Relative Clauses ქართულად: whose, where, when, why და ნაცვალსახელის გამოტოვება
Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ააგოთ მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები whose, where, when და why-ით, გამოტოვოთ მიმართებითი ნაცვალსახელი, როცა ის დამატებაა, და წინდებული წინადადების ბოლოს დასვათ.
მთავარი იდეა
განმსაზღვრელი მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება (defining relative clause) პატარა წინადადებაა არსებითი სახელის შემდეგ, რომელიც ზუსტად ამბობს, რომელს გულისხმობთ: the woman who lives next door, the café where we met. მის გარეშე მსმენელი იკითხავს: „რომელი ქალი? რომელი კაფე?“
წარმოიდგინეთ ორი წინადადება, რომლებიც ელვაშესაკრავით ერთდება. This is the café. We met there. ელვა იკვრება, განმეორებული სიტყვა there ქრება და მის ადგილს მიმართებითი სიტყვა where იკავებს: This is the café where we met. თითოეული მიმართებითი სიტყვა ერთ რამეს ცვლის: who / which / that – ადამიანს ან საგანს A2-29, whose – კუთვნილებითს (his, her, its, their), where – ადგილს (there, in it), when – დროს (then, on that day), why – მიზეზს.
რადგან მიმართებითმა სიტყვამ ეს ადგილი უკვე დაიკავა, მას მეორედ ვეღარაფერი შეავსებს – the book that I bought it არასწორია. და როცა მიმართებითი სიტყვა დამატებაა, ინგლისური მას ხშირად საერთოდ ტოვებს: the book I bought.
ქართული და ინგლისური
ქართულ „რომელიც“, „ვინც“, „სადაც“, „როცა“-ს ინგლისურში who / which / that, where, when შეესაბამება, და აქ ბევრი რამ ერთნაირია: „სოფელი, სადაც ცხოვრობდნენ“ = where, „დღე, როცა დავიკარგეთ“ = when. ქართულიც არჩევს „სადაც“-სა და „რომელიც“-ს: „მუზეუმი, სადაც ძვლები ვნახეთ“, მაგრამ „მუზეუმი, რომელიც მოვინახულეთ“ – ზუსტად ისე, როგორც where და that. ადამიანის კუთვნილებაზე „ვისი“ = whose.
განსხვავება სამ ადგილასაა. პირველი: ქართული ბრუნვის ნიშანსა და თანდებულს მიმართებით სიტყვას უერთებს – „რომელშიც ვცხოვრობთ“, „ვისზეც გიყვებოდი“. ინგლისურში წინდებული ჩვეულებრივ წინადადების ბოლოს მიდის: the flat we're living in. მეორე: ქართულში „რომელიც“ ვერასოდეს გამოტოვდება, ინგლისურში დამატების როლში ის ხშირად ქრება: the book I'm reading. მესამე: საგნის კუთვნილებას ქართულად „რომლის“ გამოხატავს, ამიტომ ქართველები which-ს ეძებენ – ინგლისურში საგანზეც whose ითქმის.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მეგობარი, ვისი დაც საავადმყოფოში მუშაობს | a friend whose sister works at the hospital | აქ ერთნაირია: „ვისი“ = whose |
| კომპანია, რომლის პროდუქციაც მთელ მსოფლიოში იყიდება | a company whose products are sold all over the world | საგანზეც whose, არა which |
| ბინა, რომელშიც ვცხოვრობთ | the flat we're living in | „-ში“ ნაცვალსახელს ერთვის; ინგლისურში in ბოლოს |
| წიგნი, რომელსაც ახლა ვკითხულობ | the book I'm reading | ქართულად „რომელსაც“ აუცილებელია; ინგლისურში შეიძლება გამოტოვდეს |
| მუზეუმი, სადაც ძვლები ვნახეთ / რომელიც მოვინახულეთ | the museum where we saw the bones / that we visited | აქ ერთნაირია: ადგილი → where, დამატება → that |
| დღე, როცა ვენეციაში დავიკარგეთ | the day when we got lost in Venice | აქ ერთნაირია: „როცა“ = when |
მოკლედ: „სადაც / როცა / ვისი“ = where / when / whose; „რომლის“ საგანზე = whose; „რომელშიც / ვისზეც“ = წინდებული ბოლოს; „რომელსაც“ (დამატება) ინგლისურში ხშირად ქრება.
