Beiðnir, boð og leyfi á ensku: Could you, Can I, Shall I
Requests, Offers and Permission
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu beðið fólk um að gera eitthvað, beðið um leyfi, boðið fram hjálp og svarað kurteislega – og valið hversu kurteis þú ert eftir aðstæðum.
Aðalatriðið
Þegar við biðjum einhvern um eitthvað biðjum við hann um tíma eða fyrirhöfn. Enskan mýkir það með fjarlægð: því meiri fjarlægð sem er í beiðninni, því kurteisari hljómar hún.
Hugsaðu þér kurteisisstiga. Í neðsta þrepinu er Can you help me? – beint og vinalegt, gott með fjölskyldu og vinum. Einu þrepi ofar: Could you help me? – could lítur út eins og þátíð og það bætir við fjarlægð, svo beiðnin hljómar mýkri. Enn ofar: Would you mind helping me? – nú spyrðu jafnvel hvort beiðnin sé hinum til ama. Efst: I was wondering if you could help me – mjög varfærið og kurteist.
Verkefnin eru líka þrjú. Beiðni biður þig um að gera eitthvað: Could you…? Leyfi spyr hvort ég megi gera eitthvað: Could I…? Boð segir að ég sé tilbúinn að gera eitthvað fyrir þig: Shall I…? Veldu fyrst verkefnið, svo þrepið í stiganum.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: á íslensku gerum við beiðni kurteisa með viðtengingarhætti – „Gætirðu…?“, „Mætti ég…?“ – og það samsvarar vel Could you…? og Could I…?. „Má ég…?“ er Can I…? / May I…?, og „Á ég að…?“ er boð, eins og Shall I…?. Hér hjálpar íslenskan þér.
En eitt lítið orð getur villt um fyrir þér: „viltu“. Á íslensku er „Viltu rétta mér saltið?“ eðlileg beiðni og „Viltu kaffi?“ eðlilegt boð. Á ensku spyr Do you want to…? um löngun hins, ekki um greiða. Beiðni er Could you…? / Would you…?, boð er Would you like…?, og „Viltu að ég…?“ er Would you like me to…? / Do you want me to…?
Tvennt í viðbót. Íslenska „lána“ nær bæði yfir það að gefa og fá: „Geturðu lánað mér…?“ og „Má ég fá … lánað?“. Á ensku eru það tvö orð: lend (ég læt einhvern fá) og borrow (ég fæ hjá einhverjum). Og svörin eru öfug. Við spyrjum „Er þér sama þótt ég opni gluggann?“ og svarið „já“ þýðir að það sé í lagi. Á ensku spyr Do you mind if I…? hvort þér sé illa við það, svo vinalega svarið er No, not at all. eða No, go ahead.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Gætirðu sent mér skjalið? | Could you send me the file? | viðtengingarháttur ≈ could / would – hér er þetta eins |
| Viltu rétta mér saltið? | Could you pass me the salt? | „viltu“ sem beiðni → Could / Would you, ekki Do you want to |
| Má ég setjast hérna? | Can I / May I sit here? | leyfi → Can / Could / May I – hér er þetta eins |
| Á ég að loka glugganum? | Shall I close the window? | boð → Shall I |
| Viltu að ég keyri þig heim? | Would you like me to drive you home? | ekkert that: me to + grunnmynd |
| Er þér sama þótt ég opni gluggann? – Já, gerðu það bara. | Do you mind if I open the window? – No, go ahead. | á íslensku „já“ = í lagi; á ensku no = í lagi |
| Má ég fá hleðslutækið þitt lánað? | Can I borrow your charger? | ég fæ → borrow |
| Geturðu lánað mér hleðslutækið þitt? | Could you lend me your charger? | ég læt einhvern fá → lend |
| Því miður get ég það ekki. | I'm afraid I can't. | kurteis neitun með ástæðu |
Í stuttu máli: „Gætirðu…?“ er Could you…?, „Má ég…?“ er Can / Could / May I…?, „Á ég að…?“ er Shall I…?. „Viltu…?“ sem beiðni er ekki Do you want to…?, og „lána“ er lend eða borrow eftir því hver fær hlutinn.
Form
Beiðnir – einhver annar gerir eitthvað
| Mynstur | Dæmi | Kurteisi |
|---|---|---|
| Can you + grunnmynd? | Can you pass the salt? | hlutlaust, vinalegt |
| Could you + grunnmynd? | Could you send me the file? | kurteist |
| Would you + grunnmynd? | Would you close the window, please? | kurteist |
| Would you mind + -ing mynd? | Would you mind waiting a moment? | mjög kurteist |
| I was wondering if you could + grunnmynd | I was wondering if you could help me. | mjög kurteist, varfærið |
Leyfi – má ég gera eitthvað?
