Word formation — ការបង្កើតពាក្យ៖ prefixes, suffixes, conversion និង compounding ពន្យល់ជាភាសាខ្មែរ
Word Formation: Building Words
នៅលើទំព័រនេះ
គោលបំណង
បន្ទាប់ពីមេរៀននេះ អ្នកអាចស្គាល់របៀបដែលពាក្យអង់គ្លេសត្រូវបានសង់ — ពីឫស prefix (បុព្វបទ) suffix (បច្ច័យ) conversion និង compounding — ហើយប្រើចំណេះនេះដើម្បីយល់ពាក្យដែលមិនស្គាល់ ជ្រើសថ្នាក់ពាក្យត្រឹមត្រូវក្នុងប្រយោគ និងជៀសវាងការច្រឡំគូពាក្យដូចជា sensible / sensitive និង economic / economical។
គំនិតសំខាន់
វាក្យសព្ទអង់គ្លេសមើលទៅធំណាស់ ប៉ុន្តែភាគច្រើនត្រូវបានសង់ពីផ្នែកមួយចំនួនតូចជាង។ ឫស (root) កាន់អត្ថន័យស្នូល (employ)។ Prefix នៅខាងមុខវា ប្ដូរអត្ថន័យ (unemployed)។ Suffix នៅខាងក្រោយវា ជាធម្មតាប្ដូរថ្នាក់ពាក្យ (employ → employment, employer, employable)។
សូមគិតថាគ្រួសារពាក្យមួយជាដើមឈើ។ ឫសគឺដើម។ Suffix នីមួយៗដុះជាមែកមួយក្នុងថ្នាក់ពាក្យថ្មី៖ -ment ដុះនាមសព្ទចេញពីកិរិយាសព្ទ -ful ដុះគុណនាមចេញពីនាមសព្ទ -ise/-ize ដុះកិរិយាសព្ទចេញពីគុណនាម ឬនាមសព្ទ។ Prefix ប្ដូរអត្ថន័យនៃមែក ប៉ុន្តែកម្រប្ដូរថ្នាក់របស់វាណាស់។ រៀនថាផ្នែកនីមួយៗធ្វើអ្វី នោះអ្នកអាចតាមដានពាក្យដែលអ្នកមិនដែលឃើញ ត្រឡប់ទៅដើមវិញ៖ unsustainability គឺ un + sustain + able + ity។
ភាសាអង់គ្លេសក៏ដុះពាក្យដោយគ្មានផ្នែកថ្មីទាល់តែសោះដែរ៖ ពាក្យមួយអាចគ្រាន់តែប្ដូរថ្នាក់ (conversion: to email, an email) ឬភ្ជាប់ជាមួយពាក្យមួយទៀត (compounding: laptop, babysitter)។ លំនាំទាំងនេះទៀងទាត់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីណែនាំអ្នក ប៉ុន្តែមិនទៀងទាត់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទាយគ្រប់ពាក្យទេ — មិនមែនគ្រប់មែកដុះលើគ្រប់ដើមទេ ដូច្នេះត្រូវពិនិត្យជានិច្ចថា ពាក្យថ្មីនោះមានពិតមែន។
ភាសាខ្មែរ និងភាសាអង់គ្លេស
ភាសាខ្មែរក៏សង់គ្រួសារពាក្យពីឫសដែរ (“ជួយ” → “ជំនួយ”, “ដើរ” → “ដំណើរ”) ដូច្នេះគំនិតនៃដើមឈើពាក្យមិនថ្មីសម្រាប់អ្នកទេ — ចំណុចនេះដូចគ្នា។ ភាពខុសគ្នាធំគឺ ភាសាខ្មែរច្រើនបង្កើតថ្នាក់ពាក្យថ្មីដោយដាក់ ពាក្យដាច់ដោយឡែកនៅខាងមុខ៖ ការ (សកម្មភាព) ភាព / សេចក្ដី (គុណភាព) អ្នក (មនុស្ស) មាន / គ្មាន (គុណនាម) អាច…បាន។ ភាសាអង់គ្លេសប្ដូរ ពាក្យខ្លួនឯង ដោយ suffix នៅខាងក្រោយ។ ហើយក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យដដែលច្រើនធ្វើការជាកិរិយាសព្ទ និងគុណនាម (“នាងជោគជ័យ”) ដូច្នេះអ្នករៀនច្រើនភ្លេចប្ដូរថ្នាក់ពាក្យក្នុងភាសាអង់គ្លេស។ សម្រាប់ “មិន” ភាសាខ្មែរមានពាក្យតែមួយ ចំណែកភាសាអង់គ្លេសមាន prefix អវិជ្ជមានច្រើន (un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, non-)។
