SlowingoMálfræði
B2 8 / 30

Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku

Non-Defining Relative Clauses

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu bætt viðbótarupplýsingum um manneskju, hlut, stað eða tíma inn í setningu innan komma – My sister, who lives in Oslo, is a pilot –, skilið hvernig kommurnar breyta merkingunni, notað which til að segja eitthvað um heila setningu og notað some of whom / most of which.

Aðalatriðið

Tilvísunarsetning (relative clause) getur unnið tvö mjög ólík verk.

Afmarkandi tilvísunarsetning (A2-29, B1-20) segir hver eða hvaða. Án hennar veit hlustandinn ekki við hvern eða hvað þú átt: The woman who called you is my boss. – Hvaða kona? Sú sem hringdi.

Óafmarkandi tilvísunarsetning bætir viðbótarupplýsingum við eitthvað sem er þegar ljóst. Hugsaðu þér leikara á sviði sem snýr sér snöggvast að áhorfendum, segir eitthvað til hliðar og stígur svo aftur inn í atriðið. Leikritið þarf ekki á innskotinu að halda, en það bætir einhverju við: My boss, who is from Ireland, called today. Ég á bara einn yfirmann; setningin segir aðeins meira um hann. Taktu hana burt og setningin er samt fullkomlega skiljanleg.

Kommurnar merkja innskotið. Í tali verða þær að stuttum þögnum og röddin lækkar örlítið. Af því að setningin er sjálfstæð athugasemd gilda strangari reglur: ekkert that, og tilvísunarorðinu má aldrei sleppa.

Íslenska og enska

Á íslensku dugar eitt orð í nánast allar tilvísunarsetningar: „sem“. Það er eins um fólk og hluti, breytist hvorki eftir kyni né falli og er notað í afmarkandi setningum jafnt sem óafmarkandi: „Bróðir minn, sem býr í Toronto, er arkitekt“, „Bókin, sem ég fékk lánaða hjá þér, er frábær.“ Enska orðið sem líkist „sem“ mest er that, því það virkar líka um fólk og hluti. En í óafmarkandi setningu, innan komma, er that ekki hægt: þar kemur who um fólk og which um hluti. Sama gildir þegar „sem“ vísar til allrar setningarinnar á undan („Hann féll aftur, sem kom öllum á óvart“): á ensku er það alltaf which.

Muninn á afmarkandi og óafmarkandi setningu sýnum við á íslensku oft með orðum: „sá bróðir minn sem býr í Toronto“ (ég á fleiri bræður) eða „bróðir minn, sem reyndar býr í Toronto“ (viðbót). Á ensku bera kommurnar þennan mun.

Góðu fréttirnar: forsetningin fer aftast eins og á íslensku („hótelið sem við gistum á“ = the hotel, which we stayed in), og á eftir henni kemur ekkert fornafn. „Þar sem“ og „þegar“ eru where og when – hér er þetta eins.

Með magnorðum segjum við oft „…, og flestir þeirra höfðu enga reynslu“ eða „…, en engin þeirra lifði af“. Á ensku eru most of them og none of them rétt á eftir and, en á eftir kommu einni saman þarf most of whom (fólk) eða none of which (hlutir). Og fyrir whose höfum við ekkert eitt orð; við segjum „Maya, en systir hennar…“ – á ensku whose sister.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Amma mín, sem er 92 ára, syndir á hverjum morgni.My grandmother, who is 92, still swims every morning.„sem“ um manneskju → who, ekki that
Bókin, sem ég fékk lánaða hjá þér, er frábær.The book, which I borrowed from you, is brilliant.„sem“ um hlut → which; orðinu er ekki sleppt
Hann féll aftur, sem kom öllum á óvart.He failed again, which surprised everyone.„sem“ um alla setninguna → which
Um fimmtíu sóttu um, og flestir þeirra höfðu enga reynslu.Fifty people applied, most of whom had no experience.á eftir kommu → most of whom
Ég keypti þrjár plöntur, og engin þeirra lifði veturinn af.I bought three plants, none of which survived the winter.none of which + jákvæð sögn
Maya, en systir hennar var með mér í skóla, var að trúlofast.Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged.„systir hennar“ → whose sister
Við borðuðum í Brighton, þar sem frændi minn rekur kaffihús.We ate in Brighton, where my cousin runs a café.„þar sem“ → where – hér er þetta eins
Hótelið, sem við gistum á, var yndislegt.The hotel, which we stayed in, was lovely.forsetningin aftast – hér er þetta eins

