ვნებითი გვარი B2: To Be Done, Being Done და Get Done ქართულად
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ვნებითი გვარის (passive) გამოყენებას იმ ზმნების შემდეგ, რომლებსაც to-ინფინიტივი ან -ing ფორმა მოსდევს (want to be promoted, hate being told), ვნებითის აგებას ორდამატებიანი და წინდებულიანი ზმნებით, არაფორმალური get-ვნებითის გამოყენებას და needs cleaning-ის გაგებას.
მთავარი იდეა
ვნებითი გვარი ყველა დროში უკვე იცით: is done, was done, has been done (B1-11). მაგრამ ინგლისური გრამატიკის დიდი ნაწილი სხვა ზმნების შემდეგ ხდება: I want to…, I hate …ing. რა ხდება, თუ ის, რაც გინდათ ან გძულთ, თქვენ გემართებათ და არა თქვენ აკეთებთ?
მაშინ ვნებითი უბრალოდ ამ ადგილას გადადის. წესი არ იცვლება: be + past participle. იცვლება მხოლოდ be-ს ფორმა, რომ ადგილს მოერგოს: to-ინფინიტივიანი ზმნების შემდეგ – to be + past participle, -ing ფორმიანი ზმნებისა და წინდებულების შემდეგ – being + past participle.
გახსოვთ მოგზაურის ადაპტერი B1-11-დან? Past participle დამტენია: ის არასოდეს იცვლება. ახლა ადაპტერი – be – ახალ ბუდეებს ერგება და არა მხოლოდ ახალ დროებს. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
ინგლისურს ვნებითის მეორე, უფრო არაფორმალური დამხმარე ზმნაც აქვს: get. She got promoted უფრო მოვლენას ჰგავს – ცვლილებას, ხშირად მოულოდნელს –, ვიდრე She was promoted.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ინფინიტივი არ აქვს, ამიტომ „მინდა“-ს შემდეგ ჩვეულებრივ „რომ“ + მოქმედებითი ზმნა დგას, ხშირად მესამე პირის მრავლობითში, განუსაზღვრელი „ისინი“-ს მნიშვნელობით: „მინდა, რომ დამაწინაურონ“, „არ უყვარს, როცა აწყვეტინებენ“. ინგლისურში ასეთ ადგილას ვნებითი გვარი დგას: to be promoted, being interrupted. მეორე: ქართული საწყისი გვარს არ აჩვენებს – „კრიტიკა არ უყვარს“ შეიძლება ნიშნავდეს, რომ არ უყვარს სხვების კრიტიკაც და იმის მოსმენაც, როცა მას აკრიტიკებენ. ინგლისურში უნდა აირჩიოთ: criticising (თვითონ აკრიტიკებს) თუ being criticised (მას აკრიტიკებენ).
მესამე: „მომცეს“, „მაჩვენეს“, „მითხრეს“ – ქართულად „მე“ ზმნაშია, მიცემით ბრუნვაში. ინგლისურ ვნებითში ეს ადამიანი ქვემდებარე ხდება: I was given, I was told. ოღონდ explain და describe ასე არ მუშაობს. მეოთხე: ქართულ ზმნას („უვლის“, „დამცინიან“) წინდებული არ სჭირდება, ინგლისურში კი after, at, with ვნებითშიც რჩება. კარგი ამბავი: ქართულ მიმღეობას „გასაკეთებელი“, „გასაწმენდი“ თავისთავად ვნებითი მნიშვნელობა აქვს – ზუსტად ისე, როგორც to be done და needs cleaning-ს.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მინდა, რომ დამაწინაურონ. | I want to be promoted. | „რომ“ + მოქმედებითი ზმნა → to be + past participle |
| არავის უყვარს, როცა ალოდინებენ. | Nobody likes being kept waiting. | „როცა“ + 3 პირის მრავლობითი → being + past participle |
| პირველსავე დღეს ლეპტოპი მომცეს. | I was given a laptop on my first day. | ქართულად „მე“ მიცემითშია; ინგლისურში I ქვემდებარეა |
| ბავშვს ბებია უვლის. | The baby is being looked after by her grandmother. | ქართულ ზმნას წინდებული არ აქვს; ინგლისურში after რჩება |
| ორი საათით საცობში გავიჭედეთ. | We got stuck in traffic for two hours. | ქართული ვნებითი ზმნა → არაფორმალური get + past participle |
| ფანჯრები გასაწმენდია. | The windows need cleaning. | აქ ერთნაირია: მიმღეობა ვნებით მნიშვნელობას ატარებს = needs + -ing |
| გაშვებამდე ბევრი საქმეა გასაკეთებელი. | There's a lot of work to be done before the launch. | აქ ერთნაირია: „გასაკეთებელი“ = to be done |
მოკლედ: „მინდა, რომ დამაწინაურონ“ → want to be promoted; „არ მიყვარს, როცა…“ → don't like being + past participle; „მომცეს / მითხრეს“ → I was given / I was told; წინდებული ვნებითშიც რჩება.
