İngilizce Rica, Teklif ve İzin İsteme: Can You, Could I, Shall I, Would You Mind
Requests, Offers and Permission
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda insanlardan bir şey yapmalarını rica edebilecek, bir şeyi yapmak için izin isteyebilecek, yardım teklif edebilecek ve kibarca cevap verebileceksiniz. Duruma uygun kibarlık seviyesini de seçebileceksiniz.
Temel Fikir
Birinden bir şey istediğimizde, aslında ondan zamanını ya da emeğini istiyoruz. İngilizce bunu mesafe ile yumuşatır: bir ricada ne kadar çok mesafe varsa, o kadar kibar duyulur.
Bir kibarlık merdiveni düşünün. En alt basamakta Can you help me? var: doğrudan ve samimi; aile ve arkadaşlarla tam yerinde. Bir basamak yukarıda Could you help me? var: could geçmiş zaman gibi görünür, bu da mesafe katar ve cümle daha yumuşak duyulur. Daha yukarıda Would you mind helping me? var: artık ricanın karşı taraf için sorun olup olmadığını bile soruyorsunuz. En üstte ise I was wondering if you could help me var: çok dikkatli ve çok kibar.
Üç ayrı iş de vardır. Rica (request), sizden bir şey yapmanızı ister: Could you…? İzin (permission), benim bir şey yapıp yapamayacağımı sorar: Could I…? Teklif (offer), benim sizin için bir şey yapmaya hazır olduğumu söyler: Shall I…? Önce işi seçin; sonra merdivende hangi basamakta duracağınızı seçin.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede de bir kibarlık merdiveni vardır: "Aç" → "Açar mısın?" → "Açabilir misiniz?" → "Rica etsem açar mısınız?". Yani mantık aynıdır. Rica, izin ve teklifi Türkçe şahıs ekleri ve kip ekleriyle ayırır; İngilizce ise cümlenin başındaki kalıpla.
| Türkçe | İş | İngilizce |
|---|---|---|
| Kapıyı aç-ar mı-sınız? | rica | Could you open the door? |
| Kapıyı aç-abilir mi-yim? | izin | Could I open the door? |
| Kapıyı aç-ayım mı? | teklif | Shall I open the door? |
| Biraz bekle-r mi-siniz, rica etsem? | çok kibar rica | Would you mind waiting a moment? |
| Pencereyi aç-ma-m-ın sakıncası var mı? | çok kibar izin | Do you mind if I open the window? |
| Taksi çağır-ma-m-ı ister misiniz? | teklif | Would you like me to call a taxi? |
Önemli bir fark: Türkçede "Menüyü verir misiniz, lütfen?" kadar "Menüyü verin lütfen" de kibar sayılabilir, çünkü "-in" eki zaten saygı taşır. İngilizcede ise emir cümlesi (Give me the menu, please.) please ile bile kaba duyulabilir. Rica için soru kalıbı kullanın.
Yapı
Rica — birinden bir şey yapmasını istemek
| Kalıp | Örnek | Kibarlık |
|---|---|---|
| Can you + yalın fiil? | Can you pass the salt? | nötr, samimi |
| Could you + yalın fiil? | Could you send me the file? | kibar |
| Would you + yalın fiil? | Would you close the window, please? | kibar |
| Would you mind + -ing? | Would you mind waiting a moment? | çok kibar |
| I was wondering if you could + yalın fiil | I was wondering if you could help me. | çok kibar, özenli |
İzin — bir şeyi yapıp yapamayacağınızı sormak
| Kalıp | Örnek | Kibarlık |
|---|---|---|
| Can I + yalın fiil? | Can I use your pen? | nötr, samimi |
| Could I + yalın fiil? | Could I leave early today? | kibar |
| May I + yalın fiil? | May I come in? | resmî |
| Do you mind if I + present simple? | Do you mind if I open the window? | çok kibar |
Teklif — yardım etmeye hazır olduğunuzu söylemek
| Kalıp | Örnek |
|---|---|
| Shall I + yalın fiil? | Shall I carry your bag? |
| Can I + yalın fiil? | Can I help you? |
| I'll + yalın fiil. | I'll get the door. |
| Would you like me to + yalın fiil? | Would you like me to call a taxi? |
| Do you want me to + yalın fiil? (samimi) | Do you want me to help? |
Cevaplar
| Soru | Evet | Hayır |
|---|---|---|
| Can / Could / Would you…? Can / Could / May I…? | Sure. / Of course. / Yes, go ahead. / No problem. | I'm sorry, but… / I'm afraid… |
| Would you mind…? / Do you mind if I…? | No, not at all. / No, go ahead. (no = sorun yok) | I'm sorry, but… / Actually, it's a bit difficult right now. |
| Shall I…? / Would you like me to…? | Yes, please. / That would be great, thanks. | No, thanks. I'm fine. / That's OK, thanks. |
Kullanımlar
1Rica etmek
İyi tanıdığınız kişilerle Can you…? kullanın. Daha kibar olmak için — iş arkadaşlarıyla, yabancılarla ya da mağazalarda — Could you…? ya da Would you…? kullanın. Ekstra yumuşaklık için please ekleyin.
