SlowingoGramatyka
B1 22 / 39

Zdania względne (relative clauses): whose, where, when i pomijanie zaimka

Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji zbudujesz zdania względne definiujące (defining relative clauses) z whose, where, when i why, pominiesz zaimek względny, kiedy jest dopełnieniem, i postawisz przyimek na końcu zdania.

Główna idea

Zdanie względne definiujące to mini-zdanie postawione po rzeczowniku, które mówi dokładnie, o którą osobę albo rzecz chodzi: the woman who lives next door, the café where we met. Bez niego słuchacz zapyta: „Która kobieta? Która kawiarnia?”.

Wyobraź sobie dwa zdania połączone zamkiem błyskawicznym. This is the café. We met there. Zamek się zasuwa, powtórzone słowo there wypada, a jego miejsce zajmuje słowo względne where: This is the café where we met. Każde słowo względne zastępuje jedną rzecz: who / which / that — osobę albo rzecz A2-29, whose — zaimek dzierżawczy (his, her, its, their), where — określenie miejsca (there, in it), when — określenie czasu (then, on that day), why — powód.

Ponieważ słowo względne już zajęło to miejsce, nic innego nie może go zająć drugi raz — the book that I bought it to błąd. A kiedy słowo względne jest dopełnieniem, angielski często całkiem je pomija: the book I bought.

Polski a angielski

Po polsku mamy jedno uniwersalne słowo: „który” (odmienione: którego, której, którym…) — dla ludzi i dla rzeczy. Po angielsku dla ludzi jest who, dla rzeczy which, a that pasuje do obu. Polski dopełniacz „którego / której” w znaczeniu posiadania to whose. Polski nie może pominąć „który”, a angielski często pomija zaimek, kiedy jest dopełnieniem. Polski stawia przyimek na początku („o którym”), a potoczny angielski — na końcu. I jeszcze interpunkcja: po polsku przed „który”, „gdzie”, „kiedy” zawsze stoi przecinek, a w angielskim zdaniu względnym definiującym przecinka nie ma.

PolskiAngielskiCo się dzieje
Mężczyzna, który mieszka obok, jest pilotem.The man who lives next door is a pilot.który o osobie → who; bez przecinków
Książka, którą teraz czytam, jest świetna.The book I'm reading at the moment is brilliant.dopełnienie → zaimek można pominąć
Dziewczyna, której torebkę ukradziono.The girl whose bag was stolen.której (posiadanie) → whose
Restauracja, w której byliśmy na pierwszej randce.The restaurant where we had our first date.w której / gdzie → where
Facet, o którym ci mówiłem.The guy I was telling you about.przyimek na końcu, bez zaimka
Pamiętasz dzień, kiedy zgubiliśmy się w Wenecji?Do you remember the day when we got lost in Venice?kiedy / w którym → when

Budowa

Słowa względne

SłowoCo zastępujePrzykład
who / thatosobę (podmiot albo dopełnienie)the man who called
which / thatrzecz (podmiot albo dopełnienie)the bus that goes to the airport
whosehis / her / its / their + rzeczownikthe girl whose bike was stolen
wherethere / in it / at it… (miejsce)the hotel where we stayed
whenthen / on that day… (czas)the year when we met
whyfor that reason (powód)the reason why I left
whomosobę jako dopełnienie (formalnie)the candidate whom we interviewed

Budowanie zdania

Dwa zdaniaJedno zdanie
That's the man. His dog bit me.That's the man whose dog bit me.
This is the café. We met there.This is the café where we met.
I remember the day. We moved on that day.I remember the day (when) we moved.
She's the person. I spoke to her.She's the person (who / that) I spoke to.

Podmiot czy dopełnienie? Czy mogę pominąć zaimek?

Rola zaimkaPrzykładMożna pominąć?
podmiotthe man who called youNie
dopełnieniethe man (who) you calledTak

Test: jeśli zaraz po słowie względnym stoi nowy podmiot (who you called), zaimek jest dopełnieniem i można go pominąć.