| ភាសាខ្មែរ | ភាសាអង់គ្លេស | ខុសគ្នាត្រង់ណា |
|---|---|---|
| ការកែលម្អ | improvement | “ការ” នៅមុខ → suffix នៅក្រោយ |
| ភាពពេញនិយម | popularity | “ភាព” → -ity / -ness |
| អ្នកបកប្រែ | translator | “អ្នក” → -er / -or / -ist |
| មានប្រយោជន៍ / គ្មានប្រយោជន៍ | useful / useless | “មាន / គ្មាន” → -ful / -less |
| អាចបោកបាន | washable | “អាច… បាន” → -able / -ible |
| មិនអាចទៅរួច / មិនស្មោះត្រង់ | impossible / dishonest | “មិន” តែមួយ → prefix ខុសៗគ្នា |
| ជួយ → ជំនួយ | decide → decision | ចំណុចនេះស្រដៀងគ្នា៖ ពាក្យខ្លួនឯងប្ដូរ ដើម្បីបង្កើតនាមសព្ទពីឫសតែមួយ |
សរុបមក៖ ពាក្យខ្មែរដែលនៅខាងមុខ (“ការ” “ភាព” “អ្នក” “មាន”) ច្រើនក្លាយជា suffix នៅខាងក្រោយ ក្នុងភាសាអង់គ្លេស ហើយ “មិន” មានច្រើនទម្រង់។ ក្នុងប្រយោគអង់គ្លេស សួរខ្លួនឯងរាល់ពេលថា៖ កន្លែងនេះត្រូវការនាមសព្ទ គុណនាម កិរិយាសព្ទ ឬគុណកិរិយា?
ទម្រង់
Suffix នាមសព្ទ
| Suffix | បន្ថែមលើ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| -tion / -sion / -ation | កិរិយាសព្ទ | inform → information, decide → decision |
| -ment | កិរិយាសព្ទ | improve → improvement, agree → agreement |
| -ness | គុណនាម | happy → happiness, aware → awareness |
| -ity | គុណនាម | possible → possibility, popular → popularity |
| -ance / -ence | កិរិយាសព្ទ គុណនាម | perform → performance, confident → confidence |
| -ship | នាមសព្ទ (ឋានៈ ទំនាក់ទំនង) | friend → friendship, leader → leadership |
| -hood | នាមសព្ទ (ស្ថានភាព វ័យ ក្រុម) | child → childhood, neighbour → neighbourhood |
| -er / -or / -ist | កិរិយាសព្ទ នាមសព្ទ (មនុស្ស ឬរបស់) | teach → teacher, act → actor, science → scientist |
Suffix គុណនាម
| Suffix | អត្ថន័យ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| -ful / -less | មាន / គ្មាន | careful, careless; hopeful, hopeless |
| -able / -ible | អាចធ្វើបាន | washable, reliable, flexible, visible |
| -ous | មានគុណភាពនោះ | dangerous, famous, ambitious |
| -ive | មានគុណភាពនេះ; ទំនោរ | creative, attractive, talkative |
| -al / -ic | ទាក់ទងនឹង | national, cultural; artistic, economic |
| -ish | បន្តិច ប្រហែល; ដូច (ច្រើនអវិជ្ជមាន); សញ្ជាតិ | reddish, childish, British |
