SlowingoDilbilgisi
B2 12 / 30

İngilizce Have Something Done: Causative (Ettirgen) Yapı

Have Something Done: Causatives

Bu sayfada
  1. Hedef
  2. Temel Fikir
  3. Türkçe ve İngilizce Yan Yana
  4. Yapı
  5. Kullanımlar
  6. Sık Yapılan Hatalar
  7. Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
  8. Karıştırılmasın
  9. Yazım ve Telaffuz
  10. Altın Kural
  11. Alıştırmalar

Hedef

Bu dersin sonunda bir şeyi başkasına yaptırdığınızı söyleyebilecek (I had my hair cut), have ve get yapılarını her zamanda kullanabilecek, başınıza gelen kötü olayları anlatabilecek (I had my phone stolen) ve birinden bir şey yapmasını istediğinizi ya da onu ikna ettiğinizi söyleyebileceksiniz (have someone do / get someone to do).

Temel Fikir

I cut my hair ile I had my hair cut cümlelerini karşılaştırın. İlkinde makas sizin elinizde. İkincisinde berber koltuğunda oturuyorsunuz, işi başkası yapıyor. Sonuç aynı — daha kısa saç — ama eylemi yapan kişi farklı.

Causative (ettirgen yapı), başka birinin sizin için yaptığı eylemler içindir; genellikle siz ayarladığınız ya da parasını ödediğiniz için: tamirler, hizmetler, teslimatlar. Yapı şeyi merkeze koyar, eylemi arkasına ekler: have + şey + ona yapılan iş. Passive (edilgen) yapıda olduğu gibi (B1-11), işi kimin yaptığı genellikle söylenmez: ya bellidir (bir tamirci, bir dişçi) ya da önemsizdir.

Aynı yapı, istemeden başınıza gelen şeyleri de anlatabilir: I had my bike stolen. Burada have sizin ayarladığınız anlamına gelmez; bunu yaşadığınız anlamına gelir.

Türkçe ve İngilizce Yan Yana

Türkçede bu iş için hazır bir ek var: ettirgen eki -tır / -dır / -t. "Saçımı kes-tirdim" dediğimizde işi başkasının yaptığı zaten bellidir. İngilizcede ise ek yoktur; aynı anlam have / get + nesne + past participle ile kurulur. Kelime sırası Türkçeye benzer: önce nesne (saçımı → my hair), sonra eylem (kestirdim → cut).

Türkçeİngilizce
Saçımı kes-tirdim.I had my hair cut.
Saçımı kestim. (kendim)I cut my hair.
Kışa girmeden kombinin bakımını yap-tırdık.We had the boiler serviced before the winter.
Trende telefonumu çal-dırdım.I had my phone stolen on the train.
Asistanıma ayrıntıları size gönder-teceğim.I'll have my assistant send you the details.
Bir arkadaşımızı ikna ettik, bizi havalimanına bıraktı.We got a friend to drive us to the airport.

Türkçedeki "çaldırdım" kullanımı, İngilizcedeki "kötü olay" anlamıyla birebir örtüşür: hırsızlığı siz ayarlamadınız, sadece başınıza geldi. Ama dikkat: Türkçedeki ettirgen eki (-tır / -dır / -t), İngilizcede have, get, make ve let arasında paylaşılır.

Yapı

have / get + nesne + past participle

Öznehave / getNesnePast participle
Ihadmy haircutyesterday.
Sheis gettingher carrepaired.
We're going to havethe kitchenpainted.

Farklı zamanlarda — sadece have / get değişir

ZamanÖrnek
present simpleI have my teeth checked every six months.
present continuousWe're having the windows cleaned today.
past simpleShe had her bag repaired.
present perfectHave you had your eyes tested recently?
future (will)I'll get it fixed tomorrow.
going toThey're going to have solar panels installed.
modalYou should get that tooth looked at.
-ing haliI hate having my photo taken.

