SlowingoГрамматика
B1 29 / 39

So that, in order to, because of, due to қазақша: мақсат, себеп және нәтиже

So That, In Order To, Because Of, Due To: Purpose, Reason, Result

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз біреудің бір нәрсені не үшін істейтінін (мақсат), бір нәрсенің неге болатынын (себеп) және одан кейін не болатынын (нәтиже) түсіндіре аласыз. Сондай-ақ дұрыс байланыстырғышты және одан кейінгі дұрыс грамматиканы таңдай аласыз: етістік, бағыныңқы сөйлем, зат есім немесе жаңа сөйлем.

Негізгі идея

Садақшыны елестетіңіз. Бір нәрсе оны садақты қолына алуға мәжбүр етті: жарыс, аштық немесе бәс. Бұл — себеп: ол әрекеттің артында жатыр. Ол нысанаға көздейді. Бұл — мақсат: оның болғанын қалайтын нәрсесі. Содан кейін жебе бір жерге түседі: ортасына тиюі де, ағашқа қадалуы да мүмкін. Бұл — нәтиже: шын мәнінде болған нәрсе.

  • Себеп: She trained every day because she wanted to win.
  • Мақсат: She trained every day so that she could win.
  • Нәтиже: She trained every day, so she won.

Мақсат — ниет туралы; нәтиже — соңы немен аяқталғаны туралы. Сондықтан so that (мақсат) пен so (нәтиже) — әртүрлі нәрсе.

Қарама-қарсылық байланыстырғыштарындағыдай (B1-26), грамматика одан кейін не келетініне байланысты. Кейбір байланыстырғыштардан кейін етістік келеді (to, in order to), кейбірінен кейін бағыныңқы сөйлем (so that, because, as, since), кейбірінен кейін зат есім (because of, due to, owing to), ал кейбірі жаңа сөйлемді бастайды (therefore, as a result).

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде мақсатты көбіне -у үшін арқылы айтамыз: «нан сатып алу үшін», «кешікпеу үшін». «Үшін» сөзін сөздікте for деп көргендіктен, for buy деген қате пайда болады. Ағылшыншада етістікпен мақсат to / in order to арқылы, ал басқа бастауышпен so that + сөйлем арқылы айтылады. Себепті қазақша -ғандықтан, себебі, өйткені (сөйлеммен) және -ның кесірінен, -ға байланысты, салдарынан (зат есіммен) айтамыз. Бұл бөліну ағылшыншаға жақсы сәйкес келеді: because + сөйлем, because of / due to + зат есім. Бірақ қазақша «мұғалім ауырғанына байланысты» дегенде «байланысты» сөзінің алдында өз бастауышы бар толық ой тұр. Ағылшыншада because of сөзінен кейін бастауыш пен етістік келмейді. Нәтижені сондықтан арқылы айтамыз, ол үтірден кейін де тұра береді; ағылшыншада үтірден кейін so, ал therefore көбіне жаңа сөйлемнің басында келеді.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Нан сатып алу үшін шықтым.мақсат + етістікI went out to buy bread.
Ешкімді оятпау үшін сыбырладық.болымсыз мақсатWe whispered so as not to wake anyone.
Кіре алуың үшін есікті ашық қалдырамын.мақсат, басқа бастауышI'll leave the door open so that you can get in.
Ертең ерте ұшатындықтан ұйықтауға жатамын.себеп + сөйлемI'm going to bed because I have an early flight.
Тұманның кесірінен рейс кешікті.себеп + зат есімThe flight was delayed because of fog.
Қызметкерлердің жетіспеушілігіне байланысты мұражай жабық.ресми себеп + зат есімThe museum is closed due to staff shortages.
Телефоным өшіп қалды, сондықтан хабарласа алмадым.нәтиже, бір сөйлемMy phone died, so I couldn't call you.
Жолды су басты. Соның нәтижесінде жүздеген жүргізуші жолда қалды.нәтиже, жаңа сөйлемThe road was flooded. As a result, hundreds of drivers were stuck.

