SlowingoДүрэм
B1 22 / 39

Relative Clauses (тодотгох өгүүлбэр): whose, where, when ба холбох үгийг орхих нь

Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та whose, where, when, why-тай тодотгох өгүүлбэр (defining relative clause) бүтээж, холбох төлөөний үг тусагдахуун бол түүнийг орхиж, угтвар үгийг өгүүлбэрийн төгсгөлд тавьж чадна.

Гол санаа

Тодотгох өгүүлбэр бол нэр үгийн ард тавьж яг аль нь болохыг хэлдэг жижиг өгүүлбэр: the woman who lives next door, the café where we met. Үүнгүйгээр сонсогч «Аль эмэгтэй? Аль кафе?» гэж асууна.

Цахилгаан товчоор (зип) холбосон хоёр өгүүлбэрийг төсөөлөөрэй. This is the café. We met there. Зип хаагдахад давтагдсан there унаж, оронд нь холбох үг where орно: This is the café where we met. Холбох үг бүр нэг зүйлийг орлоно: who / which / that хүн эсвэл юмыг A2-29, whose эзэмшлийг (his, her, its, their), where газрыг (there, in it), when цагийг (then, on that day), why шалтгааныг.

Холбох үг тэр байрыг аль хэдийн эзэлсэн тул өөр юм дахиж тэнд орж болохгүй – the book that I bought it буруу. Холбох үг тусагдахуун бол англиар ихэвчлэн бүр орхидог: the book I bought.

Монгол хэл ба англи хэл

Монгол хэлэнд холбох үг байхгүй: тодотгол нэр үгийн өмнө ирж, үйл үг «-сан», «-даг» дагавар авна («Бидний уулзсан кафе»). Тиймээс монголчуудад тусагдахууны холбох үггүй англи загвар (the book I bought) танил санагдана – энд адилхан. Гэхдээ гурван ялгаа бий. Нэгдүгээрт, монголоор эзэмшлийг «нь» гэдэг: «Эгч нь шинэ эмнэлэгт ажилладаг найз» – англиар whose sister, who her sister биш. Хоёрдугаарт, монгол тодотгол нэр үгийн тийн ялгалын дагаврыг алдагдуулдаг («зочид буудалд байрласан» → «бидний байрласан зочид буудал»), харин англиар угтвар үг алга болдоггүй: the hotel we stayed at. Гуравдугаарт, «-сны шалтгаан» дахь «-ны» англиар of биш, the reason (why).

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Бидний уулзсан кафеthe café where we metмонголоор тодотгол өмнө; англиар where + өгүүлбэр ард
Эгч нь шинэ эмнэлэгт ажилладаг найзa friend whose sister works at the new hospital«… нь» → whose + нэр үг
Миний одоо уншиж байгаа номthe book I'm reading at the momentэнд адилхан: холбох үггүй; англиар тусагдахууны that орхиж болно
Утсаар хариулсан эмэгтэйthe woman who answered the phoneөгүүлэгдэхүүн бол who заавал
Бидний одоо амьдарч байгаа байрthe flat we're living in«байранд» дахь «-д» алдагдана; англиар in төгсгөлд үлдэнэ
Бидний Венецид төөрсөн өдөрthe day when we got lost in Veniceцаг → when (эсвэл юу ч үгүй)
Миний залгасан шалтгаанthe reason why I called«-сан шалтгаан» → the reason (why), of биш

Товчхондоо: монгол тодотгол нэр үгийн өмнө, англи нь ард; «… нь» = whose; монголоор алга болдог «-д», «-тай»-г англиар угтвар үгээр төгсгөлд нь хадгална.

Бүтэц

Холбох үгс

ҮгЮуг орлох вэЖишээ
who / thatхүн (өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун)the man who called
which / thatюм (өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун)the bus that goes to the airport
whosehis / her / its / their + нэр үгthe girl whose bike was stolen
wherethere / in it / at it… (газар)the hotel where we stayed
whenthen / on that day… (цаг)the year when we met
whyfor that reasonthe reason why I left
whomтусагдахуун хүн (албан)the candidate whom we interviewed

Өгүүлбэр бүтээх

Хоёр өгүүлбэрНэг өгүүлбэр
That's the man. His dog bit me.That's the man whose dog bit me.
This is the café. We met there.This is the café where we met.
I remember the day. We moved on that day.I remember the day (when) we moved.
She's the person. I spoke to her.She's the person (who / that) I spoke to.

Өгүүлэгдэхүүн үү, тусагдахуун уу? Төлөөний үгийг орхиж болох уу?

Төлөөний үгийн үүрэгЖишээОрхиж болох уу?
өгүүлэгдэхүүнthe man who called youҮгүй
тусагдахуунthe man (who) you calledТийм

Шалгах арга: холбох үгийн яг ард шинэ өгүүлэгдэхүүн ирвэл (who you called) төлөөний үг тусагдахуун бөгөөд орхиж болно.