ფორმა
მიმართებითი სიტყვები
| სიტყვა | რას ცვლის | მაგალითი |
|---|---|---|
| who / that | ადამიანს (ქვემდებარე ან დამატება) | the man who called |
| which / that | საგანს (ქვემდებარე ან დამატება) | the bus that goes to the airport |
| whose | his / her / its / their + არსებითი სახელი | the girl whose bike was stolen |
| where | there / in it / at it… (ადგილი) | the hotel where we stayed |
| when | then / on that day… (დრო) | the year when we met |
| why | for that reason (მიზეზი) | the reason why I left |
| whom | ადამიანი დამატების როლში (ოფიციალური) | the candidate whom we interviewed |
წინადადების აგება
| ორი წინადადება | ერთი წინადადება |
|---|---|
| That's the man. His dog bit me. | That's the man whose dog bit me. |
| This is the café. We met there. | This is the café where we met. |
| I remember the day. We moved on that day. | I remember the day (when) we moved. |
| She's the person. I spoke to her. | She's the person (who / that) I spoke to. |
ქვემდებარე თუ დამატება? შეიძლება ნაცვალსახელის გამოტოვება?
| ნაცვალსახელის როლი | მაგალითი | გამოვტოვო? |
|---|---|---|
| ქვემდებარე | the man who called you | არა |
| დამატება | the man (who) you called | კი |
ტესტი: თუ მიმართებითი სიტყვის შემდეგ პირდაპირ ახალი ქვემდებარე დგას (who you called), ნაცვალსახელი დამატებაა და შეიძლება გამოტოვდეს.
გამოყენება
1Whose – კუთვნილება
Whose ცვლის his, her, its, their-ს და მას ყოველთვის არსებითი სახელი მოსდევს. ითქმის ადამიანებზე, მაგრამ საგნებზე, კომპანიებსა და ადგილებზეც. ქართულად – „ვისი“ ან „რომლის“.
2Where – ადგილები
Where A2-29-ში ისწავლეთ; აქ მთავარი ტესტია. Where გამოიყენეთ, როცა წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია: we stayed ✓, I can work quietly ✓. თუ ზმნას ადგილი დამატებად სჭირდება (visit, see, like), გამოიყენეთ that / which ან არაფერი. Where = „in / at / on which“. ქართულადაც ასეა: „სადაც ვიყავით“, მაგრამ „რომელიც მოვინახულეთ“.
3When – დრო
When დროის აღმნიშვნელი არსებითი სახელის შემდეგ გამოიყენეთ (day, year, time, moment). შეიძლება that-იც, ან სიტყვის გამოტოვება.
4Why – მიზეზი
The reason-ის შემდეგ – why, that ან არაფერი. ქართული „რის გამოც“, „იმიტომ“ აქ because არ არის.
5დამატების როლში მყოფი ნაცვალსახელის გამოტოვება
როცა who, which ან that დამოკიდებულ წინადადებაში დამატებაა, შეგიძლიათ გამოტოვოთ. მეტყველებაში ეს ძალიან ხშირია. როცა ქვემდებარეა, უნდა დარჩეს. ქართულად „რომელსაც“ ვერ გამოტოვებთ – ინგლისურში ხშირად ქრება.
6წინდებული ბოლოს
ყოველდღიურ ინგლისურში ზმნის წინდებული (talk to, live in, work for) მიმართებითი წინადადების ბოლოს მიდის, ნაცვალსახელი კი ჩვეულებრივ გამოტოვებულია. ქართულად თანდებული ნაცვალსახელს ერთვის („ვისზეც“, „რომელშიც“) – ინგლისურში ის ბოლოს რჩება და არ იკარგება.
7Who თუ whom (მოკლედ)
Whom არის who-ს ოფიციალური ფორმა დამატების როლში. ძირითადად ოფიციალურ წერილობით ტექსტში გვხვდება. წინდებულის შემდეგ პირდაპირ სტანდარტული ინგლისური whom-ს იყენებს და არა who-ს (to whom). ყოველდღიურ მეტყველებაში – who, that ან ნაცვალსახელის გარეშე. დაწვრილებით – C1-15.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „სასტუმრო, რომლის ყველა ოთახს აივანი ჰქონდა“ → which rooms. საგნის კუთვნილებას ქართულად „რომლის“ გამოხატავს („რომელიც“-ის ფორმა), ამიტომ ქართველები which-ს სვამენ. ინგლისურში საგნის კუთვნილებაზეც whose ითქმის.
2. „კაცი, ვისგანაც მანქანა ვიყიდე, ბათუმში გადადის“ → წინდებული ქრება. ქართულად თანდებული ნაცვალსახელს ერთვის („ვისგანაც“, „რომელშიც“). როცა ინგლისურში ნაცვალსახელს ტოვებენ, ქართველები წინდებულსაც თან ატანენ. წინდებული წინადადების ბოლოს უნდა დარჩეს.
3. „იცი, რის გამოც დატოვა ნიკამ გუნდი?“ → the reason because. ქართული „რის გამოც / იმიტომ“ ინგლისურად because-ად ითარგმნება. The reason-ის შემდეგ ინგლისური why-ს, that-ს ან არაფერს იყენებს.
4. „სანტექნიკოსმა დარეკა, რომელმაც გასულ წელს ქვაბი შეგვიკეთა“ → დამოკიდებული წინადადება ბოლოს. ქართულად დამოკიდებული წინადადება ხშირად წინადადების ბოლოში გადადის, არსებითი სახელისგან შორს. ინგლისურში განმსაზღვრელი წინადადება ჩვეულებრივ პირდაპირ არსებით სახელს მოსდევს.
