Reported Speech ქართულად: ირიბი ნათქვამი ინგლისურში – said, backshift, ნაცვალსახელები
Reported Speech: Statements
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ გადმოსცეთ, რა თქვა ვინმემ – She said (that) she was tired – სწორად შეცვალოთ დროები, ნაცვალსახელები და დროის სიტყვები, და გეცოდინებათ, როდის არ არის საჭირო დროის შეცვლა.
მთავარი იდეა
როცა ვინმეს სიტყვებს გადმოსცემთ, ჩანაწერს კი არ რთავთ. შეტყობინებას გადასცემთ – თქვენი პოზიციიდან: თქვენი დროიდან, თქვენი ადგილიდან, თქვენი თვალსაზრისიდან.
წარმოიდგინეთ, მარიამ ორშაბათს თქვა: "I'm tired. I'll call you tomorrow." პარასკევს ამის შესახებ მეგობარს უყვებით. ორშაბათი უკვე წარსულშია, ამიტომ მთელი საუბარი დროში ერთი ნაბიჯით უკან გადადის: Maria said she was tired and would call me the next day. ამ ნაბიჯს უკან backshift ჰქვია.
დანარჩენიც თქვენს თვალსაზრისზე გადადის. მისი I ხდება she; მისი you ხდება me; მისი tomorrow ხდება the next day, რადგან ორშაბათის „ხვალ“ პარასკევის „ხვალ“ არ არის.
მაგრამ backshift რობოტის წესი არ არის. თუ რაც თქვა, ახლაც მართალია, ან იმას იმეორებთ, რაც წამის წინ ითქვა, თავდაპირველი დრო შეგიძლიათ დატოვოთ. ყოველთვის იკითხეთ: როგორ ჩანს ეს იქიდან, სადაც ახლა ვარ?
ქართული და ინგლისური
ქართულად ნათქვამის გადმოცემისას დრო ჩვეულებრივ არ იცვლება: „მარიამ თქვა, რომ დაღლილია და ხვალ დამირეკავს“ – თუმცა ეს ორშაბათს ითქვა. ინგლისურში კი წარსული said-ის შემდეგ დრო ჩვეულებრივ ერთი ნაბიჯით უკან მიდის: she was tired, she would call. როცა ნათქვამი ახლაც მართალია, ინგლისურიც უშვებს აწმყოს – აქ ქართული და ინგლისური ერთნაირად მუშაობს.
კიდევ სამი განსხვავება. პირველი: ქართულ სასაუბრო მეტყველებაში ხშირად „-ო“ ნაწილაკს ვიყენებთ და ნაცვალსახელს არ ვცვლით: „ნიკამ თქვა, დავიღალეო“. ინგლისურში I უნდა გადაიქცეს he-დ: Nika said he was tired. მეორე: „მითხრა“ ერთი სიტყვაა და ადამიანიც შეიცავს, ამიტომ ქართველები ხშირად ამბობენ said me. ინგლისურში said-ის შემდეგ ადამიანი პირდაპირ არ დგას: told me ან said. მესამე: ქართულად „რომ“-ის წინ მძიმე ყოველთვის ისმება, ინგლისურში that-ის წინ – არასოდეს. და ბოლოს: „ორი წლის წინ“ ნათქვამის გადმოცემისას ხშირად two years before-ა და არა ago.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მარიამ თქვა, რომ დაღლილია. | Maria said she was tired. | ქართულად აწმყო რჩება; ინგლისურში → was |
| თქვა, რომ ხვალ დამირეკავს. | She said she would call me the next day. | „დამირეკავს“ → would call; tomorrow → the next day |
| ნიკამ თქვა, დავიღალეო. | Nika said he was tired. | „-ო“-სთან ქართულად I რჩება; ინგლისურში → he |
| მითხრა, რომ ავად იყო. | He told me he was ill. / He said he was ill. | „მითხრა“ → told me, არა said me |
| ლევანმა თქვა, რომ შეხვედრა გადაიდო. | Levan said that the meeting had been postponed. | ქართულად „რომ“-ის წინ მძიმეა; ინგლისურში that-ის წინ – არა |
| თქვა, რომ გლაზგოში ცხოვრობს. | She said she lives in Glasgow. | აქ ერთნაირია: ახლაც მართალია → აწმყო შეიძლება |
| თქვა, რომ ეს სამსახური ორი წლის წინ დაიწყო. | He said he had started the job two years before. | „წინ“ ნათქვამში → before / earlier, არა ago |
მოკლედ: წარსული said-ის შემდეგ ზმნა ერთი ნაბიჯით უკან გადაწიეთ, ნაცვალსახელი და დროის სიტყვები თქვენს თვალსაზრისზე მოარგეთ, „მითხრა“ = told me, that-ის წინ მძიმე არ დასვათ.