Olumsuz ve soru — burada have bir ana fiildir, bu yüzden do / does / did kullanılır:

  • I didn't have my hair cut. I cut it myself.
  • Where do you have your car serviced?

have someone do / get someone to do

KalıpAnlamÖrnek
have + kişi + yalın fiilbirinden istemek ya da talimat vermek (çoğu zaman onun işidir)I'll have the receptionist call you a taxi.
get + kişi + to-infinitiveikna etmek ya da ayarlamakI finally got my son to tidy his room.

Kullanımlar

1Have something done — hizmetler

Bir işi bir profesyonele yaptırdığınızda have + nesne + past participle kullanın.

I'm having my hair cut on Friday.
Cuma günü saçımı kestireceğim.
We had the boiler serviced before the winter.
Kışa girmeden kombinin bakımını yaptırdık.
How often do you have your car washed?
Arabanı ne sıklıkla yıkatıyorsun?
She's just had her nails done for the wedding.
Düğün için tırnaklarını yeni yaptırdı.
You should have that mole checked by a doctor.
Şu benini bir doktora kontrol ettirsen iyi olur.
by + kişi: sadece bilgi katıyorsa

2Get something done — günlük dil ve çaba

Get + nesne + past participle aynı anlama gelir, ama daha günlük bir dildir ve konuşmada çok yaygındır. Çaba ya da sonunda başarmayı ima edebilir. İşi kendiniz yaptığınızda da kullanılır; o zaman "bitirmek, tamamlamak" anlamına gelir.

I need to get my phone screen replaced.
Telefonumun ekranını değiştirtmem lazım.
Where did you get your glasses made?
Gözlüğünü nerede yaptırdın?
We finally got the washing machine fixed after three weeks.
Üç hafta sonra nihayet çamaşır makinesini tamir ettirebildik.
I'll get the report finished by Monday.
Raporu pazartesiye kadar bitirmiş olurum.
kendim yapacağım: get = tamamlamak

3Bütün zamanlarda ve biçimlerde

Causative yapı her zamanda, modal fiillerden sonra ve -ing hallerinde kullanılır. Sadece have / get değişir; past participle aynı kalır.

They're having a new kitchen fitted at the moment.
Şu sıralar evlerine yeni bir mutfak yaptırıyorlar.
I've never had my ears pierced.
Kulaklarımı hiç deldirmedim.
We're going to get the house painted next spring.
Gelecek bahar evi boyatacağız.
She was having her portrait painted when the fire alarm went off.
Yangın alarmı çaldığında portresini yaptırıyordu.
I can't stand having my blood taken.
Kan aldırmaya hiç dayanamam.

4Kötü deneyimler — başınıza gelenler

Aynı yapı, sizin ayarlamadığınız, başınıza gelen tatsız bir olayı da anlatır. Have kullanın; günlük konuşmada get de olur.

I had my phone stolen on the train.
Trende telefonumu çaldırdım.
He had his licence taken away for speeding.
Hız yaptığı için ehliyetine el konuldu.
We had our flight cancelled at the last minute.
Uçuşumuz son dakikada iptal edildi.
She got her bag snatched outside the station.
İstasyonun önünde çantasını kaptırdı.
günlük dil

5Have someone do / get someone to do

İşi yapan kişiyi belirtmek için have + kişi + yalın fiil (bir talimat; çoğu zaman o işi yapması gereken birine) ya da get + kişi + to-infinitive (ikna etmek ya da ayarlamak) kullanın. Have someone do özellikle Amerikan İngilizcesinde yaygındır.

I'll have my assistant send you the details.
Ayrıntıları size asistanıma gönderteceğim.
The teacher had the students rewrite their essays.
Öğretmen öğrencilere kompozisyonlarını yeniden yazdırdı.
Can you get someone to look at my laptop?
Dizüstü bilgisayarıma birine baktırabilir misin?
I couldn't get the kids to eat their vegetables.
Çocuklara sebzelerini bir türlü yediremedim.
We got a friend to drive us to the airport.
Bir arkadaşımızı bizi havalimanına bırakmaya ikna ettik.

