Zero და First Conditional: პირობითი წინადადებები ინგლისურად (0 და 1 ტიპი)
Zero and First Conditional
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ილაპარაკოთ იმაზე, რაც ყოველთვის ხდება, როცა სხვა რამე ხდება, და მომავლის რეალურ შესაძლებლობებზე. ამისთვის გამოიყენებთ if-ს, unless-ს და დროის სიტყვებს: when, as soon as, before, after და until.
მთავარი იდეა
პირობით წინადადებას (conditional) ორი ნაწილი აქვს: პირობა (if-ნაწილი) და შედეგი (მთავარი წინადადება). წარმოიდგინეთ ორი დომინოს ქვა: როცა პირველი ეცემა, მეორეც ეცემა.
ზოგჯერ ეს ყოველთვის ხდება, როგორც ბუნების კანონი: If you heat ice, it melts. ეს არის zero conditional (0 ტიპი) და ორივე ნაწილი Present Simple-შია (მარტივი აწმყო), რადგან ეს ყოველთვის მართალია.
ზოგჯერ ერთ რეალურ სიტუაციას მომავალში ვუყურებთ: If it rains tomorrow, we'll stay at home. ეს არის first conditional (1 ტიპი). წვიმა შესაძლებელია და შედეგი მასზეა დამოკიდებული.
აი, მთავარი ლოგიკა. If-ნაწილი პირველი დომინოა: წარმოვიდგენთ, რომ ის უკვე მართალია. ამიტომ ინგლისური if-ის შემდეგ Present Simple-ს იყენებს, მომავალზე ლაპარაკისასაც. მომავლის იდეა შედეგში მიდის: will. იგივე წესი მუშაობს when, as soon as, before, after და until-ის შემდეგაც.
ქართული და ინგლისური
ეს გაკვეთილის ყველაზე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. ქართულად „თუ“-ს შემდეგ ბუნებრივად ვამბობთ მომავალ დროს: „თუ ხვალ იწვიმებს, სახლში დავრჩებით“. ინგლისურად if-ის შემდეგ მომავალი (will) არ დგას – Present Simple დგას: If it rains tomorrow, we'll stay at home. ასევეა „როცა“, „როგორც კი“, „სანამ“, „მას შემდეგ, რაც“: „როცა სახლში მივალ, დაგირეკავ“ → I'll call you when I get home. ქართულად ორივე ნაწილი მომავალშია, ინგლისურში – მხოლოდ შედეგი.
ზოგად ჭეშმარიტებებშიც ქართული ხშირად მომავალს იყენებს: „თუ წყალს ასამდე გააცხელებ, ადუღდება“. ინგლისურში აქ ორივე ნაწილი აწმყოშია: If you heat water to 100 degrees, it boils.
კიდევ ორი რამ. „სანამ … არ“: ქართულად „დაელოდე, სანამ არ დავბრუნდები“ – უარყოფით. ინგლისური until თავადვე ამბობს „იქამდე“, ამიტომ ზმნა დადებითია: Wait until I come back. და unless = „თუ არ“: მასში უარყოფა უკვე არის, ამიტომ მის შემდეგ ზმნა დადებითია. ქართულ ორმაგ უარყოფას აქ ნუ გადმოიტანთ.
რაც ერთნაირია: წინადადების რიგი. ორივე ენაში პირობა შეიძლება თავშიც იყოს და ბოლოშიც, და თავში მდგომი პირობის შემდეგ ორივე ენაში მძიმე ისმება.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| თუ ხვალ იწვიმებს, წვეულებას შიგნით გავმართავთ. | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. | თუ + მომავალი → if + Present Simple |
| როცა სახლში მივალ, ფოტოებს გამოგიგზავნი. | I'll send you the photos when I get home. | როცა + მომავალი → when + Present Simple |
| როგორც კი მაღაზია გაიხსნება, ბილეთებს ვიყიდი. | As soon as the shop opens, I'll buy the tickets. | როგორც კი = as soon as + Present Simple |
| თუ წყალს ასამდე გააცხელებ, ადუღდება. | If you heat water to 100 degrees, it boils. | ზოგადი ფაქტი → ორივე ნაწილი აწმყოში |
| ღუმელი არ გააღო, სანამ ნამცხვარი მზად არ იქნება. | Don't open the oven until the cake is ready. | სანამ … არ → until + დადებითი ზმნა |
| თუ არ იჩქარებ, დაგაგვიანდება. | Unless you hurry, you'll be late. | unless = თუ არ; ზმნა დადებითია |
| თუ კითხვები გაქვთ, მომწერეთ. | If you have any questions, send me an email. | აქ ერთნაირია: შედეგი ბრძანებითში |
მოკლედ: ქართულად „თუ / როცა / როგორც კი“-ს შემდეგ მომავალია, ინგლისურად if / when / as soon as / until + Present Simple (ან Present Perfect); will მხოლოდ შედეგში.