ფორმა
ვნებითი to-ინფინიტივი და ვნებითი -ing ფორმა
| ადგილი | მოქმედებითი | ვნებითი |
|---|---|---|
| ზმნა + to-ინფინიტივი | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to-ინფინიტივი | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| ზმნა + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| წინდებული + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| უარყოფა | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
სრული ფორმებიც არსებობს: to have been done (The painting is thought to have been stolen) B2-12-შია; having been done (Having been warned, we…) – C1-07-ში.
ორდამატებიანი ზმნები (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) – მოქმედებითი სქემა A2-15-შია
| მოქმედებითი | ვნებითი – ადამიანი ქვემდებარედ (უფრო ხშირი) | ვნებითი – საგანი ქვემდებარედ |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
წინდებულიანი ზმნები – წინდებული ზმნის უშუალოდ შემდეგ რჩება
| მოქმედებითი | ვნებითი |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Get-ვნებითი
| დრო / ადგილი | მაგალითი |
|---|---|
| Past Simple | She got hired last week. |
| Present Perfect | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| მომავალი | You'll get hurt. |
| to-ინფინიტივის შემდეგ | I don't want to get caught in the rain. |
| კითხვა / უარყოფა | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (ვნებითი მნიშვნელობით)
| ფორმა | მნიშვნელობა |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
გამოყენება
1ვნებითი to-ინფინიტივი – to be + past participle
იმ ზმნების, ზედსართავებისა და არსებითი სახელების შემდეგ, რომლებსაც to-ინფინიტივი მოსდევს, გამოიყენეთ to be done, როცა ქვემდებარე მოქმედებას იღებს. ქართულად აქ ჩვეულებრივ „რომ“ + მოქმედებითი ზმნა ითქმის („რომ ამირჩიონ“).
2ვნებითი -ing ფორმა – being + past participle
იმ ზმნების შემდეგ, რომლებსაც -ing ფორმა მოსდევს (B1-17), და წინდებულების შემდეგ (B1-19) გამოიყენეთ being done. ქართულად აქ ხშირად „როცა“ + მესამე პირის მრავლობითი ითქმის („როცა ალოდინებენ“).
ზოგი ზმნა, მაგალითად like, love, hate და can't stand, ორივე სქემას იღებს: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3ორდამატებიანი ზმნები
give, send, offer, show, tell და pay ზმნებს ორი დამატება აქვს: ადამიანი და საგანი. ქვემდებარე ორივე შეიძლება გახდეს, მაგრამ ინგლისური ჩვეულებრივ ადამიანს ირჩევს, რადგან ლაპარაკი ჩვეულებრივ ადამიანზეა. თუ ქვემდებარე საგანია, გამოიყენეთ to + ადამიანი. ქართულად „მომცეს“, „გვაჩვენეს“ – ადამიანი ზმნაშია, მიცემით ბრუნვაში.
4წინდებულიანი ზმნები ვნებითში
როცა ზმნას წინდებული სჭირდება (look after, deal with, talk about, rely on), წინდებული past participle-ის უშუალოდ შემდეგ დატოვეთ – წინადადების ბოლოშიც კი. ქართულ ზმნებს („უვლის“, „დამცინიან“) ხშირად წინდებული არ სჭირდება, ამიტომ ინგლისურში ადვილად იკარგება.