Suffix កិរិយាសព្ទ និងគុណកិរិយា
| Suffix | បន្ថែមលើ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| -ise (UK) / -ize (US, ក៏ UK ដែរ) | គុណនាម នាមសព្ទ | modernise / modernize, organise / organize |
| -en | គុណនាម | wide → widen, short → shorten, weak → weaken |
| -ify | គុណនាម នាមសព្ទ | simple → simplify, class → classify, just → justify |
| -ly | គុណនាម → គុណកិរិយា | quick → quickly, careful → carefully |
Prefix
| Prefix | អត្ថន័យ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| un- | មិន / ធ្វើបញ្ច្រាស | unhappy, unusual, unlock |
| in- / im- / il- / ir- | មិន | incorrect, impossible, illegal, irregular |
| dis- | មិន / សកម្មភាពផ្ទុយ | dishonest, disagree, disappear |
| non- | មិន (អព្យាក្រឹត ច្រើនបច្ចេកទេស) | non-smoker, non-fiction, non-essential |
| mis- | ខុស | misunderstand, mispronounce |
| re- | ម្ដងទៀត | rewrite, rebuild |
| over- / under- | ច្រើនពេក / តិចពេក | overcook, underestimate |
| pre- / post- | មុន / ក្រោយ | pre-war, postgraduate |
| co- | ជាមួយគ្នា | co-author, co-operate |
| anti- | ប្រឆាំង | antivirus, antisocial |
| self- | ដោយខ្លួនឯង ឬនៃខ្លួនឯង | self-employed, self-confidence |
របៀបប្រើ
1Suffix នាមសព្ទ
ប្រើ suffix នាមសព្ទ ដើម្បីដាក់ឈ្មោះសកម្មភាព គុណភាព ស្ថានភាព និងមនុស្ស។ ការជ្រើស suffix ជាធម្មតាត្រូវបានកំណត់ដោយពាក្យ ដូច្នេះរៀនពាក្យជាគ្រួសារ។ សម្រាប់ការប្រើនាមសព្ទទាំងនេះក្នុងការសរសេរផ្លូវការ មើល C1-11។ ភាសាខ្មែរដាក់ “ការ” “ភាព” “អ្នក” នៅខាងមុខ — ភាសាអង់គ្លេសប្ដូរចុងពាក្យ។
2Suffix គុណនាម
Suffix គុណនាមបន្ថែមអត្ថន័យ ក៏ដូចជាប្ដូរថ្នាក់ពាក្យដែរ។ គូដូចជា -ful / -less មិនតែងតែអាចមានទាំងពីរទេ៖ careful / careless មាន ប៉ុន្តែគ្មាន beautiless ទេ។ ភាសាខ្មែរ៖ “មាន… / គ្មាន…” “អាច… បាន”។
3Suffix កិរិយាសព្ទ និងគុណកិរិយា
-ise/-ize, -en និង -ify ប្ដូរគុណនាម និងនាមសព្ទទៅជាកិរិយាសព្ទ ជាធម្មតាមានន័យថា “ធ្វើឱ្យ (កាន់តែ) X”។ -ly ប្ដូរគុណនាមភាគច្រើនទៅជាគុណកិរិយា (A2-09)។ ភាសាខ្មែរច្រើនប្រើ “ធ្វើឱ្យ” + គុណនាម ឬពាក្យផ្សេង (“ពង្រីក”) — ភាសាអង់គ្លេសច្រើនមានកិរិយាសព្ទតែមួយពាក្យ។
4Prefix
