To Whom, Whereby, In Which Case, Whatever – რთული მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები
Advanced Relative Clauses
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ფორმალური მიმართებითი სტრუქტურების გამოყენებას – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – ასევე ისეთი სახელადი მიმართებითი სიტყვებისა, როგორიცაა what, whatever და whoever, და მიმართებითი წინადადებების შეერთებას ინფინიტივთან და რაოდენობის სიტყვებთან.
მთავარი იდეა
მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება კაუჭია: ის არსებით სახელზე დამატებით ინფორმაციას ჰკიდებს. ყოველდღიურ ინგლისურში წინდებული კაუჭის ბოლოს ჰკიდია: the person I spoke to. ფორმალურ ინგლისურში წინდებული წინ გადმოდის და მიმართებით ნაცვალსახელს ებღაუჭება: the person to whom I spoke. მნიშვნელობა იგივეა; იცვლება მხოლოდ რეგისტრი.
ზოგი ფორმალური მიმართებითი სიტყვა ერთ არსებით სახელს კი არა, მთელ აზრს ებმება: The train may be cancelled, in which case we'll drive. აქ which მთელ სიტუაციას უბრუნდება – მატარებლის გაუქმებას.
ზოგი კი არსებით სახელს თავის შიგნით ატარებს. What ნიშნავს the thing that-ს; whoever – any person who-ს. ასეთ სახელად მიმართებით წინადადებებში მთელი წინადადება არსებითი სახელივით მუშაობს: What she said surprised me.
ქართული და ინგლისური
აქ ქართულს დიდი უპირატესობა აქვს. ქართულად თანდებული ყოველთვის მიმართებით სიტყვას ებმის: „ადამიანი, ვისთანაც ვილაპარაკე“, „კვლევა, რომელსაც ეყრდნობა“, „სისტემა, რომლის მიხედვითაც…“. ეს ზუსტად ფორმალური ინგლისური სქემაა: the person with whom I spoke – აქ ერთნაირია. ქართული „ვის“ ბრუნვაც whom-ის ბუნებრივი შესატყვისია.
განსხვავებები სხვაგანაა. პირველი: „ვინც“, „რაც“, „სადაც“ ქართულად წინ არსებითი სახელის გარეშეც დგას („ვინც პირველი მოვა…“), ინგლისურად კი ასეთ შემთხვევაში -ever ფორმა ან what გჭირდებათ: whoever, what, wherever. მეორე: ქართულად ამ სიტყვების შემდეგ მომავალი დროა („სადაც წახვალ“), ინგლისურად – Present Simple. მესამე: „ამ შემთხვევაში“, „ამ დროს“ ქართულად მძიმით ადვილად ერთვის; ინგლისურად მძიმის შემდეგ მიმართებითი ფორმაა საჭირო: in which case, at which point.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| თანამშრომლებს, ვისთანაც ოცი წელი იმუშავა, მადლობა გადაუხადა. | She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years. | აქ ერთნაირია: თანდებული მიმართებით სიტყვასთან |
| ეს ის კვლევაა, რომელსაც მთელი თეორია ეყრდნობა. | This is the research on which the whole theory is based. | აქ ერთნაირია: ფორმალური სქემა |
| ვინც ეს აპლიკაცია შექმნა, ჯილდოს იმსახურებს. | Whoever designed this app deserves an award. | „ვინც“ არსებითი სახელის გარეშე → whoever, არა who |
| ჩვენი ძაღლი, სადაც არ უნდა წავიდე, უკან დამდევს. | Our dog follows me wherever I go. | ქართულად „სადაც“ (+ მომავალი ან კავშირებითი); ინგლისურად wherever + Present Simple |
| რეისი შეიძლება გადაიდოს და ამ შემთხვევაში გადაჯდომას ვერ მოვასწრებთ. | The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection. | „ამ შემთხვევაში“ → in which case (არა in this case მძიმის შემდეგ) |
| სამი ძმა ჰყავს, რომლებიც ყველანი საზღვარგარეთ ცხოვრობენ. | She has three brothers, all of whom live abroad. | ქართულად „რომლებიც ყველანი“; ინგლისურად all of whom |
მოკლედ: წინდებული + whom / which ქართველისთვის ბუნებრივია; ფრთხილად იყავით „ვინც / რაც / სადაც“-თან (→ whoever / what / wherever, Present Simple) და „ამ შემთხვევაში“-სთან (→ in which case).