Í stuttu máli: „sem“ innan komma er who (fólk) eða which (hlutir og heilar setningar) – aldrei that; „flestir þeirra“ á eftir kommu er most of whom / most of which; og á ensku eru kommurnar sjálfar merkingin: viðbót.

Form

Tilvísunarorð í óafmarkandi setningum

OrðVísar tilDæmi
whofólks (frumlag eða andlag)My uncle, who is a chef, cooked dinner.
whomfólks (andlag; formlegt)The director, whom I met last year, has retired.
whichhluta, dýra, heilla setningaThe museum, which opened in 2019, is free.
whoseeignar (fólk og hlutir)Our neighbour, whose dog barks all night, is moving.
wherestaðaWe stayed in Porto, where my parents met.
whentímaI'll call you on Friday, when I'm less busy.

Reglur

Regla✅❌
Kommur utan um setninguna (eða ein komma ef setningin endar á henni)My car, which is ten years old, still runs well.My car which is ten years old still runs well.
Ekkert thatParis, which I love, is expensive.Paris, that I love, is expensive.
Tilvísunarorðinu má ekki sleppaThe film, which I saw yesterday, was great.The film, I saw yesterday, was great.

Magnorð + of whom / of which

MagnorðFólkHlutir
some / many / most / all / none / both / neither / one / two…+ of whom+ of which
DæmiI have three brothers, all of whom live abroad.She wrote five novels, two of which became films.

Athugasemd um heila setningu

Aðalsetning, which … (um alla setninguna)
The train was cancelled,which meant we had to take a taxi.

Notkun

1Afmarkandi og óafmarkandi – kommurnar breyta merkingunni

Án komma segir setningin hvaða manneskju eða hlut átt er við. Með kommum bætir hún upplýsingum við eitthvað sem er þegar ljóst. Merkingin getur verið ólík. Á íslensku sýnum við muninn oft með orðum eins og „sá“, „þeir“ eða „reyndar“.

My brother who lives in Toronto is an architect.
Sá bróðir minn sem býr í Toronto er arkitekt.
án komma: ég á fleiri bræður
My brother, who lives in Toronto, is an architect.
Bróðir minn, sem býr reyndar í Toronto, er arkitekt.
með kommum: ég á einn bróður
The students who passed the exam got a certificate.
Þeir nemendur sem náðu prófinu fengu skírteini.
aðeins sumir náðu
The students, who passed the exam, got a certificate.
Nemendurnir, sem náðu allir prófinu, fengu skírteini.
allir náðu
Mount Everest, which is on the border of Nepal and China, attracts thousands of climbers.
Everestfjall, sem er á landamærum Nepals og Kína, laðar til sín þúsundir fjallgöngumanna.
einstakur hlutur: setningin er alltaf viðbót

2Viðbótarupplýsingar: who, which, whom

Notaðu who um fólk og which um hluti. Í formlegum texta er whom notað þegar manneskjan er andlag; í samtölum segja flestir who. Setningin getur staðið inni í aðalsetningunni eða í lok hennar. Íslenska „sem“ dugar í öllum tilvikunum.

Our new manager, who started on Monday, seems very friendly.
Nýi yfirmaðurinn okkar, sem byrjaði á mánudaginn, virðist mjög vingjarnlegur.
„sem“ um manneskju → who
I've just finished the novel you lent me, which took me six months.
Ég var að klára skáldsöguna sem þú lánaðir mér, en ég var hálft ár að lesa hana.
„sem“ um hlut → which
Dr Patel, whom many patients ask for by name, works only on Tuesdays.
Patel læknir, sem margir sjúklingar biðja sérstaklega um, vinnur bara á þriðjudögum.
andlag → whom: formlegt
We're flying with SkyLink, which I've never used before.
Við fljúgum með SkyLink, sem ég hef aldrei notað áður.
My grandmother, who is 92, still swims every morning.
Amma mín, sem er 92 ára, syndir enn á hverjum morgni.

