Slowingoدستور زبان
B1 22 / 39

جملهٔ موصولی (Relative Clauses): Whose، Where، When و حذف ضمیر موصولی

Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun

در این صفحه
  1. هدف
  2. ایدهٔ اصلی
  3. فارسی و انگلیسی
  4. ساختار
  5. کاربرد
  6. اشتباهات رایج
  7. دام‌های فارسی‌زبانان
  8. این‌ها را قاطی نکنید
  9. املا و تلفظ
  10. قانون طلایی
  11. تمرین‌ها

هدف

بعد از این درس می‌توانید جملهٔ موصولی تعیین‌کننده (defining relative clause) را با whose، where، when و why بسازید، ضمیر موصولی را وقتی مفعول است حذف کنید، و حرف اضافه را به آخر جملهٔ موصولی ببرید.

ایدهٔ اصلی

جملهٔ موصولی تعیین‌کننده یک جملهٔ کوچک است که بعد از یک اسم می‌آید تا دقیقاً بگوید منظورتان کدام است: the woman who lives next door، the café where we met. بدون آن، شنونده می‌پرسد: «کدام زن؟ کدام کافه؟»

دو جمله را تصور کنید که با یک زیپ به هم وصل می‌شوند. This is the café. We met there. زیپ بسته می‌شود، کلمهٔ تکراری there می‌افتد و کلمهٔ موصولی where جایش را می‌گیرد: This is the café where we met. هر کلمهٔ موصولی جای یک چیز را می‌گیرد: who / which / that جای یک شخص یا چیز A2-29، whose جای یک صفت ملکی (his، her، its، their)، where جای یک عبارت مکانی (there، in it)، when جای یک عبارت زمانی (then، on that day)، و why جای یک دلیل.

چون کلمهٔ موصولی آن جا را گرفته است، هیچ چیز دیگری نمی‌تواند دوباره آن را پر کند — the book that I bought it غلط است. و وقتی کلمهٔ موصولی مفعول است، انگلیسی اغلب آن را کاملاً حذف می‌کند: the book I bought.

فارسی و انگلیسی

فارسی برای همهٔ جمله‌های موصولی فقط یک کلمه دارد: که. معمولاً به اسمِ قبلش هم «ـی» اضافه می‌کند: «کتابی که خریدم»، «جایی که همدیگر را دیدیم»، «روزی که به دنیا آمد». انگلیسی به‌جای «که» کلمه‌های مختلفی دارد و هر کدام جای یک بخش از جمله را می‌گیرد. تفاوت بزرگ‌تر این است: فارسی خیلی وقت‌ها ضمیر را در جملهٔ موصولی نگه می‌دارد («کتابی که خریدمش»، «دختری که کیفش را دزدیدند»، «کسی که با او کار می‌کنم»). انگلیسی این کار را نمی‌کند؛ کلمهٔ موصولی خودش جای آن ضمیر را گرفته است. و یک تفاوت دیگر: «که» در فارسی معمولاً حذف نمی‌شود، اما در انگلیسی ضمیر مفعولی را می‌شود انداخت (the book I bought).

فارسیانگلیسینکته
کتابی که خریدمش خسته‌کننده است.The book (that) I bought is boring.«ـش» تکرار نمی‌شود؛ that را می‌شود حذف کرد
دوستی دارم که خواهرش در بیمارستان جدید کار می‌کند.I've got a friend whose sister works at the new hospital.«که … ـش» ← whose
این رستورانی است که اولین قرارمان را آنجا گذاشتیم.This is the restaurant where we had our first date.«که … آنجا» ← where
روزی که در ونیز گم شدیم یادتان هست؟Do you remember the day when we got lost in Venice?«روزی که» ← when (یا حذف)
آن آپارتمانی که در آن زندگی می‌کنیم کوچک است.The flat we're living in is quite small.حرف اضافه به آخر جمله می‌رود

