Hedging қазақша: It seems that, appear to, apparently, allegedly арқылы абайлап айту
Hedging and Distancing: It Seems That…
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз seem / appear, tend to, may, might, could, would модаль етістіктері, apparently, arguably, presumably, allegedly сияқты үстеулер және It could be argued that… сияқты тіркестер арқылы ойды мұқият, сыпайы әрі ғылыми стильде айта аласыз, сондай-ақ ақпараттың басқа біреуден келгенін көрсете аласыз.
Негізгі идея
Толық сеніммен айтылған тұжырым қатты еденге қойылған шыны стақан сияқты: Social media causes depression. Бір зерттеу келіспесе, тұжырым сынады, ал автор ұқыпсыз болып көрінеді.
Hedging тұжырымның айналасына кішкентай жастықтар қояды: Social media may contribute to depression in some teenagers. Енді тұжырым дәл. Ол автордың қаншалықты сенімді екенін дәл айтады: артық та, кем де емес.
Distancing («арақашықтық сақтау») осыған жақын. Ол ақпараттың сөйлеушінің өз білімінен емес, басқа жерден келгенін көрсетеді: Apparently, the CEO is leaving. He is said to have taken the money.
Hedging — әлсіздік не бұлыңғырлық емес. Ғылыми жазбада, журналистикада, бизнесте және дипломатияда бұл адалдық пен парасаттың белгісі. Әңгімеде ол сізді дөрекі емес, сыпайы етіп көрсетеді. Бірақ жастық тым көп болса, хабар астында көміліп қалады: бір тұжырымға әдетте бір-екеуі жеткілікті.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде hedging құралдары өте бай. Сияқты / секілді / көрінеді — seem / appear: «Біреу қолшатырымды алып кеткен сияқты». Болуы мүмкін — may / could. Шығар — presumably. Ал apparently мен is said to үшін бізде грамматикалық құрал бар: -ыпты / -іпті, екен, деседі. «Мейрамхана жабылып қалыпты» дегенде «мен мұны естідім» деген мағына етістіктің ішінде тұр. Ағылшын тілінде мұндай жалғау жоқ, сондықтан бұл мағынаны apparently, it seems не is said to арқылы бөлек сөзбен айту керек. Күмән білдіретін -мыс / -міс («кетіреді-міс») supposedly сөзіне жақын.
| Қазақша | Ағылшынша |
|---|---|
| Біреу қолшатырымды алып кеткен сияқты. | Someone seems to have taken my umbrella. |
| Мейрамхана жабылып қалыпты. | Apparently, the restaurant has closed down. |
| Министр отставкаға кетуді ойластырып жүр деседі. | The minister is said to be considering resignation. |
| Кешігу бағдарламадағы ақауға байланысты болуы мүмкін. | The delay could be due to a software problem. |
| Бұл крем әжімді бір аптада кетіреді-міс. | This cream supposedly removes wrinkles in a week. |
Құрылым
Seem / appear + тұйық етістік
| Түрі | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| seem / appear + to + негізгі түрі | қазіргі күй не әдет | She seems to know everyone. |
| seem / appear + to be + -ing | қазір болып жатыр | The system appears to be working. |
| seem / appear + to have + үшінші форма | бұрынғы әрекет | They seem to have left. |
| seem (+ to be) + сын есім | қазіргі күй | He seems (to be) happy. |
| It seems / appears (that) + бағыныңқы | жалпы әсер | It seems that the train is late. |
| There seems / appears to be + зат есім | бар болу | There appears to be a problem. |
Appear сөзі seem сөзінен ресмирек. Болымсыз түрі: She doesn't seem to understand (әдеттегі) не She seems not to understand (ресмирек).
Басқа hedging құралдары
| Құрал | Мысалдар |
|---|---|
| модаль етістіктер | may, might, could; қорытындыны жұмсарту үшін would (This would suggest…) |
| бейімділік | tend to + негізгі түрі; There is a tendency for… |
| үстеулер | apparently, arguably, presumably, supposedly, allegedly, seemingly |
| шектейтін тіркестер | to some / a certain extent, largely, in some cases, some, many |
| жақсыз тіркестер | It could be argued that…; There is some evidence that…; It is possible that… |
| хабарлау ырықсыз етісі (B2-12) | It is believed that…; He is said to… |
Ықтималдық дәрежелері үшін (be likely to, be bound to, the chances are) B2-26 қараңыз.
