Hedging кыргызча: seem, appear, apparently, allegedly – этияттап айтуу
Hedging and Distancing: It Seems That…
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз этияттуу, сылык жана илимий ойлорду айта аласыз: seem / appear, tend to, may, might, could, would модалдык этиштери, apparently, arguably, presumably, allegedly сыяктуу тактоочтор жана It could be argued that… сыяктуу тизмектер менен. Ошондой эле маалымат башка бирөөдөн келгенин көрсөтө аласыз.
Негизги ой
Толук ишеним менен айтылган пикир катуу полдогу стаканга окшош: Social media causes depression. Бир изилдөө ага каршы чыкса, пикир сынат, ал эми жазуучу шалаакы көрүнөт.
Hedging (этияттап айтуу) пикирдин айланасына кичинекей жаздыктарды коёт: Social media may contribute to depression in some teenagers. Эми пикир так. Ал жазуучу канчалык ишенерин дал ошончолук айтат, ашык да эмес, кем да эмес.
Distancing (аралык сактоо) буга жакын. Ал маалымат сүйлөгөн адамдын өз билиминен эмес, башка жактан келгенин көрсөтөт: Apparently, the CEO is leaving. He is said to have taken the money.
Этияттап айтуу – алсыздык же бүдөмүктүк эмес. Илимий жазууда, журналистикада, бизнесте жана дипломатияда бул чынчылдыктын жана акылмандыктын белгиси. Сүйлөшүүдө ал сизди орой эмес, сылык кылып көрсөтөт. Бирок жаздык өтө көп болсо, ой көмүлүп калат: бир пикирге бир-эки жаздык адатта жетиштүү.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз тилинде этияттап айтуунун жана аралык сактоонун бай каражаттары бар, бирок алар көбүнчө сүйлөмдүн аягында, этиштен кийин турат: окшойт («чарчаган окшойт»), көрүнөт, -гандай, болсо керек, мүмкүн. Андан тышкары, кыргызча маалыматтын булагын этиштин өзү көрсөтө алат: -ыптыр / экен «уктум же кийин билдим» дегенди билдирет («Ресторан жабылып калыптыр» = Apparently, the restaurant has closed down), ал эми имиш «айтышат, бирок далилденген эмес» деген маанини берет (supposedly / allegedly). Англисчеде бул маанилер эртерээк, негизги этиштин алдында же сүйлөмдүн башында айтылат: seem / appear + to-инфинитив, же apparently / allegedly тактоочтору. Эң маанилүү айырма: кыргызча мурунку кыймыл үчүн «-ган окшойт» дейбиз, өткөн чак негизги этиште турат; англисчеде өткөн чакты seem эмес, to have + үчүнчү форма көрсөтөт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ал жаңы жумушунда бактылуу көрүнөт. | She seems happy in her new job. | «көрүнөт» → seem + сын атооч |
| Принтер кайра иштеп жаткан окшойт. | The printer appears to be working again. | кыргызча «окшойт» аягында; англисче appear to be + -ing башында |
| Бирөө кол чатырымды алып кеткен окшойт. | Someone seems to have taken my umbrella. | кыргызча «-ган» негизги этиште; англисче to have + үчүнчү форма |
| Ресторан жабылып калыптыр. | Apparently, the restaurant has closed down. | Бул жерде да ушундай: «-ыптыр» уккан маалыматты көрсөтөт → apparently |
| Шектүү 2 миллион фунттан ашык акча уурдаган имиш. | The suspect allegedly stole over £2 million. | «имиш» = айтышат, далилденген эмес → allegedly |
| Ал жакта иштеш үчүн виза керек болсо керек. | Presumably, you'll need a visa to work there. | «болсо керек» = логикалык божомол → presumably |
| Бул жыйынтыктар … түшүндүрүүгө жардам бериши мүмкүн. | These findings may help explain why some patients recover faster. | «-ышы мүмкүн» → may + негизги форма |
| Студенттер адатта сабак кайталоону акыркы мүнөткө калтырышат. | Students tend to leave their revision until the last minute. | «адатта» → tend to (be жок) |
| Шаарга азыраак унаа керек деп айтууга болот. | It could be argued that the city needs fewer cars, not more roads. | кыргызча активдүү «айтууга болот»; англисче туюк be argued |
Кыскасы: кыргызча этияттык сөздөрү («окшойт», «көрүнөт», «-ыптыр», «имиш», «болсо керек») аягында турат, англисче алар негизги этиштин алдында же сүйлөмдүн башында келет. «-ган окшойт» → seem / appear + to have + үчүнчү форма; «имиш» → allegedly / supposedly; «деп айтууга болот» → it could be argued / it can be said.
