Slowingoგრამატიკა
B2 8 / 30

Non-Defining Relative Clauses: დამატებითი ინფორმაცია მძიმეებით ინგლისურად

Non-Defining Relative Clauses

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ადამიანზე, საგანზე, ადგილსა თუ დროზე დამატებითი ინფორმაციის მიცემას მძიმეებით – My sister, who lives in Oslo, is a pilot – გაიგებთ, როგორ ცვლის მძიმე მნიშვნელობას, გამოიყენებთ which-ს მთელი წინადადების შესაფასებლად და some of whom / most of which-ს.

მთავარი იდეა

მიმართებით დამოკიდებულ წინადადებას ორი სულ სხვადასხვა საქმე შეუძლია.

განმსაზღვრელი (defining) წინადადება (A2-29, B1-20) გეუბნებათ, რომელზეა ლაპარაკი. მის გარეშე მსმენელმა არ იცის, ვინ ან რა იგულისხმეთ: The woman who called you is my boss. – რომელი ქალი? ის, ვინც დაგირეკა.

არაგანმსაზღვრელი (non-defining) წინადადება დამატებით ინფორმაციას აძლევს იმაზე, რაც უკვე ცხადია. წარმოიდგინეთ მსახიობი სცენაზე, რომელიც წამით მაყურებლისკენ შემობრუნდება, რაღაცას ჩაილაპარაკებს და ისევ სცენას დაუბრუნდება. სპექტაკლს ეს რეპლიკა არ სჭირდება, მაგრამ რაღაცას მატებს: My boss, who is from Ireland, called today. ერთი უფროსი მყავს; წინადადება უბრალოდ მეტს გეუბნებათ მასზე. ამოიღეთ – და წინადადებას აზრი არ დაეკარგება.

მძიმეები ამ „რეპლიკას“ გამოყოფს. მეტყველებაში ისინი მოკლე პაუზებად იქცევა და ხმა ოდნავ დაბლა ეშვება. რადგან ეს ცალკე კომენტარია, წესებიც უფრო მკაცრია: that არ შეიძლება, და მიმართებითი სიტყვა არასოდეს ქრება.

ქართული და ინგლისური

ქართულში მიმართებით დამოკიდებულ წინადადებას ყოველთვის მძიმე გამოყოფს: „ჩემი ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, …“ – სულერთია, ერთი ძმა გყავთ თუ სამი. ინგლისურში კი მძიმე მნიშვნელობას ცვლის: მძიმეებით – დამატებითი ინფორმაცია (ერთი ძმა), მძიმეების გარეშე – რომელი ძმა (რამდენიმეა). ამიტომ ქართველები ხშირად განმსაზღვრელ წინადადებასაც მძიმეებში სვამენ. ქართულად განმსაზღვრელს ზოგჯერ „ის … რომელიც“ გვიჩვენებს: „ჩემი ის ძმა, რომელიც…“.

„რომელიც“ ინგლისურად who / which / that-ია, მაგრამ მძიმის შემდეგ that არ დგას. მთელ წინადადებაზე კომენტარს ქართულად „რაც / რამაც / რის გამოც“ გამოხატავს. „რა“ = what, ამიტომ what გვისხლტება – ინგლისურში აქ მხოლოდ which-ია. „რომელთაგან“ / „რომელთა უმეტესობა“ = of which / of whom. „სადაც“, „როცა“, „ვისი / რომლის“ კი ზუსტად where, when, whose-ია.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
ჩემი ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, არქიტექტორია.My brother, who lives in Toronto, is an architect.ერთი ძმა: ინგლისურშიც მძიმეები
ჩემი ის ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, არქიტექტორია.My brother who lives in Toronto is an architect.რამდენიმე ძმა: ქართულად მძიმე რჩება, ინგლისურში – მძიმეების გარეშე
მართვის გამოცდა ისევ ჩაიჭრა, რამაც ყველა გააკვირვა.He failed his driving test again, which surprised everyone.„რამაც / რაც“ → which, არა what
სამი მცენარე ვიყიდე, რომელთაგან ზამთარს ვერც ერთმა გადაიტანა.I bought three plants, none of which survived the winter.„რომელთაგან“ → of which
კომპანია, რომლის მოგებაც შარშან გაორმაგდა, …The company, whose profits doubled last year, …„რომლის / ვისი“ → whose (საგანზეც)
ბრაიტონში ვისადილეთ, სადაც ბიძაშვილს კაფე აქვს.We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café.აქ ერთნაირია: „სადაც“ = where

მოკლედ: ქართულში მძიმე ყოველთვის დგას, ინგლისურში მძიმე = დამატებითი ინფორმაცია; „რომელიც“ მძიმის შემდეგ = who / which, არა that; „რაც / რამაც“ = which; „რომელთაგან“ = of which / of whom.