Prefix ប្ដូរអត្ថន័យ ប៉ុន្តែកម្រប្ដូរថ្នាក់ពាក្យណាស់។ សម្រាប់ “មិន” in- ជាធម្មតាក្លាយជា im- នៅមុខ m និង p, il- នៅមុខ l និង ir- នៅមុខ r។ ប៉ុន្តែ un- ជា prefix អវិជ្ជមានដែលប្រើញឹកញាប់បំផុត ហើយពាក្យជាច្រើនយកវាជំនួសវិញ (unpopular, unreal)។ Dis- និង un- ក៏អាចមានន័យថា “ធ្វើបញ្ច្រាស” ដែរ (disconnect, unlock)។ ក្នុងភាសាខ្មែរ “មិន” ធ្វើការងារទាំងអស់នេះ ដូច្នេះត្រូវរៀន prefix ជាមួយពាក្យនីមួយៗ។
5Conversion និង compounding
ក្នុង conversion ពាក្យមួយប្ដូរថ្នាក់ ដោយមិនប្ដូររាង៖ email, text, google, bottle អាចជានាមសព្ទ ឬកិរិយាសព្ទ។ ជាមួយពាក្យពីរព្យាង្គខ្លះ ការសង្កត់សំឡេងរំកិល៖ នាមសព្ទសង្កត់ព្យាង្គទីមួយ កិរិយាសព្ទសង្កត់ព្យាង្គទីពីរ។ ក្នុង compounding ពាក្យពីរភ្ជាប់គ្នាបង្កើតពាក្យថ្មី ដែលសរសេរជាពាក្យតែមួយ ពីរពាក្យ ឬមានសញ្ញា hyphen។ ភាសាខ្មែរក៏មានពាក្យផ្សំច្រើនដែរ (“កុំព្យូទ័រយួរដៃ”) — ចំណុចនេះស្រដៀងគ្នា។
6ទម្រង់ពាក្យដែលងាយច្រឡំ
ពាក្យខ្លះដែលមកពីឫសដដែល មានអត្ថន័យខុសគ្នា។ “មិត្តក្លែងក្លាយ” ទាំងនេះក្នុងភាសាអង់គ្លេសខ្លួនឯង បង្កើតកំហុសជាច្រើន សូម្បីតែនៅកម្រិតខ្ពស់។
កំហុសញឹកញាប់
អន្ទាក់សម្រាប់អ្នកនិយាយភាសាខ្មែរ
1. ពាក្យដដែលសម្រាប់គ្រប់ថ្នាក់៖ a success businessman ក្នុងភាសាខ្មែរ “ជោគជ័យ” ធ្វើការជាកិរិយាសព្ទ និងគុណនាម (ពូខ្ញុំជាអ្នកជំនួញជោគជ័យម្នាក់នៅបាត់ដំបង) ហើយ “ភាពជោគជ័យ” ជានាមសព្ទ។ អ្នករៀនយកនាមសព្ទអង់គ្លេស success មកប្រើគ្រប់កន្លែង។ នៅមុខនាមសព្ទ ត្រូវការគុណនាម៖ successful។
2. “មិន” → un- គ្រប់ពេល ភាសាខ្មែរប្រើ “មិន” សម្រាប់គ្រប់ពាក្យ៖ កុំទុកចិត្តគាត់ គាត់មិនស្មោះត្រង់ទេ។ អ្នករៀនដឹងថា un- = “មិន” ហើយប្រើវាជាមួយពាក្យទាំងអស់។ Honest យក dis-។
3. “ការ” + កិរិយាសព្ទ → កិរិយាសព្ទទទេ ភាសាខ្មែរបង្កើតនាមសព្ទដោយដាក់ “ការ” នៅខាងមុខ៖ ការអភិវឌ្ឍទីក្រុងនេះលឿនណាស់។ អ្នករៀនភ្លេចថា ភាសាអង់គ្លេសប្ដូរពាក្យខ្លួនឯង ហើយប្រើកិរិយាសព្ទនៅកន្លែងនាមសព្ទ។
4. “អ្នកចម្អិន” → cooker ភាសាខ្មែរបង្កើតពាក្យមនុស្សដោយ “អ្នក” + កិរិយាសព្ទ៖ ម្ដាយខ្ញុំជាអ្នកចម្អិនម្ហូបពូកែណាស់។ អ្នករៀនបន្ថែម -er ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ប៉ុន្តែ a cooker (UK) ជាចង្ក្រាន; មនុស្សគឺ a cook។ ពិនិត្យជានិច្ចថា ពាក្យ -er នោះមានន័យជាមនុស្សមែន។
កុំច្រឡំ
-ic និង -ical — គូខ្លះមានអត្ថន័យខុសគ្នា (economic / economical, historic / historical, classic / classical); គូខ្លះទៀតស្ទើរតែមានន័យដូចគ្នា (symmetric / symmetrical)។ ពិនិត្យគូនីមួយៗ។
un- និង non- — Un- ច្រើនបន្ថែមការវាយតម្លៃ; non- អព្យាក្រឹត និងពិពណ៌នា។
គុណនាម -ed និង -ing — ទាំងនេះជាទម្រង់ participle មិនមែនពាក្យថ្មីទេ; មើល A2-30។