Хэрэглээ

1Whose – эзэмшил

Whose нь his, her, its, their-ийг орлож, араас нь үргэлж нэр үг ирнэ. Хүнд ч, юм, компани, газарт ч хэрэглэнэ. Монголоор «… нь».

I've got a friend whose sister works at the new hospital.
Надад эгч нь шинэ эмнэлэгт ажилладаг найз бий.
«эгч нь» → whose sister
We need a babysitter whose English is really good.
Бидэнд англи хэл нь үнэхээр сайн хүүхэд асрагч хэрэгтэй байна.
whose + нэр үг
Students whose essays are late will lose marks.
Эссэгээ хоцорч өгсөн оюутнуудын оноо хасагдана.
marks (UK), points (US)
It's a company whose products are sold all over the world.
Энэ бол бүтээгдэхүүн нь дэлхий даяар зарагддаг компани.
юманд ч whose

2Where – газар

Where-ийг та A2-29-д үзсэн; энд гол шалгалт бий. Өгүүлбэр газаргүйгээр бүтэн бол where хэрэглэнэ: we stayed ✓, I can work quietly ✓. Үйл үг газрыг тусагдахуун болгон шаардвал (visit, see, like) that / which эсвэл юу ч үгүй. Where = «in / at / on which».

This is the restaurant where we had our first date.
Энэ бол бидний анх болзсон ресторан.
«we had our first date» бүтэн → where
Do you know a shop where I can buy a good umbrella?
Сайн шүхэр авч болох дэлгүүр мэдэх үү?
where = at which
The village where my grandparents lived has changed a lot.
Өвөө эмээгийн маань амьдарч байсан тосгон их өөрчлөгдсөн.
үйл үг has changed: village ганц тоо
I need a room where I can work quietly.
Надад чимээгүй ажиллаж болох өрөө хэрэгтэй.
where + бүтэн өгүүлбэр

3When – цаг

Цагийн нэр үгийн (day, year, time, moment) дараа when хэрэглэнэ. That ч болно, эсвэл орхиж болно.

Do you remember the day when we got lost in Venice?
Бидний Венецид төөрсөн өдрийг санаж байна уу?
the day when
Summer is the time when hotels are most expensive.
Зун бол зочид буудал хамгийн үнэтэй байдаг үе.
the time when
That was the moment I realised my mistake.
Тэр л мөчид би алдаагаа ойлгосон.
when орхигдсон

4Why – шалтгаан

The reason-ий дараа why, that эсвэл юу ч үгүй.

The reason why I called was to say sorry.
Миний залгасан шалтгаан бол уучлалт гуйх гэсэн юм.
«-сан шалтгаан» → the reason why
That's the reason I didn't apply.
Тийм учраас л би материалаа өгөөгүй.
why орхигдсон
Nobody knows the reason that the meeting was cancelled.
Хурал яагаад цуцлагдсаныг хэн ч мэдэхгүй.
the reason that

5Тусагдахууны төлөөний үгийг орхих

Who, which, that нь өгүүлбэрийн тусагдахуун бол орхиж болно. Ярианд маш түгээмэл. Өгүүлэгдэхүүн бол заавал үлдэнэ.

The book I'm reading at the moment is brilliant.
Миний одоо уншиж байгаа ном гайхалтай.
I шинэ өгүүлэгдэхүүн → that орхиж болно
Is this the phone you wanted?
Энэ чиний хүссэн утас мөн үү?
you → that орхиж болно
Everyone I met at the conference was really friendly.
Хурал дээр танилцсан хүн бүр үнэхээр найрсаг байсан.
everyone + was (ганц тоо)
The film we saw last night was too long.
Өчигдөр орой бидний үзсэн кино хэтэрхий урт байсан.
we → that орхиж болно
The woman who answered the phone was very helpful.
Утсаар хариулсан эмэгтэй их тусархаг байсан.
өгүүлэгдэхүүн: who заавал

6Угтвар үг төгсгөлд

Өдөр тутмын англиар үйл үгэнд хамаарах угтвар үг (talk to, live in, work for) тодотгох өгүүлбэрийн төгсгөлд очиж, төлөөний үг ихэвчлэн орхигдоно. Монголоор энэ угтвар үгийн оронд «-д», «-тай» гэх мэт дагавар байдаг бөгөөд тодотгол болоход алга болдог – англиар бүү мартаарай.