3Which um heila setningu

Which getur sagt eitthvað um alla hugsunina í setningunni á undan, ekki aðeins um eitt nafnorð. Setningin kemur á eftir aðalsetningunni og kommu. Hvorki what né that er hægt hér – þótt íslenskan noti „sem“ eða „og þess vegna“.

He failed his driving test again, which surprised everyone.
Hann féll aftur á bílprófinu, sem kom öllum á óvart.
„sem“ um alla setninguna → which, ekki that
The flight was delayed by six hours, which meant we missed our connection.
Fluginu seinkaði um sex tíma, sem þýddi að við misstum af tengifluginu.
„sem þýddi“ → which meant
She offered to drive me home, which was really kind of her.
Hún bauðst til að keyra mig heim, sem var mjög fallega gert af henni.
Prices have gone up again, which is why we're eating out less.
Verðið hefur hækkað aftur, og þess vegna borðum við sjaldnar úti.
which is why = og þess vegna

4Magnorð + of whom / of which

Á eftir tölu eða magnorði notarðu of whom um fólk og of which um hluti. Þannig tengirðu tvær hugsanir í eina lipra setningu; þetta er algengt í rituðu máli. Íslenska „flestir þeirra“ eða „engin þeirra“ verður hér ekki most of them, því á eftir kommu einni saman þarf tilvísunarorð.

About fifty people applied, most of whom had no experience.
Um fimmtíu manns sóttu um, og flestir þeirra höfðu enga reynslu.
„flestir þeirra“ → most of whom
I bought three plants, none of which survived the winter.
Ég keypti þrjár plöntur, og engin þeirra lifði veturinn af.
none of which + jákvæð sögn
She has two sons, both of whom are doctors.
Hún á tvo syni, sem eru báðir læknar.
both of whom
The report makes several suggestions, some of which are quite expensive.
Í skýrslunni eru nokkrar tillögur, og sumar þeirra eru ansi dýrar.
„sumar þeirra“ → some of which
We visited four cities, the last of which was Kraków.
Við heimsóttum fjórar borgir, og sú síðasta var Kraká.

5Whose, where og when í óafmarkandi setningum

Whose sýnir eign, where bætir við upplýsingum um stað og when um tíma. Fyrir whose höfum við ekkert eitt orð á íslensku („…, en systir hennar…“); „þar sem“ og „þegar“ samsvara where og when.

Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged.
Maya, en ég var með systur hennar í skóla, var að trúlofast.
„systur hennar“ → whose sister
The company, whose profits doubled last year, is hiring 200 people.
Fyrirtækið, en hagnaður þess tvöfaldaðist í fyrra, ætlar að ráða 200 manns.
whose líka um fyrirtæki og hluti
We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café.
Við borðuðum hádegismat í Brighton, þar sem frændi minn rekur kaffihús.
„þar sem“ → where
Come in August, when the weather is at its best.
Komdu í ágúst, þegar veðrið er best.
„þegar“ → when
In 2010, when I first moved to the city, rents were much lower.
Árið 2010, þegar ég flutti fyrst í borgina, var leigan miklu lægri.

