Discourse markers қазақша: себеп, мысал, мойындау және қорытынды (given that, namely, albeit)
Discourse Markers II: Cause, Example, Concession, Summary
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз ресми жазбада себепті атай аласыз (given that, in view of, on account of), нәтижені көрсете аласыз (thus, hence, accordingly, consequently), мысал келтіріп, ойыңызды нақтылай аласыз (for instance, namely, in other words, that is, i.e., e.g.), қарсы жақтың дәлелін мойындай аласыз (admittedly, granted, that said, notwithstanding, albeit) және қорытынды жасай аласыз (in conclusion, to sum up, overall, all in all).
Негізгі идея
C1-12 сабағында сіз ой қосатын және қарама-қарсы қоятын байланыстырғыштарды (discourse markers) қолдандыңыз. Бұл сабақ толық дәлелдің (argument) байланыстырғыштарын береді.
Сот залындағы адвокатты елестетіңіз. Ол дәлелдер көрсетеді: for instance, namely. Оқиғаның неге болғанын түсіндіреді: given that, in view of, on account of. Содан қорытынды шығарады: consequently, thus, hence. Жақсы адвокат қарсы жақтың күшті тұстарын да алдымен мойындайды, содан кейін ғана оларға жауап береді: admittedly, granted, that said. Соңында қорытынды сөз сөйлейді: in conclusion, to sum up.
Алқабилер әділ мойындап, анық қорытатын сөйлеушіге сенеді. Оқырман да солай. Бұл байланыстырғыштар дәлеліңіздің әр қадамы алдыңғысынан туатынын көрсетеді, мәтініңізді біржақты емес, салмақты етеді. Барлық байланыстырғыш сияқты, оларды әр сөйлемге тықпаңыз: тек оқырманға көмектескенде қолданыңыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде себепті көбіне етістіктің өзі білдіреді: -ғандықтан, -ған соң («Жаңбыр жауғандықтан, матч кейінге қалдырылды»). Бұл — толық бағыныңқы сөйлем. Ағылшынның ресми on account of, in view of, owing to тіркестерінен кейін бағыныңқы емес, зат есім келеді: on account of the rain. Қазақтың ескере отырып / -ны ескерсек тіркесі given / in view of сөздеріне жақын, ал сондықтан, соның салдарынан — consequently, therefore. Мысал мен нақтылауда екі тіл бірдей жұмыс істейді: мысалы = for example / e.g., атап айтқанда = namely, яғни = that is / i.e., басқаша айтқанда = in other words. Тек «яғни» сөзі «басқаша айтқанда» мағынасында да жиі айтылады, ал namely ойды қайта айтпайды, тек тізімді атайды. Мойындауды қазақша рас, … бірақ не әрине, … дегенмен деп бастаймыз — бұл admittedly / granted сөздеріне дәл келеді. Ал albeit қазақтың -са да формасына жақын, бірақ айырмашылығы бар: «баяу болса да» құрамында етістік бар, ал albeit сөзінен кейін етістік қойылмайды: albeit slowly.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Қатты жаңбыр жауғандықтан, матч кейінге қалдырылды. | себеп | The match was postponed on account of the heavy rain. |
| Соңғы шағымдарды ескере отырып, ақшаны қайтару тәртібін қайта қарадық. | себеп → шешім | In view of the recent complaints, we have reviewed our refund policy. |
| Сұраныс күрт төмендеді. Соның салдарынан зауыт өндірісті қысқартты. | нәтиже | Demand fell sharply. Consequently, the factory cut production. |
| Кейбір тағамдар, мысалы жаңғақ пен жұмыртқа, қатты аллергия тудырады. | мысал | Some foods, for instance nuts and eggs, cause serious allergies. |
| Құпиясөзді екі адам ғана білді, атап айтқанда директор мен оның көмекшісі. | толық тізім | Only two people knew the password, namely the director and her assistant. |
| Жоба бюджеттен асып кетті. Басқаша айтқанда, ақшамыз таусылып барады. | қайта айту | The project is over budget. In other words, we're running out of money. |
| Рас, қонақүй қымбат болды, бірақ қызмет керемет еді. | мойындау | Admittedly, the hotel was expensive, but the service was excellent. |
| Экономика өсіп келеді, баяу болса да. | мойындау (етістік бар) | The economy is growing, albeit slowly. |
