Myself, yourself და each other: „თავი“ და „ერთმანეთი“ ინგლისურად
Myself, Yourself and Each Other
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ გამოიყენოთ myself, yourself, himself…, როცა ქვემდებარე და დამატება ერთი და იგივე ადამიანია, თქვათ by myself ან on my own („მარტო / უდახმაროდ“), არ გამოიყენოთ უკუქცევითი ნაცვალსახელი იმ ზმნებთან, რომლებსაც ის არ სჭირდება, და აირჩიოთ themselves-სა და each other-ს შორის.
მთავარი იდეა
ჩვეულებრივ მოქმედება ერთი ადამიანიდან მეორეზე გადადის: I cut the bread. She called him. მაგრამ ხანდახან მოქმედება უკან, იმავე ადამიანთან ბრუნდება: I cut myself. ვინც მოქმედებს და ვისაც მოქმედება ეხება, ერთი და იგივე ადამიანია.
წარმოიდგინეთ სარკე. უკუქცევითი ნაცვალსახელი – myself, herself, themselves – ქვემდებარის ანარეკლია. მოქმედება ქვემდებარიდან გამოდის, სარკეს ეჯახება და პირდაპირ უკან ბრუნდება.
ახლა წარმოიდგინეთ ორი ადამიანი, თითოეული თავისი სარკის წინ. They looked at themselves – თითოეულმა საკუთარ ანარეკლს შეხედა. სარკეები აიღეთ და ორი ადამიანი ერთმანეთის პირისპირ დადგება: They looked at each other – მოქმედება ერთიდან მეორეზე გადადის და უკან. ერთი და იგივე ადამიანები, სულ სხვა სურათი.
ქართული და ინგლისური
ქართულში უკუქცევითობას ორი გზით გამოვხატავთ: სიტყვით თავი („სარკეში საკუთარ თავს შეხედა“, „თავი გაგაცნოთ“) ან თავად ზმნის ფორმით, „თავის“ გარეშე („ხელი გავიჭერი“, „დაიწვები“, „არ დაშავებულა“, „გაერთეთ?“). ინგლისურში კი, როცა მოქმედება იმავე ადამიანს ეხება, -self / -selves ცალკე სიტყვად უნდა ითქვას: I cut myself, You'll burn yourself, Did you enjoy yourselves?
და პირიქით: ზოგ ქართულ გამოთქმაში „თავი“ გვაქვს, ინგლისურში კი უკუქცევითი ნაცვალსახელი არ ითქმის – პირველ რიგში feel: „თავს კარგად ვგრძნობ“ = I feel good, არა I feel myself good. კიდევ ერთი განსხვავება: ქართული „თავი“ ყველა პირსა და რიცხვში ერთია („თავი გავაცანი“, „თავი გავაცანით“, „თავი გააცნეს“), ინგლისურში კი ფორმა იცვლება: myself, ourselves, themselves. კარგი ამბავი: „ერთმანეთი“ ზუსტად each other-ია.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ხელი გავიჭერი. | I cut myself. | ქართულად ზმნის ფორმა; ინგლისურში myself აუცილებელია |
| სარკეში საკუთარ თავს შეხედა. | She looked at herself in the mirror. | „თავი“ → herself |
| ნება მომეცით, თავი გაგაცნოთ. | Let me introduce myself. | აქ ერთნაირია: „თავი“ = myself |
| ჯგუფს თავი გააცნეს. | They introduced themselves to the group. | „თავი“ ყველა პირთან ერთია; ინგლისურში -selves |
| თავს კარგად ვერ ვგრძნობ. | I don't feel well. | ქართულად „თავს“; ინგლისურში feel მარტო |
| წვეულებაზე კარგად გაერთეთ? | Did you enjoy yourselves at the party? | ქართულად „თავის“ გარეშე; enjoy-ს დამატება სჭირდება |
| შაბათ-კვირას დასვენება მინდა. | I want to relax this weekend. | აქ ერთნაირია: უკუქცევითის გარეშე |
| მარტო ვცხოვრობ. | I live by myself. / I live on my own. | „მარტო“ → by myself / on my own |
| ბენს და ლუსის ერთმანეთი უყვართ. | Ben and Lucy love each other. | აქ ერთნაირია: „ერთმანეთი“ = each other |
მოკლედ: მოქმედება იმავე ადამიანს ეხება → -self / -selves (ქართულად „თავი“ ან უბრალოდ ზმნა); feel, relax, meet – უკუქცევითის გარეშე; „ერთმანეთი“ = each other.