Użycie

1Whose — posiadanie

Whose zastępuje his, her, its, their i zawsze stoi po nim rzeczownik. Działa dla ludzi, ale też dla rzeczy, firm i miejsc — jak polskie „którego / której / których”.

I've got a friend whose sister works at the new hospital.
Mam przyjaciółkę, której siostra pracuje w nowym szpitalu.
„której siostra” → whose sister
We need a babysitter whose English is really good.
Potrzebujemy opiekunki, która naprawdę dobrze mówi po angielsku.
dosłownie: której angielski jest naprawdę dobry → whose English
Students whose essays are late will lose marks.
Studenci, których eseje wpłyną po terminie, stracą punkty.
marks (UK), points (US)
It's a company whose products are sold all over the world.
To firma, której produkty sprzedaje się na całym świecie.
whose także o rzeczy

2Where — miejsca

Where znasz z A2-29; tutaj najważniejszy test. Użyj where, kiedy zdanie jest pełne bez miejsca: we stayed ✓, I can work quietly ✓. Jeśli czasownik potrzebuje miejsca jako dopełnienia (visit, see, like), użyj that / which albo niczego. Where znaczy „w którym / na którym / przy którym”.

This is the restaurant where we had our first date.
To restauracja, w której byliśmy na pierwszej randce.
Do you know a shop where I can buy a good umbrella?
Znasz sklep, gdzie kupię dobry parasol?
The village where my grandparents lived has changed a lot.
Wieś, w której mieszkali moi dziadkowie, bardzo się zmieniła.
I need a room where I can work quietly.
Potrzebuję pokoju, w którym będę mogła pracować w spokoju.

3When — czas

Użyj when po rzeczowniku oznaczającym czas (day, year, time, moment). Możesz też użyć that albo pominąć to słowo.

Do you remember the day when we got lost in Venice?
Pamiętasz dzień, kiedy zgubiliśmy się w Wenecji?
Summer is the time when hotels are most expensive.
Lato to czas, kiedy hotele są najdroższe.
That was the moment I realised my mistake.
To był moment, w którym zrozumiałam swój błąd.
bez when

4Why — powody

Po the reason użyj why, that albo niczego. Polskie „powód, dla którego” to the reason (why).

The reason why I called was to say sorry.
Dzwoniłem, żeby przeprosić. / Powodem, dla którego dzwoniłem, były przeprosiny.
That's the reason I didn't apply.
Właśnie dlatego nie złożyłam podania.
bez why
Nobody knows the reason that the meeting was cancelled.
Nikt nie zna powodu, dla którego odwołano spotkanie.

5Pomijanie zaimka w roli dopełnienia

Kiedy who, which albo that jest dopełnieniem w zdaniu względnym, można je pominąć. W mowie to bardzo częste. Po polsku „który” musi zostać, więc zwracaj uwagę na tę różnicę w słuchaniu. Kiedy zaimek jest podmiotem, musi zostać.

The book I'm reading at the moment is brilliant.
Książka, którą teraz czytam, jest świetna.
po polsku „którą”, po angielsku nic
Is this the phone you wanted?
To ten telefon, który chciałeś?
Everyone I met at the conference was really friendly.
Wszyscy, których poznałam na konferencji, byli bardzo mili.
The film we saw last night was too long.
Film, który wczoraj oglądaliśmy, był za długi.
The woman who answered the phone was very helpful.
Kobieta, która odebrała telefon, bardzo mi pomogła.
podmiot: who musi zostać

6Przyimek na końcu

W codziennym angielskim przyimek, który należy do czasownika (talk to, live in, work for), idzie na koniec zdania względnego, a zaimek zwykle się pomija. Po polsku przyimek stoi na początku: „o którym”, „w którym”, „dla której”.

That's the guy I was telling you about.
To ten facet, o którym ci mówiłam.
„o którym” → … about na końcu
The flat we're living in is quite small.
Mieszkanie, w którym mieszkamy, jest dość małe.
flat (UK), apartment (US)
This is the company I used to work for.
To firma, dla której kiedyś pracowałem.
„kiedyś” + niedokonany: used to
Is that the song you were listening to?
To ta piosenka, której słuchałeś?

