Non-Defining Relative Clauses: დამატებითი ინფორმაცია მძიმეებით ინგლისურად
Non-Defining Relative Clauses
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ადამიანზე, საგანზე, ადგილსა თუ დროზე დამატებითი ინფორმაციის მიცემას მძიმეებით – My sister, who lives in Oslo, is a pilot – გაიგებთ, როგორ ცვლის მძიმე მნიშვნელობას, გამოიყენებთ which-ს მთელი წინადადების შესაფასებლად და some of whom / most of which-ს.
მთავარი იდეა
მიმართებით დამოკიდებულ წინადადებას ორი სულ სხვადასხვა საქმე შეუძლია.
განმსაზღვრელი (defining) წინადადება (A2-29, B1-20) გეუბნებათ, რომელზეა ლაპარაკი. მის გარეშე მსმენელმა არ იცის, ვინ ან რა იგულისხმეთ: The woman who called you is my boss. – რომელი ქალი? ის, ვინც დაგირეკა.
არაგანმსაზღვრელი (non-defining) წინადადება დამატებით ინფორმაციას აძლევს იმაზე, რაც უკვე ცხადია. წარმოიდგინეთ მსახიობი სცენაზე, რომელიც წამით მაყურებლისკენ შემობრუნდება, რაღაცას ჩაილაპარაკებს და ისევ სცენას დაუბრუნდება. სპექტაკლს ეს რეპლიკა არ სჭირდება, მაგრამ რაღაცას მატებს: My boss, who is from Ireland, called today. ერთი უფროსი მყავს; წინადადება უბრალოდ მეტს გეუბნებათ მასზე. ამოიღეთ – და წინადადებას აზრი არ დაეკარგება.
მძიმეები ამ „რეპლიკას“ გამოყოფს. მეტყველებაში ისინი მოკლე პაუზებად იქცევა და ხმა ოდნავ დაბლა ეშვება. რადგან ეს ცალკე კომენტარია, წესებიც უფრო მკაცრია: that არ შეიძლება, და მიმართებითი სიტყვა არასოდეს ქრება.
ქართული და ინგლისური
ქართულში მიმართებით დამოკიდებულ წინადადებას ყოველთვის მძიმე გამოყოფს: „ჩემი ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, …“ – სულერთია, ერთი ძმა გყავთ თუ სამი. ინგლისურში კი მძიმე მნიშვნელობას ცვლის: მძიმეებით – დამატებითი ინფორმაცია (ერთი ძმა), მძიმეების გარეშე – რომელი ძმა (რამდენიმეა). ამიტომ ქართველები ხშირად განმსაზღვრელ წინადადებასაც მძიმეებში სვამენ. ქართულად განმსაზღვრელს ზოგჯერ „ის … რომელიც“ გვიჩვენებს: „ჩემი ის ძმა, რომელიც…“.
„რომელიც“ ინგლისურად who / which / that-ია, მაგრამ მძიმის შემდეგ that არ დგას. მთელ წინადადებაზე კომენტარს ქართულად „რაც / რამაც / რის გამოც“ გამოხატავს. „რა“ = what, ამიტომ what გვისხლტება – ინგლისურში აქ მხოლოდ which-ია. „რომელთაგან“ / „რომელთა უმეტესობა“ = of which / of whom. „სადაც“, „როცა“, „ვისი / რომლის“ კი ზუსტად where, when, whose-ია.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ჩემი ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, არქიტექტორია. | My brother, who lives in Toronto, is an architect. | ერთი ძმა: ინგლისურშიც მძიმეები |
| ჩემი ის ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, არქიტექტორია. | My brother who lives in Toronto is an architect. | რამდენიმე ძმა: ქართულად მძიმე რჩება, ინგლისურში – მძიმეების გარეშე |
| მართვის გამოცდა ისევ ჩაიჭრა, რამაც ყველა გააკვირვა. | He failed his driving test again, which surprised everyone. | „რამაც / რაც“ → which, არა what |
| სამი მცენარე ვიყიდე, რომელთაგან ზამთარს ვერც ერთმა გადაიტანა. | I bought three plants, none of which survived the winter. | „რომელთაგან“ → of which |
| კომპანია, რომლის მოგებაც შარშან გაორმაგდა, … | The company, whose profits doubled last year, … | „რომლის / ვისი“ → whose (საგანზეც) |
| ბრაიტონში ვისადილეთ, სადაც ბიძაშვილს კაფე აქვს. | We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café. | აქ ერთნაირია: „სადაც“ = where |
მოკლედ: ქართულში მძიმე ყოველთვის დგას, ინგლისურში მძიმე = დამატებითი ინფორმაცია; „რომელიც“ მძიმის შემდეგ = who / which, არა that; „რაც / რამაც“ = which; „რომელთაგან“ = of which / of whom.
