In, on, at, to, into: ადგილისა და მოძრაობის წინდებულები ქართულად
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ თქვათ, სად არის ადამიანი ან საგანი (in the box, on the table, at work, next to the bank), სად მიდის ვინმე (to the station, into the shop, across the road) და რით მგზავრობს (by bus, on foot). გაიგებთ ისიც, რატომ ვამბობთ go home და არა go to home.
მთავარი იდეა
ადგილის წინდებულები პასუხობს კითხვას Where is it? – „სად არის?“. ისინი უძრავ მდებარეობას გვიჩვენებს. მოძრაობის წინდებულები პასუხობს კითხვას Where does it go? – „სად მიდის?“. ისინი გზას ხატავს: გზას აქვს დასაწყისი, მიმართულება და დასასრული.
წარმოიდგინეთ მაგიდაზე სოფლის მაკეტი და მასში მოძრავი სათამაშო მანქანა. სახლები, ხეები და პატარა ადამიანები ადგილზე დგას – ისინი მდებარეობას გვიჩვენებს. In = რაღაცის შიგნით (in the church, in a car, in a town). On = ზედაპირზე, მასთან შეხებით (on the roof, on the wall). At = წერტილი რუკაზე, ხშირად ადგილი, სადაც რაღაცას ვაკეთებთ (at the station, at work). მათ გარშემოა under, above, behind, in front of, next to, between, opposite და near.
სათამაშო მანქანა მოძრაობას გვიჩვენებს. ის მიდის to the station, შედის into the garage, გამოდის out of the car park, ადის up და ჩადის down the hill, გადადის across the bridge, გადის through the tunnel და ჩაუვლის past the school. აირჩიეთ ის სიტყვა, რომელიც მანქანის გზას ხატავს.
ქართული და ინგლისური
ქართული ადგილს წინდებულებით კი არა, ბრუნვის ნიშნებითა და თანდებულებით გამოხატავს: „ყუთში“, „მაგიდაზე“, „საწოლის ქვეშ“, „ბანკის გვერდით“. ზოგი ზუსტად ემთხვევა ინგლისურს: „ყუთში“ = in the box, „მაგიდაზე“ = on the table. მაგრამ ერთი ქართული ნიშანი ხშირად რამდენიმე ინგლისურ სიტყვას ფარავს. „-ში“ არის in („ოთახში ვარ“), into („ოთახში შევდივარ“), to („სკოლაში მივდივარ“) და at („სამსახურში ვარ“). „-ზე“ არის on („კედელზე“), მაგრამ ხშირად at („სადგურზე“, „წვეულებაზე“).
მთავარი განსხვავება ასეთია: ქართულად მოძრაობის მიმართულებას ზმნისწინი გვიჩვენებს – შედის, გადის, ადის, ჩადის, გადადის, ჩაუვლის – ადგილის სიტყვა კი იგივე რჩება („ოთახში“). ინგლისურში ზმნა ხშირად უბრალო go, walk, run-ია, მიმართულებას კი წინდებული ხატავს: into, out of, up, down, across, past. ტრანსპორტს ქართულად „-ით“ ვამბობთ („ავტობუსით“), ინგლისურად – by. და „სახლში მივდივარ“ ინგლისურად წინდებულის გარეშეა: go home.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ყუთში / მაგიდაზე | in the box / on the table | აქ ერთნაირია: „-ში“ = in, „-ზე“ = on |
| სამსახურში ვარ. / სადგურზე ვარ. | I'm at work. / I'm at the station. | ადგილი, სადაც რაღაცას ვაკეთებთ → at |
| ოთახში შედის. | She walks into the room. | ქართულად მიმართულება ზმნისწინშია (შე-); ინგლისურში – into |
| სკოლაში მივდივარ. | I go to school. | დანიშნულების ადგილი → to, არა in |
| სახლში მივდივარ. | I go home. | home-ის წინ წინდებული არ დგას |
| ავტობუსით / მატარებლით | by bus / by train | „-ით“ → by, არტიკლის გარეშე; არა with |
| ფეხით | on foot | მყარი გამოთქმა: on foot |
| ხიდზე გადადის. | She walks across the bridge. | ქართულად ზმნისწინი გადა-; ინგლისურში across |
| ბანკის გვერდით / ბანკსა და ფოსტას შორის | next to the bank / between the bank and the post office | აქ ერთნაირია: ცალკე სიტყვა და „და“ = and |
მოკლედ: in – შიგნით, on – ზედაპირზე, at – წერტილი ან საქმიანობის ადგილი; მოძრაობისას მიმართულება ინგლისურში წინდებულშია და არა ზმნაში; „-ით“ ტრანსპორტთან = by; და go home – to-ს გარეშე.