That's the guy I was telling you about.
Энэ бол миний чамд ярьж байсан залуу.
about төгсгөлд
The flat we're living in is quite small.
Бидний одоо амьдарч байгаа байр нэлээд жижиг.
«байранд» → in төгсгөлд; flat (UK), apartment (US)
This is the company I used to work for.
Энэ бол миний урьд нь ажилладаг байсан компани.
«компанид» → for төгсгөлд
Is that the song you were listening to?
Энэ чиний сонсож байсан дуу мөн үү?
listen to: to төгсгөлд

7Who эсвэл whom (товч)

Whom бол who-гийн албан тусагдахууны хэлбэр. Голдуу албан бичгийн хэлэнд. Угтвар үгийн яг ард стандарт англиар who биш, whom (to whom). Өдөр тутмын ярианд who, that эсвэл төлөөний үггүй. Дэлгэрэнгүй нь C1-15-д.

The person to whom this letter is addressed has moved.
Энэ захидлыг хүлээн авах ёстой хүн нүүчихсэн.
албан
The person this letter is addressed to has moved.
Энэ захидлыг хүлээн авах ёстой хүн нүүчихсэн.
өдөр тутмын
The manager whom I contacted never replied.
Миний холбогдсон менежер хариу өгөөгүй.
албан; өдөр тутмын: the manager I contacted

Түгээмэл алдаа

❌The book that I bought it is boring.
✅The book (that) I bought is boring.
that аль хэдийн «it»-ийг орлосон
❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who өгүүлэгдэхүүн: хоёр дахь өгүүлэгдэхүүн хэрэггүй
❌The city where I visited last year was beautiful.
✅The city (that) I visited last year was beautiful.
visit тусагдахуун шаардана: that / which эсвэл юу ч үгүй
❌That's the girl who her bag was stolen.
✅That's the girl whose bag was stolen.
эзэмшил = whose
❌The man spoke to me was rude.
✅The man who spoke to me was rude.
өгүүлэгдэхүүний төлөөний үгийг орхиж болохгүй
❌The hotel where we stayed in was lovely.
✅The hotel where we stayed was lovely. эсвэл The hotel we stayed in was lovely.
where дотор «in» аль хэдийн багтсан
❌The person with that I work is kind.
✅The person I work with is kind. эсвэл The person with whom I work is kind.
угтвар үгийн ард that ирэхгүй

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «Машин нь … багтдаг» → who his car. Монголоор эзэмшлийг «нь» сул үгээр хэлдэг: «Бид машин нь зургаан хүн багтдаг сайн дурын ажилтан хайж байна». «Нь»-г his / her гэж орчуулаад who-тэй хамт хэрэглэх нь элбэг. Англиар энэ хоёрыг нэг үг орлоно: whose.

❌We're looking for a volunteer who his car can carry six people.
✅We're looking for a volunteer whose car can carry six people.
who + his → whose

2. «Бидний байрласан зочид буудал» → угтвар үггүй. Монголоор «зочид буудалд байрласан» дахь «-д» тодотгол болоход алга болдог: «Өнгөрсөн зун бидний байрласан зочид буудал хаагдсан». Тиймээс англиар stay-ийн at / in-ийг мартах нь элбэг. Угтвар үгийг төгсгөлд нь үлдээ, эсвэл where хэрэглэ.

❌The guesthouse we stayed last summer has closed down.
✅The guesthouse we stayed at last summer has closed down. эсвэл The guesthouse where we stayed last summer has closed down.
stay at / in → угтвар үг төгсгөлд, эсвэл where

3. «Гарсны шалтгаан» → the reason of. Монголоор шалтгааныг харьяалахын тийн ялгалаар холбодог: «Бат их сургуулийн багаас гарсныхаа шалтгааныг эцэст нь аав ээждээ хэлсэн». «-ны»-г of гэж орчуулаад араас нь бүтэн өгүүлбэр тавих нь элбэг. Өгүүлбэрийн өмнө the reason (why / that).

❌Bat finally told his parents the reason of he quit the university team.
✅Bat finally told his parents the reason why he quit the university team. эсвэл Bat finally told his parents the reason he quit the university team.
the reason (why) + өгүүлбэр, of биш

Бүү андуураарай

whose эсвэл who's – whose = эзэмшил A2-13; who's = who is эсвэл who has. Дуудлага нь адилхан.

That's the student whose phone rang in the exam.
Энэ бол шалгалтын үеэр утас нь дуугарсан оюутан.
эзэмшил: оюутны утас
That's the student who's always late.
Энэ бол үргэлж хоцордог оюутан.
who's = who is

Газарт where эсвэл which / that – Өгүүлбэр газаргүйгээр бүтэн бол where. Газар өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун бол which / that (эсвэл юу ч үгүй). Монголоор хоёулаа «бидний … -сан музей».