ფორმა
მიმართებითი სიტყვები არაგანმსაზღვრელ წინადადებაში
| სიტყვა | რას ეხება | მაგალითი |
|---|---|---|
| who | ადამიანები (ქვემდებარე ან დამატება) | My uncle, who is a chef, cooked dinner. |
| whom | ადამიანები (დამატება; ფორმალური) | The director, whom I met last year, has retired. |
| which | საგნები, ცხოველები, მთელი წინადადება | The museum, which opened in 2019, is free. |
| whose | კუთვნილება (ადამიანები და საგნები) | Our neighbour, whose dog barks all night, is moving. |
| where | ადგილები | We stayed in Porto, where my parents met. |
| when | დრო | I'll call you on Friday, when I'm less busy. |
წესები
| წესი | ✅ | ❌ |
|---|---|---|
| მძიმეები წინადადების გარშემო (ან ერთი მძიმე, თუ წინადადება ბოლოშია) | My car, which is ten years old, still runs well. | My car which is ten years old still runs well. |
| that-ის გარეშე | Paris, which I love, is expensive. | Paris, that I love, is expensive. |
| მიმართებითი სიტყვა არ ქრება | The film, which I saw yesterday, was great. | The film, I saw yesterday, was great. |
რაოდენობის სიტყვა + of whom / of which
| რაოდენობის სიტყვა | ადამიანები | საგნები |
|---|---|---|
| some / many / most / all / none / both / neither / one / two… | + of whom | + of which |
| მაგალითი | I have three brothers, all of whom live abroad. | She wrote five novels, two of which became films. |
კომენტარის წინადადება
| მთავარი წინადადება | , which … (მთელ წინადადებაზე) |
|---|---|
| The train was cancelled, | which meant we had to take a taxi. |
გამოყენება
1განმსაზღვრელი თუ არაგანმსაზღვრელი – მძიმეები ცვლის მნიშვნელობას
მძიმეების გარეშე წინადადება გვეუბნება, რომელზეა ლაპარაკი. მძიმეებით – უკვე ცნობილზე ინფორმაციას ამატებს. მნიშვნელობა შეიძლება განსხვავდებოდეს. ქართულად მძიმე ორივე შემთხვევაში დგას, ამიტომ განსხვავებას თარგმანში სხვა სიტყვებით ვაჩვენებთ.
2დამატებითი ინფორმაცია – who, which, whom
ადამიანებზე who გამოიყენეთ, საგნებზე – which. ფორმალურ წერაში, როცა ადამიანი დამატებაა, whom იხმარება; საუბარში უმეტესობა who-ს ამბობს. წინადადება შეიძლება შუაში იდგეს ან ბოლოში.
3Which მთელ წინადადებაზე
Which შეიძლება წინა წინადადების მთელ აზრს ეხებოდეს და არა მხოლოდ ერთ არსებით სახელს. ასეთი წინადადება იმ წინადადების შემდეგ დგას, რომელსაც აფასებს, მძიმის შემდეგ. What აქ შეუძლებელია. ქართულად: „რაც“, „რამაც“, „რის გამოც“.
4რაოდენობის სიტყვა + of whom / of which
რიცხვის ან რაოდენობის სიტყვის შემდეგ ადამიანებზე გამოიყენეთ of whom, საგნებზე – of which. ასე ორი აზრი ერთ მდორე წინადადებად ერთდება; წერაში ხშირია. ქართულად: „რომელთაგან“, „რომელთა უმეტესობა“.
5Whose, where და when არაგანმსაზღვრელ წინადადებაში
Whose კუთვნილებას აჩვენებს, where ადგილზე ამატებს ინფორმაციას, when – დროზე.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „მყიდველები, რომლებიც ასზე მეტ ლარს ხარჯავენ, …“ → მძიმეები განმსაზღვრელ წინადადებაში. ქართულში „რომელიც“-ის წინ მძიმე ყოველთვის დგას, ამიტომ ინგლისურშიც ავტომატურად ვსვამთ. მაგრამ ინგლისურად მძიმეები ნიშნავს „ყველა“: ყველა მყიდველი ასზე მეტ ლარს ხარჯავს. თუ ლაპარაკია ზოგიერთზე, მძიმეები არ დასვათ.
2. „რომელიც“ → that მძიმის შემდეგ. ბევრმა ისწავლა, რომ „რომელიც“ = that, და მას ყველგან სვამს. მძიმის შემდეგ, დამატებით ინფორმაციაში, that არ შეიძლება: მხოლოდ who ან which.
3. „რამაც / რაც“ → what. მთელ წინადადებაზე კომენტარს ქართულად „რაც“ ან „რამაც“ გამოხატავს, „რა“ კი what-ია. ინგლისურში ასეთი კომენტარი მხოლოდ which-ით იწყება.
4. „რომელთაგან სამი“ → three of them. „რომელთაგან“ ინგლისურად უცნაურად გვეჩვენება, ამიტომ ვამბობთ three of them და მძიმით ორ სრულ წინადადებას ვაერთებთ. ასე შეერთება შეცდომაა: საჭიროა of which / of whom ან and.