ფორმა
Zero conditional – ზოგადი ჭეშმარიტებები და ფაქტები
| If-ნაწილი | მთავარი წინადადება |
|---|---|
| If + Present Simple, | Present Simple |
| If you mix red and blue, | you get purple. |
First conditional – მომავლის რეალური შესაძლებლობა
| If-ნაწილი | მთავარი წინადადება |
|---|---|
| If + Present Simple, | will / won't + საწყისი ფორმა |
| If you study hard, | you'll pass. |
| If + Present Simple, | can / might / should + საწყისი ფორმა |
| If it stops raining, | we can go out. |
| If + Present Simple, | ბრძანებითი კილო |
| If you see Anna, | say hello from me. |
რიგი და მძიმე
| რიგი | მძიმე? | მაგალითი |
|---|---|---|
| If-ნაწილი პირველია | ჩვეულებრივ კი | If I'm late, start without me. |
| მთავარი წინადადება პირველია | არა | Start without me if I'm late. |
Unless = if … not
| if … not-ით | unless-ით |
|---|---|
| If you don't hurry, you'll miss the bus. | Unless you hurry, you'll miss the bus. |
მომავლის დროის წინადადებები – იგივე წესი: დროის სიტყვის შემდეგ აწმყოს ფორმა, მეორე ნაწილში – will
| დროის სიტყვა | მაგალითი |
|---|---|
| when | I'll call you when I get home. |
| as soon as | As soon as the film ends, we'll leave. |
| before | Turn off the lights before you go out. |
| after | After she finishes school, she'll travel. |
| until | Wait here until I come back. |
| when / as soon as + Present Perfect | I'll call you when I've finished. |
გამოყენება
1Zero conditional – ფაქტები და ზოგადი ჭეშმარიტებები
If + Present Simple, Present Simple გამოიყენეთ იმისთვის, რაც ყოველთვის ან, ზოგადად, მართალია: მეცნიერება, ჩვევები, როგორ მუშაობს რამე. აქ if თითქმის when-ს ან every time-ს („ყოველთვის, როცა“) ნიშნავს. ქართულად აქ ხშირად მომავალი დგას – ინგლისურში ორივე ნაწილი აწმყოშია.
2First conditional – რეალური შესაძლებლობები მომავალში
If + Present Simple, will + საწყისი ფორმა გამოიყენეთ მომავლის შესაძლო სიტუაციისა და მისი სავარაუდო შედეგისთვის.
3სხვა ფორმები შედეგში – can, might, should, ბრძანებითი
შედეგში შეიძლება იყოს can, might, should ან ბრძანებითი კილო (მითითება, როგორიცაა Call me!).
4If-ნაწილში will არ დგას
მომავლის მნიშვნელობის დროსაც if-ნაწილში ჩვეულებრივ Present Simple დგას. Will შედეგში მიდის. (თავაზიან თხოვნებში შეიძლება გაიგოთ if + will „თუ ინებებთ“-ის მნიშვნელობით: If you'll wait here, I'll get the manager. ეს განსაკუთრებული გამოყენებაა.)
5Unless
Unless ნიშნავს if … not-ს („თუ არ“). Unless-ის შემდეგ ჩვეულებრივ დადებით ზმნას ვიყენებთ.
6მომავლის დროის წინადადებები – when, as soon as, before, after, until
ამ დროის სიტყვების შემდეგ მომავლისთვის Present Simple გამოიყენეთ, ისევე როგორც if-ის შემდეგ. If = შეიძლება მოხდეს; when = დარწმუნებული ვარ, რომ მოხდება.
7Present Perfect when, as soon as, after, until-ის შემდეგ
იმის საჩვენებლად, რომ პირველი მოქმედება მეორემდე მთლიანად დასრულდება, დროის სიტყვის შემდეგ შეგიძლიათ Present Perfect (აწმყო სრული) გამოიყენოთ. ხშირად Present Simple-იც შესაძლებელია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „თუ“ + მომავალი → if + will. ქართულად „თუ“-ს შემდეგ მომავალი სრულიად ბუნებრივია: „თუ ნიკა გამოცდებს ჩააბარებს, მშობლები ველოსიპედს უყიდიან“. ინგლისურში if-ის შემდეგ Present Simple დგას, will – მხოლოდ შედეგში.
2. „როგორც კი / როცა“ + მომავალი → as soon as / when + will. „როგორც კი ბათუმში ჩავალთ, ზღვაზე წავალთ“ – ქართულად ორივე ზმნა მომავალშია. ინგლისურში დროის სიტყვის შემდეგ Present Simple.
3. „სანამ … არ“ → until + not. ქართულად „სანამ“-ის შემდეგ ხშირად უარყოფა დგას: „სახლიდან ვერ გავალთ, სანამ დედა გასაღებით არ დაბრუნდება“. ინგლისური until თავადვე ნიშნავს „იმ მომენტამდე, როცა“, ამიტომ ზმნა დადებითია.
