SlowingoGramatika
B1 22 / 39

Relative clauses në anglisht: whose, where, when, why dhe fjalitë përcaktore pa «që»

Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të ndërtoni fjali përcaktore me whose, where, when dhe why, ta hiqni përemrin lidhor kur është kundrinë, dhe ta vini parafjalën në fund të fjalisë.

Ideja kryesore

Një fjali përcaktore (defining relative clause) është një fjali e vogël pas një emri që tregon saktësisht për cilin e keni fjalën: the woman who lives next door, the café where we met. Pa të, dëgjuesi pyet: «Cila grua? Cila kafene?»

Përfytyroni dy fjali të bashkuara me zinxhir. This is the café. We met there. Zinxhiri mbyllet, fjala e përsëritur there bie, dhe fjala lidhëse where zë vendin e saj: This is the café where we met. Çdo fjalë lidhëse zëvendëson një gjë: who / which / that një person ose send A2-29, whose një pronor (his, her, its, their), where një vend (there, in it), when një kohë (then, on that day), why një arsye.

Meqë fjala lidhëse e ka zënë tashmë atë vend, asgjë tjetër nuk mund ta mbushë sërish – the book that I bought it është gabim. Dhe kur fjala lidhëse është kundrinë, anglishtja shpesh e heq fare: the book I bought.

Shqipja dhe anglishtja

Shqipja ka ku, kur dhe pse – këtu është njësoj: «restoranti ku hëngrëm», «dita kur u takuam», «arsyeja pse telefonova». Dallimet janë te «që» dhe «i cili». Në shqip themi «libri që e bleva», «shoqja që motra e saj punon…» – përemri ose pronori mbetet brenda fjalisë. Në anglisht fjala lidhëse e zë vetë atë vend: the book (that) I bought, the friend whose sister works…. Dhe «që» në shqip nuk hiqet kurrë, kurse në anglisht përemri që është kundrinë shpesh hiqet: the film we saw.

Edhe «i cili / e cila» shkon në shqip për njerëz dhe për sende. Në anglisht which është vetëm për sende; për njerëz: who / whom, ose parafjala në fund.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Libri që e bleva është i mërzitshëm.The book (that) I bought is boring.pa it; that mund të hiqet
Kam një shoqe që motra e saj punon në spital.I've got a friend whose sister works at the hospital.«që … e saj» → whose
Ky është restoranti ku darkuam.This is the restaurant where we had dinner.këtu është njësoj
E mban mend ditën kur humbëm?Do you remember the day (when) we got lost?këtu është njësoj
Kjo është kompania për të cilën punoja.This is the company I used to work for.parafjala në fund
Kolegu me të cilin flas çdo ditë…The colleague I talk to every day…për njerëz jo which

Shkurt: fjala lidhëse zë një vend të vetëm – pa «e», pa «e saj» pas saj; «që … e tij / e saj» = whose; dhe who / which / that si kundrinë mund të hiqet.

Forma

Fjalët lidhëse

FjalaZëvendësonShembull
who / thatnjë person (kryefjalë ose kundrinë)the man who called
which / thatnjë send (kryefjalë ose kundrinë)the bus that goes to the airport
whosehis / her / its / their + emërthe girl whose bike was stolen
wherethere / in it / at it… (një vend)the hotel where we stayed
whenthen / on that day… (një kohë)the year when we met
whypër atë arsyethe reason why I left
whomnjë person si kundrinë (zyrtare)the candidate whom we interviewed

Si ndërtohet fjalia

Dy fjaliNjë fjali
That's the man. His dog bit me.That's the man whose dog bit me.
This is the café. We met there.This is the café where we met.
I remember the day. We moved on that day.I remember the day (when) we moved.
She's the person. I spoke to her.She's the person (who / that) I spoke to.

Kryefjalë apo kundrinë? A mund ta heq përemrin?

