İngilizce Phrasal Verbs Dilbilgisi: Turn It Off, Look After Her
Phrasal Verbs: The Grammar
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda phrasal verb'lerin dört türünü tanıyabilecek, isimleri ve zamirleri doğru yere koyabilecek (turn it off, look after her, run out of milk), bir fiilin hangi türden olduğunu sözlükten bulabilecek ve phrasal verb ile daha resmi tek kelimelik bir fiil arasında seçim yapabileceksiniz.
Temel Fikir
Phrasal verb (deyimsel fiil) bir fiil + particle (ilgeç) denen küçük bir kelimeden oluşur (up, off, out, on, down, back, away, over…). İkisi birlikte tek bir anlam birimi gibi çalışır: give up = vazgeçmek, find out = öğrenmek, ortaya çıkarmak. Anlam bazen kelimesi kelimesinedir (sit down = oturmak, go out = dışarı çıkmak); çoğu zaman değildir (put up with = katlanmak). En yaygın olanlarını A2-34'te gördünüz.
Bu ders işin öbür zor tarafıyla ilgili: kelime sırası. Bir phrasal verb'ü bir sandviç gibi düşünün. Fiil üstteki ekmek dilimi, particle alttaki ekmek dilimi. Asıl soru şu: Nesne nereye gider? Bazı phrasal verb'lerin hiç nesnesi yoktur. Bazıları sandviç gibi açılabilir: nesne ortadaki iç malzeme olabilir ya da sandviçten sonra gelebilir. Bazıları kapalıdır ve açılamaz; nesne her zaman onlardan sonra gelir. Ve hiç değişmeyen bir kural var: ayrılabilen bir fiilde zamir nesne (it, them, her) her zaman iç malzemedir: turn it off, asla turn off it.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede phrasal verb'lerin anlamı çoğu zaman tek bir fiille söylenir: kapatmak, büyümek, ertelemek. Bu yüzden turn off gibi bir fiili tek bir blok sanıp nesneyi arkasına koymak kolaydır. Oysa Türkçede de nesne fiilden önce gelir ("onu kapat"); İngilizcede zamir de particle'dan önce gelir: turn it off. Türkçedeki hal ekleri ise (-e katlanmak, -le geçinmek) üç parçalı fiillerin son parçasını hatırlatır.
| Türkçe | İngilizce | Tür |
|---|---|---|
| Kalk-ar-ım. | I get up. | nesnesiz |
| Televizyon-u kapat. | Turn the TV off. / Turn off the TV. | ayrılabilen |
| On-u kapat. | Turn it off. | ayrılabilen + zamir |
| Kardeş-i-ne bakıyor. | She looks after her brother. | ayrılamayan |
| Süt-ümüz bitti. | We've run out of milk. | üç parçalı |
| Bu gürültü-ye katlanamıyorum. | I can't put up with this noise. | üç parçalı |
Yapı
Dört tür
| Tür | Nesne? | Kalıp | Örnekler |
|---|---|---|---|
| 1. nesnesiz (intransitive) | yok | fiil + particle | get up, break down, grow up, set off |
| 2. ayrılabilen (separable) | var | fiil + nesne + particle ya da fiil + particle + isim | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. ayrılamayan (inseparable) | var | fiil + particle + nesne | look after her, get over it, run into him |
| 4. üç parçalı | var | fiil + particle + edat + nesne | look forward to it, run out of milk |
Nesnesi olan fiile transitive (geçişli), nesnesi olmayan fiile intransitive (geçişsiz) denir.
Ayrılabilen fiiller: nesne nereye gider?
| Nesne | Ortada | Sonda |
|---|---|---|
| kısa isim | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| zamir | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| uzun isim öbeği | mümkün, ama takip etmesi zor | Turn off all the lights in the house. ✅ |
Ayrılamayan ve üç parçalı fiiller: nesne her zaman sondadır
| Fiil | İsim nesne | Zamir nesne |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
Sözlük türü nasıl gösterir? (sb = somebody / birisi, sth = something / bir şey)
| Sözlük maddesi | Size söylediği |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | ayrılabilen: nesne ortada ya da sonda olabilir |
| look after sb/sth | ayrılamayan: nesne yalnızca particle'dan sonra gelir |
| get up | nesnesiz |
| run out of sth | üç parçalı: nesne sonda |
Kullanımlar
1Nesnesiz phrasal verb'ler
Bu phrasal verb'ler nesne olmadan tamamdır. Particle'dan sonra en fazla bir zaman ya da yer ifadesi gelir.
2Ayrılabilen phrasal verb'ler + isim
Nesne bir isimse genellikle ortaya ya da sona koyabilirsiniz. Nesne uzunsa, dinleyici takip edebilsin diye sona koyun.
3Ayrılabilen phrasal verb'ler + zamir
Nesne bir zamirse (it, them, him, her, me, us, you), zamir mutlaka fiil ile particle'ın arasına girer.
4Ayrılamayan phrasal verb'ler
Bu fiillerde particle bir edat gibi çalışır: nesne, isim de olsa zamir de olsa, her zaman ondan sonra gelir. Soru cümlelerinde ve ilgi cümlelerinde particle fiilin yanında kalır.