Құрылым

Мақсат

БайланыстырғышОдан кейінМысал
toетістіктің негізгі түріI went out to buy bread.
in order to / so as to (ресмирек)етістіктің негізгі түріWe left early in order to avoid the traffic.
in order not to / so as not toетістіктің негізгі түріSpeak quietly so as not to wake the baby.
so thatбағыныңқы сөйлем, көбіне can / could / will / would арқылыI'll text you so that you know where we are.

Себеп

БайланыстырғышОдан кейінМысал
becauseбағыныңқы сөйлемWe stayed in because it was raining.
as / sinceбағыныңқы сөйлем (көбіне басында; себеп бұрыннан белгілі)As it was raining, we stayed in.
because ofзат есім / есімдікWe stayed in because of the rain.
due to / owing to (ресмирек)зат есімThe match was cancelled due to the rain.

Нәтиже

БайланыстырғышТыныс белгісіМысал
soекі бөлікті жалғайды, әдетте үтірден кейінIt was raining, so we stayed in.
thereforeжаңа сөйлем немесе нүктелі үтірден кейін; негізгі етістіктің алдында да келедіIt was raining. Therefore, we stayed in. / We therefore stayed in.
as a result / consequentlyжаңа сөйлем немесе нүктелі үтірден кейін, артында үтірIt rained all week. As a result, the match was cancelled.

Жылдам тексеру: келесі сөзге қараңыз. Етістіктің негізгі түрі → to / in order to. Бастауыш + етістік → so that / because / as / since / so. Тек зат есім → because of / due to / owing to.

Қолданылуы

1to, in order to, so as to арқылы мақсат

Күнделікті ағылшын тілінде to + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз (A2-26 қараңыз). In order to мен so as to ресмирек немесе екпінділеу. Болымсыз мақсат үшін in order not to немесе so as not to қолданыңыз.

I called the bank to ask about my card.
Картам туралы сұрау үшін банкке қоңырау шалдым.
«-у үшін» → to, for емес
The company cut its prices in order to attract new customers.
Компания жаңа тұтынушыларды тарту үшін бағаларын төмендетті.
in order to: ресмирек
Please arrive ten minutes early so as to complete the forms.
Құжаттарды толтыру үшін он минут ерте келіңіз.
so as to + етістік
We whispered so as not to wake anyone.
Ешкімді оятпау үшін сыбырлап сөйледік.
«-пау үшін» → so as not to
I wrote the code on my hand in order not to forget it.
Ұмытып қалмау үшін кодты қолыма жазып алдым.
«-мау үшін» → in order not to
In order to apply, you need a valid passport.
Өтінім беру үшін сізге жарамды төлқұжат керек.
мақсат басында: одан кейін үтір

2so that арқылы мақсат

Мақсаттың бастауышы басқа болса немесе модаль етістік керек болса, so that + бағыныңқы сөйлем қолданыңыз. Әдетте осы шақтағы немесе келер шақтағы етістіктен кейін can / will (немесе Present Simple), өткен шақтағы етістіктен кейін could / would келеді. Бейресми сөйлеуде that жиі түсіп қалады: so you can get in.

I'll leave the door open so that you can get in.
Кіре алуың үшін есікті ашық қалдырамын.
басқа бастауыш (you): so that + can
Turn the music down so that the neighbours don't complain.
Көршілер шағымданбауы үшін музыканың дыбысын азайт.
басқа бастауыш: so that + Present Simple
She wrote the address down so that she wouldn't forget it.
Ұмытып қалмас үшін ол мекенжайды жазып алды.
өткен шақ: so that + wouldn't
We moved closer to the city so that the kids could walk to school.
Балалар мектепке жаяу бара алсын деп, қалаға жақынырақ көштік.
«-сын деп» → so that + could
I'll send you a map so you can find us easily.
Бізді оңай табуың үшін саған карта жіберемін.
бейресми: that түсіп қалған

3because, as, since арқылы себеп

Because — себеп айтудың ең жиі жолы, және себеп әдетте жаңа, маңызды ақпарат болады. As пен since көбіне сөйлемнің басында келіп, тыңдаушы бұрыннан білетін себепті айтады, сондықтан назар басыңқы сөйлемде болады.

