İngilizce Have Something Done: Causative (Ettirgen) Yapı
Have Something Done: Causatives
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda bir şeyi başkasına yaptırdığınızı söyleyebilecek (I had my hair cut), have ve get yapılarını her zamanda kullanabilecek, başınıza gelen kötü olayları anlatabilecek (I had my phone stolen) ve birinden bir şey yapmasını istediğinizi ya da onu ikna ettiğinizi söyleyebileceksiniz (have someone do / get someone to do).
Temel Fikir
I cut my hair ile I had my hair cut cümlelerini karşılaştırın. İlkinde makas sizin elinizde. İkincisinde berber koltuğunda oturuyorsunuz, işi başkası yapıyor. Sonuç aynı — daha kısa saç — ama eylemi yapan kişi farklı.
Causative (ettirgen yapı), başka birinin sizin için yaptığı eylemler içindir; genellikle siz ayarladığınız ya da parasını ödediğiniz için: tamirler, hizmetler, teslimatlar. Yapı şeyi merkeze koyar, eylemi arkasına ekler: have + şey + ona yapılan iş. Passive (edilgen) yapıda olduğu gibi (B1-11), işi kimin yaptığı genellikle söylenmez: ya bellidir (bir tamirci, bir dişçi) ya da önemsizdir.
Aynı yapı, istemeden başınıza gelen şeyleri de anlatabilir: I had my bike stolen. Burada have sizin ayarladığınız anlamına gelmez; bunu yaşadığınız anlamına gelir.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede bu iş için hazır bir ek var: ettirgen eki -tır / -dır / -t. "Saçımı kes-tirdim" dediğimizde işi başkasının yaptığı zaten bellidir. İngilizcede ise ek yoktur; aynı anlam have / get + nesne + past participle ile kurulur. Kelime sırası Türkçeye benzer: önce nesne (saçımı → my hair), sonra eylem (kestirdim → cut).
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Saçımı kes-tirdim. | I had my hair cut. |
| Saçımı kestim. (kendim) | I cut my hair. |
| Kışa girmeden kombinin bakımını yap-tırdık. | We had the boiler serviced before the winter. |
| Trende telefonumu çal-dırdım. | I had my phone stolen on the train. |
| Asistanıma ayrıntıları size gönder-teceğim. | I'll have my assistant send you the details. |
| Bir arkadaşımızı ikna ettik, bizi havalimanına bıraktı. | We got a friend to drive us to the airport. |
Türkçedeki "çaldırdım" kullanımı, İngilizcedeki "kötü olay" anlamıyla birebir örtüşür: hırsızlığı siz ayarlamadınız, sadece başınıza geldi. Ama dikkat: Türkçedeki ettirgen eki (-tır / -dır / -t), İngilizcede have, get, make ve let arasında paylaşılır.
Yapı
have / get + nesne + past participle
| Özne | have / get | Nesne | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Farklı zamanlarda — sadece have / get değişir
| Zaman | Örnek |
|---|---|
| present simple | I have my teeth checked every six months. |
| present continuous | We're having the windows cleaned today. |
| past simple | She had her bag repaired. |
| present perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| future (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| modal | You should get that tooth looked at. |
| -ing hali | I hate having my photo taken. |
Olumsuz ve soru — burada have bir ana fiildir, bu yüzden do / does / did kullanılır:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Kalıp | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| have + kişi + yalın fiil | birinden istemek ya da talimat vermek (çoğu zaman onun işidir) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + kişi + to-infinitive | ikna etmek ya da ayarlamak | I finally got my son to tidy his room. |
Kullanımlar
1Have something done — hizmetler
Bir işi bir profesyonele yaptırdığınızda have + nesne + past participle kullanın.
2Get something done — günlük dil ve çaba
Get + nesne + past participle aynı anlama gelir, ama daha günlük bir dildir ve konuşmada çok yaygındır. Çaba ya da sonunda başarmayı ima edebilir. İşi kendiniz yaptığınızda da kullanılır; o zaman "bitirmek, tamamlamak" anlamına gelir.
3Bütün zamanlarda ve biçimlerde
Causative yapı her zamanda, modal fiillerden sonra ve -ing hallerinde kullanılır. Sadece have / get değişir; past participle aynı kalır.
4Kötü deneyimler — başınıza gelenler
Aynı yapı, sizin ayarlamadığınız, başınıza gelen tatsız bir olayı da anlatır. Have kullanın; günlük konuşmada get de olur.
