Woordvorming in het Engels: voorvoegsels en achtervoegsels (word formation)
Word Formation: Building Words
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les herken je hoe Engelse woorden zijn opgebouwd – uit stammen, voorvoegsels, achtervoegsels, conversie en samenstelling – en gebruik je dat om onbekende woorden te begrijpen, de juiste woordsoort in een zin te kiezen en verwarrende paren als sensible / sensitive en economic / economical uit elkaar te houden.
Het idee
De Engelse woordenschat lijkt enorm, maar een groot deel is gebouwd uit een kleinere set onderdelen. Een stam draagt de kernbetekenis (employ). Een voorvoegsel (prefix) ervoor verandert de betekenis (unemployed). Een achtervoegsel (suffix) erachter verandert meestal de woordsoort (employ → employment, employer, employable).
Zie een woordfamilie als een boom. De stam is de stam van de boom. Elk achtervoegsel laat een tak groeien in een nieuwe woordsoort: -ment maakt van een werkwoord een zelfstandig naamwoord, -ful van een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord, -ise/-ize van een bijvoeglijk of zelfstandig naamwoord een werkwoord. Voorvoegsels veranderen de betekenis van een tak, maar zelden de woordsoort. Weet je wat elk onderdeel doet, dan kun je woorden die je nooit hebt gezien terugvolgen naar de stam: unsustainability is un + sustain + able + ity.
Het Engels maakt ook woorden zonder nieuwe onderdelen: een woord kan gewoon van woordsoort wisselen (conversie: to email, an email) of zich met een ander woord verbinden (samenstelling: laptop, babysitter). De patronen zijn regelmatig genoeg om je te helpen, maar niet regelmatig genoeg om elk woord te raden – niet elke tak groeit aan elke boom, dus controleer altijd of een nieuw woord echt bestaat.
Nederlands en Engels vergeleken
Het Nederlands bouwt woorden op precies dezelfde manier, en veel onderdelen lijken op elkaar: -schap (vriendschap = friendship), -baar (wasbaar = washable), -loos en -vol (hopeloos, hoopvol = hopeless, hopeful), -achtig (roodachtig = reddish), her- (herschrijven = rewrite). Dat helpt enorm. De verschillen: waar het Nederlands meestal on- gebruikt (il-, ir- en in- kent het vooral uit leenwoorden als illegaal en irrelevant), kiest het Engels steeds tussen un-, in-/im-/il-/ir- en dis-. Samenstellingen schrijft het Nederlands aan elkaar, het Engels vaak los. En een paar Nederlandse woorden hebben in het Engels twee vormen met een verschillende betekenis.
| Nederlands | Engels | Wat er anders is |
|---|---|---|
| ongelukkig, onmogelijk, oneerlijk | unhappy, impossible, dishonest | één Nederlands voorvoegsel, meerdere Engelse |
| vriendschap, wasbaar, hooploos | friendship, washable, hopeless | hetzelfde systeem |
| moderniseren | modernise / modernize | hetzelfde patroon |
| computerscherm, stadscentrum | computer screen, city centre | Engelse samenstellingen vaak in twee woorden |
| economisch | economic (van de economie) / economical (zuinig) | twee Engelse woorden, twee betekenissen |
| sensibel | sensitive (gevoelig) – sensible = verstandig | valse vriend |
Vorm
Achtervoegsels voor zelfstandige naamwoorden
| Achtervoegsel | Achter | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -tion / -sion / -ation | werkwoorden | inform → information, decide → decision |
| -ment | werkwoorden | improve → improvement, agree → agreement |
| -ness | bijvoeglijke naamwoorden | happy → happiness, aware → awareness |
| -ity | bijvoeglijke naamwoorden | possible → possibility, popular → popularity |
| -ance / -ence | werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden | perform → performance, confident → confidence |
| -ship | zelfstandige naamwoorden (status, relatie) | friend → friendship, leader → leadership |
| -hood | zelfstandige naamwoorden (toestand, levensfase, groep) | child → childhood, neighbour → neighbourhood |
| -er / -or / -ist | werkwoorden, zelfstandige naamwoorden (persoon of ding) | teach → teacher, act → actor, science → scientist |
Achtervoegsels voor bijvoeglijke naamwoorden
| Achtervoegsel | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -ful / -less | met / zonder | careful, careless; hopeful, hopeless |
| -able / -ible | kan gedaan worden | washable, reliable, flexible, visible |
| -ous | met die eigenschap | dangerous, famous, ambitious |
| -ive | met die eigenschap; geneigd tot | creative, attractive, talkative |
| -al / -ic | met betrekking tot | national, cultural; artistic, economic |
| -ish | nogal, ongeveer; als (vaak negatief); nationaliteit | reddish, childish, British |
Achtervoegsels voor werkwoorden en bijwoorden
| Achtervoegsel | Achter | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -ise (UK) / -ize (US, ook UK) | bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden | modernise / modernize, organise / organize |
| -en | bijvoeglijke naamwoorden | wide → widen, short → shorten, weak → weaken |
| -ify | bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden | simple → simplify, class → classify, just → justify |
| -ly | bijvoeglijke naamwoorden → bijwoorden | quick → quickly, careful → carefully |
Voorvoegsels
| Voorvoegsel | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| un- | niet / een handeling ongedaan maken | unhappy, unusual, unlock |
| in- / im- / il- / ir- | niet | incorrect, impossible, illegal, irregular |
| dis- | niet / tegenovergestelde handeling | dishonest, disagree, disappear |
| non- | niet (neutraal, vaak technisch) | non-smoker, non-fiction, non-essential |
| mis- | verkeerd | misunderstand, mispronounce |
| re- | opnieuw | rewrite, rebuild |
| over- / under- | te veel / te weinig | overcook, underestimate |
| pre- / post- | vóór / na | pre-war, postgraduate |
| co- | samen | co-author, co-operate |
| anti- | tegen | antivirus, antisocial |
| self- | door of van jezelf | self-employed, self-confidence |
Gebruik
1Achtervoegsels voor zelfstandige naamwoorden
Met achtervoegsels voor zelfstandige naamwoorden benoem je handelingen, eigenschappen, toestanden en personen. Welk achtervoegsel een woord krijgt, ligt meestal vast, dus leer woorden in families. Hoe je deze zelfstandige naamwoorden in formele teksten gebruikt: zie C1-11.