ფორმა
მდებარეობა: in, on, at
| წინდებული | იდეა | მაგალითები |
|---|---|---|
| in | სივრცის ან ტერიტორიის შიგნით | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | ზედაპირზე; საზოგადოებრივ ტრანსპორტში | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | წერტილი; საქმიანობის ადგილი | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
მდებარეობა: სხვა წინდებულები
| წინდებული | მნიშვნელობა |
|---|---|
| under | რაღაცის ქვეშ, ხშირად მისით დაფარული |
| above | რაღაცის ზემოთ (შეხების გარეშე) |
| below | რაღაცის ქვემოთ (შეხების გარეშე) |
| next to | გვერდით, ძალიან ახლოს |
| between | შორის: თითო საგანი ორივე მხარეს |
| behind | უკან |
| in front of | წინ |
| opposite (UK) / across from (US) | პირდაპირ, მეორე მხარეს, პირისპირ |
| near | ახლოს |
მოძრაობა
| წინდებული | გზა | მაგალითი |
|---|---|---|
| to | ადგილისკენ (გზის დასასრული) | go to the bank |
| from | გზის დასაწყისი | come from work |
| into | გარედან შიგნით | walk into the room |
| out of | შიგნიდან გარეთ | get out of the car |
| up / down | მაღლა / დაბლა | walk up the hill, run down the stairs |
| across | ერთი მხრიდან მეორეზე (ბრტყელ ზედაპირზე ან ხაზზე) | swim across the river |
| through | ერთი მხრიდან შიგნით და მეორე მხრიდან გარეთ (სივრცეში) | drive through the tunnel |
| past | რაღაცის გვერდით ჩავლა, გაჩერების გარეშე | walk past the church |
To-ს გარეშე: go home, come home, get home, go there, come here.
ტრანსპორტი
| როგორ მგზავრობთ | მოდელი | მაგალითი |
|---|---|---|
| by + ტრანსპორტი (არტიკლის გარეშე) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| ფეხით | on foot | She goes to school on foot. |
| ერთი კონკრეტული მანქანა / ავტობუსი | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
გამოყენება
1In, on და at მდებარეობისთვის
In – შიგნით, on – ზედაპირზე, at – წერტილი ან ადგილი, სადაც რაღაც საქმიანობა ხდება. ვამბობთ on the bus / train / plane (შიგნით ფეხზე დგომა და სიარული შეგიძლიათ), მაგრამ in a car / taxi.
2Under, above, below, behind, in front of
ეს სიტყვები ერთი საგნის მდებარეობას მეორესთან შედარებით გვიჩვენებს – მაღლა, დაბლა, უკან, წინ.
3Next to, between, opposite, near
ეს სიტყვები გვიჩვენებს, რომ საგანი სხვა საგნის გვერდით ან ახლოსაა.
4მოძრაობა
ეს წინდებულები გამოიყენეთ მოძრაობის ზმნებთან (go, come, walk, run, drive, get, put), რომ გზა აჩვენოთ. ქართულად მიმართულებას ხშირად ზმნისწინი გვიჩვენებს („შე-“, „გა-“, „ა-“, „გადა-“); ინგლისურში – წინდებული.
5Go to თუ go home
დანიშნულების ადგილისთვის გამოიყენეთ to: go to work, go to school, go to the shop. მაგრამ home, here და there to-ს არ იღებს. ქართული „სახლში მივდივარ“, „აქ მოდი“, „იქ წავიდეთ“ ინგლისურში წინდებულის გარეშეა.
6ტრანსპორტი: by car, on foot
როცა ამბობთ, რით მგზავრობთ, გამოიყენეთ by + ტრანსპორტის სახეობა, არტიკლის გარეშე: by car, by bus, by train, by bike, by plane. ქართული „-ით“ („ავტობუსით“) აქ by-ა და არა with. ფეხით სიარული სხვაგვარად ითქმის: on foot. როცა ერთ კონკრეტულ მანქანაზე ან ავტობუსზე ლაპარაკობთ (a, the, my…-ით), დაუბრუნდით გამოყენებას 1: in a car / taxi, on a bus / train / plane / bike.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „სახლში“ → to home / in home. ქართულად „სახლში“ ერთნაირია მოძრაობისთვისაც („სახლში მივდივარ“) და მდებარეობისთვისაც („სახლში ვარ“), ამიტომ ორივე შემთხვევაში წინდებულის დამატება გვინდება. ინგლისურში მოძრაობისას home წინდებულს არ იღებს, მდებარეობისთვის კი მყარი გამოთქმაა at home.
2. „თბილისში ჩამოდიან“ → come in Tbilisi. „-ში“ ქართულად დანიშნულების ადგილსაც აღნიშნავს: „ბათუმში მივდივართ“, „კინოში მივდივართ“. ინგლისურში ადგილისკენ მოძრაობას to გამოხატავს; in მდებარეობაა.
3. „ქორწილზე“, „გაჩერებაზე“ → on. ქართული „-ზე“ on-ს მოგვაგონებს, მაგრამ ღონისძიებებთან („ქორწილზე“, „კონცერტზე“, „წვეულებაზე“) და წერტილებთან („გაჩერებაზე“, „სადგურზე“) ინგლისური at-ს იყენებს. On მხოლოდ ზედაპირია.
