Tilvísunarsetningar á ensku fyrir lengra komna: to whom, whereby, in which case, whatever
Advanced Relative Clauses
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað formlegar myndir tilvísunarsetninga – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – og nafnorðstilvísunarsetningar eins og what, whatever og whoever, og tengt tilvísunarsetningar við nafnhátt og magnorð.
Aðalatriðið
Tilvísunarsetning (relative clause) er krókur: hún hengir viðbótarupplýsingar á nafnorð. Í daglegri ensku hangir forsetningin aftast á króknum: the person I spoke to. Í formlegri ensku færist forsetningin fram og heldur í tilvísunarorðið: the person to whom I spoke. Merkingin er sú sama, aðeins málsniðið breytist.
Sum formleg tilvísunarorð krækjast í heila hugsun, ekki bara eitt nafnorð: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Hér vísar which aftur til allra aðstæðnanna – þess að lestin gæti verið felld niður.
Önnur tilvísunarorð bera nafnorðið sitt í sér. What merkir the thing that; whoever merkir any person who. Í þessum nafnorðstilvísunarsetningum virkar öll aukasetningin eins og nafnorð: What she said surprised me.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenska tilvísunarorðið „sem“ beygist ekki, og forsetningin stendur aftast: „manneskjan sem ég talaði við“, „rannsóknirnar sem kenningin byggist á“. Þetta er nákvæmlega daglega enska mynstrið: the person I spoke to. Það sem er nýtt er formlega mynstrið. Á íslensku getur forsetning aldrei staðið á undan „sem“, en í formlegri ensku færist forsetningin fram: to whom, on which, with whom. Og á eftir forsetningu kemur whom eða which – aldrei that.
Í öðru lagi nær „sem“ yfir who, which og that. Á ensku skiptir máli hvort setningin er afmarkandi eða ekki: á eftir kommu, þegar setningin bætir aðeins við upplýsingum eða vísar til heillar hugsunar, kemur who / which, aldrei that. Í þriðja lagi er „það sem“ what og „allt sem“ er everything (that) – hér er íslenskan þér hjálpleg. Loks eru nokkur föst orðasambönd: „að hve miklu leyti“ er the extent to which, „og í því tilviki“ er in which case, „og þá“ er at which point eða by which time, og „hver sem“, „hvað sem“, „hvert sem“ eru eitt orð á ensku: whoever, whatever, wherever.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Manneskjan sem þetta bréf er stílað á vinnur ekki lengur hér. | The person to whom this letter is addressed no longer works here. | formlega enskan færir forsetninguna fram; með „sem“ getur íslenskan það ekki |
| Þetta eru rannsóknirnar sem öll kenningin byggist á. | This is the research on which the whole theory is based. | á eftir forsetningu: which, ekki that |
| Rannsóknin mælir að hve miklu leyti svefn hefur áhrif á minnið. | The study measures the extent to which sleep affects memory. | fast orðasamband: the extent to which |
| Fluginu gæti seinkað, og í því tilviki missum við af tengifluginu. | The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection. | in which case tengir allt í eina setningu |
| Hann byrjaði að öskra, og þá báðu öryggisverðirnir hann að fara. | He started shouting, at which point security asked him to leave. | „og þá“ → at which point |
| Það sem kom mér mest á óvart var hvað hún hélt mikilli ró. | What surprised me most was how calm she stayed. | „það sem“ → what |
| Hún sagði brandara, sem fékk alla til að hlæja. | She told a joke, which made everyone laugh. | „sem“ um heila hugsun → which, hvorki what né that |
| Hver sem hannaði þetta smáforrit á skilið verðlaun. | Whoever designed this app deserves an award. | whoever er eitt orð |
| Hún á þrjá bræður sem allir búa erlendis. | She has three brothers, all of whom live abroad. | magnorð + of whom |
Í stuttu máli: íslenska „sem … við / á“ er daglega enska mynstrið; formlega mynstrið er to whom / on which / with whom; „það sem“ er what, en „sem“ um heila hugsun á eftir kommu er which – og á eftir kommu eða forsetningu aldrei that.