2Achtervoegsels voor bijvoeglijke naamwoorden
Achtervoegsels voor bijvoeglijke naamwoorden voegen een betekenis toe én veranderen de woordsoort. Paren als -ful / -less bestaan niet altijd allebei: careful / careless wel, maar beautiless bestaat niet.
3Achtervoegsels voor werkwoorden en bijwoorden
-ise/-ize, -en en -ify maken van bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden werkwoorden, meestal met de betekenis ‘(meer) X maken’. -ly maakt van de meeste bijvoeglijke naamwoorden bijwoorden (A2-09).
4Voorvoegsels
Voorvoegsels veranderen de betekenis, maar zelden de woordsoort. Voor ‘niet’ wordt in- meestal im- vóór m en p, il- vóór l, en ir- vóór r. Maar un- is het meest gebruikte ontkennende voorvoegsel, en veel woorden krijgen dat (unpopular, unreal). Dis- en un- kunnen ook ‘een handeling ongedaan maken’ betekenen (disconnect, unlock).
5Conversie en samenstelling
Bij conversie wisselt een woord van woordsoort zonder van vorm te veranderen: email, text, google, bottle kunnen zelfstandig naamwoord of werkwoord zijn. Bij sommige woorden van twee lettergrepen verschuift de klemtoon: het zelfstandig naamwoord heeft klemtoon op de eerste lettergreep, het werkwoord op de tweede. Bij samenstelling worden twee woorden één nieuw woord, geschreven als één woord, als twee woorden of met een koppelteken.
6Woordvormen die je makkelijk verwart
Sommige woorden met dezelfde stam hebben een verschillende betekenis. Deze ‘valse vrienden’ binnen het Engels zorgen zelfs op gevorderd niveau voor veel fouten – en voor Nederlandstaligen nog meer, omdat economisch en historisch allebei de betekenissen dekken.
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. Overal un- voor on-. Het Nederlands heeft één gewoon ontkennend voorvoegsel: on-. Daardoor gebruiken Nederlandstaligen in het Engels vaak un- waar een ander voorvoegsel hoort. Leer bij elk woord het juiste voorvoegsel.
2. Samenstellingen aan elkaar schrijven. In het Nederlands schrijf je samenstellingen als één woord: computerscherm, stadscentrum, telefoonnummer. In het Engels staan veel samenstellingen als twee woorden. Controleer in een woordenboek of een samenstelling één woord (laptop, babysitter), twee woorden of een koppelteken heeft.
3. Eén Nederlands woord, twee Engelse. Economisch betekent zowel ‘van de economie’ als ‘zuinig’, en historisch zowel ‘belangrijk in de geschiedenis’ als ‘uit het verleden’. In het Engels zijn dat aparte woorden. En sensibel betekent in het Nederlands ‘gevoelig’ – precies het tegenovergestelde van de valse vriend sensible (verstandig).
Niet verwarren
-ic en -ical – Sommige paren verschillen in betekenis (economic / economical, historic / historical, classic / classical); andere zijn bijna synoniemen (symmetric / symmetrical). Controleer elk paar.
un- en non- – Un- voegt vaak een oordeel toe; non- is neutraal en beschrijvend.
-ed- en -ing-adjectieven – Dit zijn deelwoorden, geen nieuwe woorden; zie A2-30.
Spelling en uitspraak
- Een -e aan het eind valt meestal weg vóór een achtervoegsel dat met een klinker begint (create → creative), maar blijft staan vóór een achtervoegsel dat met een medeklinker begint (hope → hopeful, move → movement). Uitzonderingen: argue → argument verliest de e vóór een medeklinker; noticeable, manageable houden de e vóór een klinker, zodat de c en g zacht blijven.