5Üç parçalı phrasal verb'ler
Fiil + particle + edat. Üç parça birlikte kalır ve nesne her zaman sona gelir. Look forward to'dan sonra bir isim ya da -ing formu kullanın (bkz. B1-19).
6Bir phrasal verb, iki tür
Bazı phrasal verb'ler bir anlamda nesnesiz, başka bir anlamda ayrılabilendir. Nesnenin yerine karar vermeden önce anlama bakın.
7Phrasal verb mü, resmi tek fiil mi?
Phrasal verb'ler sohbete, arkadaşlara yazılan e-postalara ve samimi yazılara özgüdür. Resmi yazıda çoğu zaman benzer anlamlı tek bir fiil tercih edilir. İkisi de doğru İngilizcedir; seçim üslupla ilgilidir.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Phrasal verb'ü tek bir fiil sanıp zamiri sona koymak. "Kapat", "çıkar", "uyandır" tek kelimedir. Turn off, take off, wake up da tek bir fiil gibi düşünülünce zamir normal bir nesne gibi sona eklenir. Ayrılabilen fiillerde zamir mutlaka ortaya girer.
2. "Bakmak" fiili yüzünden particle'ı unutmak. Türkçede "kardeşine bakıyor" (ona özen gösteriyor), "anahtarlarına bakıyor" (arıyor) ve "resme bakıyor" hep aynı fiille söylenir. İngilizcede anlam particle ile değişir: look after (bakmak, ilgilenmek), look for (aramak), look at (bakmak).
3. Üç parçalı fiilin son parçasını düşürmek. Türkçede "Harika bir fikir buldu", "Sana yetişemiyorum" deriz; ayrı bir edat yoktur. İngilizcede üç parçanın üçü de gerekir.
4. "Aileni tanımayı dört gözle bekliyorum" cümlesinde yalın fiil kullanmak. To kelimesi akla mastar getirir. Ama look forward to yapısındaki to bir edattır; arkasından isim ya da -ing formu gelir.
Karıştırılmasın
Particle ve sıradan edat — Aynı küçük kelime bir particle (fiilin parçası) ya da bir edat (yer bildiren öbeğin parçası) olabilir. Test: Bir zamir ortaya girebiliyor mu?
get up ve wake up — Get up (yataktan kalkmak) nesne almaz. Wake up nesnesiz (I woke up) ya da ayrılabilen (Wake me up) olabilir.
Particle'ların anlamı — Bu ders kelime sırasıyla ilgili. Up, down, out, off ve diğer particle'ların anlamları için bkz. B2-25; birlikte kullanılan kelimeler için bkz. T-03.
Yazım ve Telaffuz
- Çoğu phrasal verb'de asıl vurgu particle'dadır: give up, turn it off, set off.
- Üç parçalı fiillerde vurgu genellikle particle'a düşer: look forward to, run out of, put up with. Sondaki edat zayıf okunur: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/ — "ıv", "tı", "widh" (th: dil ucu dişlerin arasında; "z" değil).
- Ortadaki zamir vurgusuz ve kısadır: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/ — "pik-mi-AP" gibi.
- Phrasal verb'lerden türeyen isimler bitişik ya da tireyle yazılır ve vurgu ilk parçadadır: a breakdown, a takeoff, a check-in. Fiiller ise iki kelimedir: to break down, to check in.
Altın Kural
Sorun: Phrasal verb'ün nesnesi var mı, varsa yeri değişebiliyor mu? Ayrılabilen fiilde zamir ortaya gelir (turn it off). Ayrılamayan ve üç parçalı fiillerde nesne sonda kalır (look after her, run out of it). Türkçede tek kelime olan bir fiil, İngilizcede iki ya da üç parçadan oluşabilir; hiçbir parçayı düşürmeyin.
Alıştırmalar
A. Yapı
1–3: Kelimeleri sıraya koyun. 4–6: İsmi bir zamirle değiştirin.
-
Sıraya koyun: off / please / it / turn
-
Sıraya koyun: after / she / them / looks
-
Sıraya koyun: out / we / sugar / of / ran
-
İsmi zamirle değiştirin: Turn down the music.
-
İsmi zamirle değiştirin: I came across this photo yesterday.
-
İsmi zamirle değiştirin: Can you put away the toys?
B. Anlam
Doğru seçeneği işaretleyin.
-
Bir rapor için daha resmi fiili seçin: We need to find out the cause. …
-
Doğru olanı seçin: "The plane took off." …
-
Doğru olanı seçin: She … after a year.
-
Doğru olanı seçin: In "The cat ran up the tree", up is a ….
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu parantezdeki phrasal verb'lerle tamamlayın.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. Sıra Sende
-
Sabah rutininizle ilgili get up, put on ya da turn off ile iki cümle yazın. Birinde zamir kullanın.
-
İyi geçindiğiniz biri hakkında bir cümle, katlanamadığınız bir şey hakkında bir cümle yazın.
F. Karışık Tekrar
-
B1-19 İngilizce Gerund: İsim Gibi Kullanılan -ing ve Edatlardan Sonra -ing I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 İngilizcede İki Nesneli Fiiller: Give Me the Book, Give It to Me Doğru olanı seçin: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 İngilizce So That, In Order To, Because Of, Due To: Amaç, Sebep, Sonuç I looked the word up ___ check the spelling. …
