Parafjalët e vendit dhe të lëvizjes në anglisht: in, on, at, into, by bus
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të thoni ku ndodhen njerëzit dhe sendet (in the box, on the table, at work, next to the bank), ku shkojnë (to the station, into the shop, across the road) dhe si udhëtojnë (by bus, on foot). Do ta dini edhe pse thuhet go home dhe jo go to home.
Ideja kryesore
Parafjalët e vendit (prepositions of place) i përgjigjen pyetjes Where is it? («Ku është?»). Ato tregojnë një pozicion të palëvizshëm. Parafjalët e lëvizjes (prepositions of movement) i përgjigjen pyetjes Where does it go? («Ku shkon?»). Ato vizatojnë një rrugë: me një fillim, një drejtim dhe një fund.
Përfytyroni një fshat lodër mbi një tavolinë, me një makinë lodër që lëviz nëpër të. Shtëpitë, pemët dhe njerëzit e vegjël rrinë në vend: ata tregojnë pozicionin. In = brenda diçkaje (in the church, in a car, in a town). On = mbi një sipërfaqe, duke e prekur (on the roof, on the wall). At = një pikë në hartë, shpesh vendi ku bëni diçka (at the station, at work). Rreth tyre janë under, above, behind, in front of, next to, between, opposite dhe near.
Makina lodër tregon lëvizjen. Ajo shkon to the station, into the garage, out of the car park, up dhe down the hill, across the bridge, through the tunnel, past the school. Zgjidhni fjalën që e vizaton rrugën e makinës.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip një parafjalë e vetme, «në», bën shumë punë: «në kuti», «në tavolinë», «në punë», «në autobus», «shkoj në Tiranë», «hyj në dyqan». Anglishtja i ndan këto raste: in (brenda), on (sipërfaqe; autobusi, treni), at (pikë, vend aktiviteti), to (drejtim), into (nga jashtë brenda). Prandaj pyetja nuk është «si e them «në»?», por «çfarë lloj vendi është ky?».
Dy dallime të tjera: «shkoj në shtëpi» ka parafjalë, kurse go home nuk ka to. Dhe mjetin e udhëtimit në shqip e themi me «me» («me autobus»), në anglisht me by (by bus). Lajm i mirë: under, between … and, near punojnë si «nën», «midis … dhe», «afër».
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Çelësat janë në sirtar. | The keys are in the drawer. | këtu është njësoj: «në» = in, brenda |
| Libri është në tavolinë. | The book is on the table. | sipërfaqe → on, jo in |
| Jam në punë. / Jam në stacion. | I'm at work. / I'm at the station. | vend aktiviteti, pikë në hartë → at |
| Jemi në tren. / Jemi në makinë. | We're on the train. / We're in the car. | tren, autobus, avion → on; makinë, taksi → in |
| Shkoj në palestër. | I go to the gym. | «në» me lëvizje → to |
| Shkoj në shtëpi. | I go home. | në shqip ka parafjalë, në anglisht asgjë: pa to |
| Hyj në dyqan. | I go into the shop. | nga jashtë brenda → into |
| Shkoj në punë me autobus. | I go to work by bus. | «me» + mjeti → by, pa the |
| Shkoj në këmbë. | I go on foot. | shprehje e ngulitur: on foot |
| Para kinemasë. / Përballë kinemasë. | In front of the cinema. / Opposite the cinema. | «para» = in front of (tri fjalë); «përballë» = opposite |
| Midis bankës dhe postës. | Between the bank and the post office. | këtu është njësoj: between … and |
Shkurt: «në» shqip mund të jetë in, on, at, to ose into; pyesni veten: brenda, mbi sipërfaqe, pikë apo drejtim? Pas go para home, here dhe there mos vini to, dhe «me autobus» thuajeni by bus.