ფორმა
წინდებული + whom / which
| არაფორმალური (წინდებული ბოლოს) | ფორმალური (წინდებული წინ) |
|---|---|
| the person (who) I spoke to | the person to whom I spoke |
| the company (that) she works for | the company for which she works |
| the colleagues (who) he relies on | the colleagues on whom he relies |
| the way (that) the system works | the way in which the system works |
წინდებულის შემდეგ გამოიყენეთ whom (ადამიანები) ან which (საგნები), ან whose + არსებითი სახელი (the writer to whose work I referred). That აქ არასოდეს დგას, ხოლო who წინდებულის შემდეგ ზუსტ ინგლისურში არ გამოიყენება.
მიმართებითი ფორმები, რომლებიც მეთოდს, დროს ან მთელ სიტუაციას ებმის
| ფორმა | მნიშვნელობა | ეხება |
|---|---|---|
| whereby | რომლის მეშვეობითაც / რომლის მიხედვითაც | სისტემას, მეთოდს ან შეთანხმებას |
| in which case | და თუ ეს მოხდება | მთელ წინა წინადადებას |
| by which time | და მანამდე | დროს ან მოვლენას |
| at which point | და სწორედ იმ მომენტში | მომენტს ან მოვლენას |
სახელადი მიმართებითი სიტყვები (არსებითი სახელი შიგნითაა)
| სიტყვა | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| what | ის, რაც | What I need is sleep. |
| whatever | ნებისმიერი რამ, რაც | Take whatever you want. |
| whoever | ნებისმიერი, ვინც / ის, ვინც | Whoever finishes first wins. |
| whichever | ნებისმიერი (შეზღუდული არჩევანიდან) | Choose whichever room you like. |
| wherever / whenever | სადაც არ უნდა / როდესაც არ უნდა | Sit wherever you like. |
ინფინიტივი და რაოდენობის სიტყვები (გამეორება)
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| არსებითი სახელი + to-ინფინიტივი | the person to contact |
| არსებითი სახელი + წინდებული + which / whom + to-ინფინიტივი (ფორმალური) | a place in which to live |
| რაოდენობის სიტყვა + of + whom / which | all of which, neither of whom |
გამოყენება
1წინდებული + whom / which
ფორმალურ წერაში წინდებული whom-ის ან which-ის წინ დასვით. ზოგი გამოთქმა თითქმის ყოველთვის ამ სქემას იყენებს: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. ფრაზულ ზმნებს ეს არ შეუძლიათ: ნაწილაკი ზმნასთან რჩება (the problem I came across). ორივე რიგი სწორია; აირჩიეთ რეგისტრის მიხედვით (C2-02).
2Whereby
Whereby ნიშნავს by which-ს ან through which-ს. ის სისტემის, სქემის, შეთანხმების ან პროცესის მეთოდს ან წესს წარმოადგენს. ფორმალურია და ხშირია საქმიან და აკადემიურ წერაში.
3In which case, by which time, at which point
ეს ფრაზები მთელ სიტუაციას უბრუნდება და ამატებს იმას, რაც მისგან გამომდინარეობს. მძიმის შემდეგ დგას. In which case = თუ ეს მოხდება; by which time = და იმ მომენტისთვის (ხშირად Past Perfect-თან (წარსული სრული) ერთად); at which point = და სწორედ იმ მომენტში.
4სახელადი მიმართებითი წინადადებები: what და -ever სიტყვები
სახელად მიმართებით წინადადებას საკუთარი არსებითი სახელი შიგნით აქვს, ამიტომ მთელი წინადადება შეიძლება ქვემდებარე ან დამატება იყოს. What = the thing(s) that (B2-20). -ever ფორმები ამატებს „ნებისმიერი – სულ ერთია, რომელი“. Whichever შეზღუდული არჩევანისთვისაა. წინადადების თავში whatever, whoever და wherever შეიძლება ნიშნავდეს no matter what / who / where-საც (B2-23).
5ინფინიტივიანი მიმართებითი წინადადებები (გამეორება)
მიმართებითი წინადადება შეიძლება to-ინფინიტივად შემოკლდეს, განსაკუთრებით მიზნის გამომხატველი არსებითი სახელების შემდეგ და first, last, only-სა და აღმატებითი ხარისხის შემდეგ (B2-09). ფორმალურ სტილში ინფინიტივის წინ შეიძლება წინდებული + which / whom დადგეს. Who და that ინფინიტივის წინ არასოდეს დგას.
6რაოდენობის სიტყვა + of whom / of which (გამეორება)
რაოდენობის სიტყვა (all, some, most, many, neither, none, both, half) ან რიცხვი + of whom (ადამიანები) ან of which (საგნები) ჯგუფის ნაწილზე სალაპარაკოდ გამოიყენეთ. ეს წინადადებები არაგანმსაზღვრელია, ამიტომ მძიმის შემდეგ დგას (B2-08).
