SlowingoQrammatika
B1 12 / 39

Passive Voice bütün zamanlarda: is being done, has been done, must be done azərbaycanca

The Passive in All Tenses and with Modals

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz məchul növü bütün əsas zamanlarda (is being repaired, has been sold, will be announced) və modal feillərdən sonra (must be done, can be seen, should be checked) işlədə biləcəksiniz.

Əsas fikir

B1-10 dərsində öyrəndiniz ki, məchul növ be + üçüncü formadır. Yaxşı xəbər budur: bütün qayda elə budur. Üçüncü forma bütün zamanlarda eyni qalır. Zaman haqqında bütün məlumatı be və ondan əvvəlki köməkçi feillər daşıyır.

Deməli, istənilən məchul cümləni qurmaq üçün bir sual verin: bu zamanda «be» necə görünür? Present Continuous: is being. Present Perfect: has been. Gələcək: will be. Modal feildən sonra: must be, can be. Sonra üçüncü formanı əlavə edin.

Səyahət adapterini təsəvvür edin. Telefonunuzun şarj cihazı, yəni üçüncü forma, həmişə eynidir. Hər ölkədə yalnız onun qarşısındakı adapteri dəyişirsiniz ki, düzgün zamana uyğun gəlsin: is being, has been, will be, must be. Adapteri seçməyi öyrənin və ingiliscədə istənilən məchul cümləni qura bilərsiniz.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində məchul şəkilçisindən (-ıl / -il, -ın / -in, -n) sonra zaman şəkilçisi gəlir və hər şey bir sözdə birləşir: «təmizlənir», «göndərilib», «elan olunacaq», «saxlanmalıdır». İngiliscədə isə zamanı be forması göstərir: is being, has been, will be, must be.

Diqqət edin: «-ılır» həm adi, həm də elə indi davam edən işi bildirir. «Otaq hər gün təmizlənir» → is cleaned; «Otaq hazırda təmizlənir» → is being cleaned. «-ılıb» isə həm nəticə (has been sent), həm də «dünən» kimi bitmiş vaxtla keçmiş hadisə (was sent) ola bilər. Modal mənaları biz çox vaxt «olar», «olmaz», «-malıdır» kimi sözlərlə veririk: «Qalanı uzaqdan görmək olar» → The castle can be seen.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Otaq hazırda təmizlənir.indi davam edirThe room is being cleaned.
Otaq hər gün təmizlənir.adi işThe room is cleaned every day.
Sifarişiniz göndərilib.nəticə indiYour order has been sent.
Məktub dünən göndərilib.bitmiş vaxtThe letter was sent yesterday.
Otelə çatanda bronumuz ləğv edilmişdi.keçmişdəki andan əvvəlOur booking had been cancelled.
Qaliblər cümə günü elan olunacaq.gələcəkThe winners will be announced on Friday.
Bütün çantalar girişdə saxlanmalıdır.qaydaAll bags must be left at the entrance.
Qalanı uzaqdan görmək olar.imkanThe castle can be seen from miles away.

Quruluş

Fəal və məchul növ: tam cədvəl (feil: clean; tamamlıq: the room)

ZamanFəal növMəchul növ
Present SimpleThey clean the room.The room is cleaned.
Present ContinuousThey are cleaning the room.The room is being cleaned.
Past SimpleThey cleaned the room.The room was cleaned.
Past ContinuousThey were cleaning the room.The room was being cleaned.
Present PerfectThey have cleaned the room.The room has been cleaned.
Past PerfectThey had cleaned the room.The room had been cleaned.
willThey will clean the room.The room will be cleaned.
be going toThey are going to clean the room.The room is going to be cleaned.
Modal feilThey must clean the room.The room must be cleaned.

Modal feil + be + üçüncü forma

Modal feilMəchul növNümunə
can / can'tcan be doneTickets can be bought online.
couldcould be doneThe problem could be solved quickly.
must / mustn'tmust be donePhones must be switched off.
shouldshould be doneYour answers should be checked.
may / mightmight be doneThe match might be cancelled.
have tohas to be doneThe form has to be signed.

İnkar və suallar: işi birinci köməkçi feil görür: not ondan sonra gəlir və mübtədadan əvvələ yalnız o keçir.

