Байршил ба хөдөлгөөний угтвар үг монголоор: in, on, at, into, across, by bus
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та юм, хүн хаана байгааг (in the box, on the table, at work, next to the bank), хаашаа явж байгааг (to the station, into the shop, across the road), юугаар зорчиж байгааг (by bus, on foot) англиар хэлж чадна. Мөн яагаад go home гэдэг, go to home гэдэггүйг мэдэх болно.
Гол санаа
Байршлын угтвар үг «Хаана байна?» гэсэн асуултад хариулна. Тэд хөдөлгөөнгүй, тогтсон байрлалыг харуулдаг. Хөдөлгөөний угтвар үг «Хаашаа явж байна?» гэсэн асуултад хариулна. Тэд замыг харуулна: эхлэл, чиглэл, төгсгөлтэй шугам.
Ширээн дээр тавьсан тоглоомон тосгон, түүгээр явж буй тоглоомон машиныг төсөөлөөрэй. Байшин, мод, жижиг хүмүүс хөдөлдөггүй: тэд байрлалыг харуулна. In = ямар нэг зүйлийн дотор (in the church, in a car, in a town). On = гадаргууд хүрч байгаа (on the roof, on the wall). At = газрын зураг дээрх цэг, ихэнхдээ ямар нэг юм хийдэг газар (at the station, at work). Тэдгээрийн эргэн тойронд under, above, behind, in front of, next to, between, opposite, near байна.
Тоглоомон машин хөдөлгөөнийг харуулна. Тэр буудал руу (to), гараж руу орно (into), зогсоолоос гарна (out of), толгод өгсөж (up), уруудаж (down), гүүрээр хөндлөн гарч (across), хонгилоор нэвтэрч (through), сургуулийн хажуугаар өнгөрнө (past). Машины замыг зурж буй үгийг сонгоорой.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор байршлыг нэр үгийн ард нөхцөл эсвэл хойт үгээр хэлдэг: «шургуулганд», «ширээн дээр», «ширээн доор», «банкны хажууд». Англиар угтвар үг нэр үгийн өмнө ирнэ: in the drawer, on the table, under the table, next to the bank. Монгол «-д / -т», «дээр» гэдэг англиар ганц үг биш: дотор нь бол in, гадаргуу дээр бол on, ажил, буудал шиг цэг бол at. «Ажил дээрээ», «буудал дээр» гэдэгт «дээр» байгаа ч англиар on биш, at.
Хөдөлгөөнд монгол «руу / рүү» нь англи to-той таарна, «-аас» нь from эсвэл out of. Гэхдээ «гэр лүүгээ харих» гэдэг англиар go home: home, here, there-ийн өмнө to тавихгүй. Мөн «өмнө» нь монголоор цаг хугацаа ч («хичээлийн өмнө»), байршил ч («кино театрын өмнө») байдаг, англиар байршилд in front of. Энд адилхан зүйл ч бий: «автобусаар», «галт тэргээр» дахь «-аар» нь англи by bus, by train-тэй таарна, хоёуланд нь артикль байхгүй.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Түлхүүр чинь шургуулганд байна. | Your keys are in the drawer. | «-нд» нэр үгийн ард; англиар in нэр үгийн өмнө |
| Ширээн дээр ном байна. | The book is on the table. | гадаргуу: «дээр» → on |
| Би буудал дээр байна. | I'm at the station. | «дээр» гэсэн ч энд цэг, уулзах газар → at |
| Тэр ажил дээрээ байна. | She's at work. | «ажил дээрээ» → at work, the-гүй |
| Хаалганы дээр цаг байна. | There's a clock above the door. | «дээр» = on ч, above ч; хүрэлцэхгүй бол above |
| Кино театрын өмнө уулзъя. | Let's meet in front of the cinema. | «өмнө» = цагийн before ч, байршлын in front of ч |
| Ажил руу явна. | I go to work. | энд адилхан: «руу» = to |
| Гэр лүүгээ харина. | I go home. | монголоор «лүү» байгаа ч англиар home-ийн өмнө to байхгүй |
| Уснаас гар! | Get out of the water! | дотроос гадагш: «-наас» → out of |
| Гүүрээр гараад баруун тийш эргээрэй. | Walk across the bridge and turn right. | «-ээр» замыг ерөнхийд нь заана; англиар across / through / past-аас сонгоно |
| Би ажилдаа автобусаар явдаг. | I go to work by bus. | энд адилхан: «-аар» = by, артикльгүй |
| Би ажилдаа явганаар явдаг. | I go to work on foot. | «-аар» байсан ч by foot биш, on foot |
Товчхондоо: англи угтвар үг нэр үгийн өмнө ирнэ; монгол «-д», «дээр»-ийг in / on / at-аас утгаар нь сонгоно; «гэр лүүгээ» → go home, to-гүй; явганаар → on foot.