Түзүлүшү
Seem / appear + to-инфинитив
| Формасы | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| seem / appear + to + негизги форма | азыркы абал же адат | She seems to know everyone. |
| seem / appear + to be + -ing | азыр жүрүп жаткан кыймыл | The system appears to be working. |
| seem / appear + to have + үчүнчү форма | мурунку кыймыл | They seem to have left. |
| seem (+ to be) + сын атооч | азыркы абал | He seems (to be) happy. |
| It seems / appears (that) + сүйлөм | жалпы таасир | It seems that the train is late. |
| There seems / appears to be + зат атооч | бар экени | There appears to be a problem. |
Appear seem сөзүнө караганда расмийирээк. Тануу: She doesn't seem to understand (адаттагы) же She seems not to understand (расмийирээк).
Этияттап айтуунун башка куралдары
| Курал | Мисалдар |
|---|---|
| модалдык этиштер | may, might, could; тыянакты жумшартуу үчүн would (This would suggest…) |
| адат, ыктоо | tend to + негизги форма; There is a tendency for… |
| тактоочтор | apparently, arguably, presumably, supposedly, allegedly, seemingly |
| чектөөчү тизмектер | to some / a certain extent, largely, in some cases, some, many |
| жеке эмес тизмектер | It could be argued that…; There is some evidence that…; It is possible that… |
| билдирүүчү туюк мамиле (B2-12) | It is believed that…; He is said to… |
Ыктымалдуулуктун даражалары үчүн (be likely to, be bound to, the chances are) B2-26 караңыз.
Колдонулушу
1Seem жана appear + to-инфинитив
Фактыны эмес, таасирди айтуу үчүн seem / appear колдонуңуз. To-инфинитивдин формасын убакытка жараша тандаңыз: to do (азыр / жалпы), to be doing (жүрүп жаткан кыймыл), to have done (мурун). Сын атооч менен to be милдеттүү эмес. Британ англисчесинде seem + to be жок зат атооч тизмеги да көп кездешет: He seems a nice person. Кыргызча ага «окшойт», «көрүнөт», «-гандай» туура келет.
2It seems / appears that…; there seems to be
Жалпы таасир үчүн, көбүнчө жаман кабарды жумшак айтуу үчүн It seems / appears (that) + сүйлөм колдонуңуз. There seems / appears to be бир нерсе бар экени жөнүндөгү сөздү жумшартат. Бейрасмий кепте It seems like + сүйлөм да көп кездешет. Кыргызча «… окшойт», «… бар окшойт» дейбиз; кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт, бирок англисчеде It seems толугу менен керек.
3Этияттап айтуу үчүн модалдык этиштер
May, might жана could пикирди так эмес, мүмкүн болгон нерсе катары көрсөтөт. Would өз тыянагыңызды же пикириңизди жумшартат: This would suggest…, I would argue…. Мүмкүнчүлүктүн негизги модалдык этиштери үчүн A2-22 караңыз. Кыргызча «-ышы мүмкүн», «болсо керек» дейбиз.
4Этияттык жана аралык тактоочтору
Ар бир тактоочтун так мааниси бар. Apparently = уктум / ушундай көрүнөт («-ыптыр, экен»). Arguably = муну далилдөөгө негиз бар (көбүнчө эң жогорку даражанын алдында). Presumably = логикалык жактан ушундай деп ойлойм («болсо керек»). Supposedly = айтышат, бирок мен шектенем («имиш»). Allegedly = бирөө ушундай дейт, бирок далилденген эмес (жаңылыктар, укук; «имиш»). Seemingly = сырттан караганда ушундай.
