Câu điều kiện loại 0 và loại 1 (Zero and First Conditional), unless và when
Zero and First Conditional
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói về những việc luôn xảy ra khi có một việc khác xảy ra, và về những khả năng có thật trong tương lai, bằng if, unless và các từ chỉ thời gian như when, as soon as, before, after và until.
Ý chính
Câu điều kiện (conditional) có hai phần: điều kiện (mệnh đề if) và kết quả (mệnh đề chính). Hãy nghĩ đến hai quân domino: khi quân thứ nhất đổ, quân thứ hai cũng đổ theo.
Có khi chuyện này xảy ra lần nào cũng vậy, như một quy luật tự nhiên: If you heat ice, it melts. Đó là câu điều kiện loại 0 (zero conditional), và cả hai phần đều ở thì hiện tại đơn, vì nó luôn luôn đúng.
Có khi chúng ta nghĩ về một tình huống có thật trong tương lai: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Đó là câu điều kiện loại 1 (first conditional). Trời mưa là việc có thể xảy ra, và kết quả phụ thuộc vào nó.
Đây là logic quan trọng nhất. Mệnh đề if là quân domino đầu tiên: ta tưởng tượng rằng nó đã là sự thật. Vì vậy tiếng Anh dùng thì hiện tại đơn sau if, kể cả khi nói về tương lai. Ý tương lai nằm ở phần kết quả: will. Quy tắc này cũng áp dụng sau when, as soon as, before, after và until.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt nói nếu … thì …, và động từ không đổi dạng; thời gian được hiểu qua "mai", "tuần sau" hoặc chữ sẽ. Tiếng Anh có cấu trúc cố định: if + hiện tại đơn, will + động từ nguyên mẫu. Chữ "thì" không cần dịch (có thể dùng then, nhưng không bắt buộc), còn chữ "sẽ" chỉ được đặt ở phần kết quả. Các từ chỉ thời gian khi, ngay khi, cho đến khi cũng theo đúng quy tắc của if.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh |
|---|---|
| Nếu đun nước đến 100 độ thì nước sôi. | If you heat water to 100 degrees, it boils. |
| Nếu mai trời mưa thì bọn mình sẽ tổ chức tiệc trong nhà. | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. |
| Nếu bạn không nhanh lên thì sẽ muộn đấy. | Unless you hurry, you'll be late. |
| Khi về đến nhà, mình sẽ gửi ảnh cho bạn. | I'll send you the photos when I get home. |
| Đừng mở lò cho đến khi bánh chín. | Don't open the oven until the cake is ready. |
| Viết xong email này rồi mình gọi cho bạn. | When I've finished this email, I'll call you. |
Hãy chú ý hai điều. Thứ nhất, người Việt quen thêm "sẽ" khi nói về tương lai, nên rất dễ đặt will sau if và when. Thứ hai, unless đã có nghĩa là "nếu … không", nên sau unless không thêm not nữa — kể cả khi tiếng Việt nói "nếu bạn không nhanh lên".
Cấu trúc
Câu điều kiện loại 0 — sự thật chung, quy luật
| Mệnh đề if | Mệnh đề chính |
|---|---|
| If + hiện tại đơn, | hiện tại đơn |
| If you mix red and blue, | you get purple. |
Câu điều kiện loại 1 — khả năng có thật trong tương lai
| Mệnh đề if | Mệnh đề chính |
|---|---|
| If + hiện tại đơn, | will / won't + base form |
| If you study hard, | you'll pass. |
| If + hiện tại đơn, | can / might / should + base form |
| If it stops raining, | we can go out. |
| If + hiện tại đơn, | câu mệnh lệnh |
| If you see Anna, | say hello from me. |
Trật tự và dấu phẩy
| Trật tự | Có dấu phẩy? | Ví dụ |
|---|---|---|
| Mệnh đề if đứng trước | thường có | If I'm late, start without me. |
| Mệnh đề chính đứng trước | không | Start without me if I'm late. |
Unless = if … not
| Với if … not | Với unless |
|---|---|
| If you don't hurry, you'll miss the bus. | Unless you hurry, you'll miss the bus. |
Mệnh đề thời gian ở tương lai — cùng một quy tắc: dạng hiện tại sau từ chỉ thời gian, will ở phần còn lại
| Từ chỉ thời gian | Ví dụ |
|---|---|
| when | I'll call you when I get home. |
| as soon as | As soon as the film ends, we'll leave. |
| before | Turn off the lights before you go out. |
| after | After she finishes school, she'll travel. |
| until | Wait here until I come back. |
| when / as soon as + hiện tại hoàn thành | I'll call you when I've finished. |
Cách dùng
1Câu điều kiện loại 0 — sự thật và quy luật chung
Dùng if + hiện tại đơn, hiện tại đơn cho những điều luôn luôn hoặc thường đúng: khoa học, thói quen, cách mọi thứ hoạt động. Ở đây, if có nghĩa gần như when hoặc every time ("hễ … là …").