ساختار

کلمه‌های موصولی

کلمهجای چه چیزی را می‌گیردمثال
who / thatیک شخص (فاعل یا مفعول)the man who called
which / thatیک چیز (فاعل یا مفعول)the bus that goes to the airport
whosehis / her / its / their + اسمthe girl whose bike was stolen
wherethere / in it / at it… (یک مکان)the hotel where we stayed
whenthen / on that day… (یک زمان)the year when we met
whyfor that reasonthe reason why I left
whomشخص در نقش مفعول (رسمی)the candidate whom we interviewed

ساختن جملهٔ موصولی

دو جملهیک جمله
That's the man. His dog bit me.That's the man whose dog bit me.
This is the café. We met there.This is the café where we met.
I remember the day. We moved on that day.I remember the day (when) we moved.
She's the person. I spoke to her.She's the person (who / that) I spoke to.

فاعل یا مفعول؟ می‌شود ضمیر را حذف کرد؟

نقش ضمیرمثالحذف می‌شود؟
فاعلthe man who called youنه
مفعولthe man (who) you calledبله

آزمون: اگر درست بعد از کلمهٔ موصولی یک فاعل تازه بیاید (who you called)، ضمیر مفعول است و می‌شود حذفش کرد.

کاربرد

1Whose — مالکیت

whose جای his، her، its، their را می‌گیرد و همیشه بعدش یک اسم می‌آید. برای آدم‌ها به کار می‌رود، و برای چیزها، شرکت‌ها و مکان‌ها هم. همان «که … ـش» فارسی است.

I've got a friend whose sister works at the new hospital.
دوستی دارم که خواهرش در بیمارستان جدید کار می‌کند.
«که … خواهرش» ← whose sister
We need a babysitter whose English is really good.
پرستار بچه‌ای لازم داریم که انگلیسی‌اش واقعاً خوب باشد.
Students whose essays are late will lose marks.
دانش‌آموزانی که مقاله‌شان را دیر بدهند نمره از دست می‌دهند.
marks (UK)، points (US)
It's a company whose products are sold all over the world.
شرکتی است که محصولاتش در همهٔ دنیا فروخته می‌شود.
whose برای یک چیز

2Where — مکان

where را در A2-29 دیدید؛ اینجا آزمون اصلی را می‌بینید. وقتی where بیاورید که جملهٔ موصولی بدون مکان کامل است: we stayed ✓، I can work quietly ✓. اگر فعل، خودِ مکان را به‌عنوان مفعول لازم دارد (visit، see، like)، به‌جایش that / which یا هیچ کلمه‌ای نیاورید. where یعنی «در / روی / کنارِ آن».

This is the restaurant where we had our first date.
این همان رستورانی است که اولین قرارمان را آنجا گذاشتیم.
«که … آنجا» ← where
Do you know a shop where I can buy a good umbrella?
مغازه‌ای سراغ دارید که بشود از آن یک چتر خوب خرید؟
The village where my grandparents lived has changed a lot.
روستایی که پدربزرگ و مادربزرگم در آن زندگی می‌کردند خیلی تغییر کرده است.
I need a room where I can work quietly.
اتاقی لازم دارم که بتوانم در آن با آرامش کار کنم.

3When — زمان

بعد از اسم زمان (day، year، time، moment) when بیاورید. that هم می‌شود گفت، یا کلمه را کلاً انداخت.

Do you remember the day when we got lost in Venice?
روزی که در ونیز گم شدیم یادتان هست؟
Summer is the time when hotels are most expensive.
تابستان وقتی است که هتل‌ها از همیشه گران‌ترند.
That was the moment I realised my mistake.
همان لحظه بود که فهمیدم اشتباه کرده‌ام.
when حذف شده

4Why — دلیل

بعد از the reason، why یا that بیاورید، یا هیچ کلمه‌ای.

The reason why I called was to say sorry.
دلیلی که زنگ زدم این بود که عذرخواهی کنم.
That's the reason I didn't apply.
به همین دلیل درخواست ندادم.
why حذف شده
Nobody knows the reason that the meeting was cancelled.
هیچ‌کس نمی‌داند جلسه چرا لغو شد.