5Tend to, чектөөчү тизмектер жана жеке эмес тизмектер
Tend to жалпысынан туура, бирок өзгөчө учурлары бар нерсени сүрөттөйт. Пикирдин чегин to some / a certain extent, largely же in some cases менен тактаңыз. It could be argued that… жана There is some evidence that… сыяктуу жеке эмес тизмектер көз карашты жеке пикир кылбай көрсөтөт. Кыргызча «адатта», «белгилүү бир деңгээлде», «негизинен», «… деп айтууга болот» дейбиз.
6Аралык сактоочу курал катары билдирүүчү туюк мамиле
Билдирүүчү туюк мамиле (B2-12) бир ишенимди же дооматты ким айтканын көрсөтпөй жеткирет. Ал жогорудагы этияттык каражаттары менен табигый айкалышат жана жаңылыктарга, илимий жазууга мүнөздүү.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Унутуп калган окшойт» → seems + өткөн чак формасы. Кыргызча мурунку кыймылды негизги этиш көрсөтөт: «унутуп калган окшойт», «көчүп кеткен окшойт». Ошондуктан англисчеде да seem сөзүнөн кийинки этишти өткөн чакка коюп коюу оңой. Англисчеде мурунку кыймыл seem / appear + to have + үчүнчү форма менен айтылат.
2. «… деп айтууга болот» → It can say that. Кыргызча «деп айтууга болот», «деп айтса болот» тизмектеринде туюк мамиле жок. Ошондуктан англисчеде да активдүү этиш калып калат. Англисче жеке эмес тизмек туюк болот: it can be said that, it could be argued that.
3. «Балким, … -ышы мүмкүн» → maybe + may. Кыргызча «балким» жана «мүмкүн» бир сүйлөмдө бирге келе берет: «Балким, автобус кечигиши мүмкүн». Англисчеде maybe жана may экөө бирге ашыкча угулат: бир жаздык жетиштүү.
4. «Ыктуу» → is / are tend to. Кыргызча ыктоону көп учурда сын атооч менен айтабыз: «Таякем тоо жолунда тез айдаганга ыктуу». Сын атооч болгондуктан, англисчеде да tend сөзүнүн алдына is / are коюлуп калат. Бирок tend – кадимки этиш: tend to + негизги форма, be жок; үчүнчү жакта жекелик санда tends to.
Чаташтырбаңыз
Apparently жана obviously / clearly – Apparently аралык кошот: «уктум» же «ушундай көрүнөт». Obviously жана clearly тескерисинче: бир нерсени так катары көрсөтөт. Кыргызча айырма: «-ыптыр» жана «албетте».
Supposedly жана presumably – Supposedly = «айтышат, бирок мен шектенем» («имиш»). Presumably = «логикалык жактан ушундай деп ойлойм» («болсо керек»).
Arguably жана allegedly – Arguably коргоого боло турган пикирди киргизет. Allegedly далилденбеген айыптоону билдирет. She is arguably the best singer of her generation – мактоо; She allegedly cheated – ага каршы айтылган доомат.
Tend to жана used to – Tend to – азыркы жалпы адат; used to – токтоп калган өткөндөгү адат (A2-28 караңыз). Кыргызча «адатта … -м» жана «-чумун».
Жазылышы жана айтылышы
- Басым: apPArently, ARguably, preSUMably /prɪˈzjuːməbli/ (UK), /prɪˈzuːməbli/ (US), supPOSedly /səˈpəʊzɪdli/ (UK), /səˈpoʊzɪdli/ (US), alLEGedly /əˈledʒɪdli/. (Бул жерде чоң тамгалар басымды гана көрсөтөт.) Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга койбоңуз: бул сөздөрдүн баарында басым башында же ортосунда.
- supposedly жана allegedly сөздөрүндө -ed- толук муун болуп айтылат: /zɪd/, /dʒɪd/.
- Жазылышы: arguably (e жок: argue → arguably); apparently (p эки, r бир).