ფორმა
ძირითადი სქემა
| ზმნა, რომლითაც ნათქვამს გადმოსცემთ | (that) | გადმოცემული ნაწილი |
|---|---|---|
| She said | (that) | she was hungry. |
| He told me | (that) | he had lost his keys. |
That არასავალდებულოა და მეტყველებაში ხშირად გამოტოვებენ. Say-სა და tell-ს სხვადასხვა სქემა აქვს: იხ. B1-13.
Backshift – დროის ცვლილება წარსული ზმნის შემდეგ
| პირდაპირი ნათქვამი | ირიბი ნათქვამი |
|---|---|
| Present Simple: "I work in a bank." | Past Simple: She said she worked in a bank. |
| Present Continuous: "I'm leaving." | Past Continuous: He said he was leaving. |
| Present Perfect: "I've finished." | Past Perfect: She said she had finished. |
| Past Simple: "I saw it." | Past Perfect: He said he had seen it. (saw-იც შეიძლება) |
| will: "I'll help." | would: She said she would help. |
| can: "I can swim." | could: He said he could swim. |
| may: "It may rain." | might: She said it might rain. |
| must (ვალდებულება): "I must go." | had to: He said he had to go. (must-იც შეიძლება) |
| am / is / are going to: "We're going to move." | was / were going to: They said they were going to move. |
არ იცვლება: would, could, should, might, ought to და Past Perfect.
ნაცვალსახელები და კუთვნილებითი სიტყვები – მოარგეთ მათ, ვინც ნათქვამს გადმოსცემს.
| პირდაპირი | ირიბი |
|---|---|
| "I love my job." (Tom) | Tom said he loved his job. |
| "We'll meet you at our house." (თქვენი მშობლები, თქვენ) | They said they would meet me at their house. |
დროისა და ადგილის სიტყვები (როცა დრო ან ადგილი ახლა სხვაა)
| პირდაპირი | ირიბი |
|---|---|
| now | then, at that time |
| today / tonight | that day / that night |
| yesterday | the day before, the previous day |
| tomorrow | the next day, the following day |
| last week | the week before, the previous week |
| next month | the following month |
| … ago | … before, … earlier |
| here | there |
| this / these | that / those (ან the) |
გამოყენება
1Backshift said-ის შემდეგ
როცა ნათქვამის გადმოსაცემი ზმნა წარსულშია (said, told), დრო ერთი ნაბიჯით უკან გადაწიეთ. ქართულად აქ დრო ჩვეულებრივ არ იცვლება.
2მოდალური ზმნები ირიბ ნათქვამში
Will → would, can → could, may → might, ხოლო must (ვალდებულება) → had to. Would, could, should, might და ought to არ იცვლება.
3ნაცვალსახელებისა და კუთვნილებითი სიტყვების შეცვლა
გადმოეცით თქვენი თვალსაზრისით. იკითხეთ: ვინ ლაპარაკობს ახლა და ვინ უსმენს? ქართულ „-ო“-იან ნათქვამში ნაცვალსახელი ხშირად არ იცვლება – ინგლისურში ყოველთვის უნდა შეიცვალოს.
