SlowingoQrammatika
A2 29 / 38

Zero və First Conditional azərbaycanca: if, unless, when ilə şərt cümlələri

Zero and First Conditional

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz başqa bir şey baş verəndə həmişə baş verən şeylərdən və gələcəkdəki real ehtimallardan danışa biləcəksiniz. Bunun üçün if, unless və when, as soon as, before, after, until kimi zaman sözlərini işlədəcəksiniz.

Əsas fikir

Şərt cümləsinin (conditional) iki hissəsi var: şərt (if ilə başlayan budaq cümlə) və nəticə (baş cümlə). İki domino daşı təsəvvür edin: birinci yıxılanda ikinci də yıxılır.

Bəzən bu, təbiət qanunu kimi hər dəfə baş verir: If you heat ice, it melts. Bu, zero conditional adlanır və hər iki hissə Present Simple formasındadır, çünki bu, həmişə doğrudur.

Bəzən isə gələcəkdəki bir real vəziyyətə baxırıq: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Bu, first conditional adlanır. Yağış yağa bilər və nəticə ondan asılıdır.

Əsas məntiq belədir. If hissəsi birinci domino daşıdır: biz onu artıq doğru kimi təsəvvür edirik. Ona görə ingilis dilində if sözündən sonra, hətta gələcəkdən danışanda belə, Present Simple işlənir. Gələcək fikri nəticəyə gedir: will. Eyni qayda when, as soon as, before, after və until sözlərindən sonra da işləyir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Burada azərbaycan dili sizə kömək edir. Bizdə şərt -sa / -sə şəkilçisi ilə düzəlir və bu formada gələcək zaman şəkilçisi yoxdur: «Sabah yağış yağsa…», yəni if it rains, if it will rain yox. Nəticədə isə -acaq / -əcək və ya -ar / -ər gəlir və bunların hər ikisi will olur: «içəridə keçirəcəyik», «qatara çatarsan». Zaman sözlərinin yerində azərbaycanca feili bağlamalar gəlir: -anda (when), -an kimi (as soon as), -mazdan əvvəl (before), -andan sonra (after), -ana qədər (until). Onlarda da zaman yoxdur, ingiliscədə isə burada Present Simple lazımdır. Azərbaycan dili if və when fərqini də saxlayır: «Tomu görsəm» = bəlkə görəcəyəm (if), «Tomu görəndə» = mütləq görəcəyəm (when). Unless üçün azərbaycancada ayrıca söz yoxdur, onu inkar şərtlə deyirik: «Tələsməsən, gecikəcəksən» = Unless you hurry və ya If you don't hurry. Problemlər isə «əgər o, gələcəksə» kimi gələcək zamanlı şərtdən, nəticədəki -ar formasını Present Simple ilə qarışdırmaqdan və unless sözünə əlavə inkar artırmaqdan yaranır.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Suyu qızdırsan, qaynayır.həmişə doğrudurIf you heat water to 100 degrees, it boils.
Sabah yağış yağsa, şənliyi içəridə keçirəcəyik.gələcəkdə real ehtimalIf it rains tomorrow, we'll have the party inside.
İndi çıxsan, qatara çatarsan.-ar nəticə = willIf you leave now, you'll catch the train.
Tələsməsən, gecikəcəksən.if … notUnless you hurry, you'll be late.
Evə çatanda fotoları göndərəcəyəm.əmin olduğum gələcəkI'll send you the photos when I get home.
Mağaza açılan kimi biletləri alacağam.dərhal sonraAs soon as the shop opens, I'll buy the tickets.
Tort hazır olana qədər sobanı açma.o vaxta qədərDon't open the oven until the cake is ready.

Quruluş

Zero conditional — ümumi həqiqətlər və faktlar

If hissəsiBaş cümlə
If + Present Simple,Present Simple
If you mix red and blue,you get purple.

First conditional — gələcəkdə real ehtimal

If hissəsiBaş cümlə
If + Present Simple,will / won't + base form
If you study hard,you'll pass.
If + Present Simple,can / might / should + base form
If it stops raining,we can go out.
If + Present Simple,əmr forması (imperative)
If you see Anna,say hello from me.

Sıra və vergül

SıraVergül?Nümunə
əvvəl if hissəsiadətən həIf I'm late, start without me.
əvvəl baş cümləyoxStart without me if I'm late.

Unless = if … not

if … not iləunless ilə
If you don't hurry, you'll miss the bus.Unless you hurry, you'll miss the bus.

Gələcəyə aid zaman budaq cümlələri — eyni qayda: zaman sözündən sonra indiki forma, o biri hissədə will

Zaman sözüNümunə
whenI'll call you when I get home.
as soon asAs soon as the film ends, we'll leave.
beforeTurn off the lights before you go out.
afterAfter she finishes school, she'll travel.
untilWait here until I come back.
when / as soon as + Present PerfectI'll call you when I've finished.

