SlowingoГраматика
+ 2 / 3

Word formation: зборообразување на англиски – префикси, суфикси, конверзија и сложенки

Word Formation: Building Words

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе препознавате како се изградени англиските зборови – од корен, префикси, суфикси, конверзија и сложување – и тоа ќе го користите за да разберете непознати зборови, да го изберете вистинскиот вид збор во реченицата и да не ги мешате паровите како sensible / sensitive и economic / economical.

Главна идеја

Англискиот вокабулар изгледа огромен, но голем дел од него е изграден од помал број делови. Коренот го носи основното значење (employ). Префиксот пред него го менува значењето (unemployed). Суфиксот по него обично го менува видот на зборот (employ → employment, employer, employable).

Замислете го семејството зборови како дрво. Коренот е стеблото. Секој суфикс пушта гранка во нов вид збор: -ment прави именка од глагол, -ful придавка од именка, -ise / -ize глагол од придавка или именка. Префиксите го менуваат значењето на гранката, но ретко видот на зборот. Ако знаете што прави секој дел, можете и збор што никогаш не сте го виделе да го следите до коренот: unsustainability е un + sustain + able + ity.

Англискиот гради зборови и без нови делови: зборот може едноставно да го смени видот (конверзија: to email, an email) или да се спои со друг збор (сложување: laptop, babysitter). Обрасците се доволно правилни за да ве водат, но не толку правилни за да го погодите секој збор – не расте секоја гранка на секое дрво, па секогаш проверете дали новиот збор навистина постои.

Македонски и англиски

И македонскиот гради зборови со префикси и суфикси: „корисен“, „бескорисен“, „одговорност“, „нечесен“, „непушач“. Затоа идејата за семејство зборови ви е позната. Разликата е во тоа што англискиот префикс или суфикс често е врзан за зборот: еден наш префикс може да одговара на неколку англиски. Нашето „не-“ оди со огромен број придавки („неучтив“, „нечесен“, „незрел“, „неодговорен“, „нерегуларен“), а англискиот негативен префикс мора да се знае за секој збор посебно: impolite, dishonest, immature, irresponsible, irregular.

Втората разлика се сложенките. Каде што англискиот спојува две именки (bus station, football coach, tourist guide), ние најчесто користиме придавка на „-ски“ или „-чки“ („автобуска станица“, „туристички водич“, „фудбалски тренер“) или предлог („клучот од колата“, „сандаче за писма“). Затоа лесно се измислуваат придавки што на англиски не се користат вака. Третата разлика е нагласокот: кај нас двосложните зборови се нагласуваат на првиот слог, а кај англиските парови именка – глагол нагласокот се поместува (an INcrease – to inCREASE).

Внимавајте и на зборовите што личат на наши. Нашето „актуелен“ значи „денешен, важен сега“, а англиското actual значи „вистински“. Нашето „историски“ покрива два англиски збора: historic (важен во историјата) и historical (поврзан со минатото). Добра вест: „економски“ и „економичен“ кај нас се два збора, исто како economic и economical.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
нечесен, неучтивdishonest, impoliteнашето „не-“ оди со многу зборови, англискиот префикс е врзан за зборот
непушачnon-smokerтука е исто: неутрална категорија
корисен / бескорисенhelpful / uselessслично: суфикс за „со“ и „без“
економичен автомобилan economical carтука е исто: економичен = штедлив
економска кризаan economic crisisтука е исто: поврзано со економијата
историска победа / историски документиa historic win / historical documentsеден наш збор, два англиски
туристички водичa tourist guideкај нас придавка, на англиски именка пред именка
актуелна темаa topical / current issue„актуелен“ не е actual
пораст на цените / цените растатan INcrease / to inCREASEкај нас различни зборови, на англиски ист збор со друг нагласок

Накратко: идејата за семејство зборови е иста, но англиските префикси и суфикси се врзани за зборот – „не-“ не е секогаш un-; нашата придавка на „-ски“ на англиски често е именка пред именка; „актуелен“ не е actual; а кај конверзијата нагласокот може да се помести.