4დროისა და ადგილის სიტყვების შეცვლა
თუ ნათქვამს სხვა დროს ან სხვა ადგილას გადმოსცემთ, შეცვალეთ სიტყვები, როგორიცაა today, tomorrow, ago, here. ქართულადაც: „ხვალ“ → „მეორე დღეს“.
5Backshift-ის გარეშე – ახლაც მართალია, ან ახლახან ითქვა
თუ ინფორმაცია ახლაც მართალია, თავდაპირველი დრო შეგიძლიათ დატოვოთ. ეს მეტყველებაში ძალიან ხშირია. Backshift-იც სწორია. აქ ინგლისური ქართულს ემსგავსება.
6აწმყოში მდგომი ზმნა – backshift-ის გარეშე
თუ ნათქვამის გადმოსაცემი ზმნა აწმყოშია (says, has said), დროები არ იცვლება. ეს ხშირია შეტყობინებებსა და ჩანაწერებში.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „თქვა, რომ ივნისში დაიწყებს“ → will დარჩება. ქართულად ნათქვამის გადმოცემისას დრო არ იცვლება: „ანამ შარშან თქვა, რომ ახალ სამსახურს ივნისში დაიწყებს“ – თუმცა ის ივნისი უკვე გავიდა. ინგლისურში, როცა ის მომენტი წარსულშია, will → would.
2. „დედას უთხრა, რომ…“ → said her mum. „მითხრა“, „უთხრა“ ერთ სიტყვაში ადამიანსაც შეიცავს, ამიტომ ინგლისურშიც said-ის შემდეგ ადამიანს ვსვამთ. Say-ს შემდეგ ადამიანი პირდაპირ არ დგას: told her mum ან said to her mum.
3. „თქვა, რომ…“ → said, that. ქართულში „რომ“-ის წინ მძიმე სავალდებულოა, ამიტომ ეს ჩვევა ინგლისურში გადადის. ინგლისურ ირიბ ნათქვამში said-სა და that-ს შორის მძიმე არ ისმება.
4. „ნიკამ თქვა, დავიღალეო“ → said I. „-ო“-იან ქართულ ნათქვამში ნაცვალსახელი და დრო ისე რჩება, როგორც თქვეს. ინგლისურში I უნდა შეიცვალოს: თუ ნიკა თავის თავზე ლაპარაკობდა, ეს he-ა.
5. „ათი წლის წინ იყიდა“ → ago ნათქვამში. ქართული „წინ“ ნიშნავს ago-საც და before-საც. როცა წარსულში ნათქვამს გადმოსცემთ, „წინ“ იმ მომენტიდან ითვლება: before / earlier.
არ აგერიოთ
პირდაპირი თუ ირიბი ნათქვამი – პირდაპირი ნათქვამი ზუსტ სიტყვებს ბრჭყალებში იმეორებს; ირიბი – ცვლილებებით გადმოსცემს.
Backshift თუ backshift-ის გარეშე – ორივე შეიძლება იყოს სწორი. Backshift უბრალოდ გადმოსცემს ნათქვამს; backshift-ის გარეშე აჩვენებთ, რომ თვლით, ეს ახლაც მართალია.
must (ვალდებულება) თუ must (დასკვნა) – ვალდებულების must ხშირად had to-დ იქცევა. დასკვნის must B1-16 must-ად რჩება. ქართულად ორივე „უნდა“-ა.
მართლწერა და გამოთქმა
- ირიბ ნათქვამში არც ბრჭყალებია და არც მძიმე: She said she was tired. ქართული ჩვევა – მძიმე „რომ“-ის წინ – აქ დატოვეთ.