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ვინც…“ არსებითი სახელის გარეშე → who. ქართულად „ვინც“ თავად ასრულებს ქვემდებარის როლს: „ვინც ტორტის ბოლო ნაჭერი აიღო, თეფში მაინც დარეცხოს“. ინგლისური who-ს წინ არსებითი სახელი სჭირდება (anyone who, the person who); მის გარეშე – whoever.
2. „სადაც წახვალ…“ → wherever + will. „სვანეთში სადაც წახვალ, ყველგან ძველ კოშკებს ნახავ“ – ქართულად ორივე ნაწილში მომავალია. ინგლისურად wherever, whenever, whatever-ის შემდეგ მომავლის მნიშვნელობითაც Present Simple დგას.
3. „ყველაფერი, რაც შეგვეძლო“ → all what. „რაც“ ხშირად what-ად ითარგმნება, ამიტომ „ყველაფერი გავაკეთეთ, რაც შეგვეძლო“ all what-ად იქცევა. What თავად შეიცავს არსებით სახელს, ამიტომ all-ის შემდეგ არ დგას. გამოიყენეთ all (that) ან მარტო what.
4. „რომელიც“ ადამიანზე → which. ქართული „რომელიც“ („რომელსაც“, „რომლისგანაც“) ადამიანებსაც ეხება და საგნებსაც: „მეზობელი, რომლისგანაც კიბე ვითხოვეთ“. ინგლისურად which მხოლოდ საგნებისთვისაა; ადამიანზე წინდებულის შემდეგ whom დგას.
5. „ამ დროს“ მძიმის შემდეგ → , at this moment. ქართულად ორ წინადადებას მძიმით და „ამ დროს“ ან „ამ შემთხვევაში“-თი ადვილად ვაერთებთ: „კონცერტის შუაში შუქი ჩაქრა, ამ დროს ორკესტრი მაინც უკრავდა“. ფორმალურ ინგლისურ წერაში ორი სრული წინადადება მხოლოდ მძიმით არ ერთდება; მიმართებითი at which point ან in which case ორივეს ერთ წინადადებად აქცევს. თან წარსულ თხრობაში this კი არა, that დგას.
არ აგერიოთ
what თუ which (მთელ წინადადებაზე) – What თავის არსებით სახელს შეიცავს (= the thing that). მძიმის შემდეგ which მთელ წინა წინადადებას აფასებს (B2-08).
whereby თუ where – Where ადგილს ეხება (ფიზიკურს ან აბსტრაქტულს); whereby – მეთოდს ან წესს.
whoever თუ who – Who-ს წინ არსებითი სახელი სჭირდება (the person who…). Whoever არსებით სახელს თავად შეიცავს.
მართლწერა და გამოთქმა
- Whom /huːm/ – who + „m“. /h/ ქართული „ჰ“-ა, არა „ხ“; /uː/ გრძელია.
- Whereby ერთი სიტყვაა, მახვილი მეორე მარცვალზეა: /weəˈbaɪ/ (ბრიტ.), /werˈbaɪ/ (ამერ.). საწყისი /w/ ქართული „ვ“ არ არის: ტუჩები დაამრგვალეთ.
- Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever თითოეული ერთი სიტყვაა; მახვილი -ev--ზე მოდის: whatever.
- What ever ორ სიტყვად ემფატიკური კითხვაა (What ever happened to him?) და არა სახელადი მიმართებითი სიტყვა – იხ. C1-06.
- In which case, by which time და at which point-ის წინ მცირე პაუზაა, რასაც მძიმე აჩვენებს. ქართულისგან განსხვავებით, განმსაზღვრელი მიმართებითი წინადადების წინ მძიმე არ იწერება (the person to whom I spoke).
- most of which, neither of whom-ში მახვილი რაოდენობის სიტყვაზეა: most of which; of სუსტია: /əv/.
ოქროს წესი
ფორმალურ ინგლისურში წინდებული შეგიძლიათ წინ გადმოიტანოთ; მის შემდეგ whom ან which დასვით – არასოდეს that. What და -ever სიტყვები გამოიყენეთ, როცა თავად მიმართებითი წინადადებაა არსებითი სახელი („ვინც“ → whoever). In which case, by which time და at which point ახალ წინადადებას მთელ სიტუაციას აბამს.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება მოცემული სტრუქტურით. შეინარჩუნეთ მნიშვნელობა.
-
გადაწერეთ ფორმალურად, წინდებული მიმართებითი ნაცვალსახელის წინ დასვით: The woman I sent the email to is my manager.