Қолданылуы
1Seem және appear + тұйық етістік
Фактіні емес, әсерді айту үшін seem / appear қолданыңыз. Тұйық етістіктің түрін уақытқа қарай таңдаңыз: to do (қазір / жалпы), to be doing (болып жатыр), to have done (бұрын). Сын есіммен to be міндетті емес. Британдық ағылшын тілінде seem + to be жоқ зат есімді тіркес те жиі: He seems a nice person.
2It seems / appears that…; there seems to be
Жалпы әсерді айту үшін, көбіне жаман жаңалықты жұмсақ жеткізу үшін It seems / appears (that) + бағыныңқы қолданыңыз. There seems / appears to be бір нәрсенің бар екені туралы тұжырымды жұмсартады. Бейресми сөйлеуде It seems like + бағыныңқы да жиі кездеседі.
3Hedging үшін модаль етістіктер
May, might және could тұжырымды анық емес, мүмкін нәрсе ретінде көрсетеді. Would өз қорытындыңызды не пікіріңізді жұмсартады: This would suggest…, I would argue…. Мүмкіндікті білдіретін негізгі модаль етістіктер үшін A2-22 қараңыз.
4Hedging және distancing үстеулері
Әр үстеудің дәл мағынасы бар. Apparently = естідім / солай көрінеді. Arguably = мұны дәлелдеуге әбден болады (көбіне күшейтпелі шыраймен). Presumably = логика бойынша солай деп ойлаймын. Supposedly = солай дейді, бірақ күмәнім бар. Allegedly = біреу солай деп айыптайды, бірақ дәлелденбеген (жаңалықтар, заң). Seemingly = сырттай қарағанда солай.
5Tend to, шектейтін тіркестер және жақсыз тіркестер
Tend to жалпы шындықты, бірақ ерекшеліктері бар нәрсені сипаттайды. Тұжырымның аясын to some / a certain extent, largely не in some cases арқылы шектеңіз. It could be argued that… және There is some evidence that… сияқты жақсыз тіркестер көзқарасты жеке пікір етпей ұсынады.
6Хабарлау ырықсыз етісі: арақашықтық құралы
Хабарлау ырықсыз етісі (B2-12) бір сенімді не тұжырымды кімдікі екенін айтпай жеткізеді. Ол жоғарыдағы hedging құралдарымен табиғи түрде үйлеседі және жаңалықтар мен ғылыми жазбаға тән.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-ған сияқты» → seem to + негізгі түрі. «Сәлемдеме кеше келген сияқты» дегенде уақытты «-ған» көрсетеді, ал «сияқты» өзгермейді. Сондықтан ағылшыншада да seem сөзінен кейін негізгі түрі қала береді. Бұрынғы әрекет үшін to have + үшінші форма керек.
2. «-ыпты» ағылшыншада жоғалып кетеді. «Мұғаліміміз үйленіпті» дегенде «естідім» деген мағына жалғаудың ішінде тұр. Тікелей аударсаңыз, естіген хабарыңыз өз көзіңізбен көрген факт болып шығады. Бөлек сөз қосыңыз: apparently, it seems, I've heard.
3. «Мүмкін … шығар» → maybe + might. Қазақша «Мүмкін, нәтижелер қате шығар» деп күмәнді екі рет белгілей береміз. Ағылшыншада бір hedge жеткілікті; екеуі қатар келсе, артық естіледі.
4. «… деп айтылады» → is said that. «Әкім отставкаға кетеді деп айтылуда» тіркесін сөзбе-сөз аударғанда бастауыш та, that бағыныңқысы да сақталып қалады. Не It is said that…, не бастауыш + is said to… қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
Apparently және obviously / clearly — Apparently арақашықтық қосады: «естідім» не «солай көрінеді». Obviously мен clearly керісінше: бір нәрсені анық деп көрсетеді.
Supposedly және presumably — Supposedly = «солай дейді, бірақ күмәнім бар». Presumably = «логика бойынша солай деп ойлаймын».
Arguably және allegedly — Arguably қорғай алатын пікірді енгізеді. Allegedly дәлелденбеген айыпты жеткізеді. She is arguably the best singer of her generation — мақтау; She allegedly cheated — оған қарсы айтылған айып.
Tend to және used to — Tend to — қазіргі жалпы бейімділік; used to — тоқтаған өткен әдет (A2-28 қараңыз).
