Slowingoგრამატიკა
B1 22 / 39

Relative Clauses ქართულად: whose, where, when, why და ნაცვალსახელის გამოტოვება

Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ააგოთ მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები whose, where, when და why-ით, გამოტოვოთ მიმართებითი ნაცვალსახელი, როცა ის დამატებაა, და წინდებული წინადადების ბოლოს დასვათ.

მთავარი იდეა

განმსაზღვრელი მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება (defining relative clause) პატარა წინადადებაა არსებითი სახელის შემდეგ, რომელიც ზუსტად ამბობს, რომელს გულისხმობთ: the woman who lives next door, the café where we met. მის გარეშე მსმენელი იკითხავს: „რომელი ქალი? რომელი კაფე?“

წარმოიდგინეთ ორი წინადადება, რომლებიც ელვაშესაკრავით ერთდება. This is the café. We met there. ელვა იკვრება, განმეორებული სიტყვა there ქრება და მის ადგილს მიმართებითი სიტყვა where იკავებს: This is the café where we met. თითოეული მიმართებითი სიტყვა ერთ რამეს ცვლის: who / which / that – ადამიანს ან საგანს A2-29, whose – კუთვნილებითს (his, her, its, their), where – ადგილს (there, in it), when – დროს (then, on that day), why – მიზეზს.

რადგან მიმართებითმა სიტყვამ ეს ადგილი უკვე დაიკავა, მას მეორედ ვეღარაფერი შეავსებს – the book that I bought it არასწორია. და როცა მიმართებითი სიტყვა დამატებაა, ინგლისური მას ხშირად საერთოდ ტოვებს: the book I bought.

ქართული და ინგლისური

ქართულ „რომელიც“, „ვინც“, „სადაც“, „როცა“-ს ინგლისურში who / which / that, where, when შეესაბამება, და აქ ბევრი რამ ერთნაირია: „სოფელი, სადაც ცხოვრობდნენ“ = where, „დღე, როცა დავიკარგეთ“ = when. ქართულიც არჩევს „სადაც“-სა და „რომელიც“-ს: „მუზეუმი, სადაც ძვლები ვნახეთ“, მაგრამ „მუზეუმი, რომელიც მოვინახულეთ“ – ზუსტად ისე, როგორც where და that. ადამიანის კუთვნილებაზე „ვისი“ = whose.

განსხვავება სამ ადგილასაა. პირველი: ქართული ბრუნვის ნიშანსა და თანდებულს მიმართებით სიტყვას უერთებს – „რომელშიც ვცხოვრობთ“, „ვისზეც გიყვებოდი“. ინგლისურში წინდებული ჩვეულებრივ წინადადების ბოლოს მიდის: the flat we're living in. მეორე: ქართულში „რომელიც“ ვერასოდეს გამოტოვდება, ინგლისურში დამატების როლში ის ხშირად ქრება: the book I'm reading. მესამე: საგნის კუთვნილებას ქართულად „რომლის“ გამოხატავს, ამიტომ ქართველები which-ს ეძებენ – ინგლისურში საგანზეც whose ითქმის.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
მეგობარი, ვისი დაც საავადმყოფოში მუშაობსa friend whose sister works at the hospitalაქ ერთნაირია: „ვისი“ = whose
კომპანია, რომლის პროდუქციაც მთელ მსოფლიოში იყიდებაa company whose products are sold all over the worldსაგანზეც whose, არა which
ბინა, რომელშიც ვცხოვრობთthe flat we're living in„-ში“ ნაცვალსახელს ერთვის; ინგლისურში in ბოლოს
წიგნი, რომელსაც ახლა ვკითხულობthe book I'm readingქართულად „რომელსაც“ აუცილებელია; ინგლისურში შეიძლება გამოტოვდეს
მუზეუმი, სადაც ძვლები ვნახეთ / რომელიც მოვინახულეთthe museum where we saw the bones / that we visitedაქ ერთნაირია: ადგილი → where, დამატება → that
დღე, როცა ვენეციაში დავიკარგეთthe day when we got lost in Veniceაქ ერთნაირია: „როცა“ = when

მოკლედ: „სადაც / როცა / ვისი“ = where / when / whose; „რომლის“ საგანზე = whose; „რომელშიც / ვისზეც“ = წინდებული ბოლოს; „რომელსაც“ (დამატება) ინგლისურში ხშირად ქრება.