- Een -y na een medeklinker wordt meestal -i: happy → happiness, beauty → beautiful, rely → reliable (maar shy → shyness, dry → dryness).
- Een medeklinker aan het eind kan verdubbelen: forget → forgettable, begin → beginner.
- Achtervoegsels kunnen de klemtoon verschuiven: photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (UK), /ˈfoʊtəɡræf/ (US) → photography /fəˈtɒɡrəfi/ (UK), /fəˈtɑːɡrəfi/ (US) → photographic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (UK), /ˌfoʊtəˈɡræfɪk/ (US): klemtoon eerst op de eerste lettergreep, dan op de tweede, dan op de derde. Woorden op -ic, -ical, -ity en -tion hebben meestal klemtoon op de lettergreep vlak vóór het achtervoegsel: economic, possibility, information. Let op: het Nederlandse fotografie en economie hebben de klemtoon aan het eind – photography /fəˈtɒɡrəfi/ en economy /ɪˈkɒnəmi/ niet.
- Klemtoonverschuiving bij conversie: an increase /ˈɪnkriːs/ / to increase /ɪnˈkriːs/; ook record, present, object, permit – zelfstandige naamwoorden met klemtoon vooraan, werkwoorden achteraan.
- -ise is de gewone Britse spelling; -ize is Amerikaans en ook in het Verenigd Koninkrijk goed. Wees consequent binnen één tekst. Sommige woorden zijn altijd -ise, ook in de VS: advertise, exercise, surprise, advise.
Gouden regel
Volg woorden terug naar de stam: het voorvoegsel verandert de betekenis, het achtervoegsel meestal de woordsoort, en de stam draagt de kern. Controleer daarna of het woord echt bestaat – woordvorming is regelmatig genoeg om je te helpen, maar geeft geen garantie.
Oefeningen
A. Vorm
Maak het woord dat erbij staat en vul het in.
-
Zelfstandig naamwoord van happy: Money can't buy .
-
Zelfstandig naamwoord van agree: We finally reached an .
-
Ontkenning van legal: Parking here is .
-
Werkwoord van short: Can you this text to 200 words?
-
Werkwoord van simple: We need to the application process.
-
Bijvoeglijk naamwoord van rely: She's a very colleague.
-
Verdeel dit woord in bouwstenen: unemployment
B. Betekenis
Kies het juiste antwoord.
-
Kies het juiste antwoord: Turn off the heating when you go out — it's more ….
-
Kies het juiste antwoord: The fall of the Berlin Wall was a … moment.
-
Kies het juiste antwoord: Don't be so … — it was only a joke!
-
Wat betekent "overcooked"? …
-
Welke lettergreep krijgt klemtoon in het werkwoord "record"? …
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
Her explain was very clear.
-
I think you have underestimated the difficult of the task.
-
The instructions were completely unclear.
-
He was very disappoint with the result.
D. In context
Vul de vacature aan. Maak van het woord tussen haakjes de juiste vorm.
We are looking for a 17 (create) and 18 (rely) designer to join our team. You will work closely with our 19 (manage) and help to 20 (modern) our brand. Ours is a 21 (smoking) office, so smoking is only allowed outside. Experience is not essential, but a good 22 (know) of design software is required. We offer excellent 23 (opportune) for career development.
E. Jouw beurt
Schrijf in het Engels.
-
Schrijf drie woorden uit dezelfde familie als "decide" en gebruik er één in een zin.
-
Bedenk een zin over je werk of je studie met een woord dat begint met "over-" of "under-".
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
B1-29 Volgorde van bijvoeglijke naamwoorden in het Engels en compound adjectives (a ten-minute walk) Maak een samengesteld bijvoeglijk naamwoord: a holiday that lasts two weeksholiday (UK); vacation (US)
-
A2-30 Bored of boring? Bijvoeglijke naamwoorden op -ed en -ing Kies het juiste antwoord: The film was so … that I fell asleep.
-
A2-09 Bijwoorden in het Engels: quickly, well, hard – adjective of adverb? Maak een bijwoord: She speaks (fluent) .
Antwoorden
A. Vorm
- happiness
- agreement
- illegal
- shorten
- simplify
- reliable
- un + employ + ment
B. Betekenis
- economical
- historic
- sensitive
- cooked too much
- cord
C. Vind de fout
- Her explanation was very clear.
- I think you have underestimated the difficulty of the task.
- ✓ The instructions were completely unclear.
- He was very disappointed with the result.
D. In context
- creative
- reliable
- management / managers / manager
- modernise / modernize
- non-smoking / no-smoking
- knowledge
- opportunities
E. Jouw beurt
- decision, decisive, decisively. She made a quick decision.
- I always underestimate how long my homework will take.
F. Gemengde herhaling
- a two-week holiday
- boring
- fluently
