Câu bị động ở các thì và với động từ khuyết thiếu (The Passive in All Tenses and with Modals)
The Passive in All Tenses and with Modals
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể dùng câu bị động (passive) ở mọi thì thông dụng — is being repaired, has been sold, will be announced — và sau động từ khuyết thiếu (modal verbs) — must be done, can be seen, should be checked.
Ý chính
Ở bài B1-10, bạn đã học rằng câu bị động là be + past participle (be + quá khứ phân từ). Tin vui là: đó là toàn bộ quy tắc. Quá khứ phân từ giữ nguyên ở mọi thì. Mọi thông tin về thời gian đều nằm ở be và các trợ động từ đứng trước nó.
Vậy muốn tạo câu bị động ở bất kỳ thì nào, bạn chỉ cần hỏi một câu: ở thì này, "be" trông như thế nào? Hiện tại tiếp diễn: is being. Hiện tại hoàn thành: has been. Tương lai: will be. Sau động từ khuyết thiếu: must be, can be. Rồi thêm quá khứ phân từ.
Hãy hình dung một cái ổ cắm chuyển đổi khi đi du lịch. Cục sạc điện thoại của bạn — quá khứ phân từ — lúc nào cũng vậy. Ở mỗi nước, bạn chỉ thay cái đầu chuyển đổi phía trước — is being, has been, will be, must be — cho hợp với thời gian. Biết chọn đúng đầu chuyển đổi, bạn sẽ tạo được mọi câu bị động trong tiếng Anh.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng làm theo cách tương tự: động từ không đổi, thời gian do các từ đứng trước đảm nhận — đang, đã, sẽ, phải, có thể — và thêm được hoặc bị nếu muốn. Điểm khác là tiếng Anh luôn cần đủ chuỗi trợ động từ + be (being, been, be), trong khi tiếng Việt thường bỏ cả "được/bị": Con đường đang sửa. Dịch từng chữ như vậy sẽ thành câu chủ động sai nghĩa.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Con đường đang (được) sửa. | The road is being repaired. | đang → is being + V3 |
| Đơn hàng của bạn đã được gửi rồi. | Your order has been sent. | đã … rồi (kết quả bây giờ) → has been + V3 |
| Lúc chúng tôi đến, phòng đã bị hủy. | Our booking had been cancelled. | trước một thời điểm trong quá khứ → had been + V3 |
| Kết quả sẽ được công bố vào thứ Sáu. | The results will be announced on Friday. | sẽ → will be + V3 |
| Túi xách phải để ở lối vào. | Bags must be left at the entrance. | phải → must be + V3 |
| Vé có thể mua trên mạng. | Tickets can be bought online. | có thể → can be + V3 |
| Gói hàng đã được giao chưa? | Has the parcel been delivered? | tiếng Việt giữ trật tự, thêm "chưa"; tiếng Anh đưa has lên trước |
Nói ngắn gọn: từ chỉ thời gian của tiếng Việt (đang, đã, sẽ, phải) tương ứng khá tốt với phần trợ động từ của tiếng Anh — nhưng đừng quên mắt xích be / being / been ở giữa. Và nhớ rằng câu bị động tiếng Anh không mang nghĩa tốt (được) hay xấu (bị).
Cấu trúc
Chủ động và bị động: bảng đầy đủ (động từ: clean; tân ngữ: the room)
| Thì | Chủ động | Bị động |
|---|---|---|
| Hiện tại đơn | They clean the room. | The room is cleaned. |
| Hiện tại tiếp diễn | They are cleaning the room. | The room is being cleaned. |
| Quá khứ đơn | They cleaned the room. | The room was cleaned. |
| Quá khứ tiếp diễn | They were cleaning the room. | The room was being cleaned. |
| Hiện tại hoàn thành | They have cleaned the room. | The room has been cleaned. |
| Quá khứ hoàn thành | They had cleaned the room. | The room had been cleaned. |
| will | They will clean the room. | The room will be cleaned. |
| be going to | They are going to clean the room. | The room is going to be cleaned. |
| Động từ khuyết thiếu | They must clean the room. | The room must be cleaned. |
Động từ khuyết thiếu + be + quá khứ phân từ
| Động từ khuyết thiếu | Bị động | Ví dụ |
|---|---|---|
| can / can't | can be done | Tickets can be bought online. |
| could | could be done | The problem could be solved quickly. |
| must / mustn't | must be done | Phones must be switched off. |
| should | should be done | Your answers should be checked. |
| may / might | might be done | The match might be cancelled. |
| have to | has to be done | The form has to be signed. |
Phủ định và câu hỏi — trợ động từ đầu tiên làm mọi việc: not đứng sau nó, và chỉ nó được đưa lên trước chủ ngữ.