ფორმა

მიმართებითი სიტყვები

სიტყვარას ცვლისმაგალითი
who / thatადამიანს (ქვემდებარე ან დამატება)the man who called
which / thatსაგანს (ქვემდებარე ან დამატება)the bus that goes to the airport
whosehis / her / its / their + არსებითი სახელიthe girl whose bike was stolen
wherethere / in it / at it… (ადგილი)the hotel where we stayed
whenthen / on that day… (დრო)the year when we met
whyfor that reason (მიზეზი)the reason why I left
whomადამიანი დამატების როლში (ოფიციალური)the candidate whom we interviewed

წინადადების აგება

ორი წინადადებაერთი წინადადება
That's the man. His dog bit me.That's the man whose dog bit me.
This is the café. We met there.This is the café where we met.
I remember the day. We moved on that day.I remember the day (when) we moved.
She's the person. I spoke to her.She's the person (who / that) I spoke to.

ქვემდებარე თუ დამატება? შეიძლება ნაცვალსახელის გამოტოვება?

ნაცვალსახელის როლიმაგალითიგამოვტოვო?
ქვემდებარეthe man who called youარა
დამატებაthe man (who) you calledკი

ტესტი: თუ მიმართებითი სიტყვის შემდეგ პირდაპირ ახალი ქვემდებარე დგას (who you called), ნაცვალსახელი დამატებაა და შეიძლება გამოტოვდეს.

გამოყენება

1Whose – კუთვნილება

Whose ცვლის his, her, its, their-ს და მას ყოველთვის არსებითი სახელი მოსდევს. ითქმის ადამიანებზე, მაგრამ საგნებზე, კომპანიებსა და ადგილებზეც. ქართულად – „ვისი“ ან „რომლის“.

I've got a friend whose sister works at the new hospital.
მყავს მეგობარი, რომლის დაც ახალ საავადმყოფოში მუშაობს.
whose = „რომლის / ვისი“
We need a babysitter whose English is really good.
ძიძა გვჭირდება, რომელიც ინგლისურს ძალიან კარგად ფლობს.
ქართულად სხვა აგებულებაა; ინგლისურში whose + არსებითი სახელი
Students whose essays are late will lose marks.
სტუდენტებს, ვისი ესეებიც დაგვიანდება, ქულები დააკლდებათ.
marks (UK), points (US)
It's a company whose products are sold all over the world.
ეს ის კომპანიაა, რომლის პროდუქციაც მთელ მსოფლიოში იყიდება.
საგანზეც whose: „რომლის“ → whose

2Where – ადგილები

Where A2-29-ში ისწავლეთ; აქ მთავარი ტესტია. Where გამოიყენეთ, როცა წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია: we stayed ✓, I can work quietly ✓. თუ ზმნას ადგილი დამატებად სჭირდება (visit, see, like), გამოიყენეთ that / which ან არაფერი. Where = „in / at / on which“. ქართულადაც ასეა: „სადაც ვიყავით“, მაგრამ „რომელიც მოვინახულეთ“.

This is the restaurant where we had our first date.
ეს ის რესტორანია, სადაც პირველი პაემანი გვქონდა.
Do you know a shop where I can buy a good umbrella?
ხომ არ იცი მაღაზია, სადაც კარგ ქოლგას ვიყიდი?
The village where my grandparents lived has changed a lot.
სოფელი, სადაც ბებია-ბაბუა ცხოვრობდა, ძალიან შეიცვალა.
I need a room where I can work quietly.
მჭირდება ოთახი, სადაც მშვიდად ვიმუშავებ.

3When – დრო

When დროის აღმნიშვნელი არსებითი სახელის შემდეგ გამოიყენეთ (day, year, time, moment). შეიძლება that-იც, ან სიტყვის გამოტოვება.

