SlowingoDilbilgisi
B1 30 / 39

İngilizce Phrasal Verbs Dilbilgisi: Turn It Off, Look After Her

Phrasal Verbs: The Grammar

Bu sayfada
  1. Hedef
  2. Temel Fikir
  3. Türkçe ve İngilizce Yan Yana
  4. Yapı
  5. Kullanımlar
  6. Sık Yapılan Hatalar
  7. Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
  8. Karıştırılmasın
  9. Yazım ve Telaffuz
  10. Altın Kural
  11. Alıştırmalar

Hedef

Bu dersin sonunda phrasal verb'lerin dört türünü tanıyabilecek, isimleri ve zamirleri doğru yere koyabilecek (turn it off, look after her, run out of milk), bir fiilin hangi türden olduğunu sözlükten bulabilecek ve phrasal verb ile daha resmi tek kelimelik bir fiil arasında seçim yapabileceksiniz.

Temel Fikir

Phrasal verb (deyimsel fiil) bir fiil + particle (ilgeç) denen küçük bir kelimeden oluşur (up, off, out, on, down, back, away, over…). İkisi birlikte tek bir anlam birimi gibi çalışır: give up = vazgeçmek, find out = öğrenmek, ortaya çıkarmak. Anlam bazen kelimesi kelimesinedir (sit down = oturmak, go out = dışarı çıkmak); çoğu zaman değildir (put up with = katlanmak). En yaygın olanlarını A2-34'te gördünüz.

Bu ders işin öbür zor tarafıyla ilgili: kelime sırası. Bir phrasal verb'ü bir sandviç gibi düşünün. Fiil üstteki ekmek dilimi, particle alttaki ekmek dilimi. Asıl soru şu: Nesne nereye gider? Bazı phrasal verb'lerin hiç nesnesi yoktur. Bazıları sandviç gibi açılabilir: nesne ortadaki iç malzeme olabilir ya da sandviçten sonra gelebilir. Bazıları kapalıdır ve açılamaz; nesne her zaman onlardan sonra gelir. Ve hiç değişmeyen bir kural var: ayrılabilen bir fiilde zamir nesne (it, them, her) her zaman iç malzemedir: turn it off, asla turn off it.

Türkçe ve İngilizce Yan Yana

Türkçede phrasal verb'lerin anlamı çoğu zaman tek bir fiille söylenir: kapatmak, büyümek, ertelemek. Bu yüzden turn off gibi bir fiili tek bir blok sanıp nesneyi arkasına koymak kolaydır. Oysa Türkçede de nesne fiilden önce gelir ("onu kapat"); İngilizcede zamir de particle'dan önce gelir: turn it off. Türkçedeki hal ekleri ise (-e katlanmak, -le geçinmek) üç parçalı fiillerin son parçasını hatırlatır.

TürkçeİngilizceTür
Kalk-ar-ım.I get up.nesnesiz
Televizyon-u kapat.Turn the TV off. / Turn off the TV.ayrılabilen
On-u kapat.Turn it off.ayrılabilen + zamir
Kardeş-i-ne bakıyor.She looks after her brother.ayrılamayan
Süt-ümüz bitti.We've run out of milk.üç parçalı
Bu gürültü-ye katlanamıyorum.I can't put up with this noise.üç parçalı

Yapı

Dört tür

TürNesne?KalıpÖrnekler
1. nesnesiz (intransitive)yokfiil + particleget up, break down, grow up, set off
2. ayrılabilen (separable)varfiil + nesne + particle ya da fiil + particle + isimturn the TV off / turn off the TV
3. ayrılamayan (inseparable)varfiil + particle + nesnelook after her, get over it, run into him
4. üç parçalıvarfiil + particle + edat + nesnelook forward to it, run out of milk

Nesnesi olan fiile transitive (geçişli), nesnesi olmayan fiile intransitive (geçişsiz) denir.

Ayrılabilen fiiller: nesne nereye gider?

NesneOrtadaSonda
kısa isimTurn the lights off. ✅Turn off the lights. ✅
zamirTurn them off. ✅❌ Turn off them.
uzun isim öbeğimümkün, ama takip etmesi zorTurn off all the lights in the house. ✅

Ayrılamayan ve üç parçalı fiiller: nesne her zaman sondadır

Fiilİsim nesneZamir nesne
look afterShe looks after her grandmother.She looks after her.
get overHe got over the flu quickly.He got over it quickly.
get on withI get on with my colleagues.I get on with them.
put up withI can't put up with this noise.I can't put up with it.