7Who i whom (krótko)

Whom to formalna forma who w roli dopełnienia. Używa się jej głównie w formalnym piśmie. Bezpośrednio po przyimku standardowy angielski wymaga whom, a nie who (to whom). W codziennej mowie używaj who, that albo nie używaj zaimka. Więcej w C1-15.

The person to whom this letter is addressed has moved.
Osoba, do której zaadresowano ten list, przeprowadziła się.
formalnie
The person this letter is addressed to has moved.
Osoba, do której jest ten list, przeprowadziła się.
na co dzień
The manager whom I contacted never replied.
Kierownik, z którym się skontaktowałam, nigdy nie odpisał.
formalnie; na co dzień: the manager I contacted

Częste błędy

❌The book that I bought it is boring.
✅The book (that) I bought is boring.
that już zastępuje „it”.
❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who jest podmiotem: drugi podmiot jest zbędny.
❌The city where I visited last year was beautiful.
✅The city (that) I visited last year was beautiful.
visit potrzebuje dopełnienia: użyj that / which albo niczego.
❌That's the girl who her bag was stolen.
✅That's the girl whose bag was stolen.
Posiadanie = whose.
❌The man spoke to me was rude.
✅The man who spoke to me was rude.
Zaimka w roli podmiotu nie można pominąć.
❌The hotel where we stayed in was lovely.
✅The hotel where we stayed was lovely. lub The hotel we stayed in was lovely.
where już zawiera „in”.
❌The person with that I work is kind.
✅The person I work with is kind. lub The person with whom I work is kind.
that nie może stać po przyimku.

Pułapki dla Polaków

1. „Który” o osobie → which. Polskie „który” pasuje do ludzi i do rzeczy, więc łatwo powiedzieć which o człowieku. Dla ludzi: who albo that.

❌I have a colleague which speaks five languages.
✅I have a colleague who speaks five languages.

2. „Którego / której” → which / who's. Polski dopełniacz w znaczeniu posiadania („sąsiad, którego pies szczeka”) nie ma osobnego słowa, więc kusi which albo who's. Posiadanie to zawsze whose + rzeczownik.

❌I have a neighbour which dog barks all night.
✅I have a neighbour whose dog barks all night.

3. Przecinek jak w polskim. Po polsku przecinek przed „który” jest obowiązkowy. W angielskim zdaniu definiującym przecinków nie ma — a jeśli je postawisz, zmienisz znaczenie na zdanie niedefiniujące (dodatkową informację o wszystkich) B2-08.

⚠️The students, who passed the exam, got a certificate.
✅The students who passed the exam got a certificate.
Z przecinkami zdanie znaczy, że egzamin zdali wszyscy studenci.

4. „O którym” z przyimkiem na początku. Polskie „przyjaciel, o którym ci opowiadałam” prowadzi do about who. Po przyimku standardowy angielski wymaga whom; w codziennej mowie przyimek idzie na koniec, a zaimek znika.

⚠️This is the friend about who I told you.
✅This is the friend I told you about.
Po przyimku standardowo whom (about whom), a to brzmi bardzo formalnie; naturalnie: przyimek na końcu.

Nie myl

whose i who's — whose = posiadanie A2-13; who's = who is albo who has. Brzmią tak samo.

That's the student whose phone rang in the exam.
To ten student, któremu zadzwonił telefon na egzaminie.
telefon studenta: whose
That's the student who's always late.
To ten student, który zawsze się spóźnia.
who's = who is

where i which / that przy miejscach — Użyj where, kiedy zdanie jest pełne bez miejsca. Użyj which / that (albo niczego), kiedy miejsce jest podmiotem albo dopełnieniem w zdaniu względnym. Polskie „w którym” → where, „które” → that / which.

That's the museum where we saw the dinosaur bones.
To muzeum, w którym widzieliśmy kości dinozaurów.
„we saw the bones” jest pełne
That's the museum that we visited.
To muzeum, które zwiedzaliśmy.
zwiedzaliśmy co? → muzeum = dopełnienie

Zdania definiujące i niedefiniujące — Ta lekcja dotyczy zdań, które wskazują, o kogo albo o co chodzi (bez przecinków). Zdania, które tylko dodają informację, z przecinkami, są w B2-08.