İstifadə

1Zero conditional: faktlar və ümumi həqiqətlər

Həmişə və ya ümumiyyətlə doğru olan şeylər üçün (elm, vərdişlər, nəyin necə işlədiyi) if + Present Simple, Present Simple işlədin. Burada if demək olar ki, when və ya every time («hər dəfə») mənasındadır.

If you heat water to 100 degrees, it boils.
Suyu 100 dərəcəyə qədər qızdırsan, qaynayır.
həmişə doğrudur: iki hissədə də indiki zaman
If I drink coffee after six, I can't sleep.
Saat altıdan sonra qəhvə içsəm, yata bilmirəm.
vərdiş
Plants die if they don't get enough light.
Bitkilərə kifayət qədər işıq düşməsə, quruyurlar.
If you press this button, the screen turns off.
Bu düyməni bassan, ekran sönür.

2First conditional: gələcəkdə real ehtimallar

Mümkün gələcək vəziyyət və onun ehtimal olunan nəticəsi üçün if + Present Simple, will + feilin əsas forması işlədin.

If it rains tomorrow, we'll have the party inside.
Sabah yağış yağsa, şənliyi içəridə keçirəcəyik.
«yağsa» → if it rains; sabah olsa da, will yox
If you leave now, you'll catch the train.
İndi çıxsan, qatara çatarsan.
«çatarsan» → you'll catch
She won't be happy if you forget her birthday.
Onun ad gününü unutsan, o, heç sevinməyəcək.
«o» qadındır → she, her
What will you do if you don't get the job?
Səni o işə götürməsələr, nə edəcəksən?
If we don't book soon, there won't be any seats left.
Tez sifariş etməsək, boş yer qalmayacaq.

3Nəticədə başqa formalar: can, might, should, əmr forması

Nəticədə can, might, should və ya əmr forması (Call me! kimi göstəriş) də gələ bilər.

If you're free on Saturday, we can go for a walk.
Şənbə günü boş olsan, gəzməyə çıxa bilərik.
If the traffic is bad, I might be a bit late.
Tıxac olsa, bir az gecikə bilərəm.
If you don't feel better tomorrow, you should see a doctor.
Sabah özünü yaxşı hiss etməsən, həkimə getsən yaxşıdır.
If you have any questions, send me an email.
Sualınız olsa, mənə e-məktub göndərin.
nəticə əmr formasındadır
Don't wait for me if I'm not there by eight.
Saat səkkizə qədər gəlib çıxmasam, məni gözləməyin.

4If hissəsində will olmur

Məna gələcək olsa da, if hissəsində adətən Present Simple işlənir. Will nəticəyə gedir. (Nəzakətli xahişlərdə «razısınızsa» mənasında if + will eşidə bilərsiniz: If you'll wait here, I'll get the manager. Bu, xüsusi istifadədir.)

If he calls, I'll tell him.
Zəng etsə, ona deyərəm.
«etsə» → if he calls, if he will call yox
If the weather is nice, we'll eat outside.
Hava yaxşı olsa, çöldə yemək yeyərik.
«yeyərik» → we'll eat
If you need help, call me.
Köməyə ehtiyacın olsa, mənə zəng et.

5Unless

Unless if … not deməkdir. Unless sözündən sonra adətən təsdiq formasında feil işlənir.

Unless you hurry, you'll be late.
Tələsməsən, gecikəcəksən.
«tələsməsən» = if you don't hurry = unless you hurry: unless sözündən sonra inkar yoxdur
I won't go unless you come with me.
Sən də gəlməsən, mən getməyəcəyəm.
You can't enter the building unless you have a pass.
Buraxılış vərəqəniz olmasa, binaya girə bilməzsiniz.

6Gələcəyə aid zaman budaq cümlələri: when, as soon as, before, after, until

Bu zaman sözlərindən sonra, eynilə if sözündən sonra olduğu kimi, gələcək üçün Present Simple işlədin. If = bəlkə baş verəcək; when = baş verəcəyinə əminəm.

I'll send you the photos when I get home.
Evə çatanda fotoları sənə göndərəcəyəm.
«çatanda» → when I get
As soon as the shop opens, I'll buy the tickets.
Mağaza açılan kimi biletləri alacağam.
«-an kimi» → as soon as
Let's have dinner after the kids go to bed.
Uşaqlar yatandan sonra şam edək.
«-andan sonra» → after
Don't open the oven until the cake is ready.
Tort hazır olana qədər sobanı açma.
«-ana qədər» → until
Before you leave, please check the windows.
Çıxmazdan əvvəl, zəhmət olmasa, pəncərələri yoxlayın.
«-mazdan əvvəl» → before

7when, as soon as, after, until sözlərindən sonra Present Perfect

Birinci işin ikincidən əvvəl tam bitəcəyini göstərmək üçün zaman sözündən sonra Present Perfect işlədə bilərsiniz. Çox vaxt Present Simple də mümkündür.

