Zero dhe First Conditional: fjalitë kushtore me if, unless dhe when në anglisht
Zero and First Conditional
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për gjëra që ndodhin gjithmonë kur ndodh diçka tjetër, dhe për mundësi reale në të ardhmen – me if, unless dhe fjalë kohe si when, as soon as, before, after dhe until.
Ideja kryesore
Një fjali kushtore ka dy pjesë: një kusht (pjesa me if) dhe një rezultat (fjalia kryesore). Mendoni për dy domino: kur bie e para, bie edhe e dyta.
Ndonjëherë kjo ndodh çdo herë, si një ligj i natyrës: If you heat ice, it melts. Kjo është fjalia kushtore e tipit 0 (zero conditional), dhe të dyja pjesët janë në Present Simple (e tashmja e thjeshtë), sepse është gjithmonë e vërtetë.
Ndonjëherë shohim një situatë reale në të ardhmen: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Kjo është fjalia kushtore e tipit 1 (first conditional). Shiu është i mundshëm, dhe rezultati varet prej tij.
Ja logjika kryesore. Pjesa me if është domino e parë: e përfytyrojmë sikur të ishte tashmë e vërtetë. Prandaj anglishtja përdor Present Simple pas if, edhe për të ardhmen. Ideja e së ardhmes shkon te rezultati: will. I njëjti rregull vlen pas when, as soon as, before, after dhe until.
Shqipja dhe anglishtja
Fjalia kushtore e tipit 0 punon si në shqip: «Nëse e ngroh akullin, shkrihet» – e tashme në të dyja pjesët. Këtu është njësoj. Edhe për të ardhmen shqipja e mirë thotë shpesh «Nëse bie shi nesër, …», ashtu si anglishtja. Por në të folur dëgjojmë shumë edhe «Nëse do të bjerë shi…», «Kur do të mbërrij…» – dhe kjo «do të» kthehet në will. Në anglisht pas if, when, as soon as, until nuk vihet will.
Pas «kur», «sapo», «derisa», «para se» shqipja e vë foljen në lidhore: «kur të mbërrij», «sapo të hapet». Kjo «të» tregon të ardhmen, por anglishtja këtu do thjesht Present Simple: when I arrive. Lajm i mirë: «kur ta kem mbaruar» punon si when I've finished. «Po nuk…» ose «nëse nuk…» në anglisht mund të thuhet edhe me një fjalë: unless, me folje pohore pas saj. Dhe kini kujdes me fjalitë pa kryefjalë: «Nëse bën ftohtë…» në anglisht do it.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Nëse e ngroh ujin në 100 gradë, vlon. | If you heat water to 100 degrees, it boils. | tipi 0: e tashme + e tashme – këtu është njësoj |
| Nëse bie shi nesër, festën do ta bëjmë brenda. | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. | «nëse» + e tashme: këtu është njësoj |
| Nëse do të bjerë shi nesër… | If it rains tomorrow… | «nëse do të» → Present Simple, jo will |
| Do të t'i dërgoj fotot kur të mbërrij në shtëpi. | I'll send you the photos when I get home. | «kur të» → when + Present Simple |
| Sapo të hapet dyqani, do t'i blej biletat. | As soon as the shop opens, I'll buy the tickets. | «sapo të» → as soon as + Present Simple |
| Kur ta kem mbaruar këtë email, do të të marr në telefon. | When I've finished this email, I'll call you. | e mbaruar plotësisht: këtu është njësoj |
| Po nuk nxitove, do të vonohesh. | Unless you hurry, you'll be late. | «po nuk» = unless + folje pohore |
| Nëse bën ftohtë, merr xhaketën. | If it gets cold, take your jacket. | në shqip pa kryefjalë, në anglisht it |
Shkurt: pas if / when / as soon as / until vjen Present Simple, edhe kur në shqip themi «do të» ose «të»; will shkon vetëm te rezultati.