ფორმა
უკუქცევითი ნაცვალსახელები
| ქვემდებარე | უკუქცევითი ნაცვალსახელი |
|---|---|
| I | myself |
| you (ერთი ადამიანი) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (ერთზე მეტი) | yourselves |
| they | themselves |
მხოლობითი: -self. მრავლობითი: -selves. დაიმახსოვრეთ himself და themselves (him, them-ისგან) – არა hisself ან theirselves.
სქემები
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| ზმნა + უკუქცევითი | I hurt myself. |
| ზმნა + უკუქცევითი + არსებითი სახელი | We're teaching ourselves photography. |
| წინდებული + უკუქცევითი (იგივე ადამიანი) | He talks to himself. |
| by + უკუქცევითი = მარტო / უდახმაროდ | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = იგივე მნიშვნელობა | I live on my own. |
| each other / one another (ორმხრივი მოქმედება) | They help each other. |
გამოყენება
1ქვემდებარე და დამატება ერთი ადამიანია
უკუქცევითი ნაცვალსახელი გამოიყენეთ, როცა ვინც მოქმედებს, მოქმედება იმავეს ეხება. ეს მუშაობს ზმნების შემდეგ და ისეთი წინდებულების შემდეგ, როგორიცაა to, at, with, for. (ადგილის წინდებულების შემდეგ ჩვეულებრივ დამატების ნაცვალსახელს ვიყენებთ: She put the bag next to her.)
2ხშირი ზმნები უკუქცევითით
ზოგი ყოველდღიური გამოთქმა უკუქცევით ნაცვალსახელს იყენებს: enjoy yourself (კარგად გაერთე), help yourself (თავად აიღე / მიირთვი), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself. ქართულად ზოგს „თავი“ აქვს, ზოგს – არა.
3By myself / on my own = მარტო ან უდახმაროდ
By + უკუქცევითი ნიშნავს „მარტო“ ან „არავის დახმარების გარეშე“. On + my, your, his, her, our, their + own ზუსტად იგივეს ნიშნავს. შეამჩნიეთ: by myself, მაგრამ on my own (არა on myself ან by my own).
4ზმნები, რომლებიც ინგლისურში უკუქცევითი არ არის
სხეულისა და გრძნობების ბევრი ზმნა ინგლისურში უკუქცევით ნაცვალსახელს არ იღებს: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave და dress-იც ჩვეულებრივ მის გარეშე გამოიყენება; ამ სამ ზმნას უკუქცევითი ძირითადად მაშინ ემატება, როცა გვინდა ვაჩვენოთ, რომ მოქმედება რთული ან უჩვეულოა.
5Each other / one another თუ themselves
Each other (და one another, ცოტა უფრო ოფიციალური) ორმხრივ მოქმედებას აღწერს: A აკეთებს B-სთვის და B – A-სთვის. Themselves / ourselves ნიშნავს, რომ თითოეული საკუთარ თავს უკეთებს. ქართულადაც ასეა: „ერთმანეთი“ და „თავი“ განსხვავდება.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „თავს ვგრძნობ“ → feel myself. ქართულად „თავს“ აუცილებელია: „თბილისში თავს უკვე შინაურულად გრძნობ?“ ინგლისურში feel + ზედსართავი პირდაპირ მუშაობს, უკუქცევითის გარეშე.
2. „კარგად გაერთეთ!“ → enjoy დამატების გარეშე. ქართულად „გაერთო“ თავისით სრულია. ინგლისურ enjoy-ს დამატება სჭირდება: ან უკუქცევითი (enjoy yourself), ან ის, რაც მოგეწონათ (enjoy the concert).