- პირდაპირ ნათქვამში ციტატის წინ მძიმე დასვით, ბოლო წერტილი კი ბრჭყალებში მოაქციეთ: She said, "I'm tired." ინგლისურში ორივე ბრჭყალი ზემოთაა ("…"), ქართულში კი პირველი ქვემოთაა („…“).
- said /sed/ – ხმოვანი ქართული ე-ს ჰგავს. ნუ წაიკითხავთ ისე, როგორც იწერება („საიდ“).
- that აქ სუსტია: /ðət/. /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი ზედა და ქვედა კბილებს შორის მოათავსეთ და ხმა გამოეცით – ნუ იტყვით დ-ს ან ზ-ს.
- 'd შეიძლება იყოს would ან had: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). შეხედეთ მის შემდეგ მდგომ ზმნას.
ოქროს წესი
გადმოეცით თქვენი დროიდან და ადგილიდან: წარსული ზმნის შემდეგ დრო ჩვეულებრივ ერთი ნაბიჯით უკან გადაწიეთ, ნაცვალსახელები და დროის სიტყვები კი მოარგეთ. თუ ახლაც მართალია, ან ზმნა აწმყოშია, თავდაპირველი დრო შეგიძლიათ დატოვოთ. „მითხრა“ = told me.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–6 დავალებებში გამოიყენეთ backshift.
-
"I'm cold." → She said she cold.
-
"We've finished the project." → They said they the project.
-
"I'll text you." → He said he me.
-
"I can't find my keys." → She said she her keys.
-
"I may be late." → He said he late.
-
"I'm watching a film." → She said she a film.
-
გადმოეცით said-ით: "I love my new job." (თქვენი და)
B. მნიშვნელობა
შეავსეთ ან აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
ორშაბათს ტომმა თქვა: "I'll do it tomorrow." ახლა პარასკევია. შეავსეთ: Tom said he would do it .
-
მეგობარმა ეს ხუთი წუთის წინ თქვა: "The film starts at eight." შეავსეთ: She said the film at eight.
-
"I'm a vegetarian," said Sam last year, and he still is. რომელია სწორი?
-
"You must be tired," the nurse said to me. გადმოეცით: The nurse said I tired.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
He said me that he was ill.
-
She said she will come, but she didn't.
-
They said they must to go home.
-
The forecast says it will rain tomorrow.
D. კონტექსტში
ყველა გამოტოვებულ ადგილას გამოიყენეთ backshift.
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
გაიხსენეთ, რა გითხრათ მეგობარმა გასულ კვირას. გადმოეცით said-ით.
-
გადმოეცით დღევანდელი შეტყობინება says-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-03 Past Perfect: „უკვე წასული ვიყავი“ ინგლისურად – had + V3 When I got to the station, the train (already / leave).
-
A2-33 Who Called You? თუ Who Did You Call? კითხვები ქვემდებარესა და დამატებაზე ინგლისურად Who (you / call) last night?
-
B1-10 Passive Voice ქართულად: ვნებითი გვარი Present Simple-სა და Past Simple-ში (is made, was built) This house (build) in 1920.
-
B1-06 Second Conditional ქართულად: If I Had…, I Would… – წარმოსახვითი სიტუაციები If I (be) you, I'd say sorry.
პასუხები
A. ფორმა
- was
- had finished / 'd finished
- would text / 'd text
- couldn't find / could not find
- might be
- was watching
- My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.
B. მნიშვნელობა
- the next day / the following day / on Tuesday
- starts / started
- both
- must be
C. იპოვეთ შეცდომა
- He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
- She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
- They said they had to go home. / They said they must go home.
- ✓ The forecast says it will rain tomorrow.
D. კონტექსტში
- was
- had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
- were sending / were going to send / would send
- could
- would call / 'd call
E. თქვენი ჯერი
- My friend Leo said he was going to move to Madrid.
- My brother says he can't come to dinner tonight.
F. შერეული გამეორება
- had already left / 'd already left
- did you call
- was built
- were