ფორმა

მიმართებითი სიტყვები არაგანმსაზღვრელ წინადადებაში

სიტყვარას ეხებამაგალითი
whoადამიანები (ქვემდებარე ან დამატება)My uncle, who is a chef, cooked dinner.
whomადამიანები (დამატება; ფორმალური)The director, whom I met last year, has retired.
whichსაგნები, ცხოველები, მთელი წინადადებაThe museum, which opened in 2019, is free.
whoseკუთვნილება (ადამიანები და საგნები)Our neighbour, whose dog barks all night, is moving.
whereადგილებიWe stayed in Porto, where my parents met.
whenდროI'll call you on Friday, when I'm less busy.

წესები

წესი✅❌
მძიმეები წინადადების გარშემო (ან ერთი მძიმე, თუ წინადადება ბოლოშია)My car, which is ten years old, still runs well.My car which is ten years old still runs well.
that-ის გარეშეParis, which I love, is expensive.Paris, that I love, is expensive.
მიმართებითი სიტყვა არ ქრებაThe film, which I saw yesterday, was great.The film, I saw yesterday, was great.

რაოდენობის სიტყვა + of whom / of which

რაოდენობის სიტყვაადამიანებისაგნები
some / many / most / all / none / both / neither / one / two…+ of whom+ of which
მაგალითიI have three brothers, all of whom live abroad.She wrote five novels, two of which became films.

კომენტარის წინადადება

მთავარი წინადადება, which … (მთელ წინადადებაზე)
The train was cancelled,which meant we had to take a taxi.

გამოყენება

1განმსაზღვრელი თუ არაგანმსაზღვრელი – მძიმეები ცვლის მნიშვნელობას

მძიმეების გარეშე წინადადება გვეუბნება, რომელზეა ლაპარაკი. მძიმეებით – უკვე ცნობილზე ინფორმაციას ამატებს. მნიშვნელობა შეიძლება განსხვავდებოდეს. ქართულად მძიმე ორივე შემთხვევაში დგას, ამიტომ განსხვავებას თარგმანში სხვა სიტყვებით ვაჩვენებთ.

My brother who lives in Toronto is an architect.
ჩემი ის ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, არქიტექტორია.
რამდენიმე ძმა მყავს; ინგლისურში მძიმეების გარეშე
My brother, who lives in Toronto, is an architect.
ჩემი ძმა, რომელიც ტორონტოში ცხოვრობს, არქიტექტორია.
ერთი ძმა მყავს
The students who passed the exam got a certificate.
იმ სტუდენტებმა, ვინც გამოცდა ჩააბარა, სერტიფიკატი მიიღეს.
მხოლოდ ზოგმა ჩააბარა
The students, who passed the exam, got a certificate.
სტუდენტებმა გამოცდა ჩააბარეს და ყველამ სერტიფიკატი მიიღო.
ყველამ ჩააბარა
Mount Everest, which is on the border of Nepal and China, attracts thousands of climbers.
ევერესტი, რომელიც ნეპალისა და ჩინეთის საზღვარზეა, ათასობით მთამსვლელს იზიდავს.
ერთადერთი საგანი: წინადადება ყოველთვის არაგანმსაზღვრელია

2დამატებითი ინფორმაცია – who, which, whom

ადამიანებზე who გამოიყენეთ, საგნებზე – which. ფორმალურ წერაში, როცა ადამიანი დამატებაა, whom იხმარება; საუბარში უმეტესობა who-ს ამბობს. წინადადება შეიძლება შუაში იდგეს ან ბოლოში.

Our new manager, who started on Monday, seems very friendly.
ჩვენი ახალი მენეჯერი, რომელმაც ორშაბათს დაიწყო მუშაობა, ძალიან მეგობრული ჩანს.
I've just finished the novel you lent me, which took me six months.
ახლახან დავამთავრე რომანი, რომელიც მათხოვე. ექვსი თვე მოვანდომე.
which = რომანი
Dr Patel, whom many patients ask for by name, works only on Tuesdays.
ექიმი პატელი, რომელსაც ბევრი პაციენტი სახელით ითხოვს, მხოლოდ სამშაბათობით მუშაობს.
ფორმალური: whom = დამატება
We're flying with SkyLink, which I've never used before.
SkyLink-ით მივფრინავთ, რომლითაც აქამდე არასდროს მიფრენია.
My grandmother, who is 92, still swims every morning.
ბებიაჩემი, რომელიც 92 წლისაა, ჯერ კიდევ ყოველ დილით ცურავს.
ერთი ბებია: მძიმეები