3. „თავი“ ყველა პირთან → -self მრავლობითშიც. ქართული „თავი“ არ იცვლება: „ჩვენ თავს დიდი ქვაბი წვნიანი მოვუხარშეთ“. ინგლისურში მრავლობითი ქვემდებარე -selves-ს ითხოვს: ourselves, yourselves, themselves.
4. „გაიპარსა“, „დაიბანა“ → shave himself. ქართული ზმნის ფორმა უკვე გვეუბნება, რომ მოქმედება საკუთარ თავს ეხება, და ამას ინგლისურშიც უკუქცევითით „ვთარგმნით“. Shave, wash, dress ჩვეულებრივ უკუქცევითის გარეშე ითქმის.
არ აგერიოთ
themselves თუ each other – სურათი სხვაა: სარკე (თითოეული – საკუთარ თავს) და ორი ადამიანი ერთმანეთის პირისპირ (თითოეული – მეორეს).
him თუ himself – ნაცვალსახელის არჩევანი ცვლის, ვის ეხება მოქმედება.
უკუქცევითი (დამატება) თუ myself გასაძლიერებლად – ამ გაკვეთილში უკუქცევითი ზმნის დამატებაა. Myself შეიძლება აზრსაც აძლიერებდეს (I made this cake myself – „ეს ნამცხვარი თავად გამოვაცხვე“). ეს გამოყენება C1-06-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- მახვილი -self / -selves-ზეა: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES.
- მრავლობითში -self → -selves, ისევე როგორც shelf → shelves და wolf → wolves A1-05.
- yourself (ერთი ადამიანი) და yourselves (ერთზე მეტი): ბოლოში მოუსმინეთ /selvz/-ს. -selves /z/-ით მთავრდება, არა /s/-ით.
- -self-ში l „მუქია“: ენის წვერი კბილებს უკან ეხება, ენის უკანა ნაწილი კი ზევით აიწევა. themselves-ში th /ð/-ია: ენის წვერი კბილებს შორის, ხმით – ნუ იტყვით დ-ს.
- each other თითქმის ერთ სიტყვად ითქმის: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). /tʃ/ ქართული ჩ-ია – აქ უპირატესობა გაქვთ; /ʌ/ მოკლე, ღია ხმოვანია, ა-სთან ახლოს.
ოქროს წესი
მოქმედება იმავე ადამიანთან ბრუნდება → -self / -selves (მრავლობითში – -selves, თუნდაც ქართულად „თავი“ იყოს). მარტო ან უდახმაროდ → by myself ან on my own. ორმხრივი მოქმედება ადამიანებს შორის → each other („ერთმანეთი“). relax, feel, meet და concentrate ჩვეულებრივ უკუქცევითს არ იღებს – „თავს ვგრძნობ“ = I feel.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, ერთი ადამიანი)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
დაწერეთ მრავლობითი: yourself
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი ან გადააკეთეთ წინადადება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Anna and Leo text … every night.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I need to … after work.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Children, please help … to cake.
-
გადააკეთეთ each other-ით: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I don't like walking home … at night.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები. ყოველ ადგილას ჩასვით -self / -selves-ზე დაბოლოებული სიტყვა ან each other.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ რაღაცაზე, რაც მარტომ ან უდახმაროდ გააკეთეთ (by yourself ან on your own).
-
დაწერეთ ორ ნაცნობ ადამიანზე, რომლებიც ერთმანეთისთვის რაღაცას აკეთებენ.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-09 Me, him, her, us, them: ობიექტური ნაცვალსახელები (object pronouns) ქართულად Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, yours, whose: „ჩემია“, „შენია“, „ვისია?“ ინგლისურად This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, other, the other, others: „კიდევ ერთი“, „სხვა“ და „მეორე“ ინგლისურად Some students walked home. took the bus.
პასუხები
A. ფორმა
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. მნიშვნელობა
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. იპოვეთ შეცდომა
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. კონტექსტში
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. თქვენი ჯერი
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. შერეული გამეორება
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