| Ví dụ | |
|---|---|
| Phủ định | The results haven't been published yet. |
| Phủ định | The email won't be sent until Monday. |
| Câu hỏi | Has the parcel been delivered? |
| Câu hỏi | Is the road being repaired? |
| Câu hỏi | Can this be recycled? |
Những dạng bị động hiếm gặp — Bị động của thì hoàn thành tiếp diễn (has been being cleaned, had been being built) và tương lai tiếp diễn (will be being cleaned) có thể dùng nhưng rất hiếm. Hãy dùng thì khác hoặc câu chủ động: They have been building the stadium for three years.
Cách dùng
1Bị động tiếp diễn — việc đang diễn ra
Is / are being + quá khứ phân từ và was / were being + quá khứ phân từ mô tả việc đang diễn ra, với trọng tâm là đối tượng chịu tác động.
2Bị động hoàn thành — kết quả và việc xảy ra trước
Has / have been + quá khứ phân từ cho thấy kết quả ở hiện tại; had been + quá khứ phân từ cho thấy một hành động xảy ra trước một thời điểm trong quá khứ B1-03.
3Bị động tương lai — will be và going to be
Dùng will be + quá khứ phân từ cho dự đoán, lời hứa và thông báo chính thức; is going to be + quá khứ phân từ cho kế hoạch và dự đoán dựa trên dấu hiệu A2-03.
4Bị động với động từ khuyết thiếu — quy định, hướng dẫn và biển báo
Quy định, thông báo và hướng dẫn thường dùng must / should / can't + be + quá khứ phân từ.
5Bị động với động từ khuyết thiếu — khả năng
Can, could, may, might + be + quá khứ phân từ nói về điều có thể xảy ra hoặc có thể làm được.
6Chọn thì
Chọn thì cho câu bị động bằng chính những câu hỏi bạn dùng cho câu chủ động: Việc đó đang xảy ra à? Đã xong, có kết quả bây giờ à? Hay ở tương lai?
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Đang sửa", "đang xây" → câu chủ động. Tiếng Việt nói Nhà tôi đang sửa, Trường đang xây thêm thư viện mà không cần "được". Dịch từng chữ, bạn sẽ có một câu chủ động, như thể ngôi nhà tự sửa chính nó.
2. "Đã … xong rồi" → thiếu been. Visa của bạn đã duyệt rồi — người Việt hay dịch "đã" thành has và dừng ở đó. Bị động hoàn thành cần cả been.
3. "Phải được / nên được" → thiếu be. Hồ sơ phải được nộp trước thứ Sáu: "phải" = must, "được" thường bị bỏ quên hoặc dịch thành to. Sau động từ khuyết thiếu, tiếng Anh cần be + quá khứ phân từ.
4. "Tôi đã bị mất …" → I have been stolen … Như ở bài B1-10, thứ chịu hành động mới là chủ ngữ — ở thì nào cũng vậy.
5. Câu hỏi với "chưa" không đảo trợ động từ. Phòng đã được dọn chưa? — tiếng Việt giữ nguyên trật tự và thêm "chưa" ở cuối.
Đừng nhầm lẫn
being hay been — being đứng sau am / is / are / was / were (tiếp diễn); been đứng sau have / has / had (hoàn thành).
Chủ động tiếp diễn hay bị động tiếp diễn — Chủ ngữ làm hành động hay chịu hành động?
Bị động sau các động từ khác — wants to be promoted, hates being told (bị động với to-infinitive và V-ing) được dạy ở B2-13; It is said that… được dạy ở B2-12.