Бүтэц
Байрлал: in, on, at
| Угтвар үг | Санаа | Жишээ |
|---|---|---|
| in | орон зай, газар нутгийн дотор | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | гадаргуу дээр; нийтийн тээвэрт | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | цэг; ямар нэг юм хийдэг газар | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
Байрлал: бусад угтвар үг
| Угтвар үг | Утга |
|---|---|
| under | ямар нэг зүйлээс доор, ихэвчлэн түүнд далдлагдсан |
| above | ямар нэг зүйлээс дээр (хүрэлцэхгүй) |
| below | ямар нэг зүйлээс доор (хүрэлцэхгүй) |
| next to | хажууд, маш ойрхон |
| between | хоёр юмны хооронд, тал бүрт нэг юм |
| behind | ард |
| in front of | өмнө, урд талд |
| opposite (UK) / across from (US) | эсрэг талд, нүүр тулан |
| near | ойрхон, холгүй |
Хөдөлгөөн
| Угтвар үг | Зам | Жишээ |
|---|---|---|
| to | газар руу (замын төгсгөл) | go to the bank |
| from | замын эхлэл (-аас) | come from work |
| into | гаднаас дотогш | walk into the room |
| out of | дотроос гадагш | get out of the car |
| up / down | өндөр / нам газар руу | walk up the hill, run down the stairs |
| across | нэг талаас нөгөө тал руу (хавтгай гадаргуу эсвэл шугам) | swim across the river |
| through | нэг талаар нь орж, нөгөө талаар нь гарах (орон зай) | drive through the tunnel |
| past | зогсолгүй хажуугаар нь өнгөрөх | walk past the church |
To-гүй: go home, come home, get home, go there, come here.
Тээвэр
| Хэрхэн зорчих вэ | Загвар | Жишээ |
|---|---|---|
| by + тээврийн хэрэгсэл (артикльгүй) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| явганаар | on foot | She goes to school on foot. |
| тодорхой нэг тээврийн хэрэгсэл | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
Монголоор «ширээн дээр», «банкны хажууд» гэж нэр үг эхэлж, хойт үг ард нь ирдэг. Англиар дараалал эсрэгээрээ: on the table, next to the bank.
Хэрэглээ
1Байрлалд in, on, at
In – дотор, on – гадаргуу дээр, at – цэг эсвэл ямар нэг үйл ажиллагаа болдог газар. Автобус, галт тэрэг, онгоцонд on (дотор нь босож, алхаж болно), харин машин, таксид in.
2Under, above, below, behind, in front of
Эдгээр үг нэг юмны байрлалыг нөгөөтэй нь харьцуулна: дээр, доор, ард, урд.
3Next to, between, opposite, near
Эдгээр үг ямар нэг юмны хажууд эсвэл ойрхон байгааг харуулна.
4Хөдөлгөөн
Эдгээр угтвар үгийг хөдөлгөөний үйл үгтэй (go, come, walk, run, drive, get, put) хэрэглэж замыг харуулна.
5Go to эсвэл go home
Очих газарт to: go to work, go to school, go to the shop. Харин home, here, there-ийн өмнө to тавихгүй. Монголоор «гэр лүүгээ», «наашаа», «тийшээ» гэж чиглэлтэй хэлдэг ч англиар эдгээр үг чиглэлээ өөртөө агуулдаг.
6Тээвэр: by car, on foot
Хэрхэн зорчиж байгааг хэлэхдээ by + тээврийн төрөл, артикльгүй: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Явганаар бол өөр: on foot. Тодорхой нэг тээврийн хэрэгслийн тухай ярихад (a, the, my…-тэй) 1-р хэрэглээ рүү буцна: машин, таксид in, автобус, галт тэрэг, онгоц, дугуйнд on.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Гэр лүүгээ харих» → go to home. Монголоор гэр рүү явахдаа чиглэлийн «лүү» нөхцөл хэрэглэдэг: «Батбаяр ээлжийнхээ дараа ихэвчлэн гэр лүүгээ алхаж харьдаг». «Лүү»-г to гэж орчуулбал алдаа гарна. «Аав аа, намайг тийшээ хүргээд өгөөч» гэдэгт ч мөн адил. Англиар home, here, there чиглэлээ өөртөө агуулдаг тул to-гүй.
2. «Ажил дээрээ» → on work. Монголоор «ажил дээрээ», «сургууль дээр», «буудал дээр» гэж «дээр» хэрэглэдэг. «Дээр»-ийг on гэж цээжилсэн хүн on work гэж хэлдэг. Англиар ажил, сургууль, буудал шиг үйл ажиллагааны газар at.
3. «Автобусанд», «явганаар» → in the bus, by foot. Монголоор «Хулан өглөө бүр их сургууль руу явах автобусанд англи хэлний тэмдэглэлээ уншдаг» гэж «-нд»-ээр хэлдэг тул in the bus гэх нь элбэг. «Явганаар» дахь «-аар» нь by bus шиг сонсогддог тул by foot гарна. Англиар нийтийн тээвэрт on, явганаар on foot.