Жазылуы мен айтылуы
- Екпін: apPArently, ARguably, preSUMably /prɪˈzjuːməbli/ (UK), /prɪˈzuːməbli/ (US), supPOSedly /səˈpəʊzɪdli/ (UK), /səˈpoʊzɪdli/ (US), alLEGedly /əˈledʒɪdli/. (Бас әріптер мұнда тек екпінді көрсетеді.)
- Қазақ тілінде екпін көбіне соңғы буынға түседі, бірақ бұл сөздерде екпін бірінші не екінші буында. Сөздің соңын (-ly) әлсіз әрі қысқа айтыңыз.
- Supposedly және allegedly сөздеріндегі -ed- толық буын болып айтылады: /zɪd/, /dʒɪd/. Оны түсіріп тастамаңыз.
- Жазылуы: arguably (e жоқ: argue → arguably); apparently (екі p, бір r).
- Сөйлегенде сөйлем басындағы hedging үстеуінен кейін көбіне қысқа кідіріс болады: Apparently, | she's quit.
Алтын ереже
Қаншалықты сенімді екеніңізді дәл айтыңыз: артық та, кем де емес. Тұжырымды seem / appear, tend to, may / might / could / would, дәл үстеу не шектейтін тіркес арқылы жұмсартыңыз, ал ақпарат өзіңіздікі болмаса, арақашықтық білдіретін түрлерді (apparently, is said to) қолданыңыз. Бір тұжырымға әдетте бір-екі hedge жеткілікті.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді берілген сөзбен не тіркеспен қайта жазыңыз. Мағынасын сақтаңыз.
-
«seem» сөзін қолданып қайта жазыңыз: It seems that he knows everyone in the building.
-
«appear» сөзін қолданып қайта жазыңыз: It appears that they have lost the original documents.
-
«appear» сөзін қолданып қайта жазыңыз: It appears that the engineers are fixing the problem right now.
-
«There seems» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: I think there's a mistake in the final bill.
-
Қорытындыны «would» арқылы жұмсартыңыз: These results suggest that the drug is effective.
-
«It could be argued» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Some people say the city needs fewer cars, not more roads.
-
«allegedly» сөзін қолданып қайта жазыңыз: People claim that the director hid the losses from shareholders, but nobody has proved it.
B. Мағына
Контекстке сәйкес келетін сөйлемді таңдаңыз. Ескерту себебін түсіндіреді.
-
Әлі аяқталмаған сот ісі туралы жаңалықтар хабары. Қайсысы орынды?айып дәлелденбеген, сондықтан хабар арақашықтық сақтайды
-
Сіз бір жарнамаға сенбейсіз. Қай сөйлем күмәніңізді көрсетеді?supposedly = солай дейді, бірақ күмәнім бар; presumably = солай деп ойлаймын
-
Ғылыми эссе. Қай тұжырым дұрыс мөлшерде жұмсартылған?біріншісі тым сенімді; үшіншісі тым көп жұмсартылған
-
Есептегі сандары қате сияқты әріптесіңізге хат. Қайсысы дипломатиялырақ?there seems / seem to be жаман жаңалықты жұмсартады
-
Әріптесіңіз қазіргі жұмыс әдеттеріңіз туралы сұрайды. Қай сөйлем сұраққа жауап береді?tend to = қазіргі жалпы бейімділік; used to = өткен әдет
-
Досыңыз жұмыс бабымен Жапонияға көшкелі жатыр, ал сіз оған не керек болатынын ойластырып отырсыз. Қай сөйлем сіздің өз логикалық болжамыңыз?presumably = солай деп ойлаймын; apparently = естідім
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді толық жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
Since the update last week, the app seems crashing every time I try to upload a photo from my phone.
-
According to early reports, the captain seems to leave the ship before all the passengers had been rescued.
-
There seem to be a serious misunderstanding between the two departments about who is responsible for the budget.
-
Students who live at home are tend to spend less on food than those who live in university accommodation.
-
The files appear to have been deleted by mistake during the overnight backup, so we may need to restore them.
D. Мәтін ішінде
Эссе жобасы мен оқытушының ескертуін оқыңыз. Тұжырым жұмсақ болуы үшін нөмірленген әр сөйлемді тапсырма бойынша қайта жазыңыз.
Since 2020, universities in many countries have moved part of their teaching online. (19) Online learning has grown rapidly since then. (20) Students prefer short videos to long lectures, and many lecturers now record ten-minute clips instead of hour-long talks. (21) Short clips improve attention. (22) However, short videos make deep thinking harder, because students rarely have to follow a long argument. (23) One small study at a business school proves this. (24) The biggest change is not the technology but the way students plan their time. Further research with larger groups is needed before universities change their courses again.