Форма

Суфикси за именки

СуфиксСе додава наПримери
-tion / -sion / -ationглаголиinform → information, decide → decision
-mentглаголиimprove → improvement, agree → agreement
-nessпридавкиhappy → happiness, aware → awareness
-ityпридавкиpossible → possibility, popular → popularity
-ance / -enceглаголи, придавкиperform → performance, confident → confidence
-shipименки (статус, однос)friend → friendship, leader → leadership
-hoodименки (состојба, период од животот, група)child → childhood, neighbour → neighbourhood
-er / -or / -istглаголи, именки (човек или предмет)teach → teacher, act → actor, science → scientist

Суфикси за придавки

СуфиксЗначењеПримери
-ful / -lessсо / безcareful, careless; hopeful, hopeless
-able / -ibleможе да се направиwashable, reliable, flexible, visible
-ousшто има својствоdangerous, famous, ambitious
-iveшто има такво својство; склон конcreative, attractive, talkative
-al / -icповрзан соnational, cultural; artistic, economic
-ishприлично, околу; како нешто (често негативно); националностreddish, childish, British

Суфикси за глаголи и прилози

СуфиксСе додава наПримери
-ise (UK) / -ize (US, и UK)придавки, именкиmodernise / modernize, organise / organize
-enпридавкиwide → widen, short → shorten, weak → weaken
-ifyпридавки, именкиsimple → simplify, class → classify, just → justify
-lyпридавки → прилозиquick → quickly, careful → carefully

Префикси

ПрефиксЗначењеПримери
un-не / враќање на дејствотоunhappy, unusual, unlock
in- / im- / il- / ir-неincorrect, impossible, illegal, irregular
dis-не / спротивно дејствоdishonest, disagree, disappear
non-не (неутрално, често стручно)non-smoker, non-fiction, non-essential
mis-погрешноmisunderstand, mispronounce
re-повторноrewrite, rebuild
over- / under-премногу / премалкуovercook, underestimate
pre- / post-пред / поpre-war, postgraduate
co-заедноco-author, co-operate
anti-противantivirus, antisocial
self-сам, својself-employed, self-confidence

Употреба

1Суфикси за именки

Со суфиксите за именки именувате дејства, својства, состојби и луѓе. Суфиксот обично е врзан за зборот, па учете ги зборовите во семејства. За тоа како се користат овие именки во формален текст видете C1-11.

The improvement in her English has been remarkable.
Напредокот во нејзиниот англиски е извонреден.
improve → improvement
There's a growing awareness of mental health at work.
Расте свеста за менталното здравје на работното место.
aware → awareness
Her childhood was spent moving between army bases.
Детството го помина селејќи се од една воена база во друга.
child → childhood
The partnership between the two universities began in 2018.
Партнерството меѓу двата универзитета започна во 2018 година.
partner → partnership
The popularity of electric bikes has exploded in cities.
Популарноста на електричните велосипеди во градовите нагло порасна.
popular → popularity
She's a scientist, and her husband is a translator.
Таа е научничка, а нејзиниот сопруг е преведувач.
science → scientist, translate → translator

2Суфикси за придавки

Суфиксите за придавки додаваат значење и го менуваат видот на зборот. Паровите како -ful / -less не се секогаш можни и двата: careful / careless постојат, но beautiless не постои. Нашите „-ен“ и „бес-“ се слични, но и кај нив не расте секоја гранка на секое дрво.

The instructions were helpful, but the app itself was useless.
Упатствата беа корисни, но самата апликација беше бескорисна.
-ful / -less како „-ен“ / „бес-“
Is this jacket washable?
Може ли оваа јакна да се пере?
-able = може да се направи
He's very ambitious and extremely creative.
Многу е амбициозен и исклучително креативен.
The film is a bit childish, but the kids loved it.
Филмот е малку детинест, но на децата многу им се допадна.
-ish = како дете (негативно)
Let's meet at sixish.
Да се видиме околу шест.
-ish = околу (неформално)
There are serious environmental concerns about the new airport.
Новиот аеродром предизвикува сериозна загриженост за животната средина.
environment → environmental

3Суфикси за глаголи и прилози

-ise / -ize, -en и -ify прават глаголи од придавки и именки, обично со значење „да направи (повеќе) X“. -ly прави прилози од повеќето придавки (A2-09); кај нас истото го прави средниот род на придавката („брз“ → „брзо“).

The council plans to widen the road next year.
Општината планира следната година да го прошири патот.
да го направи поширок
Can you simplify the explanation for the new staff?
Можеш ли да го поедноставиш објаснувањето за новите вработени?
We need to modernise our website.
Треба да ја осовремениме нашата веб-страница.
и modernize е точно и вообичаено во US
The medicine may weaken your immune system.
Лекот може да го ослаби вашиот имунолошки систем.
She answered the question confidently.
На прашањето одговори самоуверено.
-ly како нашиот прилог на „-о“

4Префикси

Префиксите го менуваат значењето, но ретко видот на зборот. Во значење „не“, in- обично станува im- пред m и p, il- пред l и ir- пред r. Но un- е најчестиот негативен префикс и многу зборови го примаат (unpopular, unreal). Dis- и un- можат да значат и „враќање на дејството“ (disconnect, unlock). Нашето „не-“ не кажува кој англиски префикс е потребен.