Forma
Pozicioni: in, on, at
| Parafjala | Ideja | Shembuj |
|---|---|---|
| in | brenda një hapësire ose zone | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | mbi një sipërfaqe; në transportin publik | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | një pikë; një vend për një aktivitet | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
Pozicioni: parafjalë të tjera
| Parafjala | Kuptimi | Shqip |
|---|---|---|
| under | më poshtë se diçka, shpesh e mbuluar prej saj | nën |
| above | më lart se diçka, pa e prekur | mbi, sipër |
| below | më poshtë se diçka, pa e prekur | poshtë, nën |
| next to | në krah, shumë afër | pranë, ngjitur me |
| between | me nga një send në secilën anë | midis, ndërmjet |
| behind | në pjesën e pasme | prapa, pas |
| in front of | në pjesën e përparme | para, përpara |
| opposite (UK) / across from (US) | në anën tjetër, përballë | përballë |
| near | jo larg nga | afër |
Lëvizja
| Parafjala | Rruga | Shembull |
|---|---|---|
| to | drejt një vendi (fundi i rrugës) | go to the bank |
| from | fillimi i rrugës | come from work |
| into | nga jashtë brenda | walk into the room |
| out of | nga brenda jashtë | get out of the car |
| up / down | lart / poshtë | walk up the hill, run down the stairs |
| across | nga njëra anë në tjetrën (sipërfaqe e sheshtë ose vijë) | swim across the river |
| through | hyn nga njëra anë e del nga tjetra (një hapësirë) | drive through the tunnel |
| past | kalon pranë diçkaje pa ndaluar | walk past the church |
Pa to: go home, come home, get home, go there, come here.
Transporti
| Si udhëtoni | Modeli | Shembull |
|---|---|---|
| by + mjeti (pa nyje) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| në këmbë | on foot | She goes to school on foot. |
| një mjet i caktuar | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
Përdorimi
1In, on dhe at për pozicionin
In për brenda, on për sipërfaqet, at për një pikë ose për vendin ku ndodh një aktivitet. Themi on the bus / train / plane (mund të ngriheni e të ecni brenda), por in a car / taxi. Në shqip të gjitha këto janë «në».
2Under, above, below, behind, in front of
Këto fjalë tregojnë pozicionin në krahasim me diçka tjetër: më lart, më poshtë, prapa, përpara.
3Next to, between, opposite, near
Këto fjalë tregojnë pozicionin pranë diçkaje ose afër saj.
4Lëvizja
Përdorini këto parafjalë me foljet e lëvizjes (go, come, walk, run, drive, get, put), që të tregoni rrugën.
5Go to apo go home
Përdorni to për një destinacion: go to work, go to school, go to the shop. Por home, here dhe there nuk duan to.
6Transporti: by car, on foot
Për të thënë si udhëtoni, përdorni by + llojin e mjetit, pa nyje: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Në shqip themi «me makinë», «me autobus». Për ecjen anglishtja thotë on foot («në këmbë»). Kur flisni për një mjet të caktuar (me a, the, my…), kthehuni te përdorimi 1: in a car / taxi, on a bus, train, plane ose bike.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Në raft» → in the shelf. Në shqip themi «Arditi, karikuesi yt është në raftin pranë televizorit», «Libri është në tavolinë». «Në» shqip shkon edhe për sipërfaqet, prandaj del lehtë in. Në anglisht, nëse diçka rri mbi një sipërfaqe dhe e prek atë, parafjala është on.
2. «Në punë», «në shkollë» → in the work. «Besniku s'e hap telefonin, është në punë deri në shtatë». Fjalë për fjalë del in the work. Për vendet ku bëjmë diçka anglishtja thotë at, dhe te at work, at school, at home pa the.
3. «Deri në shtëpi» → walk to home. Në shqip «shkoj në shtëpi» ka parafjalë, njësoj si «shkoj në punë»: «Mami, më merr dot? Nuk dua të eci deri në shtëpi vetëm në errësirë». Prandaj në anglisht shtohet lehtë to. Por home (si edhe here dhe there) nuk do parafjalë pas foljeve të lëvizjes.