Algengar villur

❌My father, that is a teacher, loves football.
✅My father, who is a teacher, loves football.
Í óafmarkandi setningu er ekkert that.
❌The book, I borrowed from you, is brilliant.
✅The book, which I borrowed from you, is brilliant.
Tilvísunarorðinu má ekki sleppa.
❌He was late again, what annoyed his boss.
✅He was late again, which annoyed his boss.
Athugasemd um alla setninguna = which.
❌I have two cousins, both of them live in Dubai.
✅I have two cousins, both of whom live in Dubai.
Tvær setningar sem tengjast með kommu þurfa of whom (eða: …cousins, and both of them live in Dubai).
❌The hotel, which we stayed in it, was lovely.
✅The hotel, which we stayed in, was lovely.
which kemur í stað it: endurtaktu það ekki.
❌I spoke to Mr Lee, who his son is in my class.
✅I spoke to Mr Lee, whose son is in my class.
Eign = whose.
❌My mother who is 60 has just retired.
✅My mother, who is 60, has just retired.
Greinarmerkjavilla: án komma hljómar eins og þú eigir fleiri en eina móður.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „…, sem…“ → that á eftir kommu. Á íslensku dugar „sem“ um fólk og hluti, og enska orðið sem líkist því mest er that. Þess vegna verður „…Sigrúnu ömmusystur mína, sem rekur enn…“ auðveldlega Sigrun, that still runs… En í óafmarkandi setningu er that ekki hægt: notaðu who um fólk og which um hluti.

❌Last summer we finally visited my great-aunt Sigrun, that still runs the small sheep farm near Kirkjubaejarklaustur on her own at the age of eighty-five.
✅Last summer we finally visited my great-aunt Sigrun, who still runs the small sheep farm near Kirkjubaejarklaustur on her own at the age of eighty-five.
manneskja á eftir kommu → who
❌Have you ever tried the rye bread from the bakery in Hveragerdi, that bakes it slowly in the hot ground behind the shop?
✅Have you ever tried the rye bread from the bakery in Hveragerdi, which bakes it slowly in the hot ground behind the shop?
hlutur á eftir kommu → which

2. „…, sem kom öllum á óvart“ → that um heila setningu. Á íslensku getur „sem“ vísað til allrar setningarinnar á undan: „Strætó kom á réttum tíma alla vikuna, sem gerist ekki oft.“ Þá freistar that aftur. En athugasemd um heila setningu byrjar á ensku alltaf á which – hvorki that né what.

❌The bus to Hafnarfjordur arrived on time every single morning last week, that almost never happens in winter.
✅The bus to Hafnarfjordur arrived on time every single morning last week, which almost never happens in winter.
„sem“ um alla setninguna → which
❌The fish factory in our town hired forty students for the summer, that meant the whole village was busy until August.
✅The fish factory in our town hired forty students for the summer, which meant the whole village was busy until August.
athugasemd → which

3. „…, en hvorugur þeirra…“ → neither of them á eftir kommu. Á íslensku tengjum við magnið oft með „og“ eða „en“: „Siggi tók með sér tvo vini, en hvorugur þeirra þekkti neinn“, „…, og helmingurinn af þeim er kominn í frystinn.“ Ef „og“ dettur út á ensku verða til tvær setningar sem tengjast aðeins með kommu, og það gengur ekki. Notaðu neither of whom, half of which, most of which o.s.frv. – eða haltu and / but.

❌Siggi brought two friends from his old class to the Christmas party at the office, neither of them knew anybody else there.
✅Siggi brought two friends from his old class to the Christmas party at the office, neither of whom knew anybody else there. eða Siggi brought two friends from his old class to the Christmas party at the office, but neither of them knew anybody else there.
„hvorugur þeirra“ á eftir kommu → neither of whom
❌We picked about ten kilos of blueberries in the hills above Akureyri on Sunday, half of them are already in the freezer.
✅We picked about ten kilos of blueberries in the hills above Akureyri on Sunday, half of which are already in the freezer. eða We picked about ten kilos of blueberries in the hills above Akureyri on Sunday, and half of them are already in the freezer.
hlutir á eftir kommu → half of which

Ekki rugla saman

afmarkandi og óafmarkandi – sjá A2-29 og B1-20.

The phone that I bought last week has stopped working.
Síminn sem ég keypti í síðustu viku er hættur að virka.
afmarkar hvaða sími: that gengur
My phone, which I bought last week, has stopped working.
Síminn minn, sem ég keypti reyndar bara í síðustu viku, er hættur að virka.
viðbót: which, ekki that

which (eitt nafnorð) og which (heil setning)

She sent me a long email, which I haven't read yet.
Hún sendi mér langan tölvupóst, sem ég hef ekki lesið enn.
which = tölvupósturinn
She sent me a long email, which was unusual.
Hún sendi mér langan tölvupóst, sem var ólíkt henni.
which = það að hún sendi hann

which og what – which vísar til einhvers sem kemur á undan; what þýðir „það sem“ og á undan því er ekkert. Sjá B2-20.

