very unprofessional comment.
Hindi talaga propesyonal ang komentong iyon.
pamumuna
Most of the roles in the film are played by non-professional actors.
Karamihan ng papel sa pelikula ay ginampanan ng mga hindi propesyonal na aktor.
neutral na kategorya

-ed at -ing na pang-uri — Mga anyong participle ang mga ito, hindi bagong salita; tingnan ang A2-30.

The lecture was boring, so I was bored.
Nakakabagot ang lektyur, kaya nabagot ako.
-ing = nakakabagot; -ed = nabagot

Baybay at Bigkas

  • Karaniwang tinatanggal ang -e sa dulo bago ang suffix na nagsisimula sa patinig (create → creative) pero pinananatili bago ang suffix na nagsisimula sa katinig (hope → hopeful, move → movement). Mga eksepsiyon: tinatanggal ng argue → argument ang e bago ang suffix na katinig; pinananatili ng noticeable, manageable ang e bago ang suffix na patinig, para manatiling malambot ang c at g.
  • Karaniwang nagiging -i ang -y sa dulo kapag katinig ang nauuna: happy → happiness, beauty → beautiful, rely → reliable (pero shy → shyness, dry → dryness).
  • Puwedeng dumoble ang katinig sa dulo: forget → forgettable, begin → beginner.
  • Kayang ilipat ng suffix ang diin: photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (UK), /ˈfoʊtəɡræf/ (US) → photography /fəˈtɒɡrəfi/ (UK), /fəˈtɑːɡrəfi/ (US) → photographic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (UK), /ˌfoʊtəˈɡræfɪk/ (US): diin sa "pho", saka sa "tog", saka sa "graph". Karaniwang nasa pantig bago ang suffix ang diin ng mga salitang nagtatapos sa -ic, -ical, -ity at -tion: economic, possibility, information. Madalas tayong magkamali rito dahil iba ang diin ng mga kahawig na salita sa Filipino (ekonomiya, impormasyon); sundin ang diin ng Ingles.
  • Paglipat ng diin sa conversion: an increase /ˈɪnkriːs/ / to increase /ɪnˈkriːs/; ganito rin ang record, present, object, permit — sa unang pantig ang diin ng pangngalan, sa pangalawa ang pandiwa.
  • -ise ang karaniwang baybay sa UK; -ize sa US at tinatanggap din sa UK. Maging pare-pareho sa isang teksto. May mga salitang laging -ise, kahit sa US: advertise, exercise, surprise, advise.

Gintong Tuntunin

Sundan pabalik sa katawan ng puno ang mga salita: binabago ng prefix ang kahulugan, karaniwang binabago ng suffix ang uri ng salita, at dala ng ugat ang pangunahing kahulugan. Saka suriin kung talagang umiiral ang salita — sapat ang regularidad ng word formation para gabayan ka, pero hindi para garantiyahan. At tandaan: magkaiba ang anyo ng pangngalan at pang-uri sa Ingles (confidence / confident), kahit pareho sa Filipino.

Mga Pagsasanay

A. Anyo

Kumpletuhin ang pangungusap gamit ang anyong hinihingi.

  1. Pangngalan mula sa happy: Money can't buy .
  2. Pangngalan mula sa agree: We finally reached an .
  3. Negatibo ng legal: Parking here is .
  4. Pandiwa mula sa short: Can you this text to 200 words?
  5. Pandiwa mula sa simple: We need to the application process.
  6. Pang-uri mula sa rely: She's a very colleague.
  7. Hatiin ang salitang ito sa mga piyesa: unemployment

B. Kahulugan

Piliin ang tamang sagot.

  1. Piliin ang tamang sagot: Turn off the heating when you go out — it's more ….
  2. Piliin ang tamang sagot: The fall of the Berlin Wall was a … moment.
  3. Piliin ang tamang sagot: Don't be so … — it was only a joke!
  4. Ano ang ibig sabihin ng "overcooked"? …
  5. Aling pantig ang may diin sa pandiwang "record"? …

C. Hanapin ang Mali

Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.

  1. Her explain was very clear.
  2. I think you have underestimated the difficult of the task.
  3. The instructions were completely unclear.
  4. He was very disappoint with the result.

D. Sa Konteksto

Isulat ang tamang anyo ng salitang nasa panaklong.

A job advert
We are looking for a 17 (create) and 18 (rely) designer to join our team. You will work closely with our 19 (manage) and help to 20 (modern) our brand. Ours is a 21 (smoking) office, so smoking is only allowed outside. Experience is not essential, but a good 22 (know) of design software is required. We offer excellent 23 (opportune) for career development.

E. Ikaw Naman

Isulat sa Ingles.

  1. Sumulat ng tatlong salita mula sa iisang word family ng "decide" at gamitin ang isa sa mga ito sa pangungusap.
  2. Bumuo ng pangungusap tungkol sa trabaho o pag-aaral mo gamit ang salitang may "over-" o "under-".

F. Halo-halong Balik-aral

Balikan ang mga naunang aralin.

  1. B1-29 Adjective Order sa Ingles: Ayos ng mga Pang-uri at Compound Adjectives
    Bumuo ng compound adjective: a holiday that lasts two weeks
  2. A2-30 Bored o Boring? Ang Pagkakaiba ng -ed at -ing na Adjective sa Ingles
    Piliin ang tamang sagot: The film was so … that I fell asleep.
  3. A2-09 Adverbs sa Ingles: Quickly, Well, Hard — Pang-uri o Pang-abay?
    Bumuo ng adverb: She speaks (fluent) .
Mga sagot

A. Anyo

  1. happiness
  2. agreement
  3. illegal
  4. shorten
  5. simplify
  6. reliable
  7. un + employ + ment

B. Kahulugan

  1. economical
  2. historic
  3. sensitive
  4. cooked too much
  5. cord

C. Hanapin ang Mali

  1. Her explanation was very clear.
  2. I think you have underestimated the difficulty of the task.
  3. ✓ The instructions were completely unclear.
  4. He was very disappointed with the result.

D. Sa Konteksto

  1. creative
  2. reliable
  3. management / managers / manager
  4. modernise / modernize
  5. non-smoking / no-smoking
  6. knowledge
  7. opportunities

E. Ikaw Naman

  1. decision, decisive, decisively. She made a quick decision.
  2. I always underestimate how long my homework will take.

F. Halo-halong Balik-aral

  1. a two-week holiday
  2. boring
  3. fluently
App para sa AndroidMatuto Kahit Saan Google Play