Roli i përemritShembullHiqet?
kryefjalëthe man who called youJo
kundrinëthe man (who) you calledPo

Prova: nëse menjëherë pas fjalës lidhëse vjen një kryefjalë e re (who you called), përemri është kundrinë dhe mund të hiqet.

Përdorimi

1Whose – pronësia

Whose zëvendëson his, her, its, their dhe pas tij vjen gjithmonë një emër. Përdoret për njerëz, por edhe për sende, kompani dhe vende.

I've got a friend whose sister works at the new hospital.
Kam një shoqe, motra e së cilës punon në spitalin e ri.
«e së cilës» → whose
We need a babysitter whose English is really good.
Na duhet një dado që ta flasë shumë mirë anglishten.
Students whose essays are late will lose marks.
Studentët që i dorëzojnë esetë me vonesë do të humbasin pikë.
marks (UK), points (US)
It's a company whose products are sold all over the world.
Është një kompani, produktet e së cilës shiten në gjithë botën.
whose edhe për një send

2Where – vendet

Where e njihni nga A2-29; ja prova kryesore. Përdorni where kur fjalia është e plotë edhe pa vendin: we stayed ✓, I can work quietly ✓. Nëse folja e do vendin si kundrinë (visit, see, like), përdorni that / which ose asgjë. Where do të thotë «në të cilin».

This is the restaurant where we had our first date.
Ky është restoranti ku dolëm për herë të parë bashkë.
Do you know a shop where I can buy a good umbrella?
E di ndonjë dyqan ku mund të blej një çadër të mirë?
The village where my grandparents lived has changed a lot.
Fshati ku jetonin gjyshërit e mi ka ndryshuar shumë.
I need a room where I can work quietly.
Më duhet një dhomë ku të punoj i qetë.

3When – kohët

Përdorni when pas një emri kohe (day, year, time, moment). Mund të përdorni edhe that, ose ta hiqni fare.

Do you remember the day when we got lost in Venice?
E mban mend ditën kur humbëm në Venecia?
Summer is the time when hotels are most expensive.
Vera është koha kur hotelet janë më të shtrenjtat.
That was the moment I realised my mistake.
Ai ishte çasti kur e kuptova gabimin.
when hiqet; në shqip «kur» mbetet

4Why – arsyet

Pas the reason, përdorni why, that ose asgjë.

The reason why I called was to say sorry.
Arsyeja pse të mora në telefon ishte të të kërkoja falje.
That's the reason I didn't apply.
Kjo është arsyeja pse nuk aplikova.
why hiqet
Nobody knows the reason that the meeting was cancelled.
Askush nuk e di arsyen pse u anulua mbledhja.

5Heqja e përemrit kundrinë

Kur who, which ose that është kundrina e fjalisë, mund ta hiqni. Kjo është shumë e zakonshme në të folur. Kur është kryefjalë, duhet të mbetet. Në shqip «që» nuk hiqet kurrë.

The book I'm reading at the moment is brilliant.
Libri që po lexoj tani është i shkëlqyer.
«që» → pa fjalë lidhëse
Is this the phone you wanted?
Ky është telefoni që doje?
Everyone I met at the conference was really friendly.
Të gjithë ata që takova në konferencë ishin shumë të përzemërt.
The film we saw last night was too long.
Filmi që pamë mbrëmë ishte shumë i gjatë.
The woman who answered the phone was very helpful.
Gruaja që u përgjigj në telefon ishte shumë e gatshme të ndihmonte.
kryefjalë: who duhet të mbetet

6Parafjalët në fund

Në anglishten e përditshme, parafjala që i përket foljes (talk to, live in, work for) shkon në fund të fjalisë përcaktore, dhe përemri zakonisht hiqet. Në shqip parafjala del para: «për të cilin», «në të cilin».