4. „თუ არ“ + ორმაგი უარყოფა → Unless … don't. ქართულად ორმაგი უარყოფა ჩვეულებრივია, და unless-ში დამალულ „არ“-ს ხშირად მეორე don't ემატება. Unless = „თუ არ“: მის შემდეგ ზმნა დადებითია.
არ აგერიოთ
zero თუ first conditional – Zero = ყოველთვის მართალია (აწმყო + აწმყო). First = ერთი კონკრეტული მომავალი სიტუაცია (აწმყო + will).
if თუ when – If = შეიძლება მოხდეს („თუ“). When = მოხდება; უბრალოდ დროს ველოდებით („როცა“). ქართულადაც ეს ორი სიტყვა ასე განსხვავდება.
first თუ second conditional – წარმოსახვითი ან ნაკლებად სავარაუდო სიტუაციებისთვის ინგლისური იყენებს if + Past Simple, would: If I won the lottery, I'd buy a boat. („ლატარიაში რომ მოვიგო, ნავს ვიყიდდი.“) იხ. B1-06. In case (წინასწარი ზომა) – B2-03-ში.
მართლწერა და გამოთქმა
- I'll, you'll, we'll მეტყველებაში ჩვეულებრივია. I'll /aɪl/ ისევე ჟღერს, როგორც aisle და isle. ბოლო l ბნელი, „სქელი“ ლ-ა: ენის უკანა ნაწილი ზემოთ იწევს.
- won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) – ნუ აურევთ want-ში /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US). ორივე /w/-თი იწყება: ტუჩები დაამრგვალეთ, კბილებს ნუ შეახებთ – ეს ქართული ვ არ არის.
- რიტმი: როცა if-ნაწილი პირველია, ხმა ჩვეულებრივ ცოტა მაღლა ადის და შედეგის წინ მოკლე პაუზაა: If it rains… we'll stay in.
- unless-ში მახვილი მეორე მარცვალზეა: /ənˈles/. პირველი ხმოვანი სუსტი /ə/-ა – ნუ იტყვით სრულ ა-ს ან უ-ს.
- Clause არის სიტყვების ჯგუფი საკუთარი ქვემდებარითა და ზმნით: if it rains ერთი წინადადებაა; we'll stay in – მეორე.
ოქროს წესი
if, unless, when, as soon as, before, after და until-ის შემდეგ აწმყოს ფორმა გამოიყენეთ (Present Simple, ან დასრულებული მოქმედებისთვის Present Perfect) – მომავალზე ლაპარაკისასაც. Will ჩვეულებრივ მხოლოდ შედეგში დგას. ქართული „თუ იწვიმებს“ ინგლისურად არის if it rains.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით. შედეგში გამოიყენეთ will / won't.
-
If you (heat) butter, it melts.
-
If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
-
If you don't hurry, you (miss) the bus.
-
I'll text you as soon as I (land).
-
When I (finish) this email, I'll make dinner.
-
გადააკეთეთ unless-ით: If you don't leave now, you'll be late.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … I get home tonight, I'll have a shower.
-
შეიძლება ტომი წვეულებაზე ვნახო, მაგრამ დარწმუნებული არ ვარ. აირჩიეთ სწორი პასუხი: … I see him, I'll give him your message.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … you have a ticket, you can't go in.
-
Zero თუ first conditional? If you mix red and white, you get pink.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … here until you come back.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
If she will come, I'll be happy.
-
Wait here until I will come back.
-
If he don't call, I'll call him.
-
I'll call you when I've finished.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნები ჩასვით სწორი ფორმით ან შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვა.
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაასრულეთ თქვენზე: If the weather is nice this weekend, …
-
დაწერეთ ერთი ფაქტი თქვენს შესახებ zero conditional-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-04 Will და Shall ინგლისურად: გადაწყვეტილება, დაპირება და პროგნოზი ქართულად I think she (pass) the exam.
-
A2-22 May, Might, Could: შესაძლებლობა ინგლისურად („შეიძლება“, „ალბათ“) I'm not sure. I (come) later. გამოიყენეთ might.
-
A2-05 მომავალი დრო ინგლისურად: will, going to, Present Continuous თუ Present Simple? My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.leaves – ყველაზე ბუნებრივია განრიგისთვის
პასუხები
A. ფორმა
- heat
- is
- 'll miss / will miss
- land / 've landed / have landed
- finish / 've finished / have finished
- Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.
B. მნიშვნელობა
- When
- If
- Unless
- zero
- I'll wait
C. იპოვეთ შეცდომა
- If she comes, I'll be happy.
- Wait here until I come back.
- If he doesn't call, I'll call him.
- ✓ I'll call you when I've finished.
D. კონტექსტში
- rains
- 'll go / will go
- Unless
- get
- arrive / 've arrived / have arrived
E. თქვენი ჯერი
- If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
- If I don't sleep enough, I get a headache.
F. შერეული გამეორება
- 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
- might come
- leaves / is leaving / will leave