4. «Me tren», «me avion» → with train. «Kleja udhëton çdo ditë nga Durrësi në Tiranë me tren», «Gjyshërit e Jonidës erdhën në dasmë me avion nga Milano». Fjalë për fjalë del with. Në anglisht mjetin e udhëtimit e tregon by, pa nyje: by train, by plane, by car. Për ecjen: on foot.
5. «Në hyrje» → in the entrance. «Të takohemi në hyrje të kalasë në dhjetë dhe ngjitemi bashkë». Kur flitet për një pikë takimi, anglishtja thotë at. In the entrance do të thotë brenda në hyrje.
Mos i ngatërroni
in front of apo opposite – In front of = në pjesën e përparme, në të njëjtën anë («para»); opposite = në anën tjetër, përballë (shpesh matanë rrugës ose tavolinës).
in apo into – in = pozicion; into = lëvizje nga jashtë brenda. Në shqip të dyja janë «në».
at apo in për ndërtesat – at the station = vendi ku bëni diçka (merrni trenin, takoheni); in the station = brenda ndërtesës.
by car apo in my car – By + mjeti (pa nyje) tregon si udhëtoni. Me a, the, my… përdorni in (car, taxi) ose on (bus, train, bike).
across apo through – across një sipërfaqe të sheshtë ose një vijë (rrugë, lumë, fushë); through një hapësirë me anë (tunel, pyll, derë). Në shqip shpesh themi «kaloj» për të dyja.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Parafjalët zakonisht janë të patheksuara dhe të shkurtra; theksi bie te emri pas tyre: in the kitchen, at the station.
- to zakonisht shqiptohet dobët: /tə/ para bashkëtingëlloreve: to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. Zanorja /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj forma e dobët ju vjen lehtë.
- at shqiptohet dobët /ət/ dhe from /frəm/: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. Kur at theksohet, ka tingullin /æ/, që shqipja nuk e ka: hapni gojën si për «a», por gjuhën mbajeni përpara si për «e».
- through fillon me /θ/, që është «th» e shqipes: këtu keni avantazh. Zanorja është e gjatë /uː/. Mos e lexoni sipas shkrimit: gh nuk shqiptohet.
- out of në të folur shpesh tingëllon si një fjalë: /ˈaʊtəv/.
- Theksi: OP-po-site theksohet në rrokjen e parë; a-CROSS, be-HIND, be-TWEEN në të dytën.
- Drejtshkrimi: into është një fjalë; in front of janë tri fjalë; opposite ka dy p.
Rregulli i artë
Pozicioni: in (brenda), on (sipërfaqe), at (një pikë ose vendi i një aktiviteti). Lëvizja: zgjidhni fjalën që e vizaton rrugën: to, into, out of, up, down, across, through, past. Transporti: by car, by bus, by train, por on foot. Go home, jo go to home. Dhe mbani mend: «në» shqip nuk është gjithmonë in.
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni fjalën që mungon.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (nga jashtë brenda)
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Get … the car, please.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Drive … the tunnel.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: We go to the beach ….
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. Në kontekst
Lexoni udhëzimet dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Fjalët (përdoreni secilën një herë): between, into, on, past, through, to
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Përshkruani ku ndodhen tri sende në dhomën tuaj.
-
Shkruani si shkoni në punë ose në shkollë, dhe jepni udhëzime të shkurtra nga shtëpia juaj deri te një dyqan ose kafene afër (2–3 fjali).
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-11 There is dhe there are në anglisht: si thuhet «ka» në kuptimin «ndodhet» a bank near my flat?
-
A1-20 At, on, in për kohën: parafjalët e kohës në anglisht Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can dhe Can't në shqip: aftësia, leja dhe kërkesat Excuse me, I park here?
Përgjigjet
A. Forma
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. Kuptimi
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. Gjeni gabimin
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. Në kontekst
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. Radha juaj
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. Përsëritje e përzier
- Is there
- on
- can / could / may