2Câu điều kiện loại 1 — khả năng có thật trong tương lai
Dùng if + hiện tại đơn, will + động từ nguyên mẫu cho một tình huống có thể xảy ra trong tương lai và kết quả có khả năng xảy ra của nó.
3Các dạng khác ở phần kết quả — can, might, should, câu mệnh lệnh
Phần kết quả cũng có thể dùng can, might, should hoặc câu mệnh lệnh (một lời yêu cầu như Call me!).
4Không dùng will trong mệnh đề if
Kể cả khi nghĩa là tương lai, mệnh đề if thường dùng thì hiện tại đơn. Will nằm ở phần kết quả. (Trong lời nhờ lịch sự, bạn có thể nghe if + will với nghĩa "nếu bạn vui lòng": If you'll wait here, I'll get the manager. Đó là một cách dùng đặc biệt.)
5Unless
Unless có nghĩa là if … not ("nếu … không", "trừ khi"). Sau unless, ta thường dùng động từ ở dạng khẳng định.
6Mệnh đề thời gian ở tương lai — when, as soon as, before, after, until
Sau những từ chỉ thời gian này, dùng thì hiện tại đơn cho tương lai, giống hệt sau if. If = có thể sẽ xảy ra; when = chắc chắn sẽ xảy ra.
7Thì hiện tại hoàn thành sau when, as soon as, after, until
Để cho thấy hành động thứ nhất sẽ hoàn toàn xong trước hành động thứ hai, bạn có thể dùng thì hiện tại hoàn thành (present perfect) sau từ chỉ thời gian. Thường thì hiện tại đơn cũng được.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Thêm will vì câu nói về tương lai. Người Việt quen thêm "sẽ" khi có "mai", "tuần sau". Trong tiếng Anh, sau if và when vẫn dùng thì hiện tại đơn; will chỉ ở phần kết quả.
2. Quên will ở phần kết quả. Tiếng Việt có thể nói Nếu mai lạnh thì mình mặc áo khoác mới mà không cần "sẽ". Trong câu điều kiện loại 1, phần kết quả tiếng Anh cần will (hoặc can, might…).
3. Quên -s trong mệnh đề if. Động từ tiếng Việt không đổi theo ngôi. Nhưng mệnh đề if là thì hiện tại đơn thật sự, nên với he / she / it vẫn cần -s.
4. "Chưa … thì đừng" dịch với until + not. Tiếng Việt nói Máy chưa cập nhật xong thì đừng tắt. Nhưng until đã có nghĩa là "cho đến khi", nên động từ sau nó ở dạng khẳng định.
5. "Nếu không" chuyển sang unless nhưng giữ "không". Khi đổi if … not thành unless, hãy bỏ not. Giữ lại, câu sẽ mang nghĩa ngược lại.
Đừng nhầm lẫn
câu điều kiện loại 0 và loại 1 — Loại 0 = luôn đúng (hiện tại + hiện tại). Loại 1 = một tình huống cụ thể trong tương lai (hiện tại + will).
if và when — If = có thể sẽ xảy ra ("nếu"). When = chắc chắn sẽ xảy ra; ta chỉ chờ đến lúc đó ("khi"). Tiếng Việt cũng phân biệt "nếu" và "khi" như vậy.
câu điều kiện loại 1 và loại 2 — Với tình huống tưởng tượng hoặc khó xảy ra, tiếng Anh dùng if + quá khứ đơn, would: If I won the lottery, I'd buy a boat. Xem B1-06. In case (phòng khi) ở bài B2-03.