5حذف ضمیر مفعولی

وقتی who، which یا that مفعول جملهٔ موصولی است، می‌توانید آن را حذف کنید. این در گفتار خیلی رایج است. وقتی فاعل است، باید بماند. فارسی در نوشتار «که» را تقریباً هیچ‌وقت حذف نمی‌کند، پس این ساختار ممکن است اول برایتان عجیب باشد — اما در انگلیسی کاملاً عادی است.

The book I'm reading at the moment is brilliant.
کتابی که الان دارم می‌خوانم فوق‌العاده است.
ضمیر مفعولی حذف شده
Is this the phone you wanted?
این همان گوشی‌ای است که می‌خواستید؟
Everyone I met at the conference was really friendly.
همهٔ کسانی که در همایش دیدم خیلی خوش‌برخورد بودند.
The film we saw last night was too long.
فیلمی که دیشب دیدیم خیلی طولانی بود.
The woman who answered the phone was very helpful.
خانمی که تلفن را جواب داد خیلی کمک کرد.
فاعل: who باید بماند

6حرف اضافه در آخر

در انگلیسی روزمره، حرف اضافه‌ای که مال فعل است (talk to، live in، work for) به آخر جملهٔ موصولی می‌رود و ضمیر معمولاً حذف می‌شود. فارسی حرف اضافه را با ضمیر نگه می‌دارد («کسی که درباره‌اش حرف می‌زدم»)؛ انگلیسی فقط حرف اضافه را آخر جمله می‌گذارد.

That's the guy I was telling you about.
این همان کسی است که درباره‌اش با شما حرف می‌زدم.
«درباره‌اش» ← about در آخر
The flat we're living in is quite small.
آپارتمانی که در آن زندگی می‌کنیم نسبتاً کوچک است.
flat (UK)، apartment (US)
This is the company I used to work for.
این همان شرکتی است که قبلاً برایش کار می‌کردم.
Is that the song you were listening to?
این همان آهنگی است که داشتید گوش می‌دادید؟

7Who و whom (خلاصه)

whom شکل مفعولی و رسمیِ who است. بیشتر در نوشتهٔ رسمی می‌آید. درست بعد از حرف اضافه، انگلیسی استاندارد whom می‌گوید، نه who (to whom). در گفتار روزمره از who، that یا هیچ ضمیری استفاده کنید. بیشتر در C1-15.

The person to whom this letter is addressed has moved.
کسی که این نامه خطاب به اوست، از اینجا رفته است.
رسمی
The person this letter is addressed to has moved.
کسی که این نامه برای اوست، از اینجا رفته است.
روزمره
The manager whom I contacted never replied.
مدیری که با او تماس گرفتم هیچ‌وقت جواب نداد.
رسمی؛ روزمره: the manager I contacted

اشتباهات رایج

❌The book that I bought it is boring.
✅The book (that) I bought is boring.
that خودش جای «it» را گرفته است
❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who فاعل است: فاعل دوم لازم نیست
❌The city where I visited last year was beautiful.
✅The city (that) I visited last year was beautiful.
visit مفعول لازم دارد: that / which یا هیچ کلمه‌ای
❌That's the girl who her bag was stolen.
✅That's the girl whose bag was stolen.
مالکیت = whose
❌The man spoke to me was rude.
✅The man who spoke to me was rude.
ضمیر فاعلی حذف نمی‌شود
❌The hotel where we stayed in was lovely.
✅The hotel where we stayed was lovely. یا The hotel we stayed in was lovely.
where خودش «in» را دارد
❌The person with that I work is kind.
✅The person I work with is kind. یا The person with whom I work is kind.
that بعد از حرف اضافه نمی‌آید

دام‌های فارسی‌زبانان

1. ضمیر تکراری با حرف اضافه. فارسی ضمیر را بعد از حرف اضافه نگه می‌دارد: «دوستی که با او به سفر رفتم»، «خانه‌ای که در آن بزرگ شدم». خیلی‌ها همین را به انگلیسی می‌برند. اما کلمهٔ موصولی (یا ضمیرِ حذف‌شده) جای him / it را گرفته است؛ فقط حرف اضافه در آخر می‌ماند.