5Get-ვნებითი
get + past participle გამოიყენეთ არაფორმალურ მეტყველებასა და წერაში, განსაკუთრებით ცვლილებებისთვის და მოულოდნელი ან არასასურველი მოვლენებისთვის (get hurt, get stuck, get lost, get fired), აგრეთვე იმისთვის, რაც ვინმეს საკუთარი მოქმედების შედეგად ემართება (get promoted, get paid). ის მოვლენაზე ამახვილებს ყურადღებას და არა მდგომარეობაზე. ფორმალურ წერაში be ამჯობინეთ. ქართულ ვნებით ზმნებს („გავიჭედეთ“, „დაშავდა“, „დავიკარგეთ“) ხშირად სწორედ get შეესაბამება.
6Need + -ing ვნებითი მნიშვნელობით
need-ის შემდეგ -ing ფორმას შეიძლება ვნებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს: needs cleaning = needs to be cleaned. ეს ბრიტანულ და ამერიკულ ინგლისურშიც გამოიყენება; ამერიკელები ასევე ძალიან ხშირად ამბობენ needs to be cleaned. ზოგ რეგიონში (მაგალითად, შოტლანდიასა და აშშ-ის ნაწილში) ამბობენ needs cleaned, მაგრამ ეს სტანდარტული ფორმა არ არის. Want + -ing იმავე მნიშვნელობით (The car wants washing) არაფორმალური და მხოლოდ ბრიტანულია. Need + -ing და need + to B2-16-ში მეორდება. ქართული მიმღეობა („გასაწმენდია“, „გასაუთოებელია“) აქ კარგი დამხმარეა.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „უნდა, რომ კონფერენციაზე დაპატიჟონ“ → want that. ქართულს ინფინიტივი არ აქვს, ამიტომ „მინდა / უნდა, რომ…“ ინგლისურად want that…-ად ითარგმნება, ხშირად მოქმედებითი ზმნით. Want-ს that-იანი წინადადება არ მოსდევს; როცა მოქმედება თქვენ გემართებათ – want to be + past participle.
2. „ნაკრებში არჩევა“ → Choosing. ქართული საწყისი („არჩევა“, „კრიტიკა“, „დაპატიჟება“) გვარს არ აჩვენებს: „ნაკრებში არჩევა“ შეიძლება ნიშნავდეს, რომ თქვენ ირჩევთ სხვებს, ან რომ თქვენ აგირჩიეს. ამიტომ ქართველები ინგლისურში მოქმედებით -ing ფორმას ირჩევენ. როცა მოქმედება თქვენ გემართებათ – being + past participle.
3. „გასაუბრებაზე სამსახური დეტალურად აღმიწერეს“ → was described. „აღმიწერეს“, „ამიხსნეს“ ზუსტად „მომცეს“-ივით აგებულია („მე“ ზმნაშია), ამიტომ ქართველები give-ის მსგავსად ადამიანს ქვემდებარედ სვამენ. describe და explain ასე არ მუშაობს: ქვემდებარე საგანია, ადამიანი კი to-ს შემდეგ დგას.
4. „ბებიას კარგად მოუვლიან“ → წინდებულის გარეშე. ქართულ ზმნას („მოუვლიან“, „მიხედავენ“) წინდებული არ სჭირდება, ამიტომ ინგლისურ ვნებითში წინდებული იკარგება, განსაკუთრებით წინადადების ბოლოს.
5. „ძველ ქალაქში დავიკარგეთ“ → We lost. ქართული ვნებითი ზმნა („დავიკარგეთ“, „გავიჭედეთ“) ერთი სიტყვაა, ამიტომ ინგლისურადაც ერთი ზმნა ჩნდება. lose ნიშნავს რაღაცის დაკარგვას, დამატების გარეშე კი – „წაგებას“; როცა თქვენ იკარგებით – get lost.
არ აგერიოთ
get-ვნებითი თუ get something done – კაუზატივში get-სა და past participle-ს შორის დამატება დგას: ვიღაც სხვა თქვენს საგანს რაღაცას უკეთებს (B2-11). get-ვნებითში შუაში დამატება არ არის: მოქმედებას თავად ქვემდებარე იღებს.
being done თუ been done – being -ing ფორმაა (მიმდინარე მოქმედება, ან ზმნებისა და წინდებულების შემდეგ); been – be-ს past participle, have-ის შემდეგ. იხ. B1-11.
needs doing თუ needs to do – needs + -ing-ში ქვემდებარე მოქმედებას იღებს. needs to do-ში ქვემდებარე თვითონ ასრულებს მოქმედებას.