Form
Forsetning + whom / which
| Óformlegt (forsetning aftast) | Formlegt (forsetning fremst) |
|---|---|
| the person (who) I spoke to | the person to whom I spoke |
| the company (that) she works for | the company for which she works |
| the colleagues (who) he relies on | the colleagues on whom he relies |
| the way (that) the system works | the way in which the system works |
Á eftir forsetningu notarðu whom (fólk) eða which (hlutir), eða whose + nafnorð (the writer to whose work I referred). That er aldrei mögulegt hér, og who á eftir forsetningu er forðast í vönduðu máli.
Tilvísunarorð sem krækjast í aðferð, tíma eða heilar aðstæður
| Tilvísunarorð | Merking | Vísar til |
|---|---|---|
| whereby | með því móti að / samkvæmt því | kerfis, aðferðar eða samkomulags |
| in which case | og ef það gerist | allrar setningarinnar á undan |
| by which time | og þá var / verður þegar | tíma eða atburðar |
| at which point | og á því augnabliki | augnabliks eða atburðar |
Nafnorðstilvísunarsetningar (nafnorðið er innifalið)
| Tilvísunarorð | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| what | það sem | What I need is sleep. |
| whatever | hvað sem / hvaða … sem | Take whatever you want. |
| whoever | hver sem / sá sem | Whoever finishes first wins. |
| whichever | hvaða … sem (úr afmörkuðum hópi) | Choose whichever room you like. |
| wherever / whenever | hvar sem / hvenær sem | Sit wherever you like. |
Tilvísunarsetningar með nafnhætti og magnorði (upprifjun)
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| nafnorð + to + nafnháttur | the person to contact |
| nafnorð + forsetning + which/whom + to + nafnháttur (formlegt) | a place in which to live |
| magnorð + of + whom / which | all of which, neither of whom |
Notkun
1Forsetning + whom / which
Í formlegum texta seturðu forsetninguna á undan whom eða which. Sum orðasambönd nota nær alltaf þetta mynstur: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Orðasagnir (phrasal verbs) geta það ekki: smáorðið þeirra helst hjá sögninni (the problem I came across). Báðar raðirnar eru réttar; veldu eftir málsniði (C2-02). Með „sem“ stendur forsetningin aftast á íslensku („sem … á“), svo formlega röðin krefst æfingar.
2Whereby
Whereby merkir by which eða through which („með því móti að“, „samkvæmt því“). Það leiðir inn hvernig kerfi, áætlun, samkomulag eða ferli virkar. Orðið er formlegt og algengt í viðskipta- og fræðitextum. Á íslensku segjum við oft „þar sem“ eða „um að“.
3In which case, by which time, at which point
Þessi orðasambönd vísa aftur til allra aðstæðnanna og bæta við því sem leiðir af þeim. Á undan þeim er komma. In which case = ef það gerist („og í því tilviki“); by which time = og þá var / verður (oft með Past Perfect (þáliðin tíð)); at which point = og einmitt þá. Á íslensku byrjar hér oft ný setning eða „og þá“; á ensku er þetta allt ein setning.
4Nafnorðstilvísunarsetningar: what og -ever orðin
Nafnorðstilvísunarsetning ber nafnorðið sitt í sér, svo öll aukasetningin getur verið frumlag eða andlag. What = the thing(s) that („það sem“; B2-20). Myndirnar með -ever bæta við merkingunni „hver/hvað sem er“. Whichever er notað um afmarkað val. Fremst í setningu geta whatever, whoever og wherever líka merkt no matter what / who / where („hvað sem gerist“; B2-23). Á íslensku eru þetta tvö orð („hver sem“), á ensku eitt.