Chính tả và phát âm
- I'll, you'll, we'll là cách nói bình thường. I'll /aɪl/ đọc giống aisle và isle. Âm /l/ cuối: đầu lưỡi chạm lợi trên; đừng bỏ — thiếu nó, I'll go nghe thành I go, và câu mất nghĩa tương lai.
- won't /wəʊnt/ (Anh), /woʊnt/ (Mỹ) — đừng nhầm với want /wɒnt/ (Anh), /wɑːnt/ (Mỹ). Nguyên âm của won't tròn môi và trượt; nguyên âm của want mở hơn.
- Ngữ điệu: khi mệnh đề if đứng trước, giọng thường lên một chút và có một quãng ngắt ngắn trước phần kết quả: If it rains… we'll stay in.
- unless nhấn trọng âm ở âm tiết thứ hai: /ənˈles/ — "un-LESS". Giữ âm /s/ cuối rõ ràng.
- Đừng bỏ đuôi -s trong mệnh đề if: If she calls /kɔːlz/ — tiếng Việt không có phụ âm /z/ ở cuối âm tiết, nên phải chú ý để giữ nó.
- Mệnh đề (clause) là một nhóm từ có chủ ngữ và động từ riêng: if it rains là một mệnh đề; we'll stay in là một mệnh đề khác.
Quy tắc vàng
Sau if, unless, when, as soon as, before, after và until, dùng dạng hiện tại (hiện tại đơn, hoặc hiện tại hoàn thành cho hành động đã xong) — kể cả khi nói về tương lai. "Sẽ" — will — thường chỉ nằm ở phần kết quả.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ trong ngoặc. Ở phần kết quả, dùng will / won't.
-
If you (heat) butter, it melts.
-
If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
-
If you don't hurry, you (miss) the bus.
-
I'll text you as soon as I (land).
-
When I (finish) this email, I'll make dinner.
-
Viết lại với unless: If you don't leave now, you'll be late.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: … I get home tonight, I'll have a shower.
-
Có thể bạn sẽ gặp Tom ở bữa tiệc, nhưng bạn không chắc. Chọn đáp án đúng: … I see him, I'll give him your message.
-
Chọn đáp án đúng: … you have a ticket, you can't go in.
-
Câu điều kiện loại 0 hay loại 1? If you mix red and white, you get pink.
-
Chọn đáp án đúng: … here until you come back.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
If she will come, I'll be happy.
-
Wait here until I will come back.
-
If he don't call, I'll call him.
-
I'll call you when I've finished.
D. Trong ngữ cảnh
Chia động từ trong ngoặc hoặc điền một từ thích hợp.
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!
E. Đến lượt bạn
Viết về bản thân bạn bằng tiếng Anh.
-
Hoàn thành câu về bạn: If the weather is nice this weekend, …
-
Viết một sự thật về bản thân bạn bằng câu điều kiện loại 0.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-04 Thì tương lai đơn với will: quyết định, lời hứa và dự đoán (Will Future) I think she (pass) the exam.
-
A2-22 Cách dùng may, might, could để nói về khả năng (có thể, có lẽ) I'm not sure. I (come) later. Dùng might.
-
A2-05 Các cách nói về tương lai trong tiếng Anh: will, going to, hiện tại tiếp diễn và hiện tại đơn (Future Forms) My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.leaves = tự nhiên nhất khi nói về lịch trình
Đáp án
A. Hình thức
- heat
- is
- 'll miss / will miss
- land / 've landed / have landed
- finish / 've finished / have finished
- Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.
B. Ý nghĩa
- When
- If
- Unless
- zero
- I'll wait
C. Tìm lỗi sai
- If she comes, I'll be happy.
- Wait here until I come back.
- If he doesn't call, I'll call him.
- ✓ I'll call you when I've finished.
D. Trong ngữ cảnh
- rains
- 'll go / will go
- Unless
- get
- arrive / 've arrived / have arrived
E. Đến lượt bạn
- If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
- If I don't sleep enough, I get a headache.
F. Ôn tập tổng hợp
- 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
- might come
- leaves / is leaving / will leave