-
(19) сөйлемінде «appear» және тұйық етістіктің дұрыс түрін қолданыңыз.
-
(20) сөйлемінде «tend» сөзін қолданыңыз.
-
(21) сөйлемін «There is some evidence that» тіркесінен бастаңыз.
-
(22) сөйлемін «However, it could be argued that» тіркесінен бастаңыз.
-
(23) сөйлеміндегі «proves» сөзін «would» + жұмсағырақ етістікпен алмастырыңыз.
-
(24) сөйлемін «мұны дәлелдеуге әбден болады» дегенді білдіретін hedging үстеуінен бастаңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Ғылыми эссе үшін мына тым кесімді тұжырымды бір-екі сөйлеммен қайта жазыңыз: "Video games make children violent." Кемінде екі түрлі hedging құралын (мысалы, модаль етістік, шектейтін сөз, жақсыз тіркес) қолданыңыз, бірақ үшеуден артық емес.
-
Досыңызға жергілікті бір орын не оқиға туралы естіген, бірақ тексермеген жаңалығыңызды жеткізіп, 2–3 сөйлем жазыңыз. Бір рет apparently және бір рет is said to не is thought to қолданыңыз.
-
Есебіндегі сандар қате сияқты көрінетін әріптесіңізге 2–3 дипломатиялық сөйлем жазыңыз. Кемінде бір рет seem не appear және мүмкіндікті білдіретін бір модаль етістік қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B2-12 It is said that… және He is said to… қазақша: «дейді», «екен», «деп есептеледі» «The painting» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: People believe that the painting was stolen in the 1970s.
-
C1-07 Participle clauses қазақша: Built in 1850, Having been told, With prices rising Нәтиже бөлігімен қайта жазыңыз: The update failed, and this caused chaos for thousands of users.
-
C1-03 Ресми шартты сөйлемдер қазақша: Should you need, Were I to, Had I known, But for «Should» сөзінен бастап қайта жазыңыз: If you need any further information, please do not hesitate to contact me.
Жауаптар
A. Құрылым
- He seems to know everyone in the building.
- They appear to have lost the original documents.
- The engineers appear to be fixing the problem right now.
- There seems to be a mistake in the final bill.
- These results would suggest that the drug is effective.
- It could be argued that the city needs fewer cars, not more roads.
- The director allegedly hid the losses from shareholders. / Allegedly, the director hid the losses from shareholders.
B. Мағына
- The manager allegedly stole £2 million from the company.
- This cream supposedly makes you look ten years younger.
- Social media may contribute to depression in some teenagers.
- There seem to be a few problems with the figures in the report.
- I tend to work better in the morning.
- Presumably, you'll need a visa to work there.
C. Қатені табыңыз
- Since the update last week, the app seems to crash every time I try to upload a photo from my phone. / Since the update last week, the app seems to be crashing every time I try to upload a photo from my phone.
- According to early reports, the captain seems to have left the ship before all the passengers had been rescued.
- There seems to be a serious misunderstanding between the two departments about who is responsible for the budget.
- Students who live at home tend to spend less on food than those who live in university accommodation.
- ✓ The files appear to have been deleted by mistake during the overnight backup, so we may need to restore them.
D. Мәтін ішінде
- Online learning appears to have grown rapidly since then.
- Students tend to prefer short videos to long lectures, and many lecturers now record ten-minute clips instead of hour-long talks.
- There is some evidence that short clips improve attention.
- However, it could be argued that short videos make deep thinking harder, because students rarely have to follow a long argument.
- One small study at a business school would suggest this. / One small study at a business school would seem to support this.
- Arguably, the biggest change is not the technology but the way students plan their time.
E. Сіздің кезегіңіз
- There is some evidence that violent video games may contribute to aggressive behaviour in children.
- Apparently, the café on the corner is closing next month. The owner is said to be moving to the coast. Let's go there one last time before it shuts.
- There seem to be a few problems with the figures in Table 3. The totals don't appear to match the monthly data. Could an older version of the spreadsheet have been used?
F. Аралас қайталау
- The painting is believed to have been stolen in the 1970s.
- The update failed, causing chaos for thousands of users.
- Should you need any further information, please do not hesitate to contact me.
