Word formation στα αγγλικά: προθέματα, επιθήματα και οικογένειες λέξεων (un-, -ment, -ness, -ify)
Word Formation: Building Words
Σε αυτή τη σελίδα
Στόχος
Μετά από αυτό το μάθημα θα αναγνωρίζετε πώς χτίζονται οι αγγλικές λέξεις (από ρίζες, προθέματα, επιθήματα, conversion και σύνθεση) και θα το χρησιμοποιείτε για να καταλαβαίνετε άγνωστες λέξεις, να διαλέγετε το σωστό μέρος του λόγου μέσα στην πρόταση και να μην μπερδεύετε ζευγάρια όπως sensible / sensitive και economic / economical.
Η βασική ιδέα
Το αγγλικό λεξιλόγιο μοιάζει τεράστιο, αλλά μεγάλο μέρος του είναι χτισμένο από ένα μικρότερο σύνολο κομματιών. Μια ρίζα κουβαλά τη βασική σημασία (employ). Ένα πρόθεμα μπροστά της αλλάζει τη σημασία (unemployed). Ένα επίθημα μετά από αυτή συνήθως αλλάζει το μέρος του λόγου (employ → employment, employer, employable).
Σκεφτείτε μια οικογένεια λέξεων σαν δέντρο. Η ρίζα είναι ο κορμός. Κάθε επίθημα βγάζει ένα κλαδί σε ένα νέο μέρος του λόγου: το -ment βγάζει ουσιαστικό από ρήμα, το -ful επίθετο από ουσιαστικό, το -ise/-ize ρήμα από επίθετο ή ουσιαστικό. Τα προθέματα αλλάζουν τη σημασία ενός κλαδιού, αλλά σπάνια το μέρος του λόγου. Μάθετε τι κάνει κάθε κομμάτι και θα μπορείτε να ακολουθείτε λέξεις που δεν έχετε ξαναδεί μέχρι τον κορμό: unsustainability είναι un + sustain + able + ity.
Τα αγγλικά φτιάχνουν λέξεις και χωρίς καθόλου νέα κομμάτια: μια λέξη μπορεί απλώς να αλλάξει μέρος του λόγου (conversion: to email, an email) ή να ενωθεί με άλλη λέξη (σύνθεση, compounding: laptop, babysitter). Τα μοτίβα είναι αρκετά κανονικά για να σας καθοδηγούν, αλλά όχι τόσο ώστε να μαντεύετε κάθε λέξη: δεν βγαίνει κάθε κλαδί σε κάθε δέντρο, οπότε ελέγχετε πάντα ότι μια νέα λέξη υπάρχει πραγματικά.
Ελληνικά και αγγλικά
Τα ελληνικά χτίζουν λέξεις με τον ίδιο τρόπο, και αυτό είναι μεγάλο πλεονέκτημα για εσάς: «βελτιώνω → βελτίωση», «ευτυχισμένος → ευτυχία», «αδύνατος», «ξαναγράφω», «υποτιμώ», «αυτοαπασχολούμενος». Πολλές αγγλικές λέξεις μάλιστα μοιάζουν με ελληνικές (photography, economic, sympathetic).
Ακριβώς εδώ όμως κρύβονται οι παγίδες. Ένα ελληνικό επίθημα όπως το «-ικός» αντιστοιχεί μερικές φορές σε δύο αγγλικές λέξεις με διαφορετική σημασία: «οικονομικός» είναι και economic και economical, «ιστορικός» είναι και historic και historical. Και λέξεις που μοιάζουν, όπως sympathetic και «συμπαθητικός», δεν σημαίνουν το ίδιο. Τέλος, τα ελληνικά δεν κάνουν conversion χωρίς κατάληξη: λέμε «στέλνω email», ενώ τα αγγλικά λένε απλώς to email.