អក្ខរាវិរុទ្ធ និងការបញ្ចេញសំឡេង
- -e នៅចុងពាក្យ ជាធម្មតាត្រូវលុបនៅមុខ suffix ដែលចាប់ផ្ដើមដោយស្រៈ (create → creative) ប៉ុន្តែរក្សាទុកនៅមុខ suffix ដែលចាប់ផ្ដើមដោយព្យញ្ជនៈ (hope → hopeful, move → movement)។ ករណីលើកលែង៖ argue → argument លុប e នៅមុខ suffix ព្យញ្ជនៈ; noticeable, manageable រក្សា e នៅមុខ suffix ស្រៈ ដើម្បីឱ្យ c និង g នៅតែទន់។
- -y នៅចុងពាក្យក្រោយព្យញ្ជនៈ ជាធម្មតាក្លាយជា -i៖ happy → happiness, beauty → beautiful, rely → reliable (ប៉ុន្តែ shy → shyness, dry → dryness)។
- ព្យញ្ជនៈចុងអាចត្រូវបានសរសេរពីរដង៖ forget → forgettable, begin → beginner។
- Suffix អាចរំកិលការសង្កត់សំឡេង៖ photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (UK), /ˈfoʊtəɡræf/ (US) → photography /fəˈtɒɡrəfi/ (UK), /fəˈtɑːɡrəfi/ (US) → photographic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (UK), /ˌfoʊtəˈɡræfɪk/ (US)។ ពាក្យដែលបញ្ចប់ដោយ -ic, -ical, -ity និង -tion ជាធម្មតាសង្កត់ព្យាង្គដែលនៅមុខ suffix ភ្លាម៖ economic, possibility, information។ ភាសាខ្មែរសង្កត់ព្យាង្គចុង ដូច្នេះប្រយ័ត្នកុំសង្កត់លើ -tion ឬ -ity នៅចុង។
- ការរំកិលការសង្កត់សំឡេងក្នុង conversion៖ an increase /ˈɪnkriːs/ / to increase /ɪnˈkriːs/; ក៏ដូចជា record, present, object, permit — នាមសព្ទសង្កត់ព្យាង្គទីមួយ កិរិយាសព្ទសង្កត់ព្យាង្គទីពីរ។
- Suffix ជាច្រើនបញ្ចប់ដោយព្យញ្ជនៈជាគូ ដែលភាសាខ្មែរមិនមាននៅចុងពាក្យ៖ -ment /mənt/, -ness /nəs/, -ist /ɪst/។ បញ្ចេញព្យញ្ជនៈចុងទាំងអស់ — development មិនមែន “develop-men” ទេ — ហើយ /s/ ក្នុង -ness ត្រូវជាសំឡេងស៊ីស មិនមែន [h] ដូច ស ចុងពាក្យខ្មែរទេ។
- -ise ជាអក្ខរាវិរុទ្ធធម្មតានៅ UK; -ize ជារបស់ US ហើយក៏ទទួលយកនៅ UK ដែរ។ សូមប្រើឱ្យជាប់លាប់ក្នុងអត្ថបទមួយ។ ពាក្យខ្លះតែងតែជា -ise សូម្បីតែនៅ US៖ advertise, exercise, surprise, advise។
ច្បាប់មាស
តាមដានពាក្យត្រឡប់ទៅដើម៖ prefix ប្ដូរអត្ថន័យ suffix ជាធម្មតាប្ដូរថ្នាក់ពាក្យ ហើយឫសកាន់ស្នូល។ “ការ” “ភាព” “អ្នក” “មាន” ក្នុងភាសាខ្មែរ ច្រើនក្លាយជា suffix ក្នុងភាសាអង់គ្លេស។ បន្ទាប់មក ពិនិត្យថាពាក្យនោះមានពិតមែន — ការបង្កើតពាក្យទៀងទាត់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីណែនាំ ប៉ុន្តែមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធានាទេ។
លំហាត់
A. ទម្រង់
បង្កើតពាក្យតាមការណែនាំ ហើយបំពេញពាក្យដែលបាត់។
-
នាមសព្ទពី happy៖ Money can't buy .