Nümunə
İnkarThe results haven't been published yet.
İnkarThe email won't be sent until Monday.
SualHas the parcel been delivered?
SualIs the road being repaired?
SualCan this be recycled?

Nadir məchul formalar: perfect continuous məchul formaları (has been being cleaned, had been being built) və future continuous məchul forması (will be being cleaned) mümkündür, amma çox nadir işlənir. Onların yerinə başqa zaman və ya fəal növ işlədin: They have been building the stadium for three years.

İstifadə

1Davamedici məchul formalar: iş davam edir

Is / are being + üçüncü forma və was / were being + üçüncü forma davam edən işi bildirir, diqqət qəbul edəndədir.

Sorry, your room is being cleaned at the moment.
Bağışlayın, otağınız hazırda təmizlənir.
«təmizlənir» burada elə indi davam edir → is being cleaned
A new hospital is being built near the station.
Stansiyanın yaxınlığında yeni xəstəxana tikilir.
I had the feeling that I was being followed.
Mənə elə gəlirdi ki, kimsə məni izləyir.
azərbaycancada fəal cümlə və «izləyir»; ingiliscədə was being followed
When we arrived, the injured passengers were being helped by paramedics.
Biz çatanda yaralı sərnişinlərə təcili yardım işçiləri kömək edirdi.

2Perfect məchul formalar: nəticə və daha əvvəlki iş

Has / have been + üçüncü forma indiki nəticəni göstərir; had been + üçüncü forma isə keçmişdəki bir andan əvvəlki işi B1-03.

Your order has been sent.
Sifarişiniz göndərilib.
«göndərilib» → has been sent
Three people have been arrested so far.
İndiyədək üç nəfər həbs olunub.
Have you ever been stopped by the police?
Sizi heç polis saxlayıb?
həyat təcrübəsi
When we got to the hotel, our booking had been cancelled.
Otelə çatanda bronumuz artıq ləğv edilmişdi.
«edilmişdi» → had been cancelled

3Gələcək məchul formalar: will be və going to be

Proqnozlar, vədlər və rəsmi elanlar üçün will be + üçüncü forma, planlar və əlamətlərə əsaslanan proqnozlar üçün isə is going to be + üçüncü forma işlədin A2-03.

The winners will be announced on Friday.
Qaliblər cümə günü elan olunacaq.
«olunacaq» → will be announced
You will be contacted within 24 hours.
24 saat ərzində sizinlə əlaqə saxlanılacaq.
The old cinema is going to be turned into flats.
Köhnə kinoteatr mənzillərə çevriləcək.
flats (UK) = apartments (US)
Look at that queue — we're never going to be served.
O növbəyə bax. Növbə bizə heç vaxt çatmayacaq.
queue (UK) = line (US)

4Modal məchul formalar: qaydalar, təlimatlar və lövhələr

Qaydalarda, elanlarda və təlimatlarda çox vaxt must / should / can't + be + üçüncü forma işlənir. Azərbaycancada bunlar adətən «-malıdır», «olmaz» ilə deyilir.

All bags must be left at the entrance.
Bütün çantalar girişdə saxlanılmalıdır.
«-malıdır» → must be
This medicine should be taken with food.
Bu dərman yeməklə birlikdə qəbul edilməlidir.
burada «-məlidir» tövsiyədir → should be
Dogs must be kept on a lead.
İtlər qayışla gəzdirilməlidir.
lead (UK) = leash (US)
Glass can't be recycled with paper here.
Burada şüşəni kağızla birlikdə təkrar emala vermək olmaz.
«olmaz» → can't be

5Modal məchul formalar: imkan və bacarıq

Can, could, may, might + be + üçüncü forma nəyin mümkün olduğunu deyir.

The castle can be seen from miles away.
Qala kilometrlərlə uzaqdan görünür.
«görünür» → can be seen
The flight might be delayed because of the fog.
Duman üzündən reys təxirə salına bilər.
«salına bilər» → might be delayed
This problem could easily be avoided.
Bu problemin qarşısını asanlıqla almaq olar.
zərf modal feillə be arasında gəlir
Can these jeans be washed at 40 degrees?
Bu cins şalvarı 40 dərəcədə yumaq olar?
«olar?» → Can … be washed?

