Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku
Non-Defining Relative Clauses
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu bætt viðbótarupplýsingum um manneskju, hlut, stað eða tíma inn í setningu innan komma – My sister, who lives in Oslo, is a pilot –, skilið hvernig kommurnar breyta merkingunni, notað which til að segja eitthvað um heila setningu og notað some of whom / most of which.
Aðalatriðið
Tilvísunarsetning (relative clause) getur unnið tvö mjög ólík verk.
Afmarkandi tilvísunarsetning (A2-29, B1-20) segir hver eða hvaða. Án hennar veit hlustandinn ekki við hvern eða hvað þú átt: The woman who called you is my boss. – Hvaða kona? Sú sem hringdi.
Óafmarkandi tilvísunarsetning bætir viðbótarupplýsingum við eitthvað sem er þegar ljóst. Hugsaðu þér leikara á sviði sem snýr sér snöggvast að áhorfendum, segir eitthvað til hliðar og stígur svo aftur inn í atriðið. Leikritið þarf ekki á innskotinu að halda, en það bætir einhverju við: My boss, who is from Ireland, called today. Ég á bara einn yfirmann; setningin segir aðeins meira um hann. Taktu hana burt og setningin er samt fullkomlega skiljanleg.
Kommurnar merkja innskotið. Í tali verða þær að stuttum þögnum og röddin lækkar örlítið. Af því að setningin er sjálfstæð athugasemd gilda strangari reglur: ekkert that, og tilvísunarorðinu má aldrei sleppa.
Íslenska og enska
Á íslensku dugar eitt orð í nánast allar tilvísunarsetningar: „sem“. Það er eins um fólk og hluti, breytist hvorki eftir kyni né falli og er notað í afmarkandi setningum jafnt sem óafmarkandi: „Bróðir minn, sem býr í Toronto, er arkitekt“, „Bókin, sem ég fékk lánaða hjá þér, er frábær.“ Enska orðið sem líkist „sem“ mest er that, því það virkar líka um fólk og hluti. En í óafmarkandi setningu, innan komma, er that ekki hægt: þar kemur who um fólk og which um hluti. Sama gildir þegar „sem“ vísar til allrar setningarinnar á undan („Hann féll aftur, sem kom öllum á óvart“): á ensku er það alltaf which.
Muninn á afmarkandi og óafmarkandi setningu sýnum við á íslensku oft með orðum: „sá bróðir minn sem býr í Toronto“ (ég á fleiri bræður) eða „bróðir minn, sem reyndar býr í Toronto“ (viðbót). Á ensku bera kommurnar þennan mun.
Góðu fréttirnar: forsetningin fer aftast eins og á íslensku („hótelið sem við gistum á“ = the hotel, which we stayed in), og á eftir henni kemur ekkert fornafn. „Þar sem“ og „þegar“ eru where og when – hér er þetta eins.
Með magnorðum segjum við oft „…, og flestir þeirra höfðu enga reynslu“ eða „…, en engin þeirra lifði af“. Á ensku eru most of them og none of them rétt á eftir and, en á eftir kommu einni saman þarf most of whom (fólk) eða none of which (hlutir). Og fyrir whose höfum við ekkert eitt orð; við segjum „Maya, en systir hennar…“ – á ensku whose sister.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Amma mín, sem er 92 ára, syndir á hverjum morgni. | My grandmother, who is 92, still swims every morning. | „sem“ um manneskju → who, ekki that |
| Bókin, sem ég fékk lánaða hjá þér, er frábær. | The book, which I borrowed from you, is brilliant. | „sem“ um hlut → which; orðinu er ekki sleppt |
| Hann féll aftur, sem kom öllum á óvart. | He failed again, which surprised everyone. | „sem“ um alla setninguna → which |
| Um fimmtíu sóttu um, og flestir þeirra höfðu enga reynslu. | Fifty people applied, most of whom had no experience. | á eftir kommu → most of whom |
| Ég keypti þrjár plöntur, og engin þeirra lifði veturinn af. | I bought three plants, none of which survived the winter. | none of which + jákvæð sögn |
| Maya, en systir hennar var með mér í skóla, var að trúlofast. | Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged. | „systir hennar“ → whose sister |
| Við borðuðum í Brighton, þar sem frændi minn rekur kaffihús. | We ate in Brighton, where my cousin runs a café. | „þar sem“ → where – hér er þetta eins |
| Hótelið, sem við gistum á, var yndislegt. | The hotel, which we stayed in, was lovely. | forsetningin aftast – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „sem“ innan komma er who (fólk) eða which (hlutir og heilar setningar) – aldrei that; „flestir þeirra“ á eftir kommu er most of whom / most of which; og á ensku eru kommurnar sjálfar merkingin: viðbót.