When I've finished this email, I'll call you.
Bu məktubu yazıb qurtarandan sonra sənə zəng edəcəyəm.
iş tam bitəcək → Present Perfect
As soon as I've saved some money, I'll buy a new bike.
Bir az pul yığan kimi yeni velosiped alacağam.
You can go out after you've done your homework.
Ev tapşırığını edəndən sonra bayıra çıxa bilərsən.
Don't leave until you've signed the form.
Formanı imzalamamış getməyin.
«imzalamamış» → until you've signed

Tez-tez edilən səhvlər

❌If it will rain, we'll stay in.
✅If it rains, we'll stay in.
if hissəsində will olmur.
❌I'll call you when I will arrive.
✅I'll call you when I arrive.
when / as soon as / until sözlərindən sonra indiki zaman gəlir.
❌We'll wait until he will come.
✅We'll wait until he comes.
until sözündən sonra indiki zaman gəlir.
❌If she call me, I'll answer.
✅If she calls me, I'll answer.
Present Simple: he / she / it + -s.
❌As soon as I will have finished, I'll call you.
✅As soon as I've finished, I'll call you.
Zaman sözündən sonra will have yox, Present Perfect işlədin.
⚠️Unless you don't hurry, you'll be late.
✅Unless you hurry, you'll be late.
Məna səhvdir: unless artıq «if not» deməkdir, ona görə bu cümlə demək istədiyinizin əksini deyir.
⚠️Unless you have a ticket, you can go in.
✅Unless you have a ticket, you can't go in.
Mənanı yoxlayın: = Biletiniz yoxdursa, içəri girə bilməzsiniz.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Gələcəksə» → if … will. «-sa» formasında gələcək yoxdur, amma azərbaycancada «Əgər Nigar gitarasını gətirəcəksə, birlikdə mahnı oxuyarıq» kimi cümlələr də deyirik. Bundan başqa, cümlədə tomorrow və ya next week olanda çoxları avtomatik olaraq will işlədir. İngiliscədə if sözündən sonra adətən Present Simple gəlir.

❌If Nigar will bring her guitar, we'll sing together.
✅If Nigar brings her guitar, we'll sing together.
❌If the bus will be late again, I'll take a taxi.
✅If the bus is late again, I'll take a taxi.

2. «-an kimi», «-anda» → as soon as / when … will. Azərbaycancadakı «Bakıya çatan kimi», «evə gələndə» formalarında zaman yoxdur. İngiliscədə burada şəxsli feil lazımdır və çoxları gələcək mənasına görə will seçir. Zaman sözündən sonra Present Simple (və ya Present Perfect) işlədin.

❌Leyla will call you as soon as she will get to Baku.
✅Leyla will call you as soon as she gets to Baku.
❌Before Tural will go to Ganja, he'll visit his grandmother.
✅Before Tural goes to Ganja, he'll visit his grandmother.

3. «-masa» → unless … not. Unless sözünü «əgər … -masa» kimi əzbərləyən tələbə azərbaycancadakı inkarı da tərcümə edir: «Çətir götürməsən, islanacaqsan» → Unless you don't take… Amma inkar artıq unless sözünün içindədir.

⚠️Unless you don't take an umbrella, you'll get wet.
✅Unless you take an umbrella, you'll get wet.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma məna tərsinə dönür: «çətir götürsən, islanacaqsan».

4. Nəticədə «-arıq» → Present Simple. Azərbaycancada nəticədə tez-tez -ar forması gəlir: «Bazar günü hava günəşli olsa, Şahdağa gedərik». Bu formanı Present Simple ilə tərcümə etsəniz, cümlə vərdiş kimi səslənir. Gələcəkdəki bir vəziyyət üçün nəticədə will işlədin.

⚠️(Bu bazar günü üçün plan qurursunuz.) If it's sunny on Sunday, we go to Shahdag.
✅If it's sunny on Sunday, we'll go to Shahdag.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma «günəşli bazar günləri həmişə Şahdağa gedirik» kimi səslənir.

Qarışdırmayın

zero və first conditional — Zero = həmişə doğrudur (indiki + indiki). First = gələcəkdə konkret bir vəziyyət (indiki + will).

If I eat too much, I feel sick.
Çox yesəm, ürəyim bulanır.
həmişə
If I eat all this cake, I'll feel sick.
Bu tortun hamısını yesəm, ürəyim bulanacaq.
bu dəfə, gələcəkdə

if və when — If = baş verə bilər. When = baş verəcək, sadəcə vaxtını gözləyirik. Azərbaycancada da fərq var: «görsəm» və «görəndə».