არ აგერიოთ
განმსაზღვრელი თუ არაგანმსაზღვრელი – იხ. A2-29 და B1-20.
which (ერთი არსებითი სახელი) თუ which (მთელი წინადადება) – ქართულად ეს ხშირად „რომელიც“ და „რაც“-ია.
which თუ what – which წინ ნათქვამს უბრუნდება; what ნიშნავს „ის, რაც“ და წინ არაფერი უდგას. იხ. B2-20. ქართულად ორივე „რაც“ შეიძლება იყოს – ამიტომ შეხედეთ, არის თუ არა წინ მთელი წინადადება.
ფორმალური სტრუქტურები წინდებულით whom-ის ან which-ის წინ (the colleague to whom I spoke) C1-15-შია. მძიმის სხვა წესები – B2-27-ში.
მართლწერა და გამოთქმა
- მეტყველებაში არაგანმსაზღვრელ წინადადებას წინ და უკან მოკლე პაუზა აქვს და ოდნავ დაბალი ხმით და უფრო სწრაფად ითქმის, როგორც რეპლიკა: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
- განმსაზღვრელ წინადადებას პაუზები არ აქვს: My brother who lives in Toronto is an architect ერთ მთლიან ნაწილად ითქმის. ქართულად მძიმესთან ხშირად პაუზას ვაკეთებთ – ინგლისურ განმსაზღვრელ წინადადებაში ნუ შეჩერდებით.
- როცა წინადადება შუაშია, ორი მძიმე გჭირდებათ – ერთი წინ, მეორე უკან.
- whose (კუთვნილება) და who's (= who is / who has) ერთნაირად ჟღერს: /huːz/. Who's that? / The man whose car… /uː/ გრძელია, ქართულ უ-ზე გრძელი. ბოლოს /z/ ისმის, არა /s/.
- who, whom, whose იწყება /h/-ით და არა /w/-ით: w არ წარმოითქმის. ინგლისური /h/ ქართული ჰ-ა – სუსტი ამოსუნთქვა, არა ხ.
- whom /huːm/ ფორმალურია და მეტყველებაში იშვიათია.
ოქროს წესი
დამატებითი ინფორმაციაა? ჩასვით მძიმეებს შორის და გამოიყენეთ who / whom / which / whose / where / when – არა that – და მიმართებითი სიტყვა არასოდეს გამოტოვოთ. ქართულისგან განსხვავებით, ინგლისურში მძიმე სავალდებულო ნიშანი კი არა, მნიშვნელობის ნიშანია; „რაც / რამაც“ = which.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა.
-
My best friend, lives next door, is a nurse.
-
The castle, was built in 1250, is now a hotel.
-
Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
-
We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
-
The company has 300 employees, most of work from home.
-
I've read his three books, none of I enjoyed.
-
შეაერთეთ წინადადებები ისე, რომ ერთი დამატებითი ინფორმაცია იყოს: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ და უპასუხეთ.
-
ვინ დაავადდა? "The guests, who ate the fish, got sick."
-
ვინ დაავადდა? "The guests who ate the fish got sick."ვინც თევზი ჭამა
-
წინადადებაში "He forgot my birthday, which hurt me" რას ეხება which?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I missed the bus, … meant I was late.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
My car, that is very old, broke down again.
-
She has two daughters, both of them are lawyers.
-
The restaurant, we went to last night, was excellent.
-
Our flat, which has two bedrooms, is near the station.flat (UK) = apartment (US)
D. კონტექსტში
ყოველ გამოტოვებულ ადგილას ჩასვით მიმართებითი სიტყვა (who, whom, which, whose, where, when) ან რაოდენობის სიტყვა.
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ წინადადება ოჯახის წევრზე ან მეგობარზე და დაამატეთ ინფორმაცია who-თი ან whose-ით.
-
დაწერეთ წინადადება იმაზე, რაც ცოტა ხნის წინ მოხდა, და შეაფასეთ which-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-29 Who, Which, That და Where: მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები ინგლისურად A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
-
B1-20 Relative Clauses ქართულად: whose, where, when, why და ნაცვალსახელის გამოტოვება That's the woman son plays in my team.
-
B2-07 Need, Needn't Have და Be Supposed To: ვალდებულება და აუცილებლობა ინგლისურად We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: ვარაუდი წარსულზე ინგლისურად She (can't see) the message — her phone was off.
პასუხები
A. ფორმა
- who
- which
- whose
- where
- whom
- which
- Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.
B. მნიშვნელობა
- all the guests
- only some of the guests
- the fact that he forgot
- which
C. იპოვეთ შეცდომა
- My car, which is very old, broke down again.
- She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
- The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
- ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.
D. კონტექსტში
- where
- whose
- both
- whom
- which
- which
E. თქვენი ჯერი
- My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
- My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.
F. შერეული გამეორება
- who
- whose
- needn't have brought / didn't need to bring
- can't have seen / couldn't have seen