It's impossible to park in the centre on Saturdays.
Во сабота е невозможно да се паркира во центарот.
пред p: im-
Driving without insurance is illegal.
Возењето без осигурување е незаконско.
пред l: il-; „не-“ ≠ un-
I think I misunderstood the question.
Мислам дека погрешно го разбрав прашањето.
mis- = погрешно
She's been self-employed for ten years.
Веќе десет години е самовработена.
self- со цртичка
The museum is closed while the old wing is rebuilt.
Музејот е затворен додека старото крило повторно се гради.
re- = повторно
We seriously underestimated how long the move would take.
Сериозно потценивме колку ќе трае селењето.
under- = премалку

5Конверзија и сложување

При конверзија зборот го менува видот без да ја смени формата: email, text, google, bottle можат да бидат и именки и глаголи. Кај некои двосложни зборови нагласокот се поместува: именката е нагласена на првиот слог, глаголот на вториот. При сложување два збора се спојуваат во нов збор што се пишува заедно, одделно или со цртичка. Кај нас често наместо сложенка стои придавка + именка („автобуска станица“), а на англиски именка + именка (bus station).

Just google the address.
Само изгуглај ја адресата.
именка → глагол
I'll text you when I arrive.
Ќе ти пратам порака кога ќе стигнам.
text: и именка и глагол
There's been an increase in demand.
Има пораст на побарувачката.
именка: нагласок на in
Prices will probably increase again.
Цените веројатно пак ќе пораснат.
глагол: нагласок на crease
Can you recommend a good babysitter?
Можеш ли да ми препорачаш добра дадилка?
сложена именка, пишувана заедно
She left her laptop on the train.
Го заборави лаптопот во возот.
сложенка, пишувана заедно

6Зборови од ист корен што лесно се мешаат

Некои зборови од ист корен имаат различно значење. Овие „лажни пријатели“ во самиот англиски прават многу грешки и кај напредните ученици. Нашите позајмени зборови („сензибилен“, „актуелен“) работата ја прават уште потешка.

It was a sensible decision to save some money.
Беше разумна одлука да заштедиме малку пари.
sensible = разумен, практичен
Be careful what you say — he's very sensitive about his weight.
Внимавај што зборуваш, многу е чувствителен на темата за неговата тежина.
sensitive = чувствителен; нашето „сензибилен“ → sensitive
The country is facing an economic crisis.
Државата се соочува со економска криза.
economic = економски
A smaller car is more economical to run.
Помал автомобил е поекономичен за одржување.
economical = економичен, штедлив
It was a historic win for the team.
Тоа беше историска победа за тимот.
historic = важен во историјата
The museum has an archive of historical documents.
Музејот има архив со историски документи.
historical = поврзан со минатото

Чести грешки

❌It's unpossible.
✅It's impossible.
possible го прима префиксот im-, не un-.
❌I unagree with you.
✅I disagree with you.
agree го прима префиксот dis-.
❌There was a big improve in sales.
✅There was a big improvement in sales.
По член и придавка користете именка.
❌She's very confidence.
✅She's very confident.
По be + very користете придавка.
❌We need to wider the road.
✅We need to widen the road.
Глаголот се гради со суфиксот -en.
❌He's a very sensible person — he cries at every film.
✅He's a very sensitive person — he cries at every film.
Погрешен збор: sensible = разумен; sensitive = чувствителен.
❌The economical situation is getting worse.
✅The economic situation is getting worse.
Погрешен збор: economic = економски; economical = штедлив.

Замки за говорителите на македонски

1. „Неодговорен“, „нерегуларен“ → unresponsible, unregular. Нашето „не-“ оди со речиси секоја придавка, а на училиште прво се учат unhappy и unusual. Затоа „не-“ лесно секогаш станува un-. Секој англиски збор, пак, си го избира својот префикс: responsible → irresponsible, regular → irregular, mature → immature, honest → dishonest. Ако не сте сигурни, проверете во речник.