Sözlük türü nasıl gösterir? (sb = somebody / birisi, sth = something / bir şey)

Sözlük maddesiSize söylediği
turn sth off / turn off sthayrılabilen: nesne ortada ya da sonda olabilir
look after sb/sthayrılamayan: nesne yalnızca particle'dan sonra gelir
get upnesnesiz
run out of sthüç parçalı: nesne sonda

Kullanımlar

1Nesnesiz phrasal verb'ler

Bu phrasal verb'ler nesne olmadan tamamdır. Particle'dan sonra en fazla bir zaman ya da yer ifadesi gelir.

What time do you usually get up?
Genellikle saat kaçta kalkarsın?
Our car broke down on the motorway.
Arabamız otoyolda bozuldu.
motorway (UK), highway (US)
I grew up in a small fishing town.
Küçük bir balıkçı kasabasında büyüdüm.
We set off before sunrise to avoid the heat.
Sıcağa yakalanmamak için güneş doğmadan yola çıktık.

2Ayrılabilen phrasal verb'ler + isim

Nesne bir isimse genellikle ortaya ya da sona koyabilirsiniz. Nesne uzunsa, dinleyici takip edebilsin diye sona koyun.

Can you turn the heating down?
Kaloriferi biraz kısabilir misin?
"turn down the heating" da olur
Please fill in this form.
Lütfen bu formu doldurun.
"fill this form in" da olur
She picked up the kids from school.
Çocukları okuldan aldı.
I need to give back all the books I borrowed last term.
Geçen dönem ödünç aldığım bütün kitapları geri vermem gerekiyor.
uzun nesne sonda

3Ayrılabilen phrasal verb'ler + zamir

Nesne bir zamirse (it, them, him, her, me, us, you), zamir mutlaka fiil ile particle'ın arasına girer.

I don't know this word, so I'll look it up.
Bu kelimeyi bilmiyorum, sözlükten bakacağım.
Your shoes are wet. Take them off.
Ayakkabıların ıslak. Çıkar onları.
If you don't need the old sofa, why don't you give it away?
Eski kanepeye ihtiyacın yoksa neden birine vermiyorsun?
He called me back an hour later.
Bir saat sonra beni geri aradı.
Can you wake me up at seven?
Beni yedide uyandırabilir misin?

4Ayrılamayan phrasal verb'ler

Bu fiillerde particle bir edat gibi çalışır: nesne, isim de olsa zamir de olsa, her zaman ondan sonra gelir. Soru cümlelerinde ve ilgi cümlelerinde particle fiilin yanında kalır.

Who's looking after the dog while you're away?
Sen yokken köpeğe kim bakıyor?
It took her months to get over the break-up.
Ayrılığı atlatması aylar sürdü.
I ran into an old friend at the airport.
Havalimanında eski bir arkadaşa rastladım.
Don't worry about the complaint. I'll deal with it.
Şikâyet için endişelenme. Ben ilgilenirim.
What are you looking for?
Ne arıyorsun?
soruda particle fiille birlikte sonda kalır

5Üç parçalı phrasal verb'ler

Fiil + particle + edat. Üç parça birlikte kalır ve nesne her zaman sona gelir. Look forward to'dan sonra bir isim ya da -ing formu kullanın (bkz. B1-19).

We've run out of coffee again.
Yine kahvemiz bitti.
I'm really looking forward to the holidays.
Tatili dört gözle bekliyorum.
Do you get on with your neighbours?
Komşularınla iyi geçinir misin?
I can't put up with his rude comments any more.
Onun kaba yorumlarına artık katlanamıyorum.
She came up with a brilliant idea for the campaign.
Kampanya için harika bir fikir buldu.

6Bir phrasal verb, iki tür

Bazı phrasal verb'ler bir anlamda nesnesiz, başka bir anlamda ayrılabilendir. Nesnenin yerine karar vermeden önce anlama bakın.