Form
Tilvísunarorð í óafmarkandi setningum
| Orð | Vísar til | Dæmi |
|---|---|---|
| who | fólks (frumlag eða andlag) | My uncle, who is a chef, cooked dinner. |
| whom | fólks (andlag; formlegt) | The director, whom I met last year, has retired. |
| which | hluta, dýra, heilla setninga | The museum, which opened in 2019, is free. |
| whose | eignar (fólk og hlutir) | Our neighbour, whose dog barks all night, is moving. |
| where | staða | We stayed in Porto, where my parents met. |
| when | tíma | I'll call you on Friday, when I'm less busy. |
Reglur
| Regla | ✅ | ❌ |
|---|---|---|
| Kommur utan um setninguna (eða ein komma ef setningin endar á henni) | My car, which is ten years old, still runs well. | My car which is ten years old still runs well. |
| Ekkert that | Paris, which I love, is expensive. | Paris, that I love, is expensive. |
| Tilvísunarorðinu má ekki sleppa | The film, which I saw yesterday, was great. | The film, I saw yesterday, was great. |
Magnorð + of whom / of which
| Magnorð | Fólk | Hlutir |
|---|---|---|
| some / many / most / all / none / both / neither / one / two… | + of whom | + of which |
| Dæmi | I have three brothers, all of whom live abroad. | She wrote five novels, two of which became films. |
Athugasemd um heila setningu
| Aðalsetning | , which … (um alla setninguna) |
|---|---|
| The train was cancelled, | which meant we had to take a taxi. |
Notkun
1Afmarkandi og óafmarkandi – kommurnar breyta merkingunni
Án komma segir setningin hvaða manneskju eða hlut átt er við. Með kommum bætir hún upplýsingum við eitthvað sem er þegar ljóst. Merkingin getur verið ólík. Á íslensku sýnum við muninn oft með orðum eins og „sá“, „þeir“ eða „reyndar“.
2Viðbótarupplýsingar: who, which, whom
Notaðu who um fólk og which um hluti. Í formlegum texta er whom notað þegar manneskjan er andlag; í samtölum segja flestir who. Setningin getur staðið inni í aðalsetningunni eða í lok hennar. Íslenska „sem“ dugar í öllum tilvikunum.
3Which um heila setningu
Which getur sagt eitthvað um alla hugsunina í setningunni á undan, ekki aðeins um eitt nafnorð. Setningin kemur á eftir aðalsetningunni og kommu. Hvorki what né that er hægt hér – þótt íslenskan noti „sem“ eða „og þess vegna“.
4Magnorð + of whom / of which
Á eftir tölu eða magnorði notarðu of whom um fólk og of which um hluti. Þannig tengirðu tvær hugsanir í eina lipra setningu; þetta er algengt í rituðu máli. Íslenska „flestir þeirra“ eða „engin þeirra“ verður hér ekki most of them, því á eftir kommu einni saman þarf tilvísunarorð.
5Whose, where og when í óafmarkandi setningum
Whose sýnir eign, where bætir við upplýsingum um stað og when um tíma. Fyrir whose höfum við ekkert eitt orð á íslensku („…, en systir hennar…“); „þar sem“ og „þegar“ samsvara where og when.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „…, sem…“ → that á eftir kommu. Á íslensku dugar „sem“ um fólk og hluti, og enska orðið sem líkist því mest er that. Þess vegna verður „…Sigrúnu ömmusystur mína, sem rekur enn…“ auðveldlega Sigrun, that still runs… En í óafmarkandi setningu er that ekki hægt: notaðu who um fólk og which um hluti.
2. „…, sem kom öllum á óvart“ → that um heila setningu. Á íslensku getur „sem“ vísað til allrar setningarinnar á undan: „Strætó kom á réttum tíma alla vikuna, sem gerist ekki oft.“ Þá freistar that aftur. En athugasemd um heila setningu byrjar á ensku alltaf á which – hvorki that né what.