5Tilvísunarsetningar með nafnhætti (upprifjun)
Tilvísunarsetning getur styst í to + nafnhátt, sérstaklega á eftir nafnorðum sem tjá tilgang og á eftir first, last, only og efsta stigi (B2-09). Í formlegum stíl getur forsetning + which / whom staðið á undan nafnhættinum. Who og that koma aldrei á undan nafnhætti.
6Magnorð + of whom / of which (upprifjun)
Notaðu magnorð (all, some, most, many, neither, none, both, half) eða töluorð + of whom (fólk) eða of which (hlutir) til að tala um hluta hóps. Þessar setningar eru ekki afmarkandi, svo á undan þeim er komma (B2-08). Íslenska „sem allir“, „og flestar þeirra“ er hér góð vísbending – en á ensku verður „þeirra“ að of whom / of which.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „sem … með / án“ um fólk → with which, without which. Á íslensku er „sem“ eins um fólk og hluti. Þegar þú reynir formlegu ensku röðina, með forsetninguna fremst, gengur who illa og that er útilokað – svo margir grípa til which. En which er aðeins um hluti og hugmyndir. Um fólk kemur whom á eftir forsetningunni.
2. „staður þar sem hægt er að gista“ → a place where to stay. Á íslensku segjum við „við vitum ekki hvar við eigum að gista“, og á ensku er where to stay rétt á eftir sögnum eins og know, decide og ask. En á eftir nafnorði getur where + nafnháttur ekki staðið. Þar notarðu to + nafnhátt (a place to stay), formlega forsetningu + which (a place in which to stay) eða heila setningu (a place where they can stay).
3. „Það sem…“ → That which. „Það sem“ verður orð fyrir orð that which. Það er málfræðilega til, en hljómar mjög hátíðlegt, nánast eins og úr gamalli bók. Í venjulegri ensku – líka formlegri – er what eðlilega leiðin.
Ekki rugla saman
what og which (um heila hugsun) – What ber nafnorðið í sér (= það sem). Which á eftir kommu segir eitthvað um alla setninguna á undan (B2-08). Á íslensku er fyrra „það sem“, seinna bara „sem“.
whereby og where – Where er um stað (raunverulegan eða óhlutbundinn); whereby er um aðferð eða fyrirkomulag. Íslenska „þar sem“ getur verið hvort tveggja.
whoever og who – Who þarf nafnorð á undan sér (the person who…). Whoever ber nafnorðið í sér. Á íslensku: „sá sem“ og „hver sem“.
Stafsetning og framburður
- Whom /huːm/ hljómar eins og who + m. h-ið fremst er létt fráblástur, eins og íslenskt h; w er ekki borið fram.
- Whereby er eitt orð með áherslu á seinna atkvæði: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US) – wair-BY. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað.
- Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever eru hvert um sig eitt orð; áherslan er á -ev-: what-EV-er. (Hástafirnir sýna hér aðeins áherslu.) Íslenska „hver sem“ er tvö orð, enska whoever eitt.
- What ever í tveimur orðum er áherslumikil spurning (What ever happened to him?), ekki nafnorðstilvísunarsetning – sjá C1-06.
- Á undan in which case, by which time og at which point er stutt þögn, sem kommann sýnir.
- Í most of which, neither of whom er áherslan á magnorðinu: MOST of which. of er veikt: /əv/, með v-hljóði.
- Á ensku er komma aðeins á undan tilvísunarsetningu sem afmarkar ekki (all of whom, which made…), ekki á undan afmarkandi setningu: the person to whom I spoke.
Gullna reglan
Í formlegri ensku geturðu fært forsetninguna fram; á eftir henni kemur whom eða which – aldrei that. Notaðu what og -ever orðin þegar tilvísunarsetningin sjálf er nafnorð. Notaðu in which case, by which time og at which point til að krækja nýrri setningu í heilar aðstæður. Og mundu: íslenska „sem“ er ekki alltaf that – á eftir forsetningu er það which (hlutir) eða whom (fólk), og „það sem“ er what.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu með formgerðinni sem gefin er. Merkingin á að haldast.