| Қорыта айтқанда, дәлелдер төрт күндік жұмыс аптасын қолдайды. | қорытынды | In conclusion, the evidence strongly supports a four-day working week. |
Құрылым
Себеп (неге болды)
| Байланыстырғыш | Стилі | Грамматикасы |
|---|---|---|
| because of, due to, owing to | бейтарап → ресми | + зат есім; B1-27 сабағынан қайталау |
| on account of | ресми | + зат есім |
| in view of | ресми | + зат есім = «осы жайтты ескере отырып» |
| given, given that | бейтарап / ресми | given + зат есім; given that + бағыныңқы сөйлем |
| seeing that, seeing as | бейресми, ауызекі | + бағыныңқы сөйлем |
Нәтиже (одан не шығады)
| Байланыстырғыш | Стилі | Грамматикасы |
|---|---|---|
| therefore, as a result | бейтарап | B1-27 сабағынан қайталау |
| consequently | ресми | сөйлем басында не бастауыштан кейін |
| thus | ресми | + бағыныңқы сөйлем; не , thus + -ing = «осылайша» |
| hence | ресми | көбіне тек зат есім тіркесі: hence the delay |
| accordingly | ресми | = нәтижесінде, әрі соған сай |
Мысал және нақтылау
| Байланыстырғыш | Мағынасы |
|---|---|
| for example, for instance | бірнеше мысалдың бірі |
| namely | дәл осы (бәрін атайды) |
| in other words, that is (to say) | сол ойды оңайырақ етіп қайта айту |
| e.g. (жазбаша) | = for example |
| i.e. (жазбаша) | = that is, дәл осы |
Мойындау және қорытынды
| Байланыстырғыш | Грамматикасы |
|---|---|
| admittedly, granted | + бағыныңқы сөйлем; содан кейін but / however |
| that said | оң не теріс ойдан кейін кері бұрылады (B2-23 қараңыз) |
| notwithstanding | предлог = despite; зат есімнің алдында не соңында |
| albeit | + сын есім / үстеу / тіркес, толық бағыныңқы емес |
| in conclusion, to sum up, overall, all in all | мәтіннің не бөлімнің соңында |
Қолданылуы
1Себеп: on account of, in view of, given (that)
Because of, due to және owing to + зат есім B1-27 сабағынан таныс. Ресми жазбада себепті атаудың басқа да жолдары бар. On account of + зат есім — ресми because of. In view of + зат есім «осы жайтты ескере отырып» дегенді білдіреді, көбіне шешімге не жауап әрекетке алып келеді. Given + зат есім немесе given that + бағыныңқы сөйлем келесі қадам негізделетін белгілі фактіні ұсынады. Бейресми сөйлеуде осы жұмысты seeing that / seeing as + бағыныңқы сөйлем атқарады.
2Нәтиже: consequently, thus, hence, accordingly
Consequently — ресми as a result. Thus ресми; үтірден кейін -ing формасымен келсе, «осылайша» дегенді білдіреді. Hence сөзінен кейін көбіне етістіксіз зат есім тіркесі тұрады. Accordingly іс-әрекет жағдайға сай жауап екенін білдіреді. Therefore B1-27 сабағынан таныс.
3Мысалдар: for instance, e.g.
For example пен for instance бірнеше мысалдың бірін береді; сөйлемнің басында да, ішінде де тұра алады. E.g. — оның жазбаша қысқартылған түрі; жазбаларда, жақша ішінде және тізімдерде жиі кездеседі. Қазақтың «мысалы» сөзі дәл осылай жұмыс істейді.
4Нақтылау: namely, in other words, that is, i.e.
Namely сіз меңзеген адамдарды не заттарды дәл атайды — бәрін. In other words пен that is (to say) сол ойды қайта, оңайырақ етіп айтады. I.e. — that is тіркесінің жазбаша қысқартылған түрі, қазақтың «яғни» сөзіне сәйкес.
5Мойындау: admittedly, granted, that said
Мойындау (concession) өз ойыңызды жалғастырмас бұрын қарсы дәлелдің бір бөлігі рас екенін қабылдайды. Admittedly мен granted әлсіз тұсты мойындайды, одан кейін әдетте but не however келеді. That said бір ойдан кейін тұрып, кері бағытқа бұрылады (B2-23 қараңыз).
6Notwithstanding және albeit
Notwithstanding — despite мағынасындағы өте ресми предлог; ол зат есімнің алдында, ал заң стилінде соңында да тұра алады. Albeit «…болса да» (although it is / was) дегенді білдіреді; одан кейін толық бағыныңқы сөйлем емес, сын есім, үстеу не тіркес келеді.
