Have Something Done oʻzbekcha: «Sochimni oldirdim» ingliz tilida (causative)
Have Something Done: Causatives
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz biror ishni boshqa odamga qildirganingizni ayta olasiz (I had my hair cut), have va get ni istalgan zamonda ishlata olasiz, yoqimsiz voqealar haqida gapira olasiz (I had my phone stolen) hamda kimnidir biror ishni qilishga undaganingizni yoki koʻndirganingizni bildira olasiz (have someone do / get someone to do).
Asosiy gʻoya
I cut my hair va I had my hair cut ni solishtiring. Birinchisida qaychi sizning qoʻlingizda. Ikkinchisida siz sartaroshxonadagi kresloda oʻtirasiz, ishni esa boshqa odam qiladi. Natija bir xil, soch qisqargan, lekin harakatni bajaruvchi boshqa.
Causative (orttirma maʼno) boshqa odam siz uchun qiladigan ishlar uchun, odatda siz kelishib qoʻygan yoki pul toʻlagan ishlar: taʼmir, xizmatlar, yetkazib berish. Bu tuzilma narsani markazga qoʻyadi, harakat esa undan keyin keladi: have + narsa + unga nisbatan qilingan ish. Majhul nisbat kabi (B1-11) u odatda ishni kim qilganini aytmaydi: bu aniq (usta, tish shifokori) yoki muhim emas.
Xuddi shu tuzilma sizning xohishingizsiz boshingizga tushgan voqealarni ham tasvirlaydi: I had my bike stolen. Bu yerda have siz buni uyushtirganingizni bildirmaydi. U buni boshdan kechirganingizni bildiradi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Yaxshi xabar: oʻzbek tilida buning juda aniq ekvivalenti bor, bu orttirma nisbat. «Sochimni oldirdim», «Mashinamni taʼmirlatdim», «Quloqlarimni teshtirmaganman»: qoʻshimcha ishni boshqa odam qilganini koʻrsatadi. Ingliz tilida esa feʼlga qoʻshimcha qoʻshilmaydi; buning oʻrniga have / get + narsa + past participle tuzilmasi ishlatiladi. Oʻzbekchada ishni bajargan odam -ga bilan keladi («Ustaga tuzattirdim»), inglizchada esa have + odam + asosiy shakl yoki get + odam + to + feʼl, predlogsiz. Yoqimsiz voqealar uchun oʻzbekchada koʻpincha majhul nisbat («Telefonim oʻgʻirlandi») yoki «-tirib qoʻydim» («telefonimni oʻgʻirlatib qoʻydim») ishlatiladi; inglizchada I had my phone stolen.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Juma kuni sochimni oldiraman. | xizmat: boshqa odam qiladi | I'm having my hair cut on Friday. |
| Qishdan oldin isitish qozonini koʻrikdan oʻtkazdik. | xizmat | We had the boiler serviced before the winter. |
| Quloqlarimni hech qachon teshtirmaganman. | xizmat, Present Perfect | I've never had my ears pierced. |
| Poyezdda telefonimni oʻgʻirlatib qoʻydim. | yoqimsiz voqea | I had my phone stolen on the train. |
| Kotibamga tafsilotlarni sizga yubortiraman. | odamni nomlash: koʻrsatma | I'll have my assistant send you the details. |
| Bir doʻstimizni aeroportga olib borib qoʻyishga koʻndirdik. | koʻndirish | We got a friend to drive us to the airport. |
Tuzilish
have / get + toʻldiruvchi + past participle
| Ega | have / get | Toʻldiruvchi | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Turli zamonlarda — faqat have / get oʻzgaradi
| Zamon | Misol |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| kelajak (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| modal feʼl | You should get that tooth looked at. |
| -ing shakli | I hate having my photo taken. |
Inkor va savollar — bu yerda have asosiy feʼl, shuning uchun do / does / did ishlating:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Andoza | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| have + odam + asosiy shakl | kimdandir soʻrash yoki koʻrsatma berish (koʻpincha uning ishi) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + odam + to-infinitive | koʻndirish yoki kelishish | I finally got my son to tidy his room. |
Qoʻllanish
1Have something done: xizmatlar
Mutaxassis siz uchun biror ishni qilishini uyushtirsangiz, have + toʻldiruvchi + past participle ishlating.
2Get something done: norasmiy va harakat bilan
Get + toʻldiruvchi + past participle ning maʼnosi bir xil, lekin u norasmiyroq va nutqda juda keng tarqalgan. U harakat sarflanganini yoki nihoyat uddalaganingizni bildirishi mumkin. Ishni oʻzingiz qilganingizda ham ishlatiladi: unda «tugatmoq» degani.
3Hamma zamon va shakllarda
Causative har bir zamonda, modal feʼllardan keyin va -ing shakllarida ishlaydi. Faqat have / get oʻzgaradi; past participle oʻzgarmaydi.