6Zamanı seçmək

Məchul zamanı fəal növdəki suallarla seçin: İndi baş verir? Bitib və nəticəsi indi var? Gələcəkdədir?

The bridge is being repaired, so we have to go the long way round.
Körpü təmir olunur, ona görə uzun yolla getməliyik.
indi davam edir
The bridge has been repaired, so the road is open again.
Körpü təmir olunub, ona görə yol yenidən açıqdır.
nəticə indi
The bridge will be repaired next summer.
Körpü gələn yay təmir olunacaq.
gələcək

Tez-tez edilən səhvlər

❌The road is repairing at the moment.
✅The road is being repaired at the moment.
Yol heç nəyi təmir etmir: being + üçüncü forma işlədin.
❌The letter has sent.
✅The letter has been sent.
Perfect məchul formaya been lazımdır.
❌The results will announced tomorrow.
✅The results will be announced tomorrow.
will / modal feil + be + üçüncü forma.
❌This must be finish today.
✅This must be finished today.
be sözündən sonra üçüncü forma gəlir.
❌The house is been painted.
✅The house is being painted.
am / is / are sözlərindən sonra being; have / has / had sözlərindən sonra been (The house has been painted).
❌The work should to be done today.
✅The work should be done today.
should + be, to olmadan.
❌Has been the parcel delivered?
✅Has the parcel been delivered?
Mübtədadan əvvələ yalnız birinci köməkçi feil keçir.
⚠️The stadium has been being built for three years.
✅They have been building the stadium for three years.
Qrammatik cəhətdən mümkündür, amma çox nadir və ağırdır: fəal növ işlədin.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Təmir olunur» → is repairing. «-ılır» forması indiki zamanın şəkilçisini daşıyır, «indi davam edir» mənası isə ingiliscədə -ing ilə bağlıdır. Ona görə öyrənən məchul mənanı unudub fəal -ing formasını işlədir. Mübtəda işi görmürsə, is / are being + üçüncü forma lazımdır.

❌Aysel's flat is renovating at the moment, so she's staying with us.
✅Aysel's flat is being renovated at the moment, so she's staying with us.

2. «Dünən göndərilib» → has been sent yesterday. Azərbaycancada «-ılıb» bitmiş vaxtla da işlənir: «Kəndimizdəki yeni məktəb keçən sentyabrda açılıb». İngiliscədə yesterday, last September, in 2019 kimi bitmiş vaxtla Present Perfect işlənmir: was / were + üçüncü forma lazımdır.

❌The new school in our village has been opened last September.
✅The new school in our village was opened last September.

3. «-ılacaq» → will + feilin əsas forması. «Konsert televiziyada canlı yayımlanacaq» cümləsində «-acaq» şəkilçisini will ilə çevirən öyrənən məchul hissəni unudur və cümlə fəal olur: konsert özü nəyisə yayımlayır. will be + üçüncü forma işlədin.

❌The concert will broadcast live on TV.
✅The concert will be broadcast live on TV.

4. «… -maq olar» → can + feilin əsas forması. Azərbaycancada imkanı çox vaxt məsdər və «olar» ilə deyirik: «Şəki halvasını oradakı hər mağazada tapmaq olar». Bunu sözbəsöz çevirəndə can find alınır və cümlədə işi görən yoxdur. Əşya mübtədadırsa, can be + üçüncü forma işlədin. (Və ya fəal cümlə qurun: You can find…)

❌Sheki halva can find in every shop there.
✅Sheki halva can be found in every shop there.

Qarışdırmayın

being və been — being am / is / are / was / were sözlərindən sonra gəlir (davamedici); been have / has / had sözlərindən sonra gəlir (perfect). Azərbaycancada fərqi «-ılır» və «-ılıb» göstərir.

The car is being washed.
Maşın yuyulur.
indi baş verir
The car has been washed.
Maşın yuyulub.
bitib: maşın indi təmizdir

Fəal və məchul davamedici forma — Mübtəda işi görür, yoxsa iş onun başına gəlir?

