Passive Voice bütün zamanlarda: is being done, has been done, must be done azərbaycanca
The Passive in All Tenses and with Modals
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz məchul növü bütün əsas zamanlarda (is being repaired, has been sold, will be announced) və modal feillərdən sonra (must be done, can be seen, should be checked) işlədə biləcəksiniz.
Əsas fikir
B1-10 dərsində öyrəndiniz ki, məchul növ be + üçüncü formadır. Yaxşı xəbər budur: bütün qayda elə budur. Üçüncü forma bütün zamanlarda eyni qalır. Zaman haqqında bütün məlumatı be və ondan əvvəlki köməkçi feillər daşıyır.
Deməli, istənilən məchul cümləni qurmaq üçün bir sual verin: bu zamanda «be» necə görünür? Present Continuous: is being. Present Perfect: has been. Gələcək: will be. Modal feildən sonra: must be, can be. Sonra üçüncü formanı əlavə edin.
Səyahət adapterini təsəvvür edin. Telefonunuzun şarj cihazı, yəni üçüncü forma, həmişə eynidir. Hər ölkədə yalnız onun qarşısındakı adapteri dəyişirsiniz ki, düzgün zamana uyğun gəlsin: is being, has been, will be, must be. Adapteri seçməyi öyrənin və ingiliscədə istənilən məchul cümləni qura bilərsiniz.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində məchul şəkilçisindən (-ıl / -il, -ın / -in, -n) sonra zaman şəkilçisi gəlir və hər şey bir sözdə birləşir: «təmizlənir», «göndərilib», «elan olunacaq», «saxlanmalıdır». İngiliscədə isə zamanı be forması göstərir: is being, has been, will be, must be.
Diqqət edin: «-ılır» həm adi, həm də elə indi davam edən işi bildirir. «Otaq hər gün təmizlənir» → is cleaned; «Otaq hazırda təmizlənir» → is being cleaned. «-ılıb» isə həm nəticə (has been sent), həm də «dünən» kimi bitmiş vaxtla keçmiş hadisə (was sent) ola bilər. Modal mənaları biz çox vaxt «olar», «olmaz», «-malıdır» kimi sözlərlə veririk: «Qalanı uzaqdan görmək olar» → The castle can be seen.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Otaq hazırda təmizlənir. | indi davam edir | The room is being cleaned. |
| Otaq hər gün təmizlənir. | adi iş | The room is cleaned every day. |
| Sifarişiniz göndərilib. | nəticə indi | Your order has been sent. |
| Məktub dünən göndərilib. | bitmiş vaxt | The letter was sent yesterday. |
| Otelə çatanda bronumuz ləğv edilmişdi. | keçmişdəki andan əvvəl | Our booking had been cancelled. |
| Qaliblər cümə günü elan olunacaq. | gələcək | The winners will be announced on Friday. |
| Bütün çantalar girişdə saxlanmalıdır. | qayda | All bags must be left at the entrance. |
| Qalanı uzaqdan görmək olar. | imkan | The castle can be seen from miles away. |
Quruluş
Fəal və məchul növ: tam cədvəl (feil: clean; tamamlıq: the room)
| Zaman | Fəal növ | Məchul növ |
|---|---|---|
| Present Simple | They clean the room. | The room is cleaned. |
| Present Continuous | They are cleaning the room. | The room is being cleaned. |
| Past Simple | They cleaned the room. | The room was cleaned. |
| Past Continuous | They were cleaning the room. | The room was being cleaned. |
| Present Perfect | They have cleaned the room. | The room has been cleaned. |
| Past Perfect | They had cleaned the room. | The room had been cleaned. |
| will | They will clean the room. | The room will be cleaned. |
| be going to | They are going to clean the room. | The room is going to be cleaned. |
| Modal feil | They must clean the room. | The room must be cleaned. |
Modal feil + be + üçüncü forma
| Modal feil | Məchul növ | Nümunə |
|---|---|---|
| can / can't | can be done | Tickets can be bought online. |
| could | could be done | The problem could be solved quickly. |
| must / mustn't | must be done | Phones must be switched off. |
| should | should be done | Your answers should be checked. |
| may / might | might be done | The match might be cancelled. |
| have to | has to be done | The form has to be signed. |
İnkar və suallar: işi birinci köməkçi feil görür: not ondan sonra gəlir və mübtədadan əvvələ yalnız o keçir.