3Which მთელ წინადადებაზე

Which შეიძლება წინა წინადადების მთელ აზრს ეხებოდეს და არა მხოლოდ ერთ არსებით სახელს. ასეთი წინადადება იმ წინადადების შემდეგ დგას, რომელსაც აფასებს, მძიმის შემდეგ. What აქ შეუძლებელია. ქართულად: „რაც“, „რამაც“, „რის გამოც“.

He failed his driving test again, which surprised everyone.
მართვის გამოცდა ისევ ჩაიჭრა, რამაც ყველა გააკვირვა.
„რამაც“ → which, არა what
The flight was delayed by six hours, which meant we missed our connection.
რეისმა ექვსი საათით დაიგვიანა, რის გამოც გადაჯდომა ვერ მოვასწარით.
She offered to drive me home, which was really kind of her.
მანქანით სახლამდე მიყვანა შემომთავაზა, რაც ძალიან კეთილი საქციელი იყო.
Prices have gone up again, which is why we're eating out less.
ფასები ისევ გაიზარდა, რის გამოც გარეთ ნაკლებად ვჭამთ.
which is why = რის გამოც

4რაოდენობის სიტყვა + of whom / of which

რიცხვის ან რაოდენობის სიტყვის შემდეგ ადამიანებზე გამოიყენეთ of whom, საგნებზე – of which. ასე ორი აზრი ერთ მდორე წინადადებად ერთდება; წერაში ხშირია. ქართულად: „რომელთაგან“, „რომელთა უმეტესობა“.

About fifty people applied, most of whom had no experience.
განაცხადი დაახლოებით ორმოცდაათმა ადამიანმა შეიტანა, რომელთა უმეტესობასაც გამოცდილება არ ჰქონდა.
„რომელთა უმეტესობა“ → most of whom
I bought three plants, none of which survived the winter.
სამი მცენარე ვიყიდე, რომელთაგან ზამთარს ვერც ერთმა გადაიტანა.
ქართულად ორმაგი უარყოფა; ინგლისურში მხოლოდ none
She has two sons, both of whom are doctors.
ორი ვაჟი ჰყავს, ორივე ექიმია.
ქართულად ხშირად ორი წინადადებაა; ინგლისურში მძიმით → both of whom
The report makes several suggestions, some of which are quite expensive.
ანგარიშში რამდენიმე რეკომენდაციაა, რომელთაგან ზოგიერთი საკმაოდ ძვირია.
We visited four cities, the last of which was Kraków.
ოთხი ქალაქი მოვინახულეთ, რომელთაგან ბოლო კრაკოვი იყო.

5Whose, where და when არაგანმსაზღვრელ წინადადებაში

Whose კუთვნილებას აჩვენებს, where ადგილზე ამატებს ინფორმაციას, when – დროზე.

Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged.
მაია, რომლის დასთან ერთადაც სკოლაში დავდიოდი, ახლახან დაინიშნა.
„-თან ერთად“ → with ბოლოს
The company, whose profits doubled last year, is hiring 200 people.
კომპანია, რომლის მოგებაც შარშან გაორმაგდა, 200 თანამშრომელს იღებს.
საგანზეც whose
We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café.
ბრაიტონში ვისადილეთ, სადაც ჩემს ბიძაშვილს კაფე აქვს.
Come in August, when the weather is at its best.
აგვისტოში მოდი, როცა ამინდი ყველაზე კარგია.
In 2010, when I first moved to the city, rents were much lower.
2010 წელს, როცა პირველად გადმოვედი ქალაქში, ქირა გაცილებით დაბალი იყო.