Do you remember the day when we got lost in Venice?
გახსოვს ის დღე, როცა ვენეციაში დავიკარგეთ?
Summer is the time when hotels are most expensive.
ზაფხული ის დროა, როცა სასტუმროები ყველაზე ძვირია.
That was the moment I realised my mistake.
სწორედ მაშინ მივხვდი ჩემს შეცდომას.
when გამოტოვებულია

4Why – მიზეზი

The reason-ის შემდეგ – why, that ან არაფერი. ქართული „რის გამოც“, „იმიტომ“ აქ because არ არის.

The reason why I called was to say sorry.
იმიტომ დაგირეკე, რომ ბოდიში მომეხადა.
the reason why = „მიზეზი, რის გამოც“
That's the reason I didn't apply.
სწორედ ამიტომ არ შევიტანე განაცხადი.
why გამოტოვებულია
Nobody knows the reason that the meeting was cancelled.
არავინ იცის, შეხვედრა რატომ გაუქმდა.

5დამატების როლში მყოფი ნაცვალსახელის გამოტოვება

როცა who, which ან that დამოკიდებულ წინადადებაში დამატებაა, შეგიძლიათ გამოტოვოთ. მეტყველებაში ეს ძალიან ხშირია. როცა ქვემდებარეა, უნდა დარჩეს. ქართულად „რომელსაც“ ვერ გამოტოვებთ – ინგლისურში ხშირად ქრება.

The book I'm reading at the moment is brilliant.
წიგნი, რომელსაც ახლა ვკითხულობ, შესანიშნავია.
ქართულად „რომელსაც“ აუცილებელია; ინგლისურში გამოტოვებულია
Is this the phone you wanted?
ეს ის ტელეფონია, რომელიც გინდოდა?
Everyone I met at the conference was really friendly.
ყველა, ვისაც კონფერენციაზე შევხვდი, ძალიან მეგობრული იყო.
The film we saw last night was too long.
ფილმი, რომელიც წუხელ ვნახეთ, ძალიან გრძელი იყო.
The woman who answered the phone was very helpful.
ქალი, რომელმაც ტელეფონს უპასუხა, ძალიან დაგვეხმარა.
ქვემდებარე: who რჩება

6წინდებული ბოლოს

ყოველდღიურ ინგლისურში ზმნის წინდებული (talk to, live in, work for) მიმართებითი წინადადების ბოლოს მიდის, ნაცვალსახელი კი ჩვეულებრივ გამოტოვებულია. ქართულად თანდებული ნაცვალსახელს ერთვის („ვისზეც“, „რომელშიც“) – ინგლისურში ის ბოლოს რჩება და არ იკარგება.

That's the guy I was telling you about.
ეს ის ბიჭია, ვისზეც გიყვებოდი.
„-ზე“ ნაცვალსახელს ერთვის; ინგლისურში about ბოლოს
The flat we're living in is quite small.
ბინა, რომელშიც ვცხოვრობთ, საკმაოდ პატარაა.
flat (UK), apartment (US)
This is the company I used to work for.
ეს ის კომპანიაა, სადაც ადრე ვმუშაობდი.
Is that the song you were listening to?
ეს ის სიმღერაა, რომელსაც უსმენდი?

7Who თუ whom (მოკლედ)

Whom არის who-ს ოფიციალური ფორმა დამატების როლში. ძირითადად ოფიციალურ წერილობით ტექსტში გვხვდება. წინდებულის შემდეგ პირდაპირ სტანდარტული ინგლისური whom-ს იყენებს და არა who-ს (to whom). ყოველდღიურ მეტყველებაში – who, that ან ნაცვალსახელის გარეშე. დაწვრილებით – C1-15.

The person to whom this letter is addressed has moved.
ადამიანი, ვისაც ეს წერილი ეგზავნება, სხვაგან გადავიდა.
ოფიციალური
The person this letter is addressed to has moved.
ადამიანი, ვისაც ეს წერილი ეგზავნება, სხვაგან გადავიდა.
ყოველდღიური
The manager whom I contacted never replied.
მენეჯერს, ვისაც დავუკავშირდი, არ უპასუხია.
ოფიციალური; ყოველდღიურად: the manager I contacted