That's the guy I was telling you about.
Ai është djali për të cilin të tregoja.
The flat we're living in is quite small.
Apartamenti ku jetojmë është mjaft i vogël.
flat (UK), apartment (US)
This is the company I used to work for.
Kjo është kompania për të cilën punoja dikur.
Is that the song you were listening to?
Ajo është kënga që po dëgjoje?

7Who apo whom (shkurt)

Whom është forma zyrtare e who si kundrinë. Përdoret kryesisht në shkrimin zyrtar. Menjëherë pas një parafjale, anglishtja standarde përdor whom, jo who (to whom). Në të folurin e përditshëm, përdorni who, that ose asnjë përemër. Më shumë te C1-15.

The person to whom this letter is addressed has moved.
Personi të cilit i drejtohet kjo letër ka ndërruar adresë.
zyrtare
The person this letter is addressed to has moved.
Personi të cilit i drejtohet kjo letër ka ndërruar adresë.
e përditshme
The manager whom I contacted never replied.
Menaxheri me të cilin u lidha nuk m'u përgjigj kurrë.
zyrtare; e përditshme: the manager I contacted

Gabime të shpeshta

❌The book that I bought it is boring.
✅The book (that) I bought is boring.
that e zëvendëson tashmë «it».
❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who është kryefjala: pa kryefjalë të dytë.
❌The city where I visited last year was beautiful.
✅The city (that) I visited last year was beautiful.
visit do kundrinë: përdorni that / which ose asgjë.
❌That's the girl who her bag was stolen.
✅That's the girl whose bag was stolen.
pronësia = whose.
❌The man spoke to me was rude.
✅The man who spoke to me was rude.
Përemri kryefjalë nuk mund të hiqet.
❌The hotel where we stayed in was lovely.
✅The hotel where we stayed was lovely. ose The hotel we stayed in was lovely.
where e përfshin tashmë «in».
❌The person with that I work is kind.
✅The person I work with is kind. ose The person with whom I work is kind.
that nuk vjen pas parafjale.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Fotografia që e bëre…» → that you took it. «Më pëlqen shumë fotografia që e bëre në Theth». Në shqip «e» e kundrinës mbetet brenda fjalisë përcaktore. Në anglisht that e ka zënë tashmë atë vend: pa it.

❌I really love the photo that you took it in Theth.
✅I really love the photo you took in Theth. ose I really love the photo that you took in Theth.
that zëvendëson it

2. «Që klinika e tij…» → that his clinic. «Njoh një mjek që klinika e tij është e hapur edhe të dielave». Në të folur shqipja e lidh me «që» dhe e mban pronorin. Anglishtja i bashkon të dyja në një fjalë: whose.

❌I know a doctor that his clinic is open on Sundays too.
✅I know a doctor whose clinic is open on Sundays too.
«që … e tij» → whose

3. «Me të cilin luaja…» → with which. «Fqinji me të cilin luaja futboll si fëmijë tani jeton në Prizren». «I cili / e cila» shkon në shqip edhe për njerëz, prandaj del which. Në anglisht which nuk përdoret për njerëz: parafjala shkon në fund, ose with whom në stil zyrtar.

❌The neighbour with which I played football as a kid now lives in Prizren.
✅The neighbour I played football with as a kid now lives in Prizren. ose The neighbour with whom I played football as a kid now lives in Prizren.
për njerëz: jo which

Mos i ngatërroni

whose apo who's – whose = pronësi A2-13; who's = who is ose who has. Tingëllojnë njësoj.

That's the student whose phone rang in the exam.
Ai është studenti të cilit i ra telefoni në provim.
pronësi
That's the student who's always late.
Ai është studenti që vonohet gjithmonë.
who's = who is

where apo which / that për vendet – Përdorni where kur fjalia është e plotë pa vendin. Përdorni which / that (ose asgjë) kur vendi është kryefjalë ose kundrinë e fjalisë. Në shqip themi «muzeu ku pamë…», por edhe «muzeu që vizituam» – njësoj si në anglisht.