❌The friend that I travelled with him is from Mashhad.
✅The friend I travelled with is from Mashhad.
❌This is the house which I grew up in it.
✅This is the house I grew up in.
یا: the house where I grew up

2. «که … ـش» ← that his / who her. فارسی مالکیت را با «که» و ضمیر ملکی می‌گوید: «همسایه‌ای داریم که دزدگیر ماشینش هر شب صدا می‌دهد». در انگلیسی «که + ـش» با هم می‌شود whose.

❌We have a neighbour that his car alarm goes off every night.
✅We have a neighbour whose car alarm goes off every night.

3. «جایی که» ← where برای هر مکانی. چون فارسی برای مکان همیشه «جایی که / شهری که» می‌گوید، خیلی‌ها بعد از هر اسم مکان where می‌گذارند. اما اگر فعل خودِ مکان را مفعول می‌گیرد (love، visit، see)، where غلط است.

❌Isfahan is a city where I really love.
✅Isfahan is a city I really love.
یا: a city that I really love

4. حرف اضافه + that / who. فارسی می‌گوید «کسی که با او حرف زدم». بعضی‌ها حرف اضافه را جلوی کلمهٔ موصولی می‌آورند و who یا that می‌گذارند. درست بعد از حرف اضافه، برای آدم‌ها whom (رسمی) و برای چیزها which می‌آید — نه that، و در انگلیسی استاندارد نه who. در گفتار روزمره حرف اضافه را به آخر ببرید.

⚠️The doctor to who I spoke was very kind.
✅The doctor I spoke to was very kind.
درست بعد از حرف اضافه، انگلیسی استاندارد whom می‌خواهد (The doctor to whom I spoke…، رسمی)؛ to who غیراستاندارد است. در گفتار روزمره، حرف اضافه را به آخر ببرید.

این‌ها را قاطی نکنید

whose و who's — whose = مالکیت A2-13؛ who's = who is یا who has. تلفظشان یکی است.

That's the student whose phone rang in the exam.
این همان دانش‌آموزی است که سر امتحان گوشی‌اش زنگ خورد.
مالکیت
That's the student who's always late.
این همان دانش‌آموزی است که همیشه دیر می‌آید.
who's = who is

where و which / that برای مکان — وقتی جملهٔ موصولی بدون مکان کامل است، where بیاورید. وقتی مکان فاعل یا مفعولِ جملهٔ موصولی است، which / that (یا هیچ کلمه‌ای). در فارسی هر دو «… که» است.

That's the museum where we saw the dinosaur bones.
این همان موزه‌ای است که استخوان‌های دایناسور را آنجا دیدیم.
"we saw the bones" کامل است
That's the museum that we visited.
این همان موزه‌ای است که از آن بازدید کردیم.
visited چه چیزی را؟ ← موزه = مفعول

تعیین‌کننده و غیرتعیین‌کننده — این درس جمله‌هایی را پوشش می‌دهد که مشخص می‌کنند کدام یکی (بدون ویرگول). جمله‌هایی که فقط اطلاعات اضافه می‌دهند، با ویرگول، در B2-08 هستند.

املا و تلفظ

  • whose و who's هر دو /huːz/ تلفظ می‌شوند: مصوت کشیده است و لب‌ها گرد می‌شوند؛ صدای آخر /z/ است، نه /s/.
  • that در جملهٔ موصولی معمولاً ضعیف است: /ðət/ (the car that I bought). /ð/ نه «د» است و نه «ز»: نوک زبان آرام بین دندان‌ها می‌آید و صدا لرزش دارد.
  • where /weə/ (UK)، /wer/ (US) با /w/ شروع می‌شود: لب‌ها گرد، بدون تماس دندان با لب (نه «وِر» با «و» فارسی).
  • دور جملهٔ موصولی تعیین‌کننده ویرگول نگذارید: The man who called you is here.
  • در گفتار، اسم و جملهٔ موصولی‌اش یک واحدند و بینشان مکث نمی‌آید: the woman I work with.