5Have someone do / get someone to do
İşi yapan kişiyi belirtmek için have + kişi + yalın fiil (bir talimat; çoğu zaman o işi yapması gereken birine) ya da get + kişi + to-infinitive (ikna etmek ya da ayarlamak) kullanın. Have someone do özellikle Amerikan İngilizcesinde yaygındır.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Kısalttırdım" için sadece "shorten" demek. Türkçede ettirgen eki işi başkasının yaptığını kendiliğinden gösterir; İngilizcede ise bu ek yoktur. I shortened my trousers "pantolonumu kendim kısalttım" demektir. Kuaföre, tamirciye, terziye yaptırdığınız işler için have / get + nesne + past participle kullanın.
2. "Soydurduk" cümlesinde sırayı karıştırmak. "Evimizi soydurduk" İngilizcede We had our house burgled olur. Kelime sırası değişirse (We had burgled our house) cümle past perfect olur ve evi sizin soyduğunuzu söyler!
3. "Birine tamir ettirmek" yapısında yanlış kalıp kullanmak. Türkçede kişi "-e" ekiyle gelir ve fiil hep aynıdır. İngilizcede iki ayrı kalıp vardır: have + kişi + yalın fiil ve get + kişi + to-infinitive. To'yu yanlış yere koymak çok yaygındır.
4. Her "-tır" ekini "make" ile çevirmek. Türkçede "yaptırdım", "baktırdım", "gönderttim" hepsi aynı ekle kurulur. İngilizcede make zorlamak demektir (B1-18); sıradan bir hizmet ya da rica için kaba ve tuhaf duyulur. Hizmet ve talimat için have, ikna için get kullanın.
Karıştırılmasın
Ben yaptım ve yaptırdım — İşi kim yaptı?
had something done (causative) ve had done (past perfect) — Kelime sırası her şeyi değiştirir. Bkz. B1-03.
get someone to do ve make / let someone do — get = ikna etmek, make = zorlamak, let = izin vermek. Bkz. B1-18.
had something stolen ve got stolen — I had my car stolen (causative: odak bende) ve My car got stolen (get-passive: odak arabada). Get-passive B2-13'te işlenir.
Yazım ve Telaffuz
- Vurgu genellikle have üzerine değil, nesne ve past participle üzerine düşer: "I had my HAIR CUT".
- have burada ana fiil olduğu için kısaltılmaz: I've had my car repaired doğrudur (ilk have yardımcı fiildir), ama I've my car repaired olmaz.
- -ed eki: sert (ötümsüz) seslerden sonra /t/ (fixed /fɪkst/ — "fikst", washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US) — "woşt"), t ya da d'den sonra /ɪd/ (painted, mended — fazladan bir hece) ve diğer yumuşak (ötümlü) seslerden sonra /d/ (repaired, cleaned).
- Causative yapıda kullanılan pek çok fiilin past participle'ı düzensizdir: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (boyatılmış, renk) ile died (öldü) yazımına dikkat: aynı okunurlar, /daɪd/ — "dayd".
Altın Kural
İşi sizin için başkası yapıyorsa ya da bir şey başınıza geliyorsa: have / get + nesne + past participle. Kişiyi belirtmek için: have someone do, get someone to do.
Alıştırmalar
A. Yapı
Parantez içindeki kelimelerle causative yapıyı kurun ya da cümleyi yeniden yazın.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Causative ile yeniden yazın: A mechanic is servicing my car.
-
Get ile yeniden yazın: A photographer will take our wedding photos.
B. Anlam
Doğru seçeneği işaretleyin ya da soruyu cevaplayın.
-
Doğru olanı seçin: I'll get my sister … me move.
-
Doğru olanı seçin: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." İşi kim yaptı? …
-
"I had cleaned my suit." İşi kim yaptı? …
-
Hangi cümle kötü bir deneyimi anlatıyor?
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu tamamlayın. Parantez içinde fiil varsa doğru halini yazın.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Sıra Sende
-
Düzenli olarak bir profesyonele yaptırdığınız iki şeyi yazın.
-
Birine yaptırmak istediğiniz bir şeyi get someone to do ile yazın.
F. Karışık Tekrar
-
B1-18 İngilizce Want Someone To, Make ve Let Kullanımı: Birine Bir Şey Yaptırmak My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 İngilizce Passive Bütün Zamanlarda ve Modallarla: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 İngilizce Participle Clauses: Zarf-Fiil Gibi Kısaltmalar (Feeling Tired, After Leaving) (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 İngilizce Need, Needn't Have ve Be Supposed To: Zorunluluk ve Gereklilik We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Anlam
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Hatayı Bul
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Bağlam İçinde
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Sıra Sende
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Karışık Tekrar
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