That's the museum where we saw the dinosaur bones.
Энэ бол бидний үлэг гүрвэлийн яс үзсэн музей.
«we saw the bones» бүтэн → where
That's the museum that we visited.
Энэ бол бидний очсон музей.
юуг очиж үзсэн бэ? → музейг = тусагдахуун → that

Тодотгох ба нэмэлт мэдээллийн өгүүлбэр – Энэ хичээл аль нь болохыг тодорхойлдог (таслалгүй) өгүүлбэрийн тухай. Зөвхөн нэмэлт мэдээлэл өгдөг, таслалтай өгүүлбэр B2-08-д бий.

Зөв бичих ба дуудлага

  • whose, who's хоёулаа /huːz/ – «hooz». /h/ бол монгол «х» шиг хоолойн шүргэлт биш, зүгээр л амьсгал. Төгсгөлийн /z/ монгол «з»-ээс өөр: «с» хэлэх байрлалаас хоолойгоо дуугаргаарай, зөгий дүнгэнэх шиг.
  • Тодотгох өгүүлбэрт that ихэвчлэн сул: /ðət/ – «thut» (the car that I bought).
  • Тодотгох өгүүлбэрийн хоёр талд таслал тавихгүй: The man who called you is here.
  • Ярианд нэр үг ба түүний тодотгол завсаргүй нэг хэсэг болно: the woman I work with. Төгсгөлийн угтвар үг (with, to) сул ч бүрэн сонсогдох ёстой.

Алтан дүрэм

Холбох үг өгүүлбэрийн нэг хэсгийг орлоно – тиймээс тэр байрыг хоёр дахь удаа бүү дүүргээрэй. Төлөөний үг тусагдахуун бол орхиж болно: the film (that) we saw. Where-ийг зөвхөн өгүүлбэр газаргүйгээр бүтэн үед хэрэглээрэй. Монгол «… нь» = whose; алга болсон «-д / -тай»-г англиар угтвар үгээр төгсгөлд нь хадгална.

Дасгал

A. Бүтэц

Дутуу үгийг нөхөөрэй, эсвэл өгүүлбэрүүдийг холбоно уу.

  1. That's the actor films I love.
  2. Is this the beach you lost your ring?
  3. I'll never forget the day my son was born.
  4. whose-оор холбоно уу: I know a woman. Her husband is a chef.
  5. Холбоно уу: The man was very friendly. I met him at the party.
  6. Угтвар үгийг төгсгөлд нь тавьж холбоно уу: This is the flat. We live in it.
  7. Өдөр тутмын англиар дахин бичнэ үү: the people with whom I work

B. Утга

Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.

  1. Төлөөний үгийг орхиж болох уу? "the bus that goes to the centre" …
  2. Төлөөний үгийг орхиж болох уу? "the cake that you made" …
  3. Зөв хариултыг сонгоно уу: That's the museum … we visited last summer.
  4. Зөв хариултыг сонгоно уу: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
  5. Зөв хариултыг сонгоно уу: Here's the colleague … organising the trip.

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. The laptop that I bought it last week has stopped working.
  2. The town where I visited was crowded.
  3. That's the girl who her bag was stolen.
  4. The woman answered the phone was very helpful.
  5. The reason I'm late is the traffic.

D. Нөхцөл байдалд

Текстийг уншаад тохирох холбох үгээр дутуу үгийг нөхөөрэй.

My grandmother's village
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Танд чухал нэг газрыг where-тэй өгүүлбэрээр тодорхойлно уу.
  2. Таньдаг хүмүүсийнхээ тухай хоёр өгүүлбэр бичнэ үү: нэгийг whose-той, нөгөөг холбох төлөөний үггүй.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. B1-19 Gerund (-ing нэр үг болох нь): өгүүлэгдэхүүн болон угтвар үгийн дараа
    I'm interested in (learn) Spanish.
  2. B1-12 Reported Speech (шууд бус яриа): «гэж хэлсэн»-ийг англиар хэрхэн дамжуулах вэ
    "I'm tired," she said. Дамжуулна уу.
  3. A2-13 Mine, yours, whose: «минийх», «чинийх», «хэний»-г англиар хэлэх нь
    ___ is this coat? Is it yours? …
Хариулт

A. Бүтэц

  1. whose
  2. where
  3. when / that
  4. I know a woman whose husband is a chef.
  5. The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
  6. This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
  7. the people I work with / the people who I work with / the people that I work with

B. Утга

  1. no
  2. yes
  3. that
  4. where
  5. who's

C. Алдааг олоорой

  1. The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
  2. The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
  3. That's the girl whose bag was stolen.
  4. The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
  5. ✓ The reason I'm late is the traffic.

D. Нөхцөл байдалд

  1. where
  2. when / that
  3. whose
  4. where
  5. who / that / whom

E. Таны ээлж

  1. The park near my flat is the place where I go to think.
  2. I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.

F. Холимог давталт

  1. learning
  2. She said she was tired. / She said that she was tired.
  3. Whose
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play