| Ελληνικά | Τι προσέχουμε | Αγγλικά |
|---|---|---|
| βελτιώνω → βελτίωση | επίθημα ουσιαστικού | improve → improvement |
| αδύνατο | αρνητικό πρόθεμα: το σωστό για κάθε λέξη | impossible |
| ξαναχτίζω | re- = ξανά | rebuild |
| υποτιμώ | under- = λιγότερο από όσο πρέπει | underestimate |
| οικονομικός | δύο αγγλικές λέξεις, δύο σημασίες | economic crisis / economical car |
| Στείλε μου μήνυμα. | conversion: ουσιαστικό → ρήμα | I'll text you. |
Δομή
Επιθήματα ουσιαστικών
| Επίθημα | Μπαίνει σε | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| -tion / -sion / -ation | ρήματα | inform → information, decide → decision |
| -ment | ρήματα | improve → improvement, agree → agreement |
| -ness | επίθετα | happy → happiness, aware → awareness |
| -ity | επίθετα | possible → possibility, popular → popularity |
| -ance / -ence | ρήματα, επίθετα | perform → performance, confident → confidence |
| -ship | ουσιαστικά (ιδιότητα, σχέση) | friend → friendship, leader → leadership |
| -hood | ουσιαστικά (κατάσταση, ηλικία, ομάδα) | child → childhood, neighbour → neighbourhood |
| -er / -or / -ist | ρήματα, ουσιαστικά (πρόσωπο ή πράγμα) | teach → teacher, act → actor, science → scientist |
Επιθήματα επιθέτων
| Επίθημα | Σημασία | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| -ful / -less | με / χωρίς | careful, careless· hopeful, hopeless |
| -able / -ible | μπορεί να γίνει | washable, reliable, flexible, visible |
| -ous | έχει την ιδιότητα | dangerous, famous, ambitious |
| -ive | έχει αυτή την ιδιότητα· τείνει να | creative, attractive, talkative |
| -al / -ic | σχετικός με | national, cultural· artistic, economic |
| -ish | κάπως, περίπου· σαν (συχνά αρνητικό)· εθνικότητα | reddish, childish, British |
Επιθήματα ρημάτων και επιρρημάτων
| Επίθημα | Μπαίνει σε | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| -ise (UK) / -ize (US, και UK) | επίθετα, ουσιαστικά | modernise / modernize, organise / organize |
| -en | επίθετα | wide → widen, short → shorten, weak → weaken |
| -ify | επίθετα, ουσιαστικά | simple → simplify, class → classify, just → justify |
| -ly | επίθετα → επιρρήματα | quick → quickly, careful → carefully |
Προθέματα
| Πρόθεμα | Σημασία | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| un- | όχι / αντίστροφη ενέργεια | unhappy, unusual, unlock |
| in- / im- / il- / ir- | όχι | incorrect, impossible, illegal, irregular |
| dis- | όχι / αντίθετη ενέργεια | dishonest, disagree, disappear |
| non- | όχι (ουδέτερο, συχνά τεχνικό) | non-smoker, non-fiction, non-essential |
| mis- | λανθασμένα | misunderstand, mispronounce |
| re- | ξανά | rewrite, rebuild |
| over- / under- | υπερβολικά / λιγότερο από όσο πρέπει | overcook, underestimate |
| pre- / post- | πριν / μετά | pre-war, postgraduate |
| co- | μαζί | co-author, co-operate |
| anti- | κατά | antivirus, antisocial |
| self- | από ή για τον εαυτό | self-employed, self-confidence |
Χρήση
1Επιθήματα ουσιαστικών
Χρησιμοποιήστε τα επιθήματα ουσιαστικών για να ονομάσετε πράξεις, ιδιότητες, καταστάσεις και πρόσωπα. Το επίθημα είναι συνήθως σταθερό για κάθε λέξη, γι' αυτό μαθαίνετε τις λέξεις σε οικογένειες. Για τη χρήση αυτών των ουσιαστικών στον επίσημο γραπτό λόγο, δείτε C1-11.
2Επιθήματα επιθέτων
Τα επιθήματα επιθέτων προσθέτουν μια σημασία, εκτός από το ότι αλλάζουν το μέρος του λόγου. Ζευγάρια όπως -ful / -less δεν υπάρχουν πάντα και τα δύο: υπάρχουν careful / careless, αλλά όχι beautiless.
3Επιθήματα ρημάτων και επιρρημάτων
Τα -ise/-ize, -en και -ify κάνουν επίθετα και ουσιαστικά ρήματα, συνήθως με τη σημασία «κάνω (πιο) Χ». Το -ly κάνει τα περισσότερα επίθετα επιρρήματα (A2-09).
4Προθέματα
Τα προθέματα αλλάζουν τη σημασία, αλλά σπάνια το μέρος του λόγου. Για το «όχι», το in- γίνεται συνήθως im- πριν από m και p, il- πριν από l και ir- πριν από r. Όμως το un- είναι το πιο συνηθισμένο αρνητικό πρόθεμα, και πολλές λέξεις παίρνουν αυτό (unpopular, unreal). Τα dis- και un- μπορούν να σημαίνουν και «αντίστροφη ενέργεια» (disconnect, unlock). Το ελληνικό «α-/αν-» δεν σας λέει ποιο πρόθεμα παίρνει η αγγλική λέξη· μάθετέ το μαζί με τη λέξη.