მართლწერა და გამოთქმა
- to be მეტყველებაში ჩვეულებრივ სუსტია: /tə bi/. ქართულად ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ, აქ კი to-ს ხმოვანი მოკლე და მოდუნებულია (/ə/), პირი ოდნავ ღიაა. სწრაფ არაფორმალურ მეტყველებაში want to be ისმის როგორც /ˈwɒnə bi/, მაგრამ სტანდარტულ წერაში ასე არასოდეს იწერება. w ქართული ვ არ არის: ტუჩები დაამრგვალეთ და კბილებს ნუ შეახებთ.
- being ორმარცვლიანია: /ˈbiːɪŋ/. ერთ მარცვლად ნუ შეკუმშავთ. ბოლოს /ŋ/ ცხვირისმიერი ბგერაა, ენის უკანა ნაწილი რბილ სასას ეხება – ბოლოში g-ს ნუ დაუმატებთ.
- been – /biːn/ ან სუსტად /bɪn/ (UK), ჩვეულებრივ /bɪn/ (US). ქართულს გრძელი და მოკლე ხმოვნები არ აქვს: /iː/ გრძელი და დაჭიმულია, /ɪ/ – მოკლე და მოდუნებული.
- Present Perfect-ში got თუ gotten: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- -ed დაბოლოება თანხმოვნის წინ ადვილად იკარგება: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). თანხმოვნების ჯგუფი /skt/ ქართველისთვის ადვილია – უბრალოდ ხმოვანს ნუ ჩაუმატებთ და asked-ს ორ მარცვლად ნუ წაიკითხავთ. ფრთხილ მეტყველებაში t მკაფიოდ თქვით.
- hurt /hɜːt/ (UK), /hɝːt/ (US): ხმოვანი /ɜː/ ქართულში არ არის – არც ე-ა და არც ო; ენა შუაშია, ტუჩები მოდუნებული. h ქართული ჰ-ა, არა ხ.
ოქროს წესი
ვნებითი ყველა ადგილას be + past participle-ია – მხოლოდ be მოარგეთ ადგილს: to be done to-ინფინიტივიანი ზმნების შემდეგ, being done -ing ფორმიანი ზმნებისა და წინდებულების შემდეგ. არაფორმალურ მოვლენებსა და ცვლილებებზე გამოიყენეთ get done. „მომცეს / მითხრეს“ → I was given / I was told, და წინდებული ვნებითშიც დატოვეთ.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით ან გადააკეთეთ წინადადება.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
გადააკეთეთ: They offered him a new contract. (დაიწყეთ „He“-თი)
-
გადააკეთეთ: Someone is taking care of the dog. (გამოიყენეთ „look after“)
-
გადააკეთეთ: The company sent us the tickets. (დაიწყეთ „We“-თი)
-
გადააკეთეთ get-ით: She was promoted last month.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი ან უპასუხეთ კითხვას.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The kitchen needs ….
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm afraid of … forgotten.
-
ორივე სწორია. რომელია უფრო არაფორმალური?
-
"The report needs checking." ვინ ასრულებს მოქმედებას? …
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The road … repaired, so it's closed today.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით ან ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ იმაზე, რა გძულთ ან რა გიყვართ, როცა თქვენ გემართებათ – being + past participle-ით.
-
დაწერეთ, რა საჭიროებს გაკეთებას თქვენს სახლში – needs + -ing-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-11 Passive ყველა დროში და მოდალურ ზმნებთან: is being done, has been done, must be done ქართულად A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give me the book თუ give it to me? ზმნები ორი დამატებით ინგლისურად Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It Is Said That და He Is Said To: „ამბობენ, რომ…“ ინგლისურად (Reporting Passive) The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have Something Done ქართულად: I Had My Hair Cut – კაუზატივი ინგლისურად I need to (have / my car / service).
პასუხები
A. ფორმა
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. მნიშვნელობა
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. იპოვეთ შეცდომა
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. კონტექსტში
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. თქვენი ჯერი
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. შერეული გამეორება
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