- seem /siːm/: /iː/ – созулма үндүү. Кыргыз тилинде «и» дайыма кыска, ошондуктан аны атайын созуп айтыңыз: эриндер жылмайгандай тартылат.
- Оозеки кепте сүйлөмдүн башындагы этияттык тактоочунан кийин көбүнчө кыска тыным болот: Apparently, | she's quit.
Алтын эреже
Канчалык ишенериңизди дал ошончолук айтыңыз: ашык да эмес, кем да эмес. Пикирди seem / appear, tend to, may / might / could / would, так тактооч же чектөөчү тизмек менен жумшартыңыз; маалымат өзүңүздүкү болбосо, аралык сактоочу формаларды (apparently, is said to) колдонуңуз. «-ган окшойт» → seems to have + үчүнчү форма. Бир пикирге бир-эки жаздык адатта жетиштүү.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген сөз же тизмек менен кайра жазыңыз. Маанисин сактаңыз.
-
«Seem» колдонуп кайра жазыңыз: It seems that he knows everyone in the building.
-
«Appear» колдонуп кайра жазыңыз: It appears that they have lost the original documents.
-
«Appear» колдонуп кайра жазыңыз: It appears that the engineers are fixing the problem right now.
-
«There seems» деп баштап кайра жазыңыз: I think there's a mistake in the final bill.
-
Тыянакты «would» менен жумшартыңыз: These results suggest that the drug is effective.
-
«It could be argued» деп баштап кайра жазыңыз: Some people say the city needs fewer cars, not more roads.
-
«Allegedly» колдонуп кайра жазыңыз: People claim that the director hid the losses from shareholders, but nobody has proved it.
B. Мааниси
Контекстке туура келген сүйлөмдү тандаңыз. Эскертүү себебин түшүндүрөт.
-
Али бүтө элек сот иши жөнүндө жаңылык кабары. Кайсынысы ылайыктуу?the claim is not proven, so the report keeps its distance
-
Сиз бир жарнамага ишенбейсиз. Кайсы сүйлөм шегиңизди көрсөтөт?supposedly = people say so, but I doubt it; presumably = I assume it
-
Илимий эссе. Кайсы пикир керектүү өлчөмдө жумшартылган?the first is over-certain; the third is over-hedged
-
Сандары туура эмес көрүнгөн кесиптешиңизге кат. Кайсынысы дипломатиялуураак?there seems / seem to be softens bad news
-
Кесиптешиңиз азыркы иштөө адатыңыз жөнүндө сурайт. Кайсы сүйлөм суроого жооп берет?tend to = general tendency now; used to = past habit
-
Курбуңуз Японияга жумушка көчүп жатат, сиз ага эмне керек болорун ойлонуп жатасыз. Кайсы сүйлөм сиздин өз логикалык божомолуңуз?presumably = I assume; apparently = I've heard
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү толук жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Since the update last week, the app seems crashing every time I try to upload a photo from my phone.
-
According to early reports, the captain seems to leave the ship before all the passengers had been rescued.
-
There seem to be a serious misunderstanding between the two departments about who is responsible for the budget.
-
Students who live at home are tend to spend less on food than those who live in university accommodation.
-
The files appear to have been deleted by mistake during the overnight backup, so we may need to restore them.
D. Текстте
Эссенин долбоорун жана мугалимдин комментарийин окуңуз. Пикир жумшартылсын деп, ар бир номерленген сүйлөмдү тапшырмадагыдай кайра жазыңыз.
Since 2020, universities in many countries have moved part of their teaching online. (19) Online learning has grown rapidly since then. (20) Students prefer short videos to long lectures, and many lecturers now record ten-minute clips instead of hour-long talks. (21) Short clips improve attention. (22) However, short videos make deep thinking harder, because students rarely have to follow a long argument. (23) One small study at a business school proves this. (24) The biggest change is not the technology but the way students plan their time. Further research with larger groups is needed before universities change their courses again.
-
(19) сүйлөмүндө «appear» жана to-инфинитивдин туура формасын колдонуңуз.
-
(20) сүйлөмүндө «tend» колдонуңуз.