4Yoqimsiz voqealar: boshingizga tushgan ishlar
Xuddi shu tuzilma siz uyushtirmagan yoqimsiz voqeani tasvirlaydi. have ishlating; norasmiy nutqda get ham boʻladi.
5Have someone do / get someone to do
Harakatni bajaradigan odamni nomlash uchun have + odam + asosiy shakl (koʻrsatma, koʻpincha bu uning ishi boʻlgan odamga) yoki get + odam + to-infinitive (koʻndirish yoki kelishish) ishlating. Have someone do ayniqsa amerika ingliz tilida keng tarqalgan.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Taʼmirlatdim» → I repaired. Oʻzbekchada orttirma qoʻshimcha (-t, -tir, -dir) feʼlning ichida, shuning uchun inglizchaga oʻgirganda u yoʻqolib, oddiy feʼl qoladi. Natijada gap «oʻzim qildim» degan maʼnoni beradi.
2. «Ustaga …» → to the mechanic. Oʻzbekchada ishni bajargan odam -ga bilan keladi: «Ustaga tormozni tekshirtirdim». Inglizchada to qoʻshilmaydi: have + odam + asosiy shakl yoki have + narsa + past participle (+ by + odam).
3. «Sumkam oʻgʻirlandi» → I was stolen. Oʻzbekchada yoqimsiz voqea majhul nisbat bilan aytiladi va inglizchada odamni ega qilib, was stolen qoʻshib yuborish xavfi bor. I was stolen «meni oʻgʻirlashdi» degani. Ega narsa boʻlsa, oddiy majhul nisbat; ega odam boʻlsa, have + narsa + past participle.
4. «… -ga koʻndirdim» → get someone do. «Qoʻshnimizni gullarga suv quyib turishga koʻndirdik» gapida «-ishga» harakat nomi; inglizchada get dan keyin to kerak, have dan keyin esa kerak emas.
Adashtirmang
I did it va I had it done — ishni kim qildi?
had something done (causative) va had done (Past Perfect) — soʻz tartibi hamma narsani oʻzgartiradi. B1-03 ga qarang.
get someone to do va make / let someone do — get = koʻndirish, make = majburlash, let = ruxsat berish. B1-18 ga qarang.
had something stolen va got stolen — I had my car stolen (causative: diqqat menda) va My car got stolen (get-passive: diqqat mashinada). Get-passive B2-13 da oʻrganiladi.
Imlo va talaffuz
- Urgʻu odatda have ga emas, toʻldiruvchi va past participle ga tushadi: I had my HAIR CUT.
- Bu yerda have asosiy feʼl, shuning uchun u qisqartirilmaydi: I've had my car repaired toʻgʻri (birinchi have yordamchi feʼl), lekin I've my car repaired notoʻgʻri.
- -ed oxiri: jarangsiz tovushlardan keyin /t/ (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)); t yoki d dan keyin /ɪd/ (painted, mended: qoʻshimcha boʻgʻin); boshqa jarangli tovushlardan keyin /d/ (repaired, cleaned). Oxirgi /d/ ni jarangsiz /t/ ga aylantirmang: repaired oxirida /d/ eshitilsin. Va -ed ni har doim alohida boʻgʻin qilib oʻqimang: fixed bir boʻgʻinli.
- Causative da ishlatiladigan koʻp feʼllarning past participle shakli notoʻgʻri: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (boʻyalgan) va died (vafot etgan) imlosiga eʼtibor bering: ular bir xil eshitiladi, /daɪd/.
Oltin qoida
Ishni siz uchun boshqa odam qiladimi yoki voqea boshingizga tushdimi: have / get + toʻldiruvchi + past participle. Odamni nomlash uchun: have someone do, get someone to do. Oʻzbekchadagi orttirma nisbat («-tir», «-dir», «-t») inglizchada feʼlda emas, have / get da koʻrinadi.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi soʻzlardan foydalanib gapni toʻldiring yoki causative bilan qayta yozing.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Causative bilan qayta yozing: A mechanic is servicing my car.
-
get bilan qayta yozing: A photographer will take our wedding photos.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'll get my sister … me move.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Ishni kim qildi? …
-
"I had cleaned my suit." Ishni kim qildi? …
-
Qaysi gap yoqimsiz voqeani tasvirlaydi?
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Kerakli soʻzni yozing yoki qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Mutaxassis siz uchun muntazam qiladigan ikkita ish haqida yozing.
-
Kimdir siz uchun qilishini xohlagan ishingiz haqida get someone to do bilan yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle Clauses oʻzbekcha: ravishdosh oborotlar ingliz tilida (Feeling tired, After leaving, Having finished) (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, Needn't Have va Be Supposed To oʻzbekcha: «shart emas», «… kerak edi» va majburiyat darajalari We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Javoblar
A. Tuzilish
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Maʼno
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Xatoni toping
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Kontekstda
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Sizning navbatingiz
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Aralash takrorlash
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