| Mynstur | Dæmi | Kurteisi |
|---|---|---|
| Can I + grunnmynd? | Can I use your pen? | hlutlaust, vinalegt |
| Could I + grunnmynd? | Could I leave early today? | kurteist |
| May I + grunnmynd? | May I come in? | formlegt |
| Do you mind if I + Present Simple (einföld nútíð)? | Do you mind if I open the window? | mjög kurteist |
Boð – ég er tilbúinn að hjálpa
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| Shall I + grunnmynd? | Shall I carry your bag? |
| Can I + grunnmynd? | Can I help you? |
| I'll + grunnmynd. | I'll get the door. |
| Would you like me to + grunnmynd? | Would you like me to call a taxi? |
| Do you want me to + grunnmynd? (óformlegt) | Do you want me to help? |
Svör
| Spurning | Já | Nei |
|---|---|---|
| Can / Could / Would you…? Can / Could / May I…? | Sure. / Of course. / Yes, go ahead. / No problem. | I'm sorry, but… / I'm afraid… |
| Would you mind…? / Do you mind if I…? | No, not at all. / No, go ahead. (no = allt í lagi) | I'm sorry, but… / Actually, it's a bit difficult right now. |
| Shall I…? / Would you like me to…? | Yes, please. / That would be great, thanks. | No, thanks. I'm fine. / That's OK, thanks. |
Notkun
1Beiðnir
Notaðu Can you…? við fólk sem þú þekkir vel. Could you…? eða Would you…? er kurteisara – við vinnufélaga, ókunnuga og í búðum. Please mýkir beiðnina enn frekar.
2Mjög kurteis beiðni – Would you mind + -ing?
Would you mind + -ing mynd er mjög kurteist. Í raun spyrðu: „Er þetta þér til ama?“ Þess vegna þýðir svarið No: „Alls ekki, ég geri það.“ Á íslensku segjum við „Værirðu til í að…?“ eða „Væri þér sama þótt…?“.
3Að biðja um leyfi
Notaðu Can I / Could I / May I + grunnmynd þegar þú spyrð hvort þú megir gera eitthvað. May I er formlegt; það er algengt í búðum, á stofnunum og við ókunnuga. Do you mind if I…? + Present Simple er mjög kurteist. Lærðu það sem fast orðasamband. Á íslensku er þetta „Má ég…?“, „Mætti ég…?“ eða „Er þér sama þótt ég…?“.
4Að bjóða fram hjálp
Notaðu Shall I…? eða Would you like me to…? þegar þú spyrð hvort hinn vilji hjálp þína. Can I…? er líka mjög algengt boð (Can I help you?, Can I get you a drink?): það lítur út eins og beiðni um leyfi, en þú býðst til að gera eitthvað fyrir hinn. I'll… býður hjálp beint þegar þú ákveður það um leið og þú talar (sjá A2-04). Lærðu Would you like me to…? og Do you want me to…? sem föst orðasambönd; mynstrið want / would like + persóna + to er í A2-25. Shall I…? er algengara í breskri ensku; í bandarískri ensku er oftar sagt Should I…? eða Do you want me to…?. Á íslensku bjóðum við hjálp með „Á ég að…?“, „Viltu að ég…?“ eða „Ég skal…“.
5Sérstaklega kurteis orðasambönd – I was wondering if… / I'd like to ask…
Þegar greiðinn er stór eða viðmælandinn mikilvægur notarðu fast orðasamband. Í I was wondering if you could… vísar Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) ekki til fortíðar: hún bætir við fjarlægð og hljómar því varfærin og kurteis. Á íslensku segjum við „Ég var að velta fyrir mér hvort þú gætir…“.
6Að segja já og nei kurteislega
Segðu já með stuttum, vinalegum orðasamböndum. Þegar þú segir nei skaltu ekki bara segja No – notaðu I'm sorry, but… eða I'm afraid… og gefðu ástæðu. I'm afraid þýðir hér ekki hræðslu, heldur „því miður“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Viltu taka töskuna af sætinu?“ → Do you want to…? Á íslensku er „Viltu…?“ eðlileg og kurteis beiðni: „Viltu loka hurðinni?“, „Viltu senda mér myndirnar?“. Á ensku spyr Do you want to…? um löngun hins – „langar þig til þess?“ – og sem beiðni getur það hljómað undarlega eða jafnvel hvasst við ókunnuga. Beiðni er Could you…?, Would you…? eða Would you mind + -ing?
2. „Geturðu lánað mér…?“ → borrow me. Á íslensku nær „lána“ yfir bæði: „Geturðu lánað mér svefnpoka?“ og „Má ég fá svefnpokann lánaðan?“. Á ensku eru það tvö orð: lend = ég læt einhvern fá hlut, borrow = ég fæ hlut hjá einhverjum. Á eftir borrow kemur engin persóna sem fær hlutinn.
3. „Er þér sama?“ – „Já!“ → Yes sem svar við Do you mind…? Á íslensku spyrjum við „Er þér sama þótt ég…?“, og „já“ þýðir að það sé í lagi. Do you mind…? spyr hins vegar hvort þér sé illa við það. Strangt til tekið þýðir Yes þá „já, mér er illa við það“ – þótt framhaldið segi annað. Skýrt og vinalegt svar er No, not at all. eða No, go ahead.