-
(21) сүйлөмүн «There is some evidence that» деп баштаңыз.
-
(22) сүйлөмүн «However, it could be argued that» деп баштаңыз.
-
(23) сүйлөмүндө «proves» сөзүн «would» жана жумшагыраак этиш менен алмаштырыңыз.
-
(24) сүйлөмүн «муну далилдөөгө негиз бар» дегенди билдирген этияттык тактоочу менен баштаңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Бул кескин пикирди илимий эссе үчүн бир же эки сүйлөм менен кайра жазыңыз: «Video games make children violent.» Жок дегенде эки түрдүү этияттык куралын колдонуңуз (мисалы, модалдык этиш, чектөөчү сөз, жеке эмес тизмек), бирок үчтөн ашпасын.
-
Досуңузга жергиликтүү бир жай же иш-чара жөнүндө уккан, бирок текшербеген жаңылыкты жеткирген 2–3 сүйлөм жазыңыз. Бир жолу apparently жана бир жолу is said to же is thought to колдонуңуз.
-
Баяндамасында туура эмес сандар бар окшогон кесиптешиңизге 2–3 дипломатиялуу сүйлөм жазыңыз. Жок дегенде бир жолу seem же appear жана мүмкүнчүлүктүн бир модалдык этишин колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B2-12 It is said that… жана He is said to… кыргызча: «дешет», «имиш» англисче «The painting» деп баштап кайра жазыңыз: People believe that the painting was stolen in the 1970s.
-
C1-07 Participle clauses кыргызча: Built in…, Having been told…, With prices rising… Натыйжа тизмеги менен кайра жазыңыз: The update failed, and this caused chaos for thousands of users.
-
C1-03 Расмий шарттуу сүйлөмдөр кыргызча: Should you need, Were I to, Had I known, But for «Should» деп баштап кайра жазыңыз: If you need any further information, please do not hesitate to contact me.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- He seems to know everyone in the building.
- They appear to have lost the original documents.
- The engineers appear to be fixing the problem right now.
- There seems to be a mistake in the final bill.
- These results would suggest that the drug is effective.
- It could be argued that the city needs fewer cars, not more roads.
- The director allegedly hid the losses from shareholders. / Allegedly, the director hid the losses from shareholders.
B. Мааниси
- The manager allegedly stole £2 million from the company.
- This cream supposedly makes you look ten years younger.
- Social media may contribute to depression in some teenagers.
- There seem to be a few problems with the figures in the report.
- I tend to work better in the morning.
- Presumably, you'll need a visa to work there.
C. Катаны табыңыз
- Since the update last week, the app seems to crash every time I try to upload a photo from my phone. / Since the update last week, the app seems to be crashing every time I try to upload a photo from my phone.
- According to early reports, the captain seems to have left the ship before all the passengers had been rescued.
- There seems to be a serious misunderstanding between the two departments about who is responsible for the budget.
- Students who live at home tend to spend less on food than those who live in university accommodation.
- ✓ The files appear to have been deleted by mistake during the overnight backup, so we may need to restore them.
D. Текстте
- Online learning appears to have grown rapidly since then.
- Students tend to prefer short videos to long lectures, and many lecturers now record ten-minute clips instead of hour-long talks.
- There is some evidence that short clips improve attention.
- However, it could be argued that short videos make deep thinking harder, because students rarely have to follow a long argument.
- One small study at a business school would suggest this. / One small study at a business school would seem to support this.
- Arguably, the biggest change is not the technology but the way students plan their time.
E. Сиздин кезегиңиз
- There is some evidence that violent video games may contribute to aggressive behaviour in children.
- Apparently, the café on the corner is closing next month. The owner is said to be moving to the coast. Let's go there one last time before it shuts.
- There seem to be a few problems with the figures in Table 3. The totals don't appear to match the monthly data. Could an older version of the spreadsheet have been used?
F. Аралаш кайталоо
- The painting is believed to have been stolen in the 1970s.
- The update failed, causing chaos for thousands of users.
- Should you need any further information, please do not hesitate to contact me.