-
Skrifaðu formlega, með forsetninguna á undan tilvísunarorðinu: The woman I sent the email to is my manager.
-
Sameinaðu í eina setningu með "whereby": The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
-
Sameinaðu í eina setningu með "in which case": The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
-
Sameinaðu í eina setningu með "by which time": We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
-
Sameinaðu í eina setningu með "of whom": I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
-
Byrjaðu á "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
-
Skrifaðu formlega, með forsetningu + "whom" + to + nafnhátt: She felt she had nobody to share her worries with.
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu betri setninguna.
-
Formlegt meðmælabréf. Hvor setningin hæfir málsniðinu betur?register: preposition + whom is the formal pattern
-
Skilaboð til vinar. Hvor er eðlilegri?register: the formal pattern sounds stiff in chat
-
Formlegar reglur lýsa leiðbeinendakerfi. Hvort orðalagið er nákvæmara?whereby = by which: a method or arrangement; where is about a place
-
Frétt lýsir því sem gerðist á fundi. Hvor setningin passar?it really happened at that moment; in which case = if that happens
-
Gestgjafi sýnir gesti þrjú laus herbergi. Hvor setningin passar best?whichever = any one from a limited set
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
-
Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
-
The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
-
Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
-
The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. Í samhengi
Lestu tölvupóstinn og umorðaðu númeruðu hlutana í formlegri og samfelldari stíl.
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
-
Sameinaðu (18) í eina setningu með tilvísunarsetningu sem afmarkar ekki.
-
Sameinaðu fyrstu tvær setningarnar í (19) með "all of whom".
-
Sameinaðu (20) í eina setningu með "whereby".
-
Sameinaðu (21) með "at which point".
-
Sameinaðu (22) með "in which case".
-
Umorðaðu (23) með nafnorðstilvísunarsetningu og orði sem endar á -ever.
-
Umorðaðu (24) formlega með "to whom".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu formlegt þakkarbréf til kennara eða leiðbeinanda (2–3 setningar). Notaðu forsetningu + whom einu sinni og the extent to which eða the way in which einu sinni.
-
Lýstu í 2–3 setningum áætlun sem gæti farið út um þúfur. Notaðu in which case einu sinni og by which time eða at which point einu sinni.
-
Lýstu í 2–3 setningum hópi fólks eða hluta sem þú þekkir. Notaðu magnorð + of whom / of which einu sinni og eitt -ever orð (whoever, whatever eða whichever).
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku Sameinaðu með tilvísunarsetningu sem afmarkar ekki: My sister is a chef. She lives in Rome.
-
B2-20 Nafnliðarsetningar á ensku: that, whether og what í stað nafnorðs Byrjaðu á "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
-
C1-13 Discourse markers á ensku: given that, namely, admittedly, albeit – orsök, dæmi, viðurkenning og samantekt Notaðu "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
Svör
A. Form
- The woman to whom I sent the email is my manager.
- The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
- The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
- We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
- I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
- Whoever designed this app deserves an award.
- She felt she had nobody with whom to share her worries.
B. Merking
- She is someone on whom I have always been able to rely.
- Is that the guy you were telling me about?
- We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
- The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
- You can take whichever room you prefer tonight.
C. Finndu villuna
- We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
- Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
- The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
- Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
- ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. Í samhengi
- Thank you for your application, which we received on 3 May.
- The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
- We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
- Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
- Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
- You may bring whatever materials you find useful.
- The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.
E. Spreyttu þig
- I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
- We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
- Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.
F. Blönduð upprifjun
- My sister, who lives in Rome, is a chef.
- What surprised me was her calm reaction.
- The project was a success, albeit an expensive one.