The chef is preparing the food.
Aşpaz yeməyi hazırlayır.
aşpaz işi görür
The food is being prepared.
Yemək hazırlanır.
yemək işin qəbul edənidir

Başqa feillərdən sonra məchul forma — wants to be promoted, hates being told (to ilə məsdərin və -ing formasının məchul forması) B2-13 dərsində, It is said that… isə B2-12 dərsində öyrədilir.

The room needs to be cleaned.
Otağın təmizlənməsi lazımdır.
to ilə məsdərin məchul forması: B2-13 dərsinə baxın
The room must be cleaned.
Otaq təmizlənməlidir.
modal məchul forma: bu dərs

Yazılış və tələffüz

  • been adətən zəif deyilir: /bɪn/. being isə adətən iki hecadır: /ˈbiːɪŋ/. Bu iki hecaya qulaq asın: being eşidirsinizsə, iş davam edir.
  • being sözünün sonundakı /ŋ/ səsini burundan deyin, sona g və ya q artırmayın.
  • has been və have been qısalır: It's been sold, They've been told. Yadda saxlayın: it's been = it has been.
  • will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow /ˈɪtl bi ˈfɪkst/. fixed bir hecadır, sona sait artırmayın.
  • must be və can be tez deyilir: /məs bi/, /kən bi/. Vurğu üçüncü formaya düşür: must be SIGNED.
  • Qeyri-rəsmi danışıqda going to be «gonna be» kimi səslənə bilər, amma yazıda going to yazın.

Qızıl qayda

be sözünü lazım olan zamana qoyun (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), sonra üçüncü formanı əlavə edin. Üçüncü forma heç vaxt dəyişmir.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili göstərilən zamanda məchul formada yazın və ya cümləni çevirin.

  1. Present Continuous: The kitchen (paint) at the moment.
  2. Present Perfect: My bike (steal)!
  3. will: The results (send) by email.
  4. must: Passports (show) at the gate.
  5. Past Continuous: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
  6. Past Perfect: When we arrived, all the tickets (sell).
  7. Məchul cümləyə çevirin: They are going to close the old factory.
  8. Məchul cümləyə çevirin: You can't use this lift in a fire.

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: Don't sit there! The bench … right now.
  2. Düzgün cavabı seçin: The bench …, so it looks new now.
  3. Düzgün cavabı seçin: The food … by our chef.
  4. Düzgün lövhəni seçin: before entering.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. The new bridge is building now.
  2. The emails have sent.
  3. This medicine should taken twice a day.
  4. My car is being repaired this week.

D. Mətndə

Mesajı tamamlayın. Mötərizədəki sözləri düzgün formada işlədin.

Message from the hotel
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.

E. Sizin növbəniz

Şəhəriniz, eviniz və ya iş yeriniz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Şəhərinizdə hazırda nə tikilir və ya dəyişdirilir? Bir cümlə yazın.
  2. Eviniz və ya iş yeriniz üçün must be və ya should be ilə iki qayda yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. B1-10 Passive Voice azərbaycanca: məchul növ ingiliscə (is made, was built)
    Where you born?
  2. B1-05 Future Continuous azərbaycanca: «Sabah bu vaxt … olacağam» ingiliscə necədir?
    This time tomorrow I (lie) on a beach.
  3. A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə
    I haven't finished the report ___. …
  4. B1-07 Third Conditional azərbaycanca: «Bilsəydim, kömək edərdim» keçmiş haqqında
    If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Cavablar

A. Quruluş

  1. is being painted
  2. has been stolen / 's been stolen
  3. will be sent / 'll be sent
  4. must be shown
  5. was being examined
  6. had been sold / 'd been sold
  7. The old factory is going to be closed.
  8. This lift can't be used in a fire.

B. Məna

  1. is being painted
  2. has been painted
  3. is being prepared
  4. Shoes must be removed

C. Səhvi tapın

  1. The new bridge is being built now.
  2. The emails have been sent.
  3. This medicine should be taken twice a day.
  4. ✓ My car is being repaired this week.

D. Mətndə

  1. is being cleaned
  2. will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
  3. has already been changed / 's already been changed
  4. can be ordered
  5. must be returned

E. Sizin növbəniz

  1. A new metro line is being built in the city centre.
  2. Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.

F. Qarışıq təkrar

  1. were
  2. will be lying / 'll be lying
  3. yet
  4. hadn't been / had not been
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play