Relative clauses në anglisht: whose, where, when, why dhe fjalitë përcaktore pa «që»
Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të ndërtoni fjali përcaktore me whose, where, when dhe why, ta hiqni përemrin lidhor kur është kundrinë, dhe ta vini parafjalën në fund të fjalisë.
Ideja kryesore
Një fjali përcaktore (defining relative clause) është një fjali e vogël pas një emri që tregon saktësisht për cilin e keni fjalën: the woman who lives next door, the café where we met. Pa të, dëgjuesi pyet: «Cila grua? Cila kafene?»
Përfytyroni dy fjali të bashkuara me zinxhir. This is the café. We met there. Zinxhiri mbyllet, fjala e përsëritur there bie, dhe fjala lidhëse where zë vendin e saj: This is the café where we met. Çdo fjalë lidhëse zëvendëson një gjë: who / which / that një person ose send A2-29, whose një pronor (his, her, its, their), where një vend (there, in it), when një kohë (then, on that day), why një arsye.
Meqë fjala lidhëse e ka zënë tashmë atë vend, asgjë tjetër nuk mund ta mbushë sërish – the book that I bought it është gabim. Dhe kur fjala lidhëse është kundrinë, anglishtja shpesh e heq fare: the book I bought.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja ka ku, kur dhe pse – këtu është njësoj: «restoranti ku hëngrëm», «dita kur u takuam», «arsyeja pse telefonova». Dallimet janë te «që» dhe «i cili». Në shqip themi «libri që e bleva», «shoqja që motra e saj punon…» – përemri ose pronori mbetet brenda fjalisë. Në anglisht fjala lidhëse e zë vetë atë vend: the book (that) I bought, the friend whose sister works…. Dhe «që» në shqip nuk hiqet kurrë, kurse në anglisht përemri që është kundrinë shpesh hiqet: the film we saw.
Edhe «i cili / e cila» shkon në shqip për njerëz dhe për sende. Në anglisht which është vetëm për sende; për njerëz: who / whom, ose parafjala në fund.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Libri që e bleva është i mërzitshëm. | The book (that) I bought is boring. | pa it; that mund të hiqet |
| Kam një shoqe që motra e saj punon në spital. | I've got a friend whose sister works at the hospital. | «që … e saj» → whose |
| Ky është restoranti ku darkuam. | This is the restaurant where we had dinner. | këtu është njësoj |
| E mban mend ditën kur humbëm? | Do you remember the day (when) we got lost? | këtu është njësoj |
| Kjo është kompania për të cilën punoja. | This is the company I used to work for. | parafjala në fund |
| Kolegu me të cilin flas çdo ditë… | The colleague I talk to every day… | për njerëz jo which |
Shkurt: fjala lidhëse zë një vend të vetëm – pa «e», pa «e saj» pas saj; «që … e tij / e saj» = whose; dhe who / which / that si kundrinë mund të hiqet.
Forma
Fjalët lidhëse
| Fjala | Zëvendëson | Shembull |
|---|---|---|
| who / that | një person (kryefjalë ose kundrinë) | the man who called |
| which / that | një send (kryefjalë ose kundrinë) | the bus that goes to the airport |
| whose | his / her / its / their + emër | the girl whose bike was stolen |
| where | there / in it / at it… (një vend) | the hotel where we stayed |
| when | then / on that day… (një kohë) | the year when we met |
| why | për atë arsye | the reason why I left |
| whom | një person si kundrinë (zyrtare) | the candidate whom we interviewed |
Si ndërtohet fjalia
| Dy fjali | Një fjali |
|---|---|
| That's the man. His dog bit me. | That's the man whose dog bit me. |
| This is the café. We met there. | This is the café where we met. |
| I remember the day. We moved on that day. | I remember the day (when) we moved. |
| She's the person. I spoke to her. | She's the person (who / that) I spoke to. |
Kryefjalë apo kundrinë? A mund ta heq përemrin?
| Roli i përemrit | Shembull | Hiqet? |
|---|---|---|
| kryefjalë | the man who called you | Jo |
| kundrinë | the man (who) you called | Po |
Prova: nëse menjëherë pas fjalës lidhëse vjen një kryefjalë e re (who you called), përemri është kundrinë dhe mund të hiqet.
Përdorimi
1Whose – pronësia
Whose zëvendëson his, her, its, their dhe pas tij vjen gjithmonë një emër. Përdoret për njerëz, por edhe për sende, kompani dhe vende.
2Where – vendet
Where e njihni nga A2-29; ja prova kryesore. Përdorni where kur fjalia është e plotë edhe pa vendin: we stayed ✓, I can work quietly ✓. Nëse folja e do vendin si kundrinë (visit, see, like), përdorni that / which ose asgjë. Where do të thotë «në të cilin».
3When – kohët
Përdorni when pas një emri kohe (day, year, time, moment). Mund të përdorni edhe that, ose ta hiqni fare.
4Why – arsyet
Pas the reason, përdorni why, that ose asgjë.
5Heqja e përemrit kundrinë
Kur who, which ose that është kundrina e fjalisë, mund ta hiqni. Kjo është shumë e zakonshme në të folur. Kur është kryefjalë, duhet të mbetet. Në shqip «që» nuk hiqet kurrë.