| Nümunə | |
|---|---|
| İnkar | The results haven't been published yet. |
| İnkar | The email won't be sent until Monday. |
| Sual | Has the parcel been delivered? |
| Sual | Is the road being repaired? |
| Sual | Can this be recycled? |
Nadir məchul formalar: perfect continuous məchul formaları (has been being cleaned, had been being built) və future continuous məchul forması (will be being cleaned) mümkündür, amma çox nadir işlənir. Onların yerinə başqa zaman və ya fəal növ işlədin: They have been building the stadium for three years.
İstifadə
1Davamedici məchul formalar: iş davam edir
Is / are being + üçüncü forma və was / were being + üçüncü forma davam edən işi bildirir, diqqət qəbul edəndədir.
2Perfect məchul formalar: nəticə və daha əvvəlki iş
Has / have been + üçüncü forma indiki nəticəni göstərir; had been + üçüncü forma isə keçmişdəki bir andan əvvəlki işi B1-03.
3Gələcək məchul formalar: will be və going to be
Proqnozlar, vədlər və rəsmi elanlar üçün will be + üçüncü forma, planlar və əlamətlərə əsaslanan proqnozlar üçün isə is going to be + üçüncü forma işlədin A2-03.
4Modal məchul formalar: qaydalar, təlimatlar və lövhələr
Qaydalarda, elanlarda və təlimatlarda çox vaxt must / should / can't + be + üçüncü forma işlənir. Azərbaycancada bunlar adətən «-malıdır», «olmaz» ilə deyilir.
5Modal məchul formalar: imkan və bacarıq
Can, could, may, might + be + üçüncü forma nəyin mümkün olduğunu deyir.
6Zamanı seçmək
Məchul zamanı fəal növdəki suallarla seçin: İndi baş verir? Bitib və nəticəsi indi var? Gələcəkdədir?
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Təmir olunur» → is repairing. «-ılır» forması indiki zamanın şəkilçisini daşıyır, «indi davam edir» mənası isə ingiliscədə -ing ilə bağlıdır. Ona görə öyrənən məchul mənanı unudub fəal -ing formasını işlədir. Mübtəda işi görmürsə, is / are being + üçüncü forma lazımdır.
2. «Dünən göndərilib» → has been sent yesterday. Azərbaycancada «-ılıb» bitmiş vaxtla da işlənir: «Kəndimizdəki yeni məktəb keçən sentyabrda açılıb». İngiliscədə yesterday, last September, in 2019 kimi bitmiş vaxtla Present Perfect işlənmir: was / were + üçüncü forma lazımdır.
3. «-ılacaq» → will + feilin əsas forması. «Konsert televiziyada canlı yayımlanacaq» cümləsində «-acaq» şəkilçisini will ilə çevirən öyrənən məchul hissəni unudur və cümlə fəal olur: konsert özü nəyisə yayımlayır. will be + üçüncü forma işlədin.
4. «… -maq olar» → can + feilin əsas forması. Azərbaycancada imkanı çox vaxt məsdər və «olar» ilə deyirik: «Şəki halvasını oradakı hər mağazada tapmaq olar». Bunu sözbəsöz çevirəndə can find alınır və cümlədə işi görən yoxdur. Əşya mübtədadırsa, can be + üçüncü forma işlədin. (Və ya fəal cümlə qurun: You can find…)
Qarışdırmayın
being və been — being am / is / are / was / were sözlərindən sonra gəlir (davamedici); been have / has / had sözlərindən sonra gəlir (perfect). Azərbaycancada fərqi «-ılır» və «-ılıb» göstərir.