-
გააერთიანეთ ერთ წინადადებად "whereby"-ით: The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
-
გააერთიანეთ ერთ წინადადებად "in which case"-ით: The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
-
გააერთიანეთ ერთ წინადადებად "by which time"-ით: We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
-
გააერთიანეთ ერთ წინადადებად "of whom"-ით: I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
-
გადაწერეთ ფორმალურად: წინდებული + "whom" + to-ინფინიტივი: She felt she had nobody to share her worries with.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ კონტექსტი და აირჩიეთ უფრო შესაფერისი წინადადება.
-
ოფიციალური სარეკომენდაციო წერილი. რომელი წინადადება შეეფერება რეგისტრს უკეთ?რეგისტრი: წინდებული + whom ფორმალური სქემაა
-
მოკლე შეტყობინება მეგობარს. რომელია უფრო ბუნებრივი?რეგისტრი: მიმოწერაში ფორმალური სქემა უხეშად ჟღერს
-
ოფიციალური დოკუმენტი მენტორობის სქემას აღწერს. რომელი ფორმულირებაა უფრო ზუსტი?whereby = by which: მეთოდი ან წესი; where ადგილს ეხება
-
სიახლეების რეპორტაჟი აღწერს, რა მოხდა შეხვედრაზე. რომელი წინადადება შეეფერება?ეს მართლა მოხდა იმ მომენტში; in which case = თუ ეს მოხდება
-
მასპინძელი სტუმარს სამ თავისუფალ ოთახს აჩვენებს. რომელი წინადადება შეეფერება საუკეთესოდ?whichever = ნებისმიერი შეზღუდული არჩევანიდან
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
-
Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
-
The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
-
Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
-
The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. კონტექსტში
წაიკითხეთ წერილი და დანომრილი ნაწილები უფრო ფორმალური, დაკავშირებული სტილით გადაწერეთ.
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
-
გააერთიანეთ (18) ერთ წინადადებად არაგანმსაზღვრელი მიმართებითი წინადადებით.
-
გააერთიანეთ (19)-ის პირველი ორი წინადადება "all of whom"-ით.
-
გააერთიანეთ (20) ერთ წინადადებად "whereby"-ით.
-
გააერთიანეთ (21) "at which point"-ით.
-
გააერთიანეთ (22) "in which case"-ით.
-
გადაწერეთ (23) -ever-ზე დაბოლოებული სახელადი მიმართებითი სიტყვით.
-
გადაწერეთ (24) ფორმალურად, "to whom"-ით.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
2–3 წინადადებით დაწერეთ ოფიციალური სამადლობელი მასწავლებელს ან მენტორს. ერთხელ გამოიყენეთ წინდებული + whom და ერთხელ the extent to which ან the way in which.
-
2–3 წინადადებით აღწერეთ გეგმა, რომელიც შეიძლება ჩაიშალოს. ერთხელ გამოიყენეთ in which case და ერთხელ by which time ან at which point.
-
2–3 წინადადებით აღწერეთ ნაცნობი ადამიანების ან საგნების ჯგუფი. გამოიყენეთ ერთი რაოდენობის სიტყვა + of whom / of which და ერთი -ever სიტყვა (whoever, whatever ან whichever).
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: დამატებითი ინფორმაცია მძიმეებით ინგლისურად გააერთიანეთ არაგანმსაზღვრელი მიმართებითი წინადადებით: My sister is a chef. She lives in Rome.
-
B2-20 Noun Clauses ქართულად: That, Whether, What – „რომ“, „თუ არა“ და „ის, რაც“ დაიწყეთ სიტყვით "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
-
C1-13 Discourse Markers II: Consequently, Namely, Admittedly, Albeit – მიზეზი, მაგალითი, დათმობა, დასკვნა გამოიყენეთ "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
პასუხები
A. ფორმა
- The woman to whom I sent the email is my manager.
- The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
- The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
- We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
- I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
- Whoever designed this app deserves an award.
- She felt she had nobody with whom to share her worries.
B. მნიშვნელობა
- She is someone on whom I have always been able to rely.
- Is that the guy you were telling me about?
- We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
- The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
- You can take whichever room you prefer tonight.
C. იპოვეთ შეცდომა
- We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
- Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
- The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
- Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
- ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. კონტექსტში
- Thank you for your application, which we received on 3 May.
- The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
- We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
- Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
- Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
- You may bring whatever materials you find useful.
- The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.
E. თქვენი ჯერი
- I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
- We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
- Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.
F. შერეული გამეორება
- My sister, who lives in Rome, is a chef.
- What surprised me was her calm reaction.
- The project was a success, albeit an expensive one.