Ekki rugla saman
Could you…? og Could I…? – Frumlagið ræður verkefninu. You gerir = beiðni. I geri = leyfi. Á íslensku: „Gætirðu…?“ og „Mætti ég…?“.
Shall I…? og Will you…? – Shall I býður fram hjálp. Will you biður einhvern um að gera eitthvað og getur hljómað eins og skipun, svo Could you…? er yfirleitt öruggara. Sjá A2-04. Á íslensku: „Á ég að…?“ og „Viltu…?“.
Would you like…? og Do you like…? – Would you like er boð núna, Do you like spyr um smekk almennt. Sjá A1-25. Á íslensku eru þetta tvær ólíkar spurningar: „Viltu…?“ og „Finnst þér … gott?“.
Stafsetning og framburður
- Could you og Would you renna saman: /ˈkʊdʒu/, /ˈwʊdʒu/. /d/ og /j/ verða saman að /dʒ/, eins og í byrjun jam. Það kemur varla fyrir í íslenskum orðum: tungan snertir góminn fyrir aftan tennurnar og sleppir svo með suðandi hljóði, og raddböndin titra.
- Would byrjar á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta vörina. Það er ekki íslenskt v.
- Can I er tengt saman: /kənaɪ/. Sérhljóðið í can er hér veikt /ə/, stutt og slakt.
- Shall I er oft /ʃəlaɪ/ í hröðu tali. Í /ʃ/ seturðu stút á varirnar og hefur tunguna aðeins aftar en í s.
- Tónfallið skiptir máli. Rödd sem fer upp í lokin, eða niður og svo upp, hljómar vinalega. Flatt og fallandi tónfall getur hljómað eins og skipun, jafnvel með please. Láttu röddina hreyfast meira í enskri beiðni.
- Please stendur yfirleitt í lokin (Could you help me, please?) eða á eftir frumlaginu (Could you please help me?). Settu kommu á undan please í lokin.
Gullna reglan
Ákveddu fyrst verkefnið: beiðni (Could you…?), leyfi (Could I…?) eða boð (Shall I…?). Veldu svo kurteisina: meiri fjarlægð (could, would, would you mind, I was wondering if) hljómar kurteisara. Vinalegt svar við Would you mind…? og Do you mind if I…? er No (not at all). Og mundu: „Viltu…?“ sem beiðni er Could you…?, og „lána mér“ er lend me.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum eða breyttu setningunni eins og beðið er um.
-
Would you mind (turn) off the light?
-
Do you mind if I (use) your phone?
-
Would you like me (call) a taxi?
-
Gerðu kurteist með Could you: Pass me the water.
-
Biddu um leyfi með May I: (come in)
-
Gerðu mjög kurteist með I was wondering if: Can you help me?
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: … give me a lift to the station?
-
Veldu rétta svarið: … carry that bag for you?
-
Vinur spyr: "Would you mind waiting five minutes?" Þú bíður gjarnan. Svaraðu:
-
Hvort er boð?
-
Hvað er kurteisast?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Would you mind to help me?
-
Do you want that I call you later?
-
May you pass me the salt?
-
Could I ask you a question?
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Guest: Good evening. 16 I check in, please?
Receptionist: Of course. 17 I see your passport, please?
Guest: Here you are. And 18 you mind giving me a room on a high floor?
Receptionist: Not at all. 19 I carry your bags to the lift?
Guest: Yes, please. That 20 be great.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku kurteisa beiðni og boð.
-
Skrifaðu kurteisa beiðni til vinnufélaga sem þú þekkir ekki vel.
-
Nágranni þinn er með þunga innkaupapoka. Bjóddu fram hjálp á tvo ólíka vegu.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-04 Will og shall: ákvarðanir, loforð og spár á ensku The phone's ringing. "I answer it."
-
A1-25 Like, want og would like á ensku: að segja hvað þér líkar og biðja kurteislega … a cup of tea? I've just made some.
-
A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku You smoke here. It's not allowed.
Svör
A. Form
- turning
- use
- to call
- Could you pass me the water, please? / Could you please pass me the water? / Could you pass me the water?
- May I come in?
- I was wondering if you could help me.
B. Merking
- Could you
- Shall I
- No, not at all.
- Can I help you?
- I was wondering if you could check this.
C. Finndu villuna
- Would you mind helping me?
- Do you want me to call you later?
- Could you pass me the salt? / Can you pass me the salt? / Would you pass me the salt?
- ✓ Could I ask you a question?
D. Í samhengi
- Could / Can / May
- May / Could / Can
- would
- Shall / Can / Should
- would
E. Spreyttu þig
- Could you send me the report by Friday, please?
- Shall I carry one of those for you? Would you like me to open the door?
F. Blönduð upprifjun
- 'll / will
- Would you like
- mustn't / can't / must not / cannot