❌Leaving a dog alone in a hot car outside the shopping centre in Aerodrom is completely unresponsible.
✅Leaving a dog alone in a hot car outside the shopping centre in Aerodrom is completely irresponsible.
responsible → ir-
❌The cardiologist in Kumanovo told my mother that her heartbeat was slightly unregular, but that there was nothing to worry about.
✅The cardiologist in Kumanovo told my mother that her heartbeat was slightly irregular, but that there was nothing to worry about.
regular → ir-

2. „Актуелен“ → actual. Кај нас „актуелен“ значи „важен сега, денешен“: „актуелна тема“, „актуелни цени“. Англиското actual значи „вистински, реален“ (the actual price = вистинската цена, не онаа во огласот). За „актуелен“ користете current, topical или up-to-date.

⚠️Air pollution in Skopje is the most actual topic in the local news every winter, and every year people ask the same questions.
✅Air pollution in Skopje is the most topical issue in the local news every winter, and every year people ask the same questions. или Air pollution in Skopje is the biggest current issue in the local news every winter, and every year people ask the same questions.
Граматички е точно, но actual значи „вистински“; „актуелен“ → topical / current.

3. „Историски концерт“ → historical concert. Нашето „историски“ значи и „важен во историјата“ и „поврзан со минатото“. На англиски тоа се два збора: historic (настан што влегува во историјата) и historical (поврзан со историјата или минатото: historical novel, historical documents).

⚠️My grandparents still talk about the historical concert that a famous jazz orchestra gave at the open-air theatre in Ohrid when they were students.
✅My grandparents still talk about the historic concert that a famous jazz orchestra gave at the open-air theatre in Ohrid when they were students.
Граматички е точно, но historical значи „поврзан со минатото“; за важен настан → historic.

4. „Туристички водич“, „туристичка агенција“ → touristic. Кај нас именката пред друга именка обично станува придавка на „-ски“ или „-чки“: „туристички водич“, „туристичка агенција“. Англискиот touristic постои, но е редок и често звучи неприродно. Англискиот обично става именка пред именка: tourist guide, tourist information, travel agency.

⚠️We booked the boat trip on Lake Ohrid through a small touristic agency near the old harbour, and it was half the price of the hotel offer.
✅We booked the boat trip on Lake Ohrid through a small travel agency near the old harbour, and it was half the price of the hotel offer. или We booked the boat trip on Lake Ohrid through a small tourist agency near the old harbour, and it was half the price of the hotel offer.
Граматички е точно, но touristic звучи неприродно; англискиот користи tourist или travel пред именката.

5. Двосложен глагол со нагласок напред → to PREsent. Кај нас двосложните зборови се нагласуваат на првиот слог, па и англиските двосложни глаголи лесно ги нагласуваме напред. Но кај паровите именка – глагол што се пишуваат исто (present, increase, export, object) токму нагласокот ги разликува: именка a PREsent, глагол to preSENT.

⚠️At the start-up fair in Skopje, Ivana and her team will present their new app for booking appointments at the dentist. (with stress on "pre")
✅At the start-up fair in Skopje, Ivana and her team will present their new app for booking appointments at the dentist. (with stress on "sent")
Граматички е точно, но нагласокот на првиот слог го прави глаголот да звучи како именката a PREsent (подарок).

Не мешајте

-ic и -ical – Некои парови се разликуваат по значење (economic / economical, historic / historical, classic / classical); други се речиси синоними (symmetric / symmetrical). Проверете го секој пар.

A white T-shirt with jeans is a classic look.
Бела маица со фармерки е класичен стил.
classic = типичен, безвременски
She plays classical music on the violin.
На виолина свири класична музика.
classical = од традицијата на западната уметничка музика

un- и non- – Un- често додава оценка; non- е неутрално и опишувачко.

That was a very unprofessional comment.
Тоа беше многу непрофесионален коментар.
критика
Most of the roles in the film are played by non-professional actors.
Повеќето улоги во филмот ги играат непрофесионални актери.
неутрална категорија; кај нас и двете „не-“

-ed и -ing придавки – Тоа се партиципски форми, не нови зборови; видете A2-30.

The lecture was boring, so I was bored.
Предавањето беше досадно, па ми беше досадно.