7Қорытындылау: in conclusion, to sum up, overall, all in all
In conclusion пен to sum up мәтіннің соңғы абзацын не баяндаманың соңғы ойын бастайды. Overall егжей-тегжейді қарап шыққаннан кейінгі жалпы баға береді. All in all да осы жұмысты атқарады, тек сәл бейресмирек.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-ғандықтан» → in view of / owing to + бағыныңқы. Қазақшада себеп етістіктің өзіне жалғанады: «Емтихан нәтижелері нашар болғандықтан, мектеп екі жаңа мұғалім алды». Сондықтан ресми байланыстырғыштан кейін де бүтін сөйлем қойылып кетеді. In view of, owing to, on account of сөздерінен кейін зат есім тіркесі керек; бағыныңқы сөйлем қалдырғыңыз келсе, because не given that қолданыңыз.
2. «Яғни» → namely. «Яғни» сөзін сөйлеуде «басқаша айтқанда» мағынасында да жиі қолданамыз, ал сөздікте оның бір аудармасы — namely. Бірақ namely ойды қайта айтпайды: ол алдыңғы сөзде меңзелген адамдарды не заттарды атайды. Ойды қайта, оңай етіп айту үшін in other words не that is қолданыңыз.
3. «Сондықтан» → hence барлық жерде. Қазақтың «сондықтан» сөзі бейтарап, оны ресми мақалада да, досқа жазған хабарламада да айтамыз. Сөздікте оған hence, thus берілгендіктен, бұл сөздер күнделікті хабарламаға да кіріп кетеді. Күнделікті оқиғалар үшін so табиғи.
4. «-ға қарамастан» → despite of. Қазақшада «қарамастан» сөзі барыс септігін талап етеді: «кептеліске қарамастан». Сол септікті ағылшыншада да бір предлогпен беру керек сияқты көрінеді, сөйтіп despite of шығады. Despite пен notwithstanding сөздерінен кейін бірден зат есім келеді; of тек in spite of тіркесінде бар.
Шатастырмаңыз
for instance және namely — For instance бір не бірнеше мысал береді; namely толық тізімді береді.
e.g. және i.e. — e.g. = мысалы (тізім ашық); i.e. = яғни (дәл осы).
on account of және consequently — Екеуі де себеп пен нәтижені байланыстырады, бірақ қарама-қарсы жақтан. On account of (owing to, in view of сияқты) себепті енгізеді; consequently (thus, hence сияқты) нәтижені енгізеді.
thus және hence — Екеуі де ресми нәтиже. Thus әдетте бағыныңқы сөйлемді не үтірден кейін -ing формасын енгізеді. Hence көбіне тек зат есім тіркесін алады.
Жазылуы мен айтылуы
- albeit /ɔːlˈbiːɪt/ үш буыннан тұрады: all-be-it. Екпін ортаңғы буынға түседі. Оны екі буынмен қысқартып айтпаңыз.
- Екпін: consequently, admittedly, notwithstanding, accordingly. Қазақ сөздерінде екпін көбіне соңғы буынға түседі; бұл сөздердің соңғы буынына екпін түсірмеңіз.
- thus /ðʌs/ сөзі bus сөзімен ұйқасады. Бастағы /ð/ үшін тілдің ұшын тістердің арасына сәл шығарып, дауыспен айтыңыз; оны з немесе д деп айтпаңыз. Ортадағы /ʌ/ қысқа әрі ашық, ерін домалақталмайды.
- hence /hens/ сөзі fence сөзімен ұйқасады. Ағылшынның /h/ дыбысы қазақтың х дыбысынан әлдеқайда жұмсақ: тамақтан жай ғана тыныс шығады, ешқандай қырылдау жоқ.
- i.e. мен e.g. дауыстап оқығанда не that is және for example деп оқылады, не әріптермен: /ˌaɪ ˈiː/, /ˌiː ˈdʒiː/. Америкалық стильде олардан кейін әдетте үтір қойылады (e.g., a jumper); британдық стильде үтір жиі түсіп қалады. Ресми эссенің негізгі мәтінінде көп автор толық сөздерді жөн көреді.
- that is to say, in other words және all in all бөлек сөздермен жазылады.