قانون طلایی

کلمهٔ موصولی جای یک بخش از جمله را می‌گیرد — پس هرگز آن جا را دوباره پر نکنید (نه «ـش»، نه «با او»). اگر ضمیر مفعول است، می‌توانید حذفش کنید: the film (that) we saw. where را فقط وقتی بیاورید که جمله بدون مکان کامل است.

تمرین‌ها

A. ساختار

کلمهٔ موصولی مناسب را بنویسید یا جمله‌ها را به هم وصل کنید.

  1. That's the actor films I love.
  2. Is this the beach you lost your ring?
  3. I'll never forget the day my son was born.
  4. با whose وصل کنید: I know a woman. Her husband is a chef.
  5. وصل کنید: The man was very friendly. I met him at the party.
  6. وصل کنید و حرف اضافه را به آخر ببرید: This is the flat. We live in it.
  7. به انگلیسی روزمره بازنویسی کنید: the people with whom I work

B. معنا

به سؤال‌ها جواب بدهید.

  1. می‌شود ضمیر را حذف کرد؟ "the bus that goes to the centre" …
  2. می‌شود ضمیر را حذف کرد؟ "the cake that you made" …
  3. گزینهٔ درست را انتخاب کنید: That's the museum … we visited last summer.
  4. گزینهٔ درست را انتخاب کنید: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
  5. گزینهٔ درست را انتخاب کنید: Here's the colleague … organising the trip.

C. اشتباه را پیدا کنید

اشتباه را درست کنید. اگر جمله درست است، correct بنویسید.

  1. The laptop that I bought it last week has stopped working.
  2. The town where I visited was crowded.
  3. That's the girl who her bag was stolen.
  4. The woman answered the phone was very helpful.
  5. The reason I'm late is the traffic.

D. در متن

متن را بخوانید و هر جا را با کلمهٔ موصولی مناسب کامل کنید. اگر هیچ کلمه‌ای لازم نیست، (no word) بنویسید.

My grandmother's village
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.

E. نوبت شماست

به انگلیسی بنویسید.

  1. جایی را که برایتان مهم است با یک جملهٔ where توصیف کنید.
  2. دو جمله دربارهٔ آدم‌هایی که می‌شناسید بنویسید: یکی با whose و یکی بدون ضمیر موصولی.

F. مرور ترکیبی

درس‌های قبلی را مرور کنید.

  1. B1-19 Gerund در انگلیسی: فعل -ing به‌جای اسم، در فاعل و بعد از حرف اضافه
    I'm interested in (learn) Spanish.
  2. B1-12 نقل قول غیرمستقیم (Reported Speech): She said she was tired
    "I'm tired," she said. نقل کنید.
  3. A2-13 Mine، Yours و Whose: ضمیر ملکی در انگلیسی («مالِ من») به زبان ساده
    ___ is this coat? Is it yours? …
پاسخنامه

A. ساختار

  1. whose
  2. where
  3. when / that
  4. I know a woman whose husband is a chef.
  5. The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
  6. This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
  7. the people I work with / the people who I work with / the people that I work with

B. معنا

  1. no
  2. yes
  3. that
  4. where
  5. who's

C. اشتباه را پیدا کنید

  1. The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
  2. The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
  3. That's the girl whose bag was stolen.
  4. The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
  5. ✓ The reason I'm late is the traffic.

D. در متن

  1. where
  2. when / that
  3. whose
  4. where
  5. who / that / whom

E. نوبت شماست

  1. The park near my flat is the place where I go to think.
  2. I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.

F. مرور ترکیبی

  1. learning
  2. She said she was tired. / She said that she was tired.
  3. Whose
اپلیکیشن اندرویدیادگیری در حال حرکت Google Play