5Conversion και σύνθεση
Στο conversion, μια λέξη αλλάζει μέρος του λόγου χωρίς να αλλάξει μορφή: τα email, text, google, bottle μπορεί να είναι ουσιαστικά ή ρήματα. Σε μερικές δισύλλαβες λέξεις ο τόνος μετακινείται: το ουσιαστικό τονίζεται στην πρώτη συλλαβή, το ρήμα στη δεύτερη. Στη σύνθεση, δύο λέξεις ενώνονται και φτιάχνουν μια νέα, που γράφεται ως μία λέξη, ως δύο λέξεις ή με ενωτικό.
6Μορφές λέξεων που μπερδεύονται
Μερικές λέξεις από την ίδια ρίζα έχουν διαφορετική σημασία. Αυτά τα «ψεύτικα φιλαράκια» μέσα στα ίδια τα αγγλικά προκαλούν πολλά λάθη, ακόμα και σε προχωρημένο επίπεδο. Για όσους μιλούν ελληνικά είναι ακόμα πιο ύπουλα, γιατί το «οικονομικός» και το «ιστορικός» καλύπτουν και τις δύο σημασίες.
Συχνά λάθη
Παγίδες για όσους μιλούν ελληνικά
1. «Συμπαθητικός» → sympathetic. Το sympathetic σημαίνει «που δείχνει κατανόηση και συμπόνια», όχι «συμπαθητικός». Για κάποιον που σας αρέσει ως άνθρωπος, πείτε nice, likeable, pleasant.
2. «Οικονομικός» → economic. Το ελληνικό «οικονομικός» σημαίνει και «της οικονομίας» και «φτηνός στη χρήση». Στα αγγλικά, για κάτι που εξοικονομεί χρήματα, η λέξη είναι economical (ή απλώς cheap, inexpensive).
3. «Ανεύθυνος» → unresponsible. Το ελληνικό «αν-» δεν σας λέει ποιο αγγλικό πρόθεμα χρειάζεται. Το responsible παίρνει ir-.
4. «Πολιτικός» → politic. Το ελληνικό «πολιτικός» είναι επίθετο και ουσιαστικό. Στα αγγλικά το επίθετο είναι political, το πρόσωπο politician· το politic είναι σπάνια λέξη που σημαίνει «συνετός».
Μην τα μπερδεύετε
-ic και -ical — Μερικά ζευγάρια διαφέρουν στη σημασία (economic / economical, historic / historical, classic / classical)· άλλα είναι σχεδόν συνώνυμα (symmetric / symmetrical). Ελέγξτε κάθε ζευγάρι.
un- και non- — Το un- συχνά προσθέτει μια αξιολόγηση· το non- είναι ουδέτερο και περιγραφικό.
επίθετα σε -ed και -ing — Είναι μετοχές, όχι νέες λέξεις· δείτε A2-30.
Ορθογραφία και προφορά
- Το τελικό -e συνήθως χάνεται πριν από επίθημα που αρχίζει από φωνήεν (create → creative), αλλά μένει πριν από επίθημα που αρχίζει από σύμφωνο (hope → hopeful, move → movement). Εξαιρέσεις: το argue → argument χάνει το e πριν από σύμφωνο· τα noticeable, manageable κρατούν το e πριν από φωνήεν, για να μείνουν «μαλακά» τα c και g.
- Το τελικό -y μετά από σύμφωνο συνήθως γίνεται -i: happy → happiness, beauty → beautiful, rely → reliable (αλλά shy → shyness, dry → dryness).
- Ένα τελικό σύμφωνο μπορεί να διπλασιαστεί: forget → forgettable, begin → beginner.
- Τα επιθήματα μπορούν να μετακινήσουν τον τόνο, όπως και στα ελληνικά (φωτογραφία, φωτογραφικός): photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (UK), /ˈfoʊtəɡræf/ (US) → photography /fəˈtɒɡrəfi/ (UK), /fəˈtɑːɡrəfi/ (US) → photographic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (UK), /ˌfoʊtəˈɡræfɪk/ (US): τόνος στο "pho", μετά στο "tog", μετά στο "graph". Οι λέξεις σε -ic, -ical, -ity και -tion τονίζουν συνήθως τη συλλαβή ακριβώς πριν από το επίθημα: economic, possibility, information. Προσέξτε και τα άτονα φωνήεντα: στο photography η πρώτη συλλαβή είναι αδύναμο /fə/, όχι καθαρό «φο».
- Μετακίνηση τόνου στο conversion: an increase /ˈɪnkriːs/ / to increase /ɪnˈkriːs/· επίσης record, present, object, permit: τα ουσιαστικά τονίζονται στην πρώτη συλλαβή, τα ρήματα στη δεύτερη.