Forma
Fjalia kushtore e tipit 0 – të vërteta të përgjithshme dhe fakte
| Pjesa me if | Fjalia kryesore |
|---|---|
| If + Present Simple, | Present Simple |
| If you mix red and blue, | you get purple. |
Fjalia kushtore e tipit 1 – mundësi reale në të ardhmen
| Pjesa me if | Fjalia kryesore |
|---|---|
| If + Present Simple, | will / won't + forma bazë |
| If you study hard, | you'll pass. |
| If + Present Simple, | can / might / should + forma bazë |
| If it stops raining, | we can go out. |
| If + Present Simple, | urdhërore |
| If you see Anna, | say hello from me. |
Rendi dhe presja
| Rendi | Presje? | Shembull |
|---|---|---|
| Pjesa me if e para | zakonisht po | If I'm late, start without me. |
| Fjalia kryesore e para | jo | Start without me if I'm late. |
Unless = if … not
| Me if … not | Me unless |
|---|---|
| If you don't hurry, you'll miss the bus. | Unless you hurry, you'll miss the bus. |
Fjalitë kohore për të ardhmen – i njëjti rregull: e tashme pas fjalës së kohës, will në pjesën tjetër
| Fjala e kohës | Shembull |
|---|---|
| when | I'll call you when I get home. |
| as soon as | As soon as the film ends, we'll leave. |
| before | Turn off the lights before you go out. |
| after | After she finishes school, she'll travel. |
| until | Wait here until I come back. |
| when / as soon as + Present Perfect | I'll call you when I've finished. |
Përdorimi
1Tipi 0 – fakte dhe të vërteta të përgjithshme
Përdorni if + Present Simple, Present Simple për gjëra që janë gjithmonë ose zakonisht të vërteta: shkencë, zakone, si funksionojnë gjërat. Këtu if do të thotë pothuajse njësoj si when ose every time. Në shqip njësoj: «nëse» + e tashme.
2Tipi 1 – mundësi reale në të ardhmen
Përdorni if + Present Simple, will + formën bazë për një situatë të mundshme në të ardhmen dhe rezultatin e saj të pritshëm.
3Forma të tjera te rezultati – can, might, should, urdhërorja
Rezultati mund të ketë edhe can, might, should ose një urdhërore (një udhëzim si Call me!).
4Pa will te pjesa me if
Edhe kur kuptimi është i ardhshëm, pjesa me if zakonisht merr Present Simple. Will shkon te rezultati. (Në kërkesa të sjellshme mund të dëgjoni if + will me kuptimin «nëse jeni të gatshëm»: If you'll wait here, I'll get the manager. Ky është përdorim i veçantë.)
5Unless
Unless do të thotë if … not («po nuk», «nëse nuk»). Pas unless zakonisht përdorim folje pohore.
6Fjalitë kohore për të ardhmen – when, as soon as, before, after, until
Pas këtyre fjalëve të kohës përdorni Present Simple për të ardhmen, njësoj si pas if. If = ndoshta do të ndodhë; when = jam i sigurt që do të ndodhë. Në shqip këtu themi «kur të», «sapo të», «derisa të» – kjo «të» në anglisht nuk bëhet will.
7Present Perfect pas when, as soon as, after, until
Për të treguar se veprimi i parë do të jetë krejt i mbaruar para të dytit, pas fjalës së kohës mund të përdorni Present Perfect (e kryera). Shpesh është e mundshme edhe Present Simple. Në shqip: «kur ta kem mbaruar», «sapo të kem kursyer».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Nëse do të…» → if … will. Në të folur themi shpesh: «Nëse do të më japin pushim të premten, do të shkojmë në Theth». «Do të» e pjesës me «nëse» kthehet në will. Në anglisht pas if vjen Present Simple; will shkon vetëm te rezultati.
2. «Kur të dalin / kur do të dalin» → when … will. «Kur të dalin rezultatet e provimit, do t'u tregoj menjëherë prindërve». Në shqip «kur të» ose «kur do të» tregon të ardhmen, prandaj del will. Pas when anglishtja do Present Simple.
3. «Derisa të ndalojë» → until … will. Në tren lajmërimi thotë: «Mos e hapni derën derisa të ndalojë treni plotësisht». «Të» e shqipes tregon të ardhmen dhe del will. Pas until vjen Present Simple.