Алтын ереже
Дәлеліңіздегі қадамның атын атайтын байланыстырғышты қолданыңыз: себеп (given that, in view of, on account of), нәтиже (consequently, thus, hence), мысал не нақтылау (for instance, namely, i.e.), мойындау (admittedly, that said, albeit) не қорытынды (in conclusion, overall). Әрқайсысының грамматикасын тексеріңіз: on account of / in view of + зат есім, hence көбіне + зат есім тіркесі, albeit + толық бағыныңқы емес, notwithstanding + зат есім. Есте сақтаңыз: «-ғандықтан» бағыныңқысы ресми байланыстырғыштан кейін зат есімге айналады.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді берілген сөзбен қайта жазыңыз. Мағынасын сақтаңыз.
-
«albeit» сөзін қолданып қайта жазыңыз: The economy is growing, although it is growing slowly.
-
«hence» сөзін зат есім тіркесімен қолданып қайта жазыңыз: The roads were icy, and that is why there was a delay.
-
«thus» сөзін -ing формасымен қолданып қайта жазыңыз: The machine sorts the parcels automatically, and in this way it reduces costs.
-
«on account of» тіркесін қолданып қайта жазыңыз: The match was postponed because it was raining heavily.
-
«Given that» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Most staff now work from home, so we no longer need such a large office.
-
«Notwithstanding» сөзінен бастап қайта жазыңыз: Although the new bridge was expensive, the council approved it.
-
«Admittedly» сөзінен бастап қайта жазыңыз: It's true that the hotel was expensive, but the service was excellent.
B. Мағына
Жағдайды оқып, жақсырақ сөйлемді таңдаңыз.
-
Ішкі ереже: келісімшартқа тек бір адам қол қоя алады. Қай сөйлем дәл?namely толық тізімді береді; for instance басқалары да бар деген ой туғызады
-
Тіркелу беті: суретті кез келген ресми құжат қабылданады. Қай сөйлем осыны айтады?e.g. = мысалдар, басқа құжаттар да жарайды; i.e. тек осы екеуі дегенді білдірер еді
-
Досыңыз хабарлама жазды: "How was the party?" Қай жауап табиғи?стиль: in conclusion ресми мәтіннің не баяндаманың соңына тән
-
Ереже өзгергеннен кейінгі компанияның ішкі хаты. Қай сөйлем іс-әрекетті жағдайға сай жауап ретінде көрсетеді?admittedly бір жайтты мойындайды; мұнда нәтиже керек
-
Пәтерлес көршіңізге хабарлама. Қайсысы табиғирақ?стиль: hence күнделікті оқиғалар үшін кітаби естіледі
-
Ғылыми есеп. Автор әлсіз тұсты мойындап, содан кейін дәлелін жалғастырғысы келеді. Қай сөйлем осыны істейді?алдымен мойындау, содан кейін кері бұрылу; consequently кішкентай іріктемені анық үрдістің себебі етіп көрсетер еді
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
The new bridge has made the journey into town much shorter, albeit it has also increased traffic in the old town.
-
The outdoor concert was cancelled at the last minute on account of the organisers could not get insurance.
-
Given that the high cost of living in the capital, many young graduates are moving to smaller cities.
-
These shortcomings notwithstanding, the study offers a useful starting point for anyone researching the effects of remote work.өте ресми стильде notwithstanding зат есімнен кейін тұра алады
-
Notwithstanding the team had lost its two best players, it reached the final for the third year running.
D. Мәтін ішінде
Есептің соңғы бөлімін оқып, нөмірленген сөйлемдерге берілген тапсырмаларды орындаңыз.
Over the past year, around 400 employees have worked from home for at least three days a week. (19) It is true that remote work is not suitable for every role. (20) Some staff have to be on site, and our warehouse teams are one example of this. (21) However, the survey shows two clear benefits. These are fewer sick days and lower office costs. (22) Productivity has also improved, although it has only improved slightly. Staff report that they spend less time commuting and more time on focused work. (23) We have considered these results, and because of them we recommend a hybrid model for all office-based staff. (24) To finish this report, we can say that the move to remote work has been a success for the company.
-
(19) сөйлемін «Admittedly» не «Granted» сөзінен бастап, мойындау ретінде қайта жазыңыз.
-
(20) сөйлемін жай сөйлемге айналдырыңыз: мысалды «for instance» арқылы бастауыштан кейін бірден қойыңыз.
-
(21) бөліміндегі екі сөйлемді «namely» арқылы біріктіріңіз.
-
(22) сөйлемін «albeit» арқылы қысқарақ етіп қайта жазыңыз.
-
(23) сөйлемін «In view of» тіркесінен бастап, қысқарақ етіп қайта жазыңыз.