Sık Yapılan Hatalar

❌I had my car repair.
✅I had my car repaired.
Past participle kullanın.
❌I'm having cut my hair tomorrow.
✅I'm having my hair cut tomorrow.
Kelime sırası: have + nesne + past participle.
❌I got my brother fix my bike.
✅I got my brother to fix my bike.
get + kişi + to-infinitive.
❌I had the mechanic to check the brakes.
✅I had the mechanic check the brakes.
have + kişi + yalın fiil (to yok).
❌Have you your eyes tested?
✅Have you had your eyes tested? ya da Do you have your eyes tested?
have burada ana fiildir: soru için yardımcı fiil kullanın.
⚠️I had stolen my wallet.
✅I had my wallet stolen.
Dilbilgisi açısından doğru, ama bu past perfect'tir: hırsızın siz olduğunuz anlamına gelir!
⚠️I cut my hair at the hairdresser's.
✅I had my hair cut at the hairdresser's.
Günlük konuşmada yaygın, ama tam anlamıyla saçı kendinizin kestiğini söyler.

Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar

1. "Kısalttırdım" için sadece "shorten" demek. Türkçede ettirgen eki işi başkasının yaptığını kendiliğinden gösterir; İngilizcede ise bu ek yoktur. I shortened my trousers "pantolonumu kendim kısalttım" demektir. Kuaföre, tamirciye, terziye yaptırdığınız işler için have / get + nesne + past participle kullanın.

⚠️I shortened my trousers at the tailor's.
✅I had my trousers shortened at the tailor's.
trousers (UK) = pants (US)
⚠️She's making a new dress for the wedding. (terziye diktiriyor)
✅She's having a new dress made for the wedding.

2. "Soydurduk" cümlesinde sırayı karıştırmak. "Evimizi soydurduk" İngilizcede We had our house burgled olur. Kelime sırası değişirse (We had burgled our house) cümle past perfect olur ve evi sizin soyduğunuzu söyler!

⚠️We had burgled our house while we were away.
✅We had our house burgled while we were away.

3. "Birine tamir ettirmek" yapısında yanlış kalıp kullanmak. Türkçede kişi "-e" ekiyle gelir ve fiil hep aynıdır. İngilizcede iki ayrı kalıp vardır: have + kişi + yalın fiil ve get + kişi + to-infinitive. To'yu yanlış yere koymak çok yaygındır.

❌Can you get someone repair the light?
✅Can you get someone to repair the light?
❌The teacher had us to write an essay.
✅The teacher had us write an essay.

4. Her "-tır" ekini "make" ile çevirmek. Türkçede "yaptırdım", "baktırdım", "gönderttim" hepsi aynı ekle kurulur. İngilizcede make zorlamak demektir (B1-18); sıradan bir hizmet ya da rica için kaba ve tuhaf duyulur. Hizmet ve talimat için have, ikna için get kullanın.

⚠️I made the hotel call a taxi for me.
✅I had the hotel call a taxi for me.
⚠️I'll make the receptionist send you the details.
✅I'll have the receptionist send you the details.

Karıştırılmasın

Ben yaptım ve yaptırdım — İşi kim yaptı?

I painted the bedroom.
Yatak odasını boyadım.
kendim yaptım
I had the bedroom painted.
Yatak odasını boyattım.
bir boyacı yaptı

had something done (causative) ve had done (past perfect) — Kelime sırası her şeyi değiştirir. Bkz. B1-03.

I had my car washed.
Arabamı yıkattım.
biri benim için yıkadı
I had washed my car.
Arabamı yıkamıştım.
past perfect: başka bir şeyden önce kendim yıkadım

get someone to do ve make / let someone do — get = ikna etmek, make = zorlamak, let = izin vermek. Bkz. B1-18.

I got him to help me.
Onu bana yardım etmeye ikna ettim.
ikna ettim
I made him help me.
Ona zorla yardım ettirdim.
başka seçeneği yoktu
I let him help me.
Bana yardım etmesine izin verdim.
izin verdim

had something stolen ve got stolen — I had my car stolen (causative: odak bende) ve My car got stolen (get-passive: odak arabada). Get-passive B2-13'te işlenir.