4. «Nëse bën ftohtë…» pa kryefjalë. «Nëse bën ftohtë në mbrëmje, merrni një xhaketë me vete». Fjalia shqipe nuk ka kryefjalë, prandaj anglishtja del pa it. Në anglisht kryefjala duhet gjithmonë: if it gets cold.
Mos i ngatërroni
tipi 0 apo tipi 1 – Tipi 0 = gjithmonë e vërtetë (e tashme + e tashme). Tipi 1 = një situatë e caktuar në të ardhmen (e tashme + will). Në shqip dallimi është i njëjtë: «më bëhet keq» – «do të më bëhet keq».
if apo when – If = mund të ndodhë («nëse»). When = do të ndodhë; thjesht presim kohën («kur»). Në shqip dallimi është i njëjtë.
tipi 1 apo tipi 2 – Për situata të imagjinuara ose pak të mundshme anglishtja përdor if + Past Simple, would: If I won the lottery, I'd buy a boat («Po të fitoja lotarinë, do të blija një varkë»). Shih B1-06. In case (masë paraprake) është te B2-03.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- I'll, you'll, we'll janë normale në të folur. I'll /aɪl/ tingëllon njësoj si aisle dhe isle. l-ja në fund është e «errët», si «ll» e shqipes – këtu keni avantazh.
- won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) – mos e ngatërroni me want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US). Të dyja fillojnë me /w/: rrumbullakosni buzët, jo «v».
- Ritmi: kur pjesa me if vjen e para, zëri zakonisht ngrihet pak dhe ka një pauzë të shkurtër para rezultatit: If it rains… we'll stay in. Në shkrim kjo pauzë është presja.
- unless theksohet në rrokjen e dytë: /ənˈles/. Rrokja e parë është e dobët, si «ë».
- Një clause (fjali e varur ose kryesore) është një grup fjalësh me kryefjalën dhe foljen e vet: if it rains është një; we'll stay in është tjetra.
Rregulli i artë
Pas if, unless, when, as soon as, before, after dhe until përdorni një formë të tashme (Present Simple, ose Present Perfect për një veprim të mbaruar) – edhe për të ardhmen, edhe kur në shqip themi «do të» ose «të». Will zakonisht shkon vetëm te rezultati.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur. Te rezultati përdorni will / won't.
-
If you (heat) butter, it melts.
-
If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
-
If you don't hurry, you (miss) the bus.
-
I'll text you as soon as I (land).
-
When I (finish) this email, I'll make dinner.
-
Rishkruajeni me unless: If you don't leave now, you'll be late.
B. Kuptimi
Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … I get home tonight, I'll have a shower.
-
Mund ta shoh Tomin në festë, por nuk jam i sigurt. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … I see him, I'll give him your message.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … you have a ticket, you can't go in.
-
Tipi 0 apo tipi 1 (zero or first conditional)? If you mix red and white, you get pink.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … here until you come back.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
If she will come, I'll be happy.
-
Wait here until I will come back.
-
If he don't call, I'll call him.
-
I'll call you when I've finished.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht për veten tuaj.
-
Plotësoni: If the weather is nice this weekend, …
-
Shkruani një fakt për veten me një fjali kushtore të tipit 0.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A2-04 Will në anglisht: vendime, premtime dhe parashikime, të shpjeguara në shqip I think she (pass) the exam.
-
A2-22 May, Might, Could: si thuhet «mund» dhe «ndoshta» në anglisht I'm not sure. I (come) later. Përdorni might.
-
A2-05 E ardhmja në anglisht: will, going to, Present Continuous apo Present Simple? My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.leaves: më e natyrshmja për një orar
Përgjigjet
A. Forma
- heat
- is
- 'll miss / will miss
- land / 've landed / have landed
- finish / 've finished / have finished
- Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.
B. Kuptimi
- When
- If
- Unless
- zero
- I'll wait
C. Gjeni gabimin
- If she comes, I'll be happy.
- Wait here until I come back.
- If he doesn't call, I'll call him.
- ✓ I'll call you when I've finished.
D. Në kontekst
- rains
- 'll go / will go
- Unless
- get
- arrive / 've arrived / have arrived
E. Radha juaj
- If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
- If I don't sleep enough, I get a headache.
F. Përsëritje e përzier
- 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
- might come
- leaves / is leaving / will leave