The plane took off on time.
Uçak zamanında kalktı.
nesnesiz: yerden havalandı
Take off your jacket if you're hot.
Sıcakladıysan ceketini çıkar.
ayrılabilen: çıkarmak
The lift broke down again.
Asansör yine bozuldu.
nesnesiz: çalışmayı durdurdu; lift (UK), elevator (US)
The firefighters broke the door down.
İtfaiyeciler kapıyı kırdı.
ayrılabilen: kırıp yıkmak

7Phrasal verb mü, resmi tek fiil mi?

Phrasal verb'ler sohbete, arkadaşlara yazılan e-postalara ve samimi yazılara özgüdür. Resmi yazıda çoğu zaman benzer anlamlı tek bir fiil tercih edilir. İkisi de doğru İngilizcedir; seçim üslupla ilgilidir.

Can you find out what time the shop opens?
Dükkânın saat kaçta açıldığını öğrenebilir misin?
resmi: discover
The meeting has been put off until Friday.
Toplantı cumaya ertelendi.
resmi: postponed
The committee has postponed the decision.
Kurul kararı erteledi.
resmi
She turned down the job offer.
İş teklifini geri çevirdi.
resmi: rejected / declined
Prices have gone up again.
Fiyatlar yine arttı.
resmi: increased

Sık Yapılan Hatalar

❌I took off it.
✅I took it off.
Ayrılabilen fiilde zamir ortaya gelir.
❌Can you pick up me at six?
✅Can you pick me up at six?
Zamir ortada.
❌She looks her little brother after.
✅She looks after her little brother.
look after ayrılamaz.
❌We've run out milk.
✅We've run out of milk.
Üç parçalı fiiller üç parçasını da korur.
❌She came up a great idea.
✅She came up with a great idea.
come up with üç parçalı bir fiildir.
❌My car broke down it.
✅My car broke down.
break down (= bozulmak) nesne almaz.
❌Please wake up me at seven.
✅Please wake me up at seven.
wake sb up ayrılabilir: zamir ortada.
⚠️I gave all the old clothes that didn't fit me any more away.
✅I gave away all the old clothes that didn't fit me any more.
Dilbilgisi açısından doğru, ama uzun bir nesne sonda çok daha kolay takip edilir.

Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar

1. Phrasal verb'ü tek bir fiil sanıp zamiri sona koymak. "Kapat", "çıkar", "uyandır" tek kelimedir. Turn off, take off, wake up da tek bir fiil gibi düşünülünce zamir normal bir nesne gibi sona eklenir. Ayrılabilen fiillerde zamir mutlaka ortaya girer.

❌I took off it.
✅I took it off.
❌Please wake up me at seven.
✅Please wake me up at seven.

2. "Bakmak" fiili yüzünden particle'ı unutmak. Türkçede "kardeşine bakıyor" (ona özen gösteriyor), "anahtarlarına bakıyor" (arıyor) ve "resme bakıyor" hep aynı fiille söylenir. İngilizcede anlam particle ile değişir: look after (bakmak, ilgilenmek), look for (aramak), look at (bakmak).

❌I'm looking my keys. (aramak anlamında)
✅I'm looking for my keys.
❌Look this photo!
✅Look at this photo!

3. Üç parçalı fiilin son parçasını düşürmek. Türkçede "Harika bir fikir buldu", "Sana yetişemiyorum" deriz; ayrı bir edat yoktur. İngilizcede üç parçanın üçü de gerekir.

❌She came up a great idea.
✅She came up with a great idea.
❌Slow down — I can't keep up you!
✅Slow down — I can't keep up with you!

4. "Aileni tanımayı dört gözle bekliyorum" cümlesinde yalın fiil kullanmak. To kelimesi akla mastar getirir. Ama look forward to yapısındaki to bir edattır; arkasından isim ya da -ing formu gelir.

❌I'm looking forward to meet your parents.
✅I'm looking forward to meeting your parents.

Karıştırılmasın

Particle ve sıradan edat — Aynı küçük kelime bir particle (fiilin parçası) ya da bir edat (yer bildiren öbeğin parçası) olabilir. Test: Bir zamir ortaya girebiliyor mu?

She looked up the word in the dictionary.
Kelimeye sözlükten baktı.
phrasal verb: "she looked it up" denebilir
She looked up the chimney.
Bacanın içinden yukarı baktı.
edat + yer: burada "she looked it up" denemez

get up ve wake up — Get up (yataktan kalkmak) nesne almaz. Wake up nesnesiz (I woke up) ya da ayrılabilen (Wake me up) olabilir.