Yazım ve Telaffuz

  • Vurgu genellikle have üzerine değil, nesne ve past participle üzerine düşer: "I had my HAIR CUT".
  • have burada ana fiil olduğu için kısaltılmaz: I've had my car repaired doğrudur (ilk have yardımcı fiildir), ama I've my car repaired olmaz.
  • -ed eki: sert (ötümsüz) seslerden sonra /t/ (fixed /fɪkst/ — "fikst", washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US) — "woşt"), t ya da d'den sonra /ɪd/ (painted, mended — fazladan bir hece) ve diğer yumuşak (ötümlü) seslerden sonra /d/ (repaired, cleaned).
  • Causative yapıda kullanılan pek çok fiilin past participle'ı düzensizdir: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (boyatılmış, renk) ile died (öldü) yazımına dikkat: aynı okunurlar, /daɪd/ — "dayd".

Altın Kural

İşi sizin için başkası yapıyorsa ya da bir şey başınıza geliyorsa: have / get + nesne + past participle. Kişiyi belirtmek için: have someone do, get someone to do.

Alıştırmalar

A. Yapı

Parantez içindeki kelimelerle causative yapıyı kurun ya da cümleyi yeniden yazın.

  1. My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
  2. She (have / her hair / dye) red last week.
  3. We (get / the roof / fix) at the moment.
  4. I (have / my passport / steal) while I was on holiday.
  5. Causative ile yeniden yazın: A mechanic is servicing my car.
  6. Get ile yeniden yazın: A photographer will take our wedding photos.

B. Anlam

Doğru seçeneği işaretleyin ya da soruyu cevaplayın.

  1. Doğru olanı seçin: I'll get my sister … me move.
  2. Doğru olanı seçin: The manager had his assistant … the flights.
  3. "I had my suit cleaned." İşi kim yaptı? …
  4. "I had cleaned my suit." İşi kim yaptı? …
  5. Hangi cümle kötü bir deneyimi anlatıyor?

C. Hatayı Bul

Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.

  1. When did you last have your eyes test?
  2. I got the plumber come on Sunday.
  3. We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had stolen my bike last week, so now I walk to work.

D. Bağlam İçinde

Diyaloğu tamamlayın. Parantez içinde fiil varsa doğru halini yazın.

Daireyi satmaya hazırlanırken
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!

E. Sıra Sende

  1. Düzenli olarak bir profesyonele yaptırdığınız iki şeyi yazın.
  2. Birine yaptırmak istediğiniz bir şeyi get someone to do ile yazın.

F. Karışık Tekrar

  1. B1-18 İngilizce Want Someone To, Make ve Let Kullanımı: Birine Bir Şey Yaptırmak
    My parents never let me (stay) out after ten.
  2. B1-11 İngilizce Passive Bütün Zamanlarda ve Modallarla: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done
    The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
  3. B2-10 İngilizce Participle Clauses: Zarf-Fiil Gibi Kısaltmalar (Feeling Tired, After Leaving)
    (finish) his homework, he went out to play.
  4. B2-07 İngilizce Need, Needn't Have ve Be Supposed To: Zorunluluk ve Gereklilik
    We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Cevap anahtarı

A. Yapı

  1. have it repaired
  2. had her hair dyed
  3. are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
  4. had my passport stolen
  5. I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
  6. We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.

B. Anlam

  1. to help
  2. book
  3. someone else
  4. I did
  5. We had our windows broken.

C. Hatayı Bul

  1. When did you last have your eyes tested?
  2. I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
  3. ✓ We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.

D. Bağlam İçinde

  1. having / getting
  2. painted
  3. do
  4. had / got / gotten
  5. to take
  6. had / got

E. Sıra Sende

  1. I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
  2. I want to get my brother to help me paint my room this weekend.

F. Karışık Tekrar

  1. stay
  2. is being repaired
  3. Having finished / After finishing
  4. didn't need to buy / did not need to buy
Android UygulamaHareket Halinde Öğren Google Play