Правопис и изговор

  • Крајното -e обично паѓа пред суфикс што почнува со самогласка (create → creative), но останува пред суфикс што почнува со согласка (hope → hopeful, move → movement). Исклучоци: argue → argument го губи e пред согласка; noticeable, manageable го чуваат e пред самогласка, за c и g да останат меки.
  • Крајното -y по согласка обично станува i: happy → happiness, beauty → beautiful, rely → reliable (но shy → shyness, dry → dryness).
  • Крајната согласка може да се удвои: forget → forgettable, begin → beginner.
  • Суфиксите можат да го поместат нагласокот: photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (UK), /ˈfoʊtəɡræf/ (US) → photography /fəˈtɒɡrəfi/ (UK), /fəˈtɑːɡrəfi/ (US) → photographic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (UK), /ˌfoʊtəˈɡræfɪk/ (US). Кај зборовите на -ic, -ical, -ity и -tion нагласокот обично е на слогот пред суфиксот: economic, possibility, information. Нашето правило за третиот слог од крајот тука не важи секогаш – учете го нагласокот со зборот.
  • Поместување на нагласокот при конверзија: an increase /ˈɪnkriːs/ / to increase /ɪnˈkriːs/; исто и record, present, object, permit – кај именките нагласокот е понапред, кај глаголите понатаму.
  • -ise е вообичаен британски правопис; -ize е американски, а прифатлив е и во Велика Британија. Во еден текст бидете доследни. Некои зборови се секогаш на -ise, и во US: advertise, exercise, surprise, advise.

Златно правило

Следете го зборот до неговиот корен: префиксот го менува значењето, суфиксот обично го менува видот на зборот, а коренот го носи основното значење. Потоа проверете дали зборот навистина постои – зборообразувањето е доволно правилно да ве води, но не толку правилно за да гарантира нешто. И запомнете: нашето „не-“ не е секогаш un-, „актуелен“ не е actual, „историски ден“ е historic, а „туристичка агенција“ е travel agency.

Вежби

A. Форма

Од зборот во упатството образувајте го точниот збор.

  1. Именка од happy: Money can't buy .
  2. Именка од agree: We finally reached an .
  3. Одречна форма од legal: Parking here is .
  4. Глагол од short: Can you this text to 200 words?
  5. Глагол од simple: We need to the application process.
  6. Придавка од rely: She's a very colleague.
  7. Поделете го зборот на делови: unemployment

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го точниот одговор: Turn off the heating when you go out — it's more ….
  2. Изберете го точниот одговор: The fall of the Berlin Wall was a … moment.
  3. Изберете го точниот одговор: Don't be so … — it was only a joke!
  4. Што значи "overcooked"? …
  5. Кој слог е нагласен во глаголот "record"? …

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. Her explain was very clear.
  2. I think you have underestimated the difficult of the task.
  3. The instructions were completely unclear.
  4. He was very disappoint with the result.

D. Во контекст

Дополнете ги празнините во огласот за работа со точната форма на зборот во заградата.

A job advert
We are looking for a 17 (create) and 18 (rely) designer to join our team. You will work closely with our 19 (manage) and help to 20 (modern) our brand. Ours is a 21 (smoking) office, so smoking is only allowed outside. Experience is not essential, but a good 22 (know) of design software is required. We offer excellent 23 (opportune) for career development.

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Напишете три збора од истото семејство како "decide" и употребете еден од нив во реченица.
  2. Смислете реченица за вашата работа или студии со збор со префиксот "over-" или "under-".

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B1-29 Редослед на придавките и сложени придавки на англиски: a lovely old wooden table
    Образувајте сложена придавка: a holiday that lasts two weeks
  2. A2-30 Bored или boring? Придавки на -ed и -ing на англиски
    Изберете го точниот одговор: The film was so … that I fell asleep.
  3. A2-09 Прилози на англиски: quickly, well, hard – придавка или прилог?
    Образувајте прилог: She speaks (fluent) .
Одговори

A. Форма

  1. happiness
  2. agreement
  3. illegal
  4. shorten
  5. simplify
  6. reliable
  7. un + employ + ment

B. Значење

  1. economical
  2. historic
  3. sensitive
  4. cooked too much
  5. cord

C. Најдете ја грешката

  1. Her explanation was very clear.
  2. I think you have underestimated the difficulty of the task.
  3. ✓ The instructions were completely unclear.
  4. He was very disappointed with the result.

D. Во контекст

  1. creative
  2. reliable
  3. management / managers / manager
  4. modernise / modernize
  5. non-smoking / no-smoking
  6. knowledge
  7. opportunities

E. Ваш ред е

  1. decision, decisive, decisively. She made a quick decision.
  2. I always underestimate how long my homework will take.

F. Мешано повторување

  1. a two-week holiday
  2. boring
  3. fluently
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play