Fəal və məchul davamedici forma — Mübtəda işi görür, yoxsa iş onun başına gəlir?
Başqa feillərdən sonra məchul forma — wants to be promoted, hates being told (to ilə məsdərin və -ing formasının məchul forması) B2-13 dərsində, It is said that… isə B2-12 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- been adətən zəif deyilir: /bɪn/. being isə adətən iki hecadır: /ˈbiːɪŋ/. Bu iki hecaya qulaq asın: being eşidirsinizsə, iş davam edir.
- being sözünün sonundakı /ŋ/ səsini burundan deyin, sona g və ya q artırmayın.
- has been və have been qısalır: It's been sold, They've been told. Yadda saxlayın: it's been = it has been.
- will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow /ˈɪtl bi ˈfɪkst/. fixed bir hecadır, sona sait artırmayın.
- must be və can be tez deyilir: /məs bi/, /kən bi/. Vurğu üçüncü formaya düşür: must be SIGNED.
- Qeyri-rəsmi danışıqda going to be «gonna be» kimi səslənə bilər, amma yazıda going to yazın.
Qızıl qayda
be sözünü lazım olan zamana qoyun (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), sonra üçüncü formanı əlavə edin. Üçüncü forma heç vaxt dəyişmir.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feili göstərilən zamanda məchul formada yazın və ya cümləni çevirin.
-
Present Continuous: The kitchen (paint) at the moment.
-
Present Perfect: My bike (steal)!
-
will: The results (send) by email.
-
must: Passports (show) at the gate.
-
Past Continuous: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
-
Past Perfect: When we arrived, all the tickets (sell).
-
Məchul cümləyə çevirin: They are going to close the old factory.
-
Məchul cümləyə çevirin: You can't use this lift in a fire.lift (UK) = elevator (US)
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: Don't sit there! The bench … right now.
-
Düzgün cavabı seçin: The bench …, so it looks new now.
-
Düzgün cavabı seçin: The food … by our chef.
-
Düzgün lövhəni seçin: before entering.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
The new bridge is building now.
-
The emails have sent.
-
This medicine should taken twice a day.
-
My car is being repaired this week.
D. Mətndə
Mesajı tamamlayın. Mötərizədəki sözləri düzgün formada işlədin.
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.
E. Sizin növbəniz
Şəhəriniz, eviniz və ya iş yeriniz haqqında ingiliscə yazın.
-
Şəhərinizdə hazırda nə tikilir və ya dəyişdirilir? Bir cümlə yazın.
-
Eviniz və ya iş yeriniz üçün must be və ya should be ilə iki qayda yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-10 Passive Voice azərbaycanca: məchul növ ingiliscə (is made, was built) Where you born?
-
B1-05 Future Continuous azərbaycanca: «Sabah bu vaxt … olacağam» ingiliscə necədir? This time tomorrow I (lie) on a beach.
-
A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə I haven't finished the report ___. …
-
B1-07 Third Conditional azərbaycanca: «Bilsəydim, kömək edərdim» keçmiş haqqında If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Cavablar
A. Quruluş
- is being painted
- has been stolen / 's been stolen
- will be sent / 'll be sent
- must be shown
- was being examined
- had been sold / 'd been sold
- The old factory is going to be closed.
- This lift can't be used in a fire.
B. Məna
- is being painted
- has been painted
- is being prepared
- Shoes must be removed
C. Səhvi tapın
- The new bridge is being built now.
- The emails have been sent.
- This medicine should be taken twice a day.
- ✓ My car is being repaired this week.
D. Mətndə
- is being cleaned
- will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
- has already been changed / 's already been changed
- can be ordered
- must be returned
E. Sizin növbəniz
- A new metro line is being built in the city centre.
- Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.
F. Qarışıq təkrar
- were
- will be lying / 'll be lying
- yet
- hadn't been / had not been