ხშირი შეცდომები

❌The book that I bought it is boring.
✅The book (that) I bought is boring.
that უკვე ცვლის „it“-ს
❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who ქვემდებარეა: მეორე ქვემდებარე არ სჭირდება
❌The city where I visited last year was beautiful.
✅The city (that) I visited last year was beautiful.
visit-ს დამატება სჭირდება: that / which ან არაფერი
❌That's the girl who her bag was stolen.
✅That's the girl whose bag was stolen.
კუთვნილება = whose
❌The man spoke to me was rude.
✅The man who spoke to me was rude.
ქვემდებარის როლში მყოფი ნაცვალსახელი ვერ გამოტოვდება
❌The hotel where we stayed in was lovely.
✅The hotel where we stayed was lovely. ან The hotel we stayed in was lovely.
where უკვე შეიცავს „in“-ს
❌The person with that I work is kind.
✅The person I work with is kind. ან The person with whom I work is kind.
წინდებულის შემდეგ that ვერ დადგება

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „სასტუმრო, რომლის ყველა ოთახს აივანი ჰქონდა“ → which rooms. საგნის კუთვნილებას ქართულად „რომლის“ გამოხატავს („რომელიც“-ის ფორმა), ამიტომ ქართველები which-ს სვამენ. ინგლისურში საგნის კუთვნილებაზეც whose ითქმის.

❌We stayed at a hotel which rooms all had a balcony.
✅We stayed at a hotel whose rooms all had a balcony. ან We stayed at a hotel where all the rooms had a balcony.
საგანზეც whose

2. „კაცი, ვისგანაც მანქანა ვიყიდე, ბათუმში გადადის“ → წინდებული ქრება. ქართულად თანდებული ნაცვალსახელს ერთვის („ვისგანაც“, „რომელშიც“). როცა ინგლისურში ნაცვალსახელს ტოვებენ, ქართველები წინდებულსაც თან ატანენ. წინდებული წინადადების ბოლოს უნდა დარჩეს.

❌The man I bought my car is moving to Batumi.
✅The man I bought my car from is moving to Batumi.
buy … from: from ბოლოს რჩება

3. „იცი, რის გამოც დატოვა ნიკამ გუნდი?“ → the reason because. ქართული „რის გამოც / იმიტომ“ ინგლისურად because-ად ითარგმნება. The reason-ის შემდეგ ინგლისური why-ს, that-ს ან არაფერს იყენებს.

❌Do you know the reason because Nika left the basketball team?
✅Do you know the reason why Nika left the basketball team? ან Do you know the reason Nika left the basketball team?
the reason why / that / –

4. „სანტექნიკოსმა დარეკა, რომელმაც გასულ წელს ქვაბი შეგვიკეთა“ → დამოკიდებული წინადადება ბოლოს. ქართულად დამოკიდებული წინადადება ხშირად წინადადების ბოლოში გადადის, არსებითი სახელისგან შორს. ინგლისურში განმსაზღვრელი წინადადება ჩვეულებრივ პირდაპირ არსებით სახელს მოსდევს.

⚠️The plumber called who fixed our boiler last year.
✅The plumber who fixed our boiler last year called.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ უჩვეულოდ ჟღერს; who-წინადადება სახელის შემდეგ დასვით

არ აგერიოთ

whose თუ who's – whose = კუთვნილება A2-13; who's = who is ან who has. ერთნაირად ჟღერს.

That's the student whose phone rang in the exam.
ეს ის სტუდენტია, ვისი ტელეფონიც გამოცდაზე აწკრიალდა.
That's the student who's always late.
ეს ის სტუდენტია, რომელიც სულ აგვიანებს.
who's = who is

where თუ which / that ადგილებისთვის – where გამოიყენეთ, როცა წინადადება ადგილის გარეშე სრულია. which / that (ან არაფერი) – როცა ადგილი ქვემდებარე ან დამატებაა. ქართულადაც: „სადაც“ თუ „რომელიც“.