ხშირი შეცდომები

❌My father, that is a teacher, loves football.
✅My father, who is a teacher, loves football.
არაგანმსაზღვრელ წინადადებაში that არ დგას.
❌The book, I borrowed from you, is brilliant.
✅The book, which I borrowed from you, is brilliant.
მიმართებითი სიტყვა ვერ გამოტოვდება.
❌He was late again, what annoyed his boss.
✅He was late again, which annoyed his boss.
კომენტარი მთელ წინადადებაზე = which.
❌I have two cousins, both of them live in Dubai.
✅I have two cousins, both of whom live in Dubai.
მძიმით შეერთებულ ორ წინადადებას of whom სჭირდება (ან: …cousins, and both of them live in Dubai).
❌The hotel, which we stayed in it, was lovely.
✅The hotel, which we stayed in, was lovely.
which ცვლის it-ს: ნუ გაიმეორებთ.
❌I spoke to Mr Lee, who his son is in my class.
✅I spoke to Mr Lee, whose son is in my class.
კუთვნილება = whose.
❌My mother who is 60 has just retired.
✅My mother, who is 60, has just retired.
პუნქტუაციის შეცდომა: მძიმეების გარეშე გამოდის, რომ რამდენიმე დედა გყავთ.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „მყიდველები, რომლებიც ასზე მეტ ლარს ხარჯავენ, …“ → მძიმეები განმსაზღვრელ წინადადებაში. ქართულში „რომელიც“-ის წინ მძიმე ყოველთვის დგას, ამიტომ ინგლისურშიც ავტომატურად ვსვამთ. მაგრამ ინგლისურად მძიმეები ნიშნავს „ყველა“: ყველა მყიდველი ასზე მეტ ლარს ხარჯავს. თუ ლაპარაკია ზოგიერთზე, მძიმეები არ დასვათ.

⚠️Customers, who spend more than a hundred lari, get free delivery.
✅Customers who spend more than a hundred lari get free delivery.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ მძიმეებით ნიშნავს, რომ ყველა მყიდველი ასზე მეტ ლარს ხარჯავს

2. „რომელიც“ → that მძიმის შემდეგ. ბევრმა ისწავლა, რომ „რომელიც“ = that, და მას ყველგან სვამს. მძიმის შემდეგ, დამატებით ინფორმაციაში, that არ შეიძლება: მხოლოდ who ან which.

❌I left the spare keys with our neighbour Davit, that lives on the second floor.
✅I left the spare keys with our neighbour Davit, who lives on the second floor.
მძიმის შემდეგ, ადამიანზე → who

3. „რამაც / რაც“ → what. მთელ წინადადებაზე კომენტარს ქართულად „რაც“ ან „რამაც“ გამოხატავს, „რა“ კი what-ია. ინგლისურში ასეთი კომენტარი მხოლოდ which-ით იწყება.

❌Sandro forgot the rings at home, what made the wedding start late.
✅Sandro forgot the rings at home, which made the wedding start late.
კომენტარი მთელ წინადადებაზე → which

4. „რომელთაგან სამი“ → three of them. „რომელთაგან“ ინგლისურად უცნაურად გვეჩვენება, ამიტომ ვამბობთ three of them და მძიმით ორ სრულ წინადადებას ვაერთებთ. ასე შეერთება შეცდომაა: საჭიროა of which / of whom ან and.

❌Ketevan has visited five countries this year, three of them were in Asia.
✅Ketevan has visited five countries this year, three of which were in Asia. ან Ketevan has visited five countries this year, and three of them were in Asia.
three of which

არ აგერიოთ

განმსაზღვრელი თუ არაგანმსაზღვრელი – იხ. A2-29 და B1-20.

The phone that I bought last week has stopped working.
ტელეფონი, რომელიც გასულ კვირას ვიყიდე, აღარ მუშაობს.
გვეუბნება, რომელი ტელეფონი; that შეიძლება
My phone, which I bought last week, has stopped working.
ჩემი ტელეფონი, რომელიც გასულ კვირას ვიყიდე, აღარ მუშაობს.
დამატებითი ინფორმაცია; which, არა that

which (ერთი არსებითი სახელი) თუ which (მთელი წინადადება) – ქართულად ეს ხშირად „რომელიც“ და „რაც“-ია.

She sent me a long email, which I haven't read yet.
გრძელი იმეილი გამომიგზავნა, რომელიც ჯერ არ წამიკითხავს.
which = იმეილი
She sent me a long email, which was unusual.
გრძელი იმეილი გამომიგზავნა, რაც უჩვეულო იყო.
which = ის, რომ გამომიგზავნა

which თუ what – which წინ ნათქვამს უბრუნდება; what ნიშნავს „ის, რაც“ და წინ არაფერი უდგას. იხ. B2-20. ქართულად ორივე „რაც“ შეიძლება იყოს – ამიტომ შეხედეთ, არის თუ არა წინ მთელი წინადადება.