4. „მარშრუტკით“, „ფეხით“ → with, by foot. ქართული „-ით“ ხშირად with-ად ითარგმნება, მაგრამ ტრანსპორტთან ინგლისური by-ს იყენებს (არტიკლის გარეშე), ფეხით სიარულზე კი – on foot.
არ აგერიოთ
in front of თუ opposite – In front of = წინ, იმავე მხარეს; opposite = მეორე მხარეს, პირისპირ (ხშირად ქუჩის ან მაგიდის გაღმა). ქართულად ორივეს ზოგჯერ „წინ“ ვამბობთ, ამიტომ დააკვირდით, ქუჩის რომელ მხარესაა.
in თუ into – in = მდებარეობა; into = მოძრაობა გარედან შიგნით. ქართულად ორივე „-ში“-ა; განსხვავებას ზმნა აჩვენებს („არიან“ / „ხტებიან“).
at თუ in შენობებთან – at the station = ადგილი, სადაც რაღაცას აკეთებთ (მატარებელს ელოდებით, ვინმეს ხვდებით); in the station = შენობის შიგნით.
by car თუ in my car – By + ტრანსპორტი (არტიკლის გარეშე) გვეუბნება, რით მგზავრობთ. a, the, my…-ით კი გამოიყენეთ in (car, taxi) ან on (bus, train, bike).
across თუ through – across = ბრტყელ ზედაპირზე ან ხაზზე გადასვლა (გზა, მდინარე, მინდორი); through = სივრცეში გავლა, რომელსაც გვერდები აქვს (გვირაბი, ტყე, კარი).
მართლწერა და გამოთქმა
- წინდებულები ჩვეულებრივ უმახვილო და მოკლეა; მახვილს მათ შემდეგ მდგომი არსებითი სახელი იღებს: in the kitchen, at the station. ქართულად ყველა სიტყვას თითქმის თანაბრად ვამბობთ, ინგლისურში კი წინდებული სუსტად და სწრაფად ითქმის.
- to ჩვეულებრივ სუსტია: თანხმოვნის წინ /tə/ – ხმოვანი სულ მოკლე და მოდუნებულია: to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. ნუ იტყვით სრულ „თუ“-ს. t აქ ქართულ თ-ს ჰგავს, არა ტ-ს.
- at სუსტია /ət/, from – /frəm/: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. ქართულად ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ, ამიტომ ეს სუსტი ფორმები ვარჯიშს მოითხოვს.
- out of მეტყველებაში ხშირად ერთ სიტყვასავით ჟღერს: /ˈaʊtəv/.
- through /θruː/: ბგერა /θ/ ქართულში არ არის. ენის წვერი მსუბუქად მოათავსეთ კბილებს შორის და ჰაერი გაატარეთ, ხმის გარეშე; ნუ შეცვლით თ-თი ან ს-თი. ინგლისური r ქართული რ-ივით არ ცახცახებს.
- bank /bæŋk/: ხმოვანი /æ/ ქართულში არ არის – პირი ფართოდ გააღეთ, როგორც ა-ზე, ენა კი წინ დაიჭირეთ, როგორც ე-ზე. n აქ ენის უკანა ნაწილით ითქმის, k-ს წინ: /ŋk/.
- walk /wɔːk/: l არ ისმის. w-ზე ტუჩები დაამრგვალეთ – ეს ქართული ვ არ არის.
- მართლწერა: into ერთი სიტყვაა; in front of – სამი; opposite-ში ორი p-ა.
ოქროს წესი
მდებარეობა: in (შიგნით), on (ზედაპირზე), at (წერტილი ან საქმიანობის ადგილი). მოძრაობა: აირჩიეთ სიტყვა, რომელიც გზას ხატავს – to, into, out of, up, down, across, through, past. ტრანსპორტი: by car, by bus, by train („-ით“ = by, არა with), მაგრამ on foot. Go home და არა go to home.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით სწორი წინდებული ან აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (გარედან შიგნით)
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Get … the car, please.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Drive … the tunnel.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: We go to the beach ….
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. კონტექსტში
შეავსეთ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვები. თითოეული სიტყვა ერთხელ გამოიყენეთ: between, into, on, past, through, to
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
აღწერეთ, სად არის სამი საგანი თქვენს ოთახში.
-
დაწერეთ, რით დადიხართ სამსახურში ან სკოლაში, და მოკლედ აუხსენით გზა თქვენი სახლიდან ახლომდებარე მაღაზიამდე ან კაფემდე (2–3 წინადადება).
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-11 There is / There are ქართულად: „არის“ ინგლისურად, Is there…? და How many…? a bank near my flat?
-
A1-20 At, on, in დროსთან ქართულად: at six, on Monday, in June Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can და Can't ქართულად: უნარი, ნებართვა, თხოვნა და შესაძლებლობა Excuse me, I park here?
პასუხები
A. ფორმა
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. მნიშვნელობა
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. იპოვეთ შეცდომა
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. კონტექსტში
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. თქვენი ჯერი
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. შერეული გამეორება
- Is there
- on
- can / could / may