არ აგერიოთ
whose თუ who's – whose = კუთვნილება A2-13; who's = who is ან who has. ერთნაირად ჟღერს.
where თუ which / that ადგილებისთვის – where გამოიყენეთ, როცა წინადადება ადგილის გარეშე სრულია. which / that (ან არაფერი) – როცა ადგილი ქვემდებარე ან დამატებაა. ქართულადაც: „სადაც“ თუ „რომელიც“.
განმსაზღვრელი თუ არაგანმსაზღვრელი – ეს გაკვეთილი იმ წინადადებებს ეხება, რომლებიც ამბობენ, რომელზეა ლაპარაკი (მძიმეების გარეშე). წინადადებები, რომლებიც მხოლოდ დამატებით ინფორმაციას გვაძლევს, მძიმეებით, B2-08-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- whose და who's ორივე /huːz/-ად ითქმის. h ქართული ჰ-ს ჰგავს და არა ხ-ს; ხმოვანი გრძელია, ბოლოს კი ხმოვანი /z/ (ზ) და არა ს.
- მიმართებით წინადადებაში that ჩვეულებრივ სუსტია: /ðət/ (the car that I bought). /ð/ – ენის წვერი კბილებს შორის, ხმით.
- განმსაზღვრელ მიმართებით წინადადებას მძიმეები არ სჭირდება: The man who called you is here. ქართული ჩვევა – მძიმე „რომელიც“-ის წინ – აქ ნუ გადმოიტანთ.
- მეტყველებაში არსებითი სახელი და მისი მიმართებითი წინადადება ერთ ჯგუფად, პაუზის გარეშე ითქმის: the woman I work with.
ოქროს წესი
მიმართებითი სიტყვა წინადადების ერთ ნაწილს ცვლის – ამიტომ ეს ადგილი არასოდეს შეავსოთ მეორედ. თუ ნაცვალსახელი დამატებაა, შეგიძლიათ გამოტოვოთ: the film (that) we saw. where მხოლოდ მაშინ, როცა წინადადება ადგილის გარეშე სრულია. ქართული „რომელშიც / ვისზეც“ = წინდებული ბოლოს.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით მიმართებითი სიტყვა ან შეაერთეთ წინადადებები.
-
That's the actor films I love.
-
Is this the beach you lost your ring?
-
I'll never forget the day my son was born.
-
შეაერთეთ whose-ით: I know a woman. Her husband is a chef.
-
შეაერთეთ: The man was very friendly. I met him at the party.
-
შეაერთეთ, წინდებული ბოლოს დასვით: This is the flat. We live in it.
-
გადაწერეთ ყოველდღიური ინგლისურით: the people with whom I work
B. მნიშვნელობა
უპასუხეთ ან აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
შეიძლება ნაცვალსახელის გამოტოვება? "the bus that goes to the centre" …
-
შეიძლება ნაცვალსახელის გამოტოვება? "the cake that you made" …
-
აირჩიეთ: That's the museum … we visited last summer.
-
აირჩიეთ: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
-
აირჩიეთ: Here's the colleague … organising the trip.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
The laptop that I bought it last week has stopped working.
-
The town where I visited was crowded.
-
That's the girl who her bag was stolen.
-
The woman answered the phone was very helpful.
-
The reason I'm late is the traffic.
D. კონტექსტში
შეავსეთ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვები.
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
აღწერეთ თქვენთვის მნიშვნელოვანი ადგილი where-იანი წინადადებით.
-
დაწერეთ ორი წინადადება ნაცნობ ადამიანებზე: ერთი whose-ით და ერთი მიმართებითი ნაცვალსახელის გარეშე.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-19 Gerund ქართულად: -ing ფორმა ქვემდებარედ და წინდებულის შემდეგ – look forward to, worth I'm interested in (learn) Spanish.
-
B1-12 Reported Speech ქართულად: ირიბი ნათქვამი ინგლისურში – said, backshift, ნაცვალსახელები "I'm tired," she said. გადმოეცით.
-
A2-13 Mine, yours, whose: „ჩემია“, „შენია“, „ვისია?“ ინგლისურად ___ is this coat? Is it yours? …
პასუხები
A. ფორმა
- whose
- where
- when / that
- I know a woman whose husband is a chef.
- The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
- This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
- the people I work with / the people who I work with / the people that I work with
B. მნიშვნელობა
- no
- yes
- that
- where
- who's
C. იპოვეთ შეცდომა
- The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
- The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
- That's the girl whose bag was stolen.
- The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
- ✓ The reason I'm late is the traffic.
D. კონტექსტში
- where
- when / that
- whose
- where
- who / that / whom
E. თქვენი ჯერი
- The park near my flat is the place where I go to think.
- I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.
F. შერეული გამეორება
- learning
- She said she was tired. / She said that she was tired.
- Whose