That's the museum where we saw the dinosaur bones.
Ky është muzeu ku pamë eshtrat e dinosaurëve.
«we saw the bones» është e plotë
That's the museum that we visited.
Ky është muzeu që vizituam.
vizituam çfarë? → muzeun = kundrinë

Përcaktore apo shpjeguese – Ky mësim trajton fjalitë që tregojnë cilin (pa presje). Fjalitë që vetëm shtojnë informacion, me presje, janë te B2-08.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • whose dhe who's shqiptohen njësoj: /huːz/, me «u» të gjatë dhe me /z/ në fund, jo /s/.
  • that në fjalitë përcaktore zakonisht është i dobët: /ðət/ – «dh» e shqipes dhe një zanore si «ë».
  • Pa presje rreth një fjalie përcaktore: The man who called you is here. (Në shqip shpesh vihet presje para «i cili / e cila»; në anglisht këtu jo.)
  • Në të folur, emri dhe fjalia përcaktore janë një njësi pa pushim: the woman I work with.

Rregulli i artë

Fjala lidhëse zëvendëson një pjesë të fjalisë – prandaj mos e mbushni atë vend dy herë (pa «e», pa «e tij»). Nëse përemri është kundrinë, mund ta hiqni: the film (that) we saw. Përdorni where vetëm kur fjalia është e plotë pa vendin.

Ushtrime

A. Forma

Plotësoni fjalën që mungon ose bashkoni fjalitë.

  1. That's the actor films I love.
  2. Is this the beach you lost your ring?
  3. I'll never forget the day my son was born.
  4. Bashkojini me whose: I know a woman. Her husband is a chef.
  5. Bashkojini: The man was very friendly. I met him at the party.
  6. Bashkojini me parafjalën në fund: This is the flat. We live in it.
  7. Rishkruajeni në anglishten e përditshme: the people with whom I work

B. Kuptimi

Përgjigjuni ose zgjidhni.

  1. A mund ta hiqni përemrin? "the bus that goes to the centre" …
  2. A mund ta hiqni përemrin? "the cake that you made" …
  3. Zgjidhni: That's the museum … we visited last summer.
  4. Zgjidhni: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
  5. Zgjidhni: Here's the colleague … organising the trip.

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. The laptop that I bought it last week has stopped working.
  2. The town where I visited was crowded.
  3. That's the girl who her bag was stolen.
  4. The woman answered the phone was very helpful.
  5. The reason I'm late is the traffic.

D. Në kontekst

Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë.

My grandmother's village
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Përshkruani një vend që është i rëndësishëm për ju me një fjali me where.
  2. Shkruani dy fjali për njerëz që njihni: një me whose dhe një pa përemër lidhor.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. B1-19 Gerund në anglisht: forma -ing si emër, pas parafjalëve dhe «look forward to + -ing»
    I'm interested in (learn) Spanish.
  2. B1-12 Reported Speech në anglisht: ligjërata e zhdrejtë, «tha se…» dhe ndryshimi i kohëve
    "I'm tired," she said. Tregojeni.
  3. A2-13 Mine, yours, whose: përemrat pronorë në anglisht
    ___ is this coat? Is it yours? …
Përgjigjet

A. Forma

  1. whose
  2. where
  3. when / that
  4. I know a woman whose husband is a chef.
  5. The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
  6. This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
  7. the people I work with / the people who I work with / the people that I work with

B. Kuptimi

  1. no
  2. yes
  3. that
  4. where
  5. who's

C. Gjeni gabimin

  1. The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
  2. The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
  3. That's the girl whose bag was stolen.
  4. The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
  5. ✓ The reason I'm late is the traffic.

D. Në kontekst

  1. where
  2. when / that
  3. whose
  4. where
  5. who / that / whom

E. Radha juaj

  1. The park near my flat is the place where I go to think.
  2. I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.

F. Përsëritje e përzier

  1. learning
  2. She said she was tired. / She said that she was tired.
  3. Whose
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play