I woke up at six but didn't get up until seven.
Altıda uyandım ama yediye kadar kalkmadım.
The noise woke the baby up.
Gürültü bebeği uyandırdı.

Particle'ların anlamı — Bu ders kelime sırasıyla ilgili. Up, down, out, off ve diğer particle'ların anlamları için bkz. B2-25; birlikte kullanılan kelimeler için bkz. T-03.

Yazım ve Telaffuz

  • Çoğu phrasal verb'de asıl vurgu particle'dadır: give up, turn it off, set off.
  • Üç parçalı fiillerde vurgu genellikle particle'a düşer: look forward to, run out of, put up with. Sondaki edat zayıf okunur: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/ — "ıv", "tı", "widh" (th: dil ucu dişlerin arasında; "z" değil).
  • Ortadaki zamir vurgusuz ve kısadır: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/ — "pik-mi-AP" gibi.
  • Phrasal verb'lerden türeyen isimler bitişik ya da tireyle yazılır ve vurgu ilk parçadadır: a breakdown, a takeoff, a check-in. Fiiller ise iki kelimedir: to break down, to check in.

Altın Kural

Sorun: Phrasal verb'ün nesnesi var mı, varsa yeri değişebiliyor mu? Ayrılabilen fiilde zamir ortaya gelir (turn it off). Ayrılamayan ve üç parçalı fiillerde nesne sonda kalır (look after her, run out of it). Türkçede tek kelime olan bir fiil, İngilizcede iki ya da üç parçadan oluşabilir; hiçbir parçayı düşürmeyin.

Alıştırmalar

A. Yapı

1–3: Kelimeleri sıraya koyun. 4–6: İsmi bir zamirle değiştirin.

  1. Sıraya koyun: off / please / it / turn
  2. Sıraya koyun: after / she / them / looks
  3. Sıraya koyun: out / we / sugar / of / ran
  4. İsmi zamirle değiştirin: Turn down the music.
  5. İsmi zamirle değiştirin: I came across this photo yesterday.
  6. İsmi zamirle değiştirin: Can you put away the toys?

B. Anlam

Doğru seçeneği işaretleyin.

  1. Bir rapor için daha resmi fiili seçin: We need to find out the cause. …
  2. Doğru olanı seçin: "The plane took off." …
  3. Doğru olanı seçin: She … after a year.
  4. Doğru olanı seçin: In "The cat ran up the tree", up is a ….

C. Hatayı Bul

Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.

  1. I'll pick up you at the station.
  2. Can you look my cat after this weekend?
  3. I can't put up this noise.
  4. Turn off the lights in the kitchen, please.

D. Bağlam İçinde

Diyaloğu parantezdeki phrasal verb'lerle tamamlayın.

Taşınma günü
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)

E. Sıra Sende

  1. Sabah rutininizle ilgili get up, put on ya da turn off ile iki cümle yazın. Birinde zamir kullanın.
  2. İyi geçindiğiniz biri hakkında bir cümle, katlanamadığınız bir şey hakkında bir cümle yazın.

F. Karışık Tekrar

  1. B1-19 İngilizce Gerund: İsim Gibi Kullanılan -ing ve Edatlardan Sonra -ing
    I'm looking forward to (see) you next week.
  2. A2-15 İngilizcede İki Nesneli Fiiller: Give Me the Book, Give It to Me
    Doğru olanı seçin: Here's your book. I'll tomorrow.
  3. B1-27 İngilizce So That, In Order To, Because Of, Due To: Amaç, Sebep, Sonuç
    I looked the word up ___ check the spelling. …
Cevap anahtarı

A. Yapı

  1. Please turn it off. / Turn it off, please.
  2. She looks after them.
  3. We ran out of sugar.
  4. Turn it down.
  5. I came across it yesterday.
  6. Can you put them away?

B. Anlam

  1. discover
  2. intransitive
  3. gave it up
  4. preposition

C. Hatayı Bul

  1. I'll pick you up at the station.
  2. Can you look after my cat this weekend?
  3. I can't put up with this noise.
  4. ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.

D. Bağlam İçinde

  1. pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
  2. run out of
  3. throw it away
  4. looking after
  5. get on with

E. Sıra Sende

  1. I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
  2. I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.

F. Karışık Tekrar

  1. seeing
  2. give it to you
  3. to
Android UygulamaHareket Halinde Öğren Google Play