6Parafjalët në fund
Në anglishten e përditshme, parafjala që i përket foljes (talk to, live in, work for) shkon në fund të fjalisë përcaktore, dhe përemri zakonisht hiqet. Në shqip parafjala del para: «për të cilin», «në të cilin».
7Who apo whom (shkurt)
Whom është forma zyrtare e who si kundrinë. Përdoret kryesisht në shkrimin zyrtar. Menjëherë pas një parafjale, anglishtja standarde përdor whom, jo who (to whom). Në të folurin e përditshëm, përdorni who, that ose asnjë përemër. Më shumë te C1-15.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Fotografia që e bëre…» → that you took it. «Më pëlqen shumë fotografia që e bëre në Theth». Në shqip «e» e kundrinës mbetet brenda fjalisë përcaktore. Në anglisht that e ka zënë tashmë atë vend: pa it.
2. «Që klinika e tij…» → that his clinic. «Njoh një mjek që klinika e tij është e hapur edhe të dielave». Në të folur shqipja e lidh me «që» dhe e mban pronorin. Anglishtja i bashkon të dyja në një fjalë: whose.
3. «Me të cilin luaja…» → with which. «Fqinji me të cilin luaja futboll si fëmijë tani jeton në Prizren». «I cili / e cila» shkon në shqip edhe për njerëz, prandaj del which. Në anglisht which nuk përdoret për njerëz: parafjala shkon në fund, ose with whom në stil zyrtar.
Mos i ngatërroni
whose apo who's – whose = pronësi A2-13; who's = who is ose who has. Tingëllojnë njësoj.
where apo which / that për vendet – Përdorni where kur fjalia është e plotë pa vendin. Përdorni which / that (ose asgjë) kur vendi është kryefjalë ose kundrinë e fjalisë. Në shqip themi «muzeu ku pamë…», por edhe «muzeu që vizituam» – njësoj si në anglisht.
Përcaktore apo shpjeguese – Ky mësim trajton fjalitë që tregojnë cilin (pa presje). Fjalitë që vetëm shtojnë informacion, me presje, janë te B2-08.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- whose dhe who's shqiptohen njësoj: /huːz/, me «u» të gjatë dhe me /z/ në fund, jo /s/.
- that në fjalitë përcaktore zakonisht është i dobët: /ðət/ – «dh» e shqipes dhe një zanore si «ë».
- Pa presje rreth një fjalie përcaktore: The man who called you is here. (Në shqip shpesh vihet presje para «i cili / e cila»; në anglisht këtu jo.)
- Në të folur, emri dhe fjalia përcaktore janë një njësi pa pushim: the woman I work with.
Rregulli i artë
Fjala lidhëse zëvendëson një pjesë të fjalisë – prandaj mos e mbushni atë vend dy herë (pa «e», pa «e tij»). Nëse përemri është kundrinë, mund ta hiqni: the film (that) we saw. Përdorni where vetëm kur fjalia është e plotë pa vendin.
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni fjalën që mungon ose bashkoni fjalitë.
-
That's the actor films I love.
-
Is this the beach you lost your ring?
-
I'll never forget the day my son was born.
-
Bashkojini me whose: I know a woman. Her husband is a chef.
-
Bashkojini: The man was very friendly. I met him at the party.
-
Bashkojini me parafjalën në fund: This is the flat. We live in it.
-
Rishkruajeni në anglishten e përditshme: the people with whom I work
B. Kuptimi
Përgjigjuni ose zgjidhni.
-
A mund ta hiqni përemrin? "the bus that goes to the centre" …
-
A mund ta hiqni përemrin? "the cake that you made" …
-
Zgjidhni: That's the museum … we visited last summer.
-
Zgjidhni: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
-
Zgjidhni: Here's the colleague … organising the trip.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
The laptop that I bought it last week has stopped working.
-
The town where I visited was crowded.
-
That's the girl who her bag was stolen.
-
The woman answered the phone was very helpful.
-
The reason I'm late is the traffic.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë.
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Përshkruani një vend që është i rëndësishëm për ju me një fjali me where.
-
Shkruani dy fjali për njerëz që njihni: një me whose dhe një pa përemër lidhor.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-19 Gerund në anglisht: forma -ing si emër, pas parafjalëve dhe «look forward to + -ing» I'm interested in (learn) Spanish.
-
B1-12 Reported Speech në anglisht: ligjërata e zhdrejtë, «tha se…» dhe ndryshimi i kohëve "I'm tired," she said. Tregojeni.
-
A2-13 Mine, yours, whose: përemrat pronorë në anglisht ___ is this coat? Is it yours? …
Përgjigjet
A. Forma
- whose
- where
- when / that
- I know a woman whose husband is a chef.
- The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
- This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
- the people I work with / the people who I work with / the people that I work with
B. Kuptimi
- no
- yes
- that
- where
- who's
C. Gjeni gabimin
- The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
- The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
- That's the girl whose bag was stolen.
- The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
- ✓ The reason I'm late is the traffic.
D. Në kontekst
- where
- when / that
- whose
- where
- who / that / whom
E. Radha juaj
- The park near my flat is the place where I go to think.
- I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.
F. Përsëritje e përzier
- learning
- She said she was tired. / She said that she was tired.
- Whose