2Çok kibar rica — Would you mind + -ing?
Would you mind + -ing biçimi çok kibardır. Aslında "Bu sizin için sorun olur mu?" diye sorar; bu yüzden No cevabı "Sorun değil, yaparım" demektir.
3İzin istemek
Bir şeyi yapıp yapamayacağınızı sormak için Can I / Could I / May I + yalın fiil kullanın. May I resmîdir; mağazalarda, ofislerde ve tanımadığınız kişilerle yaygındır. Do you mind if I…? + present simple çok kibardır. Bunu kalıp olarak öğrenin.
4Yardım teklif etmek
Karşınızdakinin yardımınızı isteyip istemediğini sormak için Shall I…? ya da Would you like me to…? kullanın ("…-eyim mi?"). Can I…? de çok yaygın bir tekliftir (Can I help you?, Can I get you a drink?): biçimi izin sorusuna benzer, ama karşınızdaki için bir şey yapmayı teklif edersiniz. O anda karar verip doğrudan teklif etmek için I'll… kullanın (bkz. A2-04). Would you like me to…? ve Do you want me to…? kalıplarını tek parça olarak öğrenin; want / would like + kişi + to A2-25'te. Shall I…? İngiliz İngilizcesinde daha yaygındır; Amerikan İngilizcesinde Should I…? ya da Do you want me to…? daha sık kullanılır.
5Çok kibar kalıplar — I was wondering if… / I'd like to ask…
Büyük bir iyilik isterken ya da önemli biriyle konuşurken kibar bir kalıp kullanın. I was wondering if you could… kalıbındaki past continuous geçmiş zamanı anlatmaz; mesafe katar, böylece cümle özenli ve kibar duyulur. Türkçedeki "acaba … mümkün mü?" gibi düşünün.
6Kibarca evet ve hayır demek
Evet demek için kısa, samimi ifadeler kullanın. Hayır derken sadece No demeyin: I'm sorry, but… ("Kusura bakmayın ama…") ya da I'm afraid… ("Maalesef…") deyin ve bir sebep söyleyin.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Verin lütfen" kalıbını aynen çevirmek. Türkçede "Hesabı getirin lütfen" saygılı bir cümledir, çünkü "-in" eki kibarlık taşır. İngilizcede emir cümlesinde böyle bir saygı eki yoktur; please eklense bile cümle emir gibi duyulabilir. Rica için soru kalıbı kullanın.
2. "Kapatır mısınız?" sorusunu "Do you…?" ile çevirmek. Türkçedeki kibar rica geniş zamanla kurulur: "Pencereyi kapatır mısınız?" Bunu present simple ile çevirmek kolaydır. Ama İngilizcede Do you close the window? bir alışkanlık sorusudur: "Pencereyi (genelde) kapatır mısınız?" Rica için Could you / Would you…? gerekir.
3. "…-eyim mi?" teklifini "Do I…?" ya da "Will I…?" ile çevirmek. "Kahve yapayım mı?" Türkçede çok doğal bir tekliftir. İngilizcede bunun karşılığı Shall I…? (ya da Do you want me to…?) kalıbıdır.
4. "Yardım etmemi ister misin?" cümlesini kelime kelime kurmak. Türkçedeki "etmemi" yapısı İngilizcede me + to + yalın fiil ile kurulur. "That I…" ya da "me help" diye kurmak yanlıştır.
5. "Would you mind…?" sorusuna "Tabii ki!" diye cevap vermek. Türkçede bir ricaya refleks olarak "Tabii!" deriz. İngilizcede Would you mind…? aslında "Sakıncası var mı?" diye sorar; Yes, of course "Evet, tabii ki sakıncası var" gibi anlaşılabilir. Türkçede de "Sakıncası var mı?" sorusuna "Yok" deriz; İngilizcede de öyle yapın.
Karıştırılmasın
Could you…? ve Could I…? — İşi özne belirler. You yaparsa rica; I yaparsa izin.