He said nothing, which was strange.
არაფერი თქვა, რაც უცნაური იყო.
წინ წინადადებაა → which
What he said was strange.
რაც თქვა, უცნაური იყო.
წინ არაფერია → what

ფორმალური სტრუქტურები წინდებულით whom-ის ან which-ის წინ (the colleague to whom I spoke) C1-15-შია. მძიმის სხვა წესები – B2-27-ში.

მართლწერა და გამოთქმა

  • მეტყველებაში არაგანმსაზღვრელ წინადადებას წინ და უკან მოკლე პაუზა აქვს და ოდნავ დაბალი ხმით და უფრო სწრაფად ითქმის, როგორც რეპლიკა: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
  • განმსაზღვრელ წინადადებას პაუზები არ აქვს: My brother who lives in Toronto is an architect ერთ მთლიან ნაწილად ითქმის. ქართულად მძიმესთან ხშირად პაუზას ვაკეთებთ – ინგლისურ განმსაზღვრელ წინადადებაში ნუ შეჩერდებით.
  • როცა წინადადება შუაშია, ორი მძიმე გჭირდებათ – ერთი წინ, მეორე უკან.
  • whose (კუთვნილება) და who's (= who is / who has) ერთნაირად ჟღერს: /huːz/. Who's that? / The man whose car… /uː/ გრძელია, ქართულ უ-ზე გრძელი. ბოლოს /z/ ისმის, არა /s/.
  • who, whom, whose იწყება /h/-ით და არა /w/-ით: w არ წარმოითქმის. ინგლისური /h/ ქართული ჰ-ა – სუსტი ამოსუნთქვა, არა ხ.
  • whom /huːm/ ფორმალურია და მეტყველებაში იშვიათია.

ოქროს წესი

დამატებითი ინფორმაციაა? ჩასვით მძიმეებს შორის და გამოიყენეთ who / whom / which / whose / where / when – არა that – და მიმართებითი სიტყვა არასოდეს გამოტოვოთ. ქართულისგან განსხვავებით, ინგლისურში მძიმე სავალდებულო ნიშანი კი არა, მნიშვნელობის ნიშანია; „რაც / რამაც“ = which.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა.

  1. My best friend, lives next door, is a nurse.
  2. The castle, was built in 1250, is now a hotel.
  3. Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
  4. We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
  5. The company has 300 employees, most of work from home.
  6. I've read his three books, none of I enjoyed.
  7. შეაერთეთ წინადადებები ისე, რომ ერთი დამატებითი ინფორმაცია იყოს: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.

B. მნიშვნელობა

წაიკითხეთ და უპასუხეთ.

  1. ვინ დაავადდა? "The guests, who ate the fish, got sick."
  2. ვინ დაავადდა? "The guests who ate the fish got sick."
  3. წინადადებაში "He forgot my birthday, which hurt me" რას ეხება which?
  4. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I missed the bus, … meant I was late.

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. My car, that is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of them are lawyers.
  3. The restaurant, we went to last night, was excellent.
  4. Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. კონტექსტში

ყოველ გამოტოვებულ ადგილას ჩასვით მიმართებითი სიტყვა (who, whom, which, whose, where, when) ან რაოდენობის სიტყვა.

A family email
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. დაწერეთ წინადადება ოჯახის წევრზე ან მეგობარზე და დაამატეთ ინფორმაცია who-თი ან whose-ით.
  2. დაწერეთ წინადადება იმაზე, რაც ცოტა ხნის წინ მოხდა, და შეაფასეთ which-ით.

F. შერეული გამეორება

გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.

  1. A2-29 Who, Which, That და Where: მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები ინგლისურად
    A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
  2. B1-20 Relative Clauses ქართულად: whose, where, when, why და ნაცვალსახელის გამოტოვება
    That's the woman son plays in my team.
  3. B2-07 Need, Needn't Have და Be Supposed To: ვალდებულება და აუცილებლობა ინგლისურად
    We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
  4. B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: ვარაუდი წარსულზე ინგლისურად
    She (can't see) the message — her phone was off.
პასუხები

A. ფორმა

  1. who
  2. which
  3. whose
  4. where
  5. whom
  6. which
  7. Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.

B. მნიშვნელობა

  1. all the guests
  2. only some of the guests
  3. the fact that he forgot
  4. which

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. My car, which is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
  3. The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
  4. ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. კონტექსტში

  1. where
  2. whose
  3. both
  4. whom
  5. which
  6. which

E. თქვენი ჯერი

  1. My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
  2. My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.

F. შერეული გამეორება

  1. who
  2. whose
  3. needn't have brought / didn't need to bring
  4. can't have seen / couldn't have seen
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play