If I see Tom, I'll give him the key.
Tomu görsəm, açarı ona verərəm.
«görsəm»: bəlkə görəcəyəm
When I see Tom tonight, I'll give him the key.
Bu axşam Tomu görəndə açarı ona verəcəyəm.
«görəndə»: mütləq görəcəyəm

first və second conditional — Xəyali və ya çətin baş verəcək vəziyyətlər üçün ingilis dili if + Past Simple, would işlədir: If I won the lottery, I'd buy a boat. Azərbaycancada bu, «-saydı … -ardı» quruluşudur: «Lotereya udsaydım, qayıq alardım». B1-06 dərsinə baxın. In case (ehtiyat üçün) isə B2-03 dərsindədir.

Yazılış və tələffüz

  • Danışıqda I'll, you'll, we'll adi formalardır. I'll /aɪl/ aisle və isle sözləri ilə eyni səslənir. Sondakı /l/ dilin ucu ilə deyilir, onu buraxmayın: yoxsa I'll go eynilə I go kimi eşidilir.
  • won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) — onu want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US) ilə qarışdırmayın. won't sözündə ikiqat sait var: «o» səsindən «u» səsinə sürüşür. /w/ səsində dişlər dodağa toxunmur.
  • Ritm: if hissəsi əvvəl gələndə səs adətən bir az qalxır və nəticədən əvvəl qısa fasilə olur: If it rains… we'll stay in.
  • unless sözündə vurğu ikinci hecadadır: /ənˈles/ — "un-LESS". Burada azərbaycan dilindəki son hecanı vurğulamaq vərdişi sizə kömək edir. Birinci heca çox zəif /ə/ səslənir.
  • Budaq cümlə (clause) öz mübtədası və xəbəri olan söz qrupudur: if it rains bir budaq cümlədir, we'll stay in başqa bir cümlədir.

Qızıl qayda

If, unless, when, as soon as, before, after və until sözlərindən sonra, gələcəkdən danışanda belə, indiki formanı (Present Simple və ya bitmiş iş üçün Present Perfect) işlədin. Will adətən yalnız nəticədə gəlir. Azərbaycancadakı «-sa», «-anda», «-an kimi» = Present Simple.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili düzgün formada yazın. Nəticədə will / won't işlədin.

  1. If you (heat) butter, it melts.
  2. If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
  3. If you don't hurry, you (miss) the bus.
  4. I'll text you as soon as I (land).
  5. When I (finish) this email, I'll make dinner.
  6. unless ilə yenidən yazın: If you don't leave now, you'll be late.

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: … I get home tonight, I'll have a shower.
  2. Tomu məclisdə görə bilərəm, amma əmin deyiləm. Düzgün cavabı seçin: … I see him, I'll give him your message.
  3. Düzgün cavabı seçin: … you have a ticket, you can't go in.
  4. Zero conditional, yoxsa first conditional? If you mix red and white, you get pink.
  5. Düzgün cavabı seçin: … here until you come back.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. If she will come, I'll be happy.
  2. Wait here until I will come back.
  3. If he don't call, I'll call him.
  4. I'll call you when I've finished.

D. Mətndə

Dialoqu mötərizədəki feillərlə və ya uyğun sözlə tamamlayın.

Weekend plans
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Cümləni özünüz haqqında tamamlayın: If the weather is nice this weekend, …
  2. Zero conditional ilə özünüz haqqında bir fakt yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-04 Will azərbaycanca: ani qərarlar, təkliflər, vədlər və proqnozlar
    I think she (pass) the exam.
  2. A2-22 May, Might, Could azərbaycanca: ingiliscə «ola bilər» necə deyilir?
    might işlədin: I'm not sure. I (come) later.
  3. A2-05 İngiliscə gələcək zaman: will, going to, Present Continuous, yoxsa Present Simple?
    My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.
Cavablar

A. Quruluş

  1. heat
  2. is
  3. 'll miss / will miss
  4. land / 've landed / have landed
  5. finish / 've finished / have finished
  6. Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.

B. Məna

  1. When
  2. If
  3. Unless
  4. zero
  5. I'll wait

C. Səhvi tapın

  1. If she comes, I'll be happy.
  2. Wait here until I come back.
  3. If he doesn't call, I'll call him.
  4. ✓ I'll call you when I've finished.

D. Mətndə

  1. rains
  2. 'll go / will go
  3. Unless
  4. get
  5. arrive / 've arrived / have arrived

E. Sizin növbəniz

  1. If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
  2. If I don't sleep enough, I get a headache.

F. Qarışıq təkrar

  1. 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
  2. might come
  3. leaves / is leaving / will leave
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play