3. „…, en hvorugur þeirra…“ → neither of them á eftir kommu. Á íslensku tengjum við magnið oft með „og“ eða „en“: „Siggi tók með sér tvo vini, en hvorugur þeirra þekkti neinn“, „…, og helmingurinn af þeim er kominn í frystinn.“ Ef „og“ dettur út á ensku verða til tvær setningar sem tengjast aðeins með kommu, og það gengur ekki. Notaðu neither of whom, half of which, most of which o.s.frv. – eða haltu and / but.
Ekki rugla saman
afmarkandi og óafmarkandi – sjá A2-29 og B1-20.
which (eitt nafnorð) og which (heil setning)
which og what – which vísar til einhvers sem kemur á undan; what þýðir „það sem“ og á undan því er ekkert. Sjá B2-20.
Formlegar myndir þar sem forsetningin stendur á undan whom eða which (the colleague to whom I spoke) eru í C1-15. Fleiri kommureglur eru í B2-27.
Stafsetning og framburður
- Í tali er stutt þögn á undan og á eftir óafmarkandi setningu, og hún er sögð örlítið lægra og hraðar, eins og innskot: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
- Afmarkandi setning hefur engar þagnir: My brother who lives in Toronto is an architect er sagt í einni lotu.
- Ef setningin er inni í aðalsetningunni þarf tvær kommur – eina á undan og eina á eftir. Á ensku skaltu fyrst spyrja hvort upplýsingarnar séu viðbót.
- whose (eign) og who's (= who is / who has) hljóma eins: /huːz/. Lokahljóðið /z/ er raddað – láttu það suða eins og býflugu, ekki íslenskt s.
- whom /huːm/ er formlegt og sjaldgæft í tali.
- which byrjar á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina, annars hljómar orðið eins og vich.
Gullna reglan
Viðbótarupplýsingar? Settu þær innan komma og notaðu who / whom / which / whose / where / when – ekki that – og slepptu aldrei tilvísunarorðinu. „Sem“ um alla setninguna er which, og „flestir þeirra“ á eftir kommu er most of whom / most of which.
Æfingar
A. Form
Fylltu í eyðurnar með réttu orði.
-
My best friend, lives next door, is a nurse.
-
The castle, was built in 1250, is now a hotel.
-
Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
-
We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
-
The company has 300 employees, most of work from home.
-
I've read his three books, none of I enjoyed.
-
Tengdu setningarnar þannig að önnur þeirra verði viðbótarupplýsingar: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.
B. Merking
Svaraðu spurningunum eða veldu rétta svarið.
-
Hverjir veiktust? "The guests, who ate the fish, got sick."
-
Hverjir veiktust? "The guests who ate the fish got sick."the ones who ate the fish
-
Við hvað á which í setningunni "He forgot my birthday, which hurt me"?
-
Veldu rétta svarið: I missed the bus, … meant I was late.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
My car, that is very old, broke down again.
-
She has two daughters, both of them are lawyers.
-
The restaurant, we went to last night, was excellent.
-
Our flat, which has two bedrooms, is near the station.flat (UK) = apartment (US)
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í tölvupóstinum. Í hverja eyðu passar tilvísunarorð (who, whom, which, whose, where, when) eða magnorð.
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um líf þitt.
-
Skrifaðu setningu um einhvern í fjölskyldunni eða vin eða vinkonu og bættu við viðbótarupplýsingum með who eða whose.
-
Skrifaðu setningu um eitthvað sem gerðist nýlega og segðu eitthvað um það með which.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
-
B1-20 Relative clauses á ensku: whose, where, when og hvenær má sleppa who og that That's the woman son plays in my team.
-
B2-07 Need, needn't have og be supposed to: skylda og nauðsyn á ensku We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
-
B2-06 Must have, can't have, might have: ályktanir um fortíðina á ensku She (can't see) the message — her phone was off.
Svör
A. Form
- who
- which
- whose
- where
- whom
- which
- Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.
B. Merking
- all the guests
- only some of the guests
- the fact that he forgot
- which
C. Finndu villuna
- My car, which is very old, broke down again.
- She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
- The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
- ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.
D. Í samhengi
- where
- whose
- both
- whom
- which
- which
E. Spreyttu þig
- My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
- My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.
F. Blönduð upprifjun
- who
- whose
- needn't have brought / didn't need to bring
- can't have seen / couldn't have seen