That's the museum where we saw the dinosaur bones.
ეს ის მუზეუმია, სადაც დინოზავრის ძვლები ვნახეთ.
"we saw the bones" სრულია
That's the museum that we visited.
ეს ის მუზეუმია, რომელიც მოვინახულეთ.
visited რა? → მუზეუმი = დამატება

განმსაზღვრელი თუ არაგანმსაზღვრელი – ეს გაკვეთილი იმ წინადადებებს ეხება, რომლებიც ამბობენ, რომელზეა ლაპარაკი (მძიმეების გარეშე). წინადადებები, რომლებიც მხოლოდ დამატებით ინფორმაციას გვაძლევს, მძიმეებით, B2-08-შია.

მართლწერა და გამოთქმა

  • whose და who's ორივე /huːz/-ად ითქმის. h ქართული ჰ-ს ჰგავს და არა ხ-ს; ხმოვანი გრძელია, ბოლოს კი ხმოვანი /z/ (ზ) და არა ს.
  • მიმართებით წინადადებაში that ჩვეულებრივ სუსტია: /ðət/ (the car that I bought). /ð/ – ენის წვერი კბილებს შორის, ხმით.
  • განმსაზღვრელ მიმართებით წინადადებას მძიმეები არ სჭირდება: The man who called you is here. ქართული ჩვევა – მძიმე „რომელიც“-ის წინ – აქ ნუ გადმოიტანთ.
  • მეტყველებაში არსებითი სახელი და მისი მიმართებითი წინადადება ერთ ჯგუფად, პაუზის გარეშე ითქმის: the woman I work with.

ოქროს წესი

მიმართებითი სიტყვა წინადადების ერთ ნაწილს ცვლის – ამიტომ ეს ადგილი არასოდეს შეავსოთ მეორედ. თუ ნაცვალსახელი დამატებაა, შეგიძლიათ გამოტოვოთ: the film (that) we saw. where მხოლოდ მაშინ, როცა წინადადება ადგილის გარეშე სრულია. ქართული „რომელშიც / ვისზეც“ = წინდებული ბოლოს.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

ჩასვით მიმართებითი სიტყვა ან შეაერთეთ წინადადებები.

  1. That's the actor films I love.
  2. Is this the beach you lost your ring?
  3. I'll never forget the day my son was born.
  4. შეაერთეთ whose-ით: I know a woman. Her husband is a chef.
  5. შეაერთეთ: The man was very friendly. I met him at the party.
  6. შეაერთეთ, წინდებული ბოლოს დასვით: This is the flat. We live in it.
  7. გადაწერეთ ყოველდღიური ინგლისურით: the people with whom I work

B. მნიშვნელობა

უპასუხეთ ან აირჩიეთ სწორი პასუხი.

  1. შეიძლება ნაცვალსახელის გამოტოვება? "the bus that goes to the centre" …
  2. შეიძლება ნაცვალსახელის გამოტოვება? "the cake that you made" …
  3. აირჩიეთ: That's the museum … we visited last summer.
  4. აირჩიეთ: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
  5. აირჩიეთ: Here's the colleague … organising the trip.

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. The laptop that I bought it last week has stopped working.
  2. The town where I visited was crowded.
  3. That's the girl who her bag was stolen.
  4. The woman answered the phone was very helpful.
  5. The reason I'm late is the traffic.

D. კონტექსტში

შეავსეთ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვები.

My grandmother's village
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. აღწერეთ თქვენთვის მნიშვნელოვანი ადგილი where-იანი წინადადებით.
  2. დაწერეთ ორი წინადადება ნაცნობ ადამიანებზე: ერთი whose-ით და ერთი მიმართებითი ნაცვალსახელის გარეშე.
პასუხები

A. ფორმა

  1. whose
  2. where
  3. when / that
  4. I know a woman whose husband is a chef.
  5. The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
  6. This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
  7. the people I work with / the people who I work with / the people that I work with

B. მნიშვნელობა

  1. no
  2. yes
  3. that
  4. where
  5. who's

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
  2. The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
  3. That's the girl whose bag was stolen.
  4. The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
  5. ✓ The reason I'm late is the traffic.

D. კონტექსტში

  1. where
  2. when / that
  3. whose
  4. where
  5. who / that / whom

E. თქვენი ჯერი

  1. The park near my flat is the place where I go to think.
  2. I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.

F. შერეული გამეორება

  1. learning
  2. She said she was tired. / She said that she was tired.
  3. Whose
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play