He said nothing, which was strange.
Hann sagði ekki neitt, sem var skrýtið.
which vísar til setningarinnar á undan
What he said was strange.
Það sem hann sagði var skrýtið.
what = það sem

Formlegar myndir þar sem forsetningin stendur á undan whom eða which (the colleague to whom I spoke) eru í C1-15. Fleiri kommureglur eru í B2-27.

Stafsetning og framburður

  • Í tali er stutt þögn á undan og á eftir óafmarkandi setningu, og hún er sögð örlítið lægra og hraðar, eins og innskot: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
  • Afmarkandi setning hefur engar þagnir: My brother who lives in Toronto is an architect er sagt í einni lotu.
  • Ef setningin er inni í aðalsetningunni þarf tvær kommur – eina á undan og eina á eftir. Á ensku skaltu fyrst spyrja hvort upplýsingarnar séu viðbót.
  • whose (eign) og who's (= who is / who has) hljóma eins: /huːz/. Lokahljóðið /z/ er raddað – láttu það suða eins og býflugu, ekki íslenskt s.
  • whom /huːm/ er formlegt og sjaldgæft í tali.
  • which byrjar á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina, annars hljómar orðið eins og vich.

Gullna reglan

Viðbótarupplýsingar? Settu þær innan komma og notaðu who / whom / which / whose / where / when – ekki that – og slepptu aldrei tilvísunarorðinu. „Sem“ um alla setninguna er which, og „flestir þeirra“ á eftir kommu er most of whom / most of which.

Æfingar

A. Form

Fylltu í eyðurnar með réttu orði.

  1. My best friend, lives next door, is a nurse.
  2. The castle, was built in 1250, is now a hotel.
  3. Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
  4. We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
  5. The company has 300 employees, most of work from home.
  6. I've read his three books, none of I enjoyed.
  7. Tengdu setningarnar þannig að önnur þeirra verði viðbótarupplýsingar: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.

B. Merking

Svaraðu spurningunum eða veldu rétta svarið.

  1. Hverjir veiktust? "The guests, who ate the fish, got sick."
  2. Hverjir veiktust? "The guests who ate the fish got sick."
  3. Við hvað á which í setningunni "He forgot my birthday, which hurt me"?
  4. Veldu rétta svarið: I missed the bus, … meant I was late.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. My car, that is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of them are lawyers.
  3. The restaurant, we went to last night, was excellent.
  4. Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í tölvupóstinum. Í hverja eyðu passar tilvísunarorð (who, whom, which, whose, where, when) eða magnorð.

A family email
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um líf þitt.

  1. Skrifaðu setningu um einhvern í fjölskyldunni eða vin eða vinkonu og bættu við viðbótarupplýsingum með who eða whose.
  2. Skrifaðu setningu um eitthvað sem gerðist nýlega og segðu eitthvað um það með which.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku
    A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
  2. B1-20 Relative clauses á ensku: whose, where, when og hvenær má sleppa who og that
    That's the woman son plays in my team.
  3. B2-07 Need, needn't have og be supposed to: skylda og nauðsyn á ensku
    We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
  4. B2-06 Must have, can't have, might have: ályktanir um fortíðina á ensku
    She (can't see) the message — her phone was off.
Svör

A. Form

  1. who
  2. which
  3. whose
  4. where
  5. whom
  6. which
  7. Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.

B. Merking

  1. all the guests
  2. only some of the guests
  3. the fact that he forgot
  4. which

C. Finndu villuna

  1. My car, which is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
  3. The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
  4. ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. Í samhengi

  1. where
  2. whose
  3. both
  4. whom
  5. which
  6. which

E. Spreyttu þig

  1. My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
  2. My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.

F. Blönduð upprifjun

  1. who
  2. whose
  3. needn't have brought / didn't need to bring
  4. can't have seen / couldn't have seen
Android appLærðu á ferðinni Google Play