Shall I…? ve Will you…? — Shall I yardım teklif eder. Will you birinden bir şey yapmasını ister; emir gibi duyulabilir, bu yüzden Could you…? genellikle daha güvenlidir. Bkz. A2-04.
Would you like…? ve Do you like…? — Would you like şu anki bir tekliftir ("ister misin?"); Do you like genel zevkleri sorar ("sever misin?"). Bkz. A1-25.
Yazım ve Telaffuz
- Could you ve Would you birleşerek okunur: /ˈkʊdʒu/, /ˈwʊdʒu/ — "kucu", "wucu" gibi. Would'daki w dudaklar yuvarlanarak söylenir; Türkçedeki "v" gibi değil.
- Can I bağlanarak okunur: /kənaɪ/ — "kınay". Can'deki sesli harf burada zayıftır.
- Shall I hızlı konuşmada çoğu zaman /ʃəlaɪ/ olur — "şılay".
- Tonlama çok önemlidir. Sonunda yükselen ya da önce alçalıp sonra yükselen bir ses samimi duyulur. Düz ve alçalan bir ezgi, please olsa bile emir gibi duyulabilir.
- Please genellikle sona (Could you help me, please?) ya da özneden sonraya (Could you please help me?) gelir. Sondaki please'ten önce virgül kullanın.
Altın Kural
Önce işi seçin: rica (Could you…?), izin (Could I…?) ya da teklif (Shall I…?). Sonra kibarlığı seçin: daha çok mesafe (could, would, would you mind, I was wondering if) daha kibar duyulur. Would you mind…? ve Do you mind if I…? sorularına samimi cevap No (not at all)'dur.
Alıştırmalar
A. Yapı
Parantezdeki fiilin doğru biçimini yazın ya da cümleyi istenen kalıpla yeniden kurun.
-
Would you mind (turn) off the light?
-
Do you mind if I (use) your phone?
-
Would you like me (call) a taxi?
-
Could you ile kibar yapın: Pass me the water.
-
May I ile izin isteyin: (come in)
-
I was wondering if ile çok kibar yapın: Can you help me?
B. Anlam
Anlama ve duruma göre doğru seçeneği işaretleyin.
-
Doğru olanı seçin: … give me a lift to the station?
-
Doğru olanı seçin: … carry that bag for you?
-
Bir arkadaşınız soruyor: "Would you mind waiting five minutes?" Beklemekte sorun görmüyorsunuz. Cevap verin:
-
Hangisi bir teklif?
-
Hangisi en kibar?
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
Would you mind to help me?
-
Do you want that I call you later?
-
May you pass me the salt?
-
Could I ask you a question?
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu uygun kelimeyle tamamlayın.
Guest: Good evening. 16 I check in, please?
Receptionist: Of course. 17 I see your passport, please?
Guest: Here you are. And 18 you mind giving me a room on a high floor?
Receptionist: Not at all. 19 I carry your bags to the lift?
Guest: Yes, please. That 20 be great.
E. Sıra Sende
Gerçek hayattan durumlar için kendi cümlelerinizi yazın.
-
İyi tanımadığınız bir iş arkadaşınıza kibar bir rica yazın.
-
Komşunuzun elinde ağır alışveriş poşetleri var. İki farklı şekilde yardım teklif edin.
F. Karışık Tekrar
Önceki derslerden karışık sorular.
-
A2-04 İngilizce Will Kullanımı: Anlık Kararlar, Sözler, Teklifler ve Tahminler The phone's ringing. "I answer it."
-
A1-25 İngilizce Like, Want ve Would Like Kullanımı: Sevmek, İstemek, Kibarca Rica Etmek … a cup of tea? I've just made some.
-
A2-20 İngilizce Must ve Have To Farkı: Mustn't ve Don't Have To Kullanımı You smoke here. It's not allowed.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- turning
- use
- to call
- Could you pass me the water, please? / Could you please pass me the water? / Could you pass me the water?
- May I come in?
- I was wondering if you could help me.
B. Anlam
- Could you
- Shall I
- No, not at all.
- Can I help you?
- I was wondering if you could check this.
C. Hatayı Bul
- Would you mind helping me?
- Do you want me to call you later?
- Could you pass me the salt? / Can you pass me the salt? / Would you pass me the salt?
- ✓ Could I ask you a question?
D. Bağlam İçinde
- Could / Can / May
- May / Could / Can
- would
- Shall / Can / Should
- would
E. Sıra Sende
- Could you send me the report by Friday, please?
- Shall I carry one of those for you? Would you like me to open the door?
F. Karışık Tekrar
- 'll / will
- Would you like
- mustn't / can't / must not / cannot