-
នាមសព្ទពី agree៖ We finally reached an .
-
ទម្រង់អវិជ្ជមាននៃ legal៖ Parking here is .
-
កិរិយាសព្ទពី short៖ Can you this text to 200 words?
-
កិរិយាសព្ទពី simple៖ We need to the application process.
-
គុណនាមពី rely៖ She's a very colleague.
-
បំបែកពាក្យនេះជាផ្នែកៗ៖ unemployment
B. អត្ថន័យ
ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវ៖
-
Turn off the heating when you go out — it's more ….
-
The fall of the Berlin Wall was a … moment.
-
Don't be so … — it was only a joke!
-
តើ "overcooked" មានន័យអ្វី? …
-
ព្យាង្គណាត្រូវបានសង្កត់សំឡេងក្នុងកិរិយាសព្ទ "record"? …
C. រកកំហុស
ប្រយោគនីមួយៗមានកំហុសមួយ ឬត្រឹមត្រូវ។ សរសេរប្រយោគដែលកែរួច ឬសរសេរ correct។
-
Her explain was very clear.
-
I think you have underestimated the difficult of the task.
-
The instructions were completely unclear.
-
He was very disappoint with the result.
D. ក្នុងបរិបទ
បំពេញពាក្យដែលបាត់ ដោយប្រើទម្រង់ត្រឹមត្រូវនៃពាក្យក្នុងវង់ក្រចក។
We are looking for a 17 (create) and 18 (rely) designer to join our team. You will work closely with our 19 (manage) and help to 20 (modern) our brand. Ours is a 21 (smoking) office, so smoking is only allowed outside. Experience is not essential, but a good 22 (know) of design software is required. We offer excellent 23 (opportune) for career development.
E. វេនរបស់អ្នក
សរសេរចម្លើយរបស់អ្នកជាភាសាអង់គ្លេស។
-
សរសេរពាក្យបីក្នុងគ្រួសារតែមួយជាមួយ "decide" ហើយប្រើពាក្យមួយក្នុងចំណោមពួកវាក្នុងប្រយោគមួយ។
-
បង្កើតប្រយោគមួយអំពីការងារ ឬការសិក្សារបស់អ្នក ដោយប្រើពាក្យដែលមាន "over-" ឬ "under-"។
F. រំលឹកចម្រុះ
រំលឹកមេរៀនមុនៗ។
-
B1-29 លំដាប់គុណនាម និង compound adjectives (a ten-minute walk) — ពន្យល់ជាភាសាខ្មែរ បង្កើតគុណនាមផ្សំ៖ a holiday that lasts two weeksholiday (UK); vacation (US)
-
A2-30 Bored ឬ Boring? គុណនាម -ed និង -ing — ពន្យល់ជាភាសាខ្មែរ ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវ៖ The film was so … that I fell asleep.
-
A2-09 គុណកិរិយា Quickly, Well, Hard — គុណនាម ឬគុណកិរិយា? ពន្យល់ជាភាសាខ្មែរ បង្កើតគុណកិរិយា៖ She speaks (fluent) .
ចម្លើយ
A. ទម្រង់
- happiness
- agreement
- illegal
- shorten
- simplify
- reliable
- un + employ + ment
B. អត្ថន័យ
- economical
- historic
- sensitive
- cooked too much
- cord
C. រកកំហុស
- Her explanation was very clear.
- I think you have underestimated the difficulty of the task.
- ✓ The instructions were completely unclear.
- He was very disappointed with the result.
D. ក្នុងបរិបទ
- creative
- reliable
- management / managers / manager
- modernise / modernize
- non-smoking / no-smoking
- knowledge
- opportunities
E. វេនរបស់អ្នក
- decision, decisive, decisively. She made a quick decision.
- I always underestimate how long my homework will take.
F. រំលឹកចម្រុះ
- a two-week holiday
- boring
- fluently