Chính tả và phát âm
- been thường đọc yếu, ngắn: /bɪn/. being có hai âm tiết: /ˈbiːɪŋ/ — âm /iː/ dài rồi đến /ɪŋ/. Người Việt hay đọc cả hai như nhau, nên người nghe không biết bạn nói is being hay has been. Hãy tách rõ hai âm tiết trong being.
- Giữ âm cuối của quá khứ phân từ: cleaned /kliːnd/, sent /sent/, checked /tʃekt/. Nếu bỏ /d/ hay /t/, It has been cleaned sẽ nghe gần như It has been clean — khác nghĩa.
- has been và have been thường rút gọn: It's been sold, They've been told. Nhớ rằng it's been = it has been, không phải it is.
- will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow /ˈɪtl bi ˈfɪkst/. Âm /l/ cuối được giữ: lưỡi chạm lợi trên, đừng bỏ đi.
- must be và can be đọc nhanh và nhẹ; trọng âm rơi vào quá khứ phân từ: must be SIGNED. Đừng thêm thanh điệu vào từng âm tiết — hãy để các từ chức năng lướt qua.
- Trong văn nói thân mật, going to be có thể nghe như gonna be, nhưng khi viết hãy dùng going to.
Quy tắc vàng
Đặt be ở thì bạn cần — is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be — rồi thêm quá khứ phân từ. Quá khứ phân từ không bao giờ thay đổi. Tiếng Việt có thể bỏ "được/bị", nhưng tiếng Anh không bao giờ bỏ be.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ trong ngoặc ở dạng bị động theo thì cho sẵn, hoặc chuyển câu sang bị động.
-
Hiện tại tiếp diễn: The kitchen (paint) at the moment.
-
Hiện tại hoàn thành: My bike (steal)!
-
will: The results (send) by email.
-
must: Passports (show) at the gate.
-
Quá khứ tiếp diễn: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
-
Quá khứ hoàn thành: When we arrived, all the tickets (sell).
-
Chuyển sang câu bị động: They are going to close the old factory.
-
Chuyển sang câu bị động: You can't use this lift in a fire.lift (UK) = elevator (US)
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với tình huống.
-
Chọn đáp án đúng: Don't sit there! The bench … right now.
-
Chọn đáp án đúng: The bench …, so it looks new now.
-
Chọn đáp án đúng: The food … by our chef.
-
Chọn câu đúng cho biển báo: before entering.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
The new bridge is building now.
-
The emails have sent.
-
This medicine should taken twice a day.
-
My car is being repaired this week.
D. Trong ngữ cảnh
Chia động từ trong ngoặc ở dạng bị động để hoàn thành tin nhắn.
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về nơi bạn sống và làm việc.
-
Ở thành phố hoặc thị trấn của bạn, hiện nay có công trình nào đang được xây hoặc thay đổi không? Viết một câu.
-
Viết hai quy định cho nhà bạn hoặc nơi làm việc với must be hoặc should be.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-10 Câu bị động thì hiện tại đơn và quá khứ đơn (The Passive) Where you born?
-
B1-05 Thì tương lai tiếp diễn (Future Continuous): giờ này ngày mai tôi sẽ đang… This time tomorrow I (lie) on a beach.
-
A2-17 Thì hiện tại hoàn thành với just, already và yet (Present Perfect: Just, Already, Yet) I haven't finished the report ___. …
-
B1-07 Câu điều kiện loại 3 (Third Conditional): If I had known… If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Đáp án
A. Hình thức
- is being painted
- has been stolen / 's been stolen
- will be sent / 'll be sent
- must be shown
- was being examined
- had been sold / 'd been sold
- The old factory is going to be closed.
- This lift can't be used in a fire.
B. Ý nghĩa
- is being painted
- has been painted
- is being prepared
- Shoes must be removed
C. Tìm lỗi sai
- The new bridge is being built now.
- The emails have been sent.
- This medicine should be taken twice a day.
- ✓ My car is being repaired this week.
D. Trong ngữ cảnh
- is being cleaned
- will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
- has already been changed / 's already been changed
- can be ordered
- must be returned
E. Đến lượt bạn
- A new metro line is being built in the city centre.
- Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.
F. Ôn tập tổng hợp
- were
- will be lying / 'll be lying
- yet
- hadn't been / had not been