- Το -ise είναι η συνηθισμένη βρετανική γραφή· το -ize είναι αμερικανικό και γίνεται δεκτό και στη Βρετανία. Μείνετε σε μία γραφή σε κάθε κείμενο. Μερικές λέξεις γράφονται πάντα με -ise, ακόμα και στις ΗΠΑ: advertise, exercise, surprise, advise.
Χρυσός κανόνας
Ακολουθήστε τις λέξεις πίσω μέχρι τον κορμό: το πρόθεμα αλλάζει τη σημασία, το επίθημα συνήθως αλλάζει το μέρος του λόγου και η ρίζα κουβαλά τη βασική σημασία. Μετά ελέγξτε ότι η λέξη υπάρχει πραγματικά: η παραγωγή λέξεων είναι αρκετά κανονική για να σας καθοδηγεί, αλλά όχι για να σας δίνει εγγύηση.
Ασκήσεις
A. Δομή
Σχηματίστε τη λέξη που ζητείται και συμπληρώστε την πρόταση.
-
Ουσιαστικό από το happy: Money can't buy .
-
Ουσιαστικό από το agree: We finally reached an .
-
Η αρνητική μορφή του legal: Parking here is .
-
Ρήμα από το short: Can you this text to 200 words?
-
Ρήμα από το simple: We need to the application process.
-
Επίθετο από το rely: She's a very colleague.
-
Χωρίστε αυτή τη λέξη στα κομμάτια της: unemployment
B. Σημασία
Διαλέξτε τη σωστή απάντηση.
-
Διαλέξτε: Turn off the heating when you go out — it's more ….
-
Διαλέξτε: The fall of the Berlin Wall was a … moment.
-
Διαλέξτε: Don't be so … — it was only a joke!
-
Τι σημαίνει το "overcooked"; …
-
Ποια συλλαβή τονίζεται στο ρήμα "record"; …
C. Βρείτε το λάθος
Κάθε πρόταση έχει ένα λάθος ή είναι σωστή. Γράψτε τη διορθωμένη πρόταση ή γράψτε correct.
-
Her explain was very clear.
-
I think you have underestimated the difficult of the task.
-
The instructions were completely unclear.
-
He was very disappoint with the result.
D. Μέσα σε κείμενο
Συμπληρώστε κάθε κενή θέση με τη σωστή μορφή της λέξης στην παρένθεση.
We are looking for a 17 (create) and 18 (rely) designer to join our team. You will work closely with our 19 (manage) and help to 20 (modern) our brand. Ours is a 21 (smoking) office, so smoking is only allowed outside. Experience is not essential, but a good 22 (know) of design software is required. We offer excellent 23 (opportune) for career development.
E. Σειρά σας
Γράψτε στα αγγλικά.
-
Γράψτε τρεις λέξεις από την ίδια οικογένεια με το "decide" και χρησιμοποιήστε μία από αυτές σε μια πρόταση.
-
Φτιάξτε μια πρόταση για τη δουλειά ή τις σπουδές σας με μια λέξη που έχει "over-" ή "under-".
F. Μικτή επανάληψη
Επαναλάβετε προηγούμενα μαθήματα.
-
B1-29 Σειρά επιθέτων (Adjective Order) και σύνθετα επίθετα: a lovely old wooden table, a ten-minute walk Φτιάξτε ένα σύνθετο επίθετο: a holiday that lasts two weeksholiday (UK)· vacation (US)
-
A2-30 Bored ή boring; Επίθετα σε -ed και -ing στα αγγλικά Διαλέξτε: The film was so … that I fell asleep.
-
A2-09 Adverbs στα αγγλικά: quickly, well, hard. Επίθετο ή επίρρημα; Φτιάξτε επίρρημα: She speaks (fluent) .
Λύσεις
A. Δομή
- happiness
- agreement
- illegal
- shorten
- simplify
- reliable
- un + employ + ment
B. Σημασία
- economical
- historic
- sensitive
- cooked too much
- cord
C. Βρείτε το λάθος
- Her explanation was very clear.
- I think you have underestimated the difficulty of the task.
- ✓ The instructions were completely unclear.
- He was very disappointed with the result.
D. Μέσα σε κείμενο
- creative
- reliable
- management / managers / manager
- modernise / modernize
- non-smoking / no-smoking
- knowledge
- opportunities
E. Σειρά σας
- decision, decisive, decisively. She made a quick decision.
- I always underestimate how long my homework will take.
F. Μικτή επανάληψη
- a two-week holiday
- boring
- fluently