-
(24) сөйлемін ресми есепке сай келетін қорытынды байланыстырғышымен қайта жазыңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Мектеп формасы жақсы идея ма, жоқ па, сол туралы (не өзіңіз таңдаған тақырыпта) қысқа дәлелді абзац жазыңыз (4–5 сөйлем). Бір жайтты Admittedly не Granted арқылы мойындаңыз, That said не However арқылы кері бұрылыңыз, for instance арқылы бір мысал келтіріңіз және In conclusion не Overall арқылы аяқтаңыз.
-
Жұмысыңыздағы не оқу орныңыздағы жақында болған бір өзгеріс туралы екі сөйлем жазыңыз. Себебін Given that не In view of арқылы, нәтижесін Consequently не Accordingly арқылы атаңыз.
-
Ағылшын тіліндегі жетістігіңізді 2–3 сөйлеммен сипаттаңыз. albeit сөзін үстеумен не тіркеспен бір рет қолданыңыз, ал бір ойды in other words не namely арқылы нақтылаңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
C1-12 Discourse markers қазақша: furthermore, moreover, on the other hand, on the contrary Досыңыз былай дейді: "I suppose the exam was hard." Қай жауап бұл болжамды жоққа шығарады?on the contrary алғашқы ойдың қате екенін айтады
-
B1-27 So that, in order to, because of, due to қазақша: мақсат, себеп және нәтиже «due to» тіркесін қолданып қайта жазыңыз: All trains were cancelled because there was a strike.
-
C1-11 Nominalisation қазақша: етістіктен зат есім жасау және зат есімді тіркестер Бастауышы зат есім тіркесі болатындай етіп қайта жазыңыз: Prices rose sharply, so sales fell.
Жауаптар
A. Құрылым
- The economy is growing, albeit slowly.
- The roads were icy, hence the delay.
- The machine sorts the parcels automatically, thus reducing costs.
- The match was postponed on account of the heavy rain.
- Given that most staff now work from home, we no longer need such a large office.
- Notwithstanding the cost, the council approved the new bridge. / Notwithstanding its cost, the council approved the new bridge.
- Admittedly, the hotel was expensive, but the service was excellent.
B. Мағына
- Only one person can sign contracts, namely the CEO.
- Bring photo ID, e.g. a passport or a driving licence.
- All in all, it was great.
- The rules have changed. Accordingly, all forms must now be submitted online.
- The rain has stopped, so we can go out.
- Admittedly, the sample was small. Nevertheless, the trend is clear.
C. Қатені табыңыз
- The new bridge has made the journey into town much shorter, although it has also increased traffic in the old town. / The new bridge has made the journey into town much shorter, albeit at the cost of more traffic in the old town.
- The outdoor concert was cancelled at the last minute because the organisers could not get insurance. / The outdoor concert was cancelled at the last minute on account of a problem with the insurance.
- Given the high cost of living in the capital, many young graduates are moving to smaller cities.
- ✓ These shortcomings notwithstanding, the study offers a useful starting point for anyone researching the effects of remote work.
- Although the team had lost its two best players, it reached the final for the third year running. / Notwithstanding the loss of its two best players, the team reached the final for the third year running.
D. Мәтін ішінде
- Admittedly, remote work is not suitable for every role. / Granted, remote work is not suitable for every role.
- Some staff, for instance our warehouse teams, have to be on site.
- However, the survey shows two clear benefits, namely fewer sick days and lower office costs.
- Productivity has also improved, albeit only slightly.
- In view of these results, we recommend a hybrid model for all office-based staff.
- In conclusion, the move to remote work has been a success for the company. / Overall, the move to remote work has been a success for the company. / To sum up, the move to remote work has been a success for the company.
E. Сіздің кезегіңіз
- Admittedly, uniforms limit how students express themselves. That said, they remove a lot of pressure to wear expensive brands. Families on low incomes, for instance, no longer have to buy new clothes every term. Uniforms also make it easier to spot strangers on school grounds. In conclusion, the benefits clearly outweigh the loss of choice.
- In view of rising energy costs, our school has closed its swimming pool for the winter. Accordingly, swimming lessons now take place at the public baths.
- My speaking has improved, albeit more slowly than my reading. My biggest problem is still the same, namely understanding fast speakers on the phone.
F. Аралас қайталау
- On the contrary, it was easy.
- All trains were cancelled due to a strike.
- The sharp rise in prices led to a fall in sales. / The sharp rise in prices caused sales to fall.