Pisownia i wymowa

  • whose i who's wymawia się tak samo: /huːz/. /h/ to lekki wydech, a nie polskie „ch” z tarciem; samogłoska jest długa; końcowe /z/ zostaje dźwięczne — nie zamieniaj go w „s”.
  • that w zdaniach względnych jest zwykle słabe: /ðət/ (the car that I bought). /ð/ wymawiasz z czubkiem języka lekko między zębami i z głosem — to nie jest ani „d”, ani „z”.
  • Przy zdaniu względnym definiującym nie ma przecinków: The man who called you is here. Po polsku przecinek byłby obowiązkowy.
  • W mowie rzeczownik i zdanie względne tworzą jedną całość, bez pauzy: the woman I work with.

Złota zasada

Słowo względne zastępuje jedną część zdania — więc nigdy nie wypełniaj tego miejsca drugi raz. Jeśli zaimek jest dopełnieniem, możesz go pominąć: the film (that) we saw. Where używaj tylko wtedy, gdy zdanie jest pełne bez miejsca. Polskie „który” o osobie to who, „którego / której” (posiadanie) to whose, a przecinka nie stawiaj.

Ćwiczenia

A. Forma

Uzupełnij zdania albo połącz je w jedno.

  1. That's the actor films I love.
  2. Is this the beach you lost your ring?
  3. I'll never forget the day my son was born.
  4. Połącz, używając whose: I know a woman. Her husband is a chef.
  5. Połącz zdania: The man was very friendly. I met him at the party.
  6. Połącz zdania, stawiając przyimek na końcu: This is the flat. We live in it.
  7. Napisz to w codziennym angielskim: the people with whom I work

B. Znaczenie

Odpowiedz na pytanie albo wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Czy można pominąć zaimek? "the bus that goes to the centre" …
  2. Czy można pominąć zaimek? "the cake that you made" …
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: That's the museum … we visited last summer.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
  5. Wybierz poprawną odpowiedź: Here's the colleague … organising the trip.

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. The laptop that I bought it last week has stopped working.
  2. The town where I visited was crowded.
  3. That's the girl who her bag was stolen.
  4. The woman answered the phone was very helpful.
  5. The reason I'm late is the traffic.

D. W kontekście

Uzupełnij tekst odpowiednimi słowami względnymi. Czasem możliwe jest kilka odpowiedzi.

My grandmother's village
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku o swoim życiu.

  1. Opisz ważne dla ciebie miejsce, używając zdania z where.
  2. Napisz dwa zdania o znajomych osobach: jedno z whose, drugie bez zaimka względnego.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. B1-19 Forma -ing jako rzeczownik (gerund): podmiot i po przyimkach
    I'm interested in (learn) Spanish.
  2. B1-12 Mowa zależna po angielsku (reported speech): następstwo czasów w zdaniach oznajmujących
    "I'm tired," she said. Przekaż to zdanie w mowie zależnej.
  3. A2-13 Mine, yours, whose: zaimki dzierżawcze po angielsku
    ___ is this coat? Is it yours? …
Odpowiedzi

A. Forma

  1. whose
  2. where
  3. when / that
  4. I know a woman whose husband is a chef.
  5. The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
  6. This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
  7. the people I work with / the people who I work with / the people that I work with

B. Znaczenie

  1. no
  2. yes
  3. that
  4. where
  5. who's

C. Znajdź błąd

  1. The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
  2. The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
  3. That's the girl whose bag was stolen.
  4. The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
  5. ✓ The reason I'm late is the traffic.

D. W kontekście

  1. where
  2. when / that
  3. whose
  4. where
  5. who / that / whom

E. Twoja kolej

  1. The park near my flat is the place where I go to think.
  2. I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.

F. Powtórka mieszana

  1. learning
  2. She said she was tired. / She said that she was tired.
  3. Whose
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play