4. «Хаалганы өмнө» → before the gate. Монгол «өмнө» нь цаг хугацаа ч, байршил ч заадаг. Тиймээс «Зайрмагны машин үргэлж сургуулийн хаалганы өмнө зогсдог» гэдгийг before гэж орчуулах нь элбэг. Өнөөгийн англиар before ихэвчлэн цаг хугацааг заадаг, байршилд in front of.
5. «Орны дээр» → on the bed. Монгол «дээр» нь хүрч байгаа (on) ч, хүрэлцэхгүй дээр нь байгаа (above) ч байж болно: «Аав миний орны дээр хананд номын тавиур өлгөх гэж байна». Англиар on my bed гэвэл тавиурыг орон дээр тавих мэт сонсогдоно.
Бүү андуураарай
in front of эсвэл opposite – In front of = урд талд, нэг тал дээр; opposite = эсрэг талд, нүүр тулан (ихэвчлэн гудамж, ширээний нөгөө талд). Монголоор «өмнө», «эсрэг талд» гэж ялгадаг тул энэ танд ойлгомжтой.
in эсвэл into – in = байрлал; into = гаднаас дотогш хөдөлгөөн. Монголоор «усан бассейнд байна», «усан бассейн руу үсэрнэ» гэж ялгадаг: «-д» → in, «руу» + дотогш → into.
барилгад at эсвэл in – at the station = ямар нэг юм хийдэг газар (галт тэргэнд суух, уулзах); in the station = барилгын дотор.
by car эсвэл in my car – By + тээвэр (артикльгүй) хэрхэн зорчихыг хэлнэ. A, the, my…-тэй бол in (машин, такси) эсвэл on (автобус, галт тэрэг, дугуй).
across эсвэл through – across хавтгай гадаргуу эсвэл шугамыг (зам, гол, талбай) хөндлөн; through хажуу талтай орон зайг (хонгил, ой, хаалга) нэвтэрнэ. Монголоор хоёуланг нь «-аар» гэж хэлж болно: «нуураар», «ойгоор».
Зөв бичих ба дуудлага
- Угтвар үг ихэвчлэн өргөлтгүй, богино; араас нь ирэх нэр үг өргөлттэй: in the kitchen, at the station.
- to ихэвчлэн сул: гийгүүлэгчийн өмнө /tə/: to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. «Ту» гэж тодорхой хэлэх шаардлагагүй.
- at сул хэлбэрээр /ət/, from /frəm/: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. work дахь /ɜː/ монгол хэлэнд байхгүй: уруулаа дугуйлалгүй, хэлээ амны дунд сул байлгаарай.
- out of ярианд нэг үг шиг сонсогддог: /ˈaʊtəv/, маш хурдан ярианд «outta» шиг.
- the дахь /ð/, through дахь /θ/ монгол хэлэнд байхгүй: хэлний үзүүрийг шүдний хооронд зөөлөн хавчуулаарай. through-г «сру» эсвэл «тру» гэж хэлэхээс зайлсхийгээрэй.
- Монголоор өргөлт эхний үе дээр байдаг. Англиар олон угтвар үгийн өргөлт хоёр дахь үе дээр: a-CROSS, be-TWEEN, be-HIND, a-BOVE, be-LOW. Харин OP-po-site эхний үе дээр.
- walk дахь l дуудагдахгүй; walk /wɔːk/, work /wɜːk/ хоёрыг ялгаарай.
- Зөв бичих: into нэг үг; in front of гурван үг; opposite хоёр p-тэй.
Алтан дүрэм
Байрлал: in (дотор), on (гадаргуу), at (цэг эсвэл ямар нэг юм хийдэг газар). Хөдөлгөөн: замыг зурж буй үгийг сонгоно: to, into, out of, up, down, across, through, past. Тээвэр: by car, by bus, by train, харин on foot. Монголоор «гэр лүүгээ» гэсэн ч англиар go home, go to home биш. Угтвар үг нэр үгийн өмнө ирнэ.
Дасгал
A. Бүтэц
Дутуу үгийг нөхөөрэй.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (from outside to inside)
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. Утга
Зөв хариултыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Get … the car, please.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Drive … the tunnel.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: We go to the beach ….
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. Нөхцөл байдалд
Замын зааврыг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй. Үг бүрийг нэг удаа хэрэглэнэ: between, into, on, past, through, to
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өрөөндөө байгаа гурван юм хаана байгааг бичнэ үү.
-
Ажил эсвэл сургууль руугаа хэрхэн явдгаа бичээд, гэрээсээ ойрхон дэлгүүр эсвэл кафе хүртэл богино зам заана уу (2–3 өгүүлбэр).
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-11 There is / There are монголоор: «байна», «бий»-г англиар хэлэх a bank near my flat?
-
A1-20 At, on, in – цаг хугацааны угтвар үг монголоор: at seven, on Monday, in July Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can ба can't монголоор: чадвар, зөвшөөрөл, хүсэлт, боломж Excuse me, I park here?
Хариулт
A. Бүтэц
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. Утга
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. Алдааг олоорой
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. Нөхцөл байдалд
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. Таны ээлж
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. Холимог давталт
- Is there
- on
- can / could / may