I'm going to bed because I have an early flight.
Ертең ерте ұшатындықтан, ұйықтауға жатамын.
«-дықтан» → because + сөйлем
We took a taxi because it was quicker.
Такси алдық, себебі ол тезірек еді.
«себебі» → because
As you're not busy, could you help me with this?
Бос отырған екенсіз, маған мынаған көмектесе аласыз ба?
as: тыңдаушы білетін себеп
Since it's your birthday, I'll pay for dinner.
Бүгін сенің туған күнің болғандықтан, кешкі асқа мен төлеймін.
since = because (уақыт мағынасында емес)
Because the trains were on strike, half the staff worked from home.
Теміржолшылар ереуілге шыққандықтан, қызметкерлердің жартысы үйден жұмыс істеді.
because сөйлемнің басында да келе алады

4because of, due to, owing to + зат есім арқылы себеп

Бұлардан кейін бағыныңқы сөйлем емес, зат есімді тіркес келеді. Due to мен owing to ресмирек. Be етістігінен кейін due to қолданыңыз: The delay was due to…. Олардан кейін толық сөйлем қою үшін the fact that қолданыңыз.

The flight was delayed because of fog.
Тұманның кесірінен рейс кешікті.
«-ның кесірінен» → because of + зат есім
The museum is closed due to staff shortages.
Қызметкерлердің жетіспеушілігіне байланысты мұражай жабық.
«-ге байланысты» → due to (ресми хабарландыру)
Owing to a technical problem, the website is unavailable.
Техникалық ақауға байланысты сайт жұмыс істемей тұр.
owing to: ресми
The delay was due to heavy traffic.
Кешігу қатты кептелістің салдарынан болды.
be + due to
The match went ahead despite the forecast, but it ended early because of the storm.
Болжамға қарамастан матч өтті, бірақ дауылдың кесірінен ерте аяқталды.
because of + зат есімді тіркес
Many flights were cancelled due to the fact that the airport was closed.
Әуежай жабылғандықтан, көптеген рейс тоқтатылды.
ресми: due to the fact that + сөйлем

5so, therefore, as a result, consequently арқылы нәтиже

So бір сөйлемнің ішінде екі бөлікті жалғайды. Therefore, as a result және consequently ресмирек: олар әдетте жаңа сөйлемді бастайды немесе нүктелі үтірден кейін келеді, ал артынан үтір қойылады. Therefore негізгі етістіктің алдында да тұра алады. Айырмашылыққа назар аударыңыз: as a result (өз алдына байланыстырғыш) және as a result of + зат есім (себеп, because of сияқты).

My phone died, so I couldn't call you.
Телефоным өшіп қалды, сондықтан саған қоңырау шала алмадым.
«сондықтан» үтірден кейін → so
The road was flooded. As a result, hundreds of drivers were stuck.
Жолды су басты. Соның нәтижесінде жүздеген жүргізуші жолда қалып қойды.
жаңа сөйлем: As a result,
The company lost its biggest client; consequently, twenty jobs were cut.
Компания ең ірі клиентінен айырылды, соның салдарынан жиырма адам жұмыстан қысқарды.
нүктелі үтірден кейін consequently
He has no experience in this field. Therefore, we can't offer him the job.
Оның бұл салада тәжірибесі жоқ. Сондықтан біз оған бұл жұмысты ұсына алмаймыз.
«Сондықтан» жаңа сөйлемнің басында → Therefore,
Our costs have gone up, and we have therefore increased our prices.
Шығындарымыз өсті, сондықтан бағаларымызды көтердік.
therefore негізгі етістіктің алдында
Hundreds of drivers were stuck as a result of the flooding.
Су тасқынының салдарынан жүздеген жүргізуші жолда қалды.
as a result of + зат есім = себеп

Жиі кездесетін қателер

❌I went to the shop for buy milk.
✅I went to the shop to buy milk.
Етістікпен мақсат: for емес, to. A2-26 қараңыз.
❌I turned on the light so that to see better.
✅I turned on the light to see better.
so that + бағыныңқы сөйлем, ешқашан + to. Мына нұсқа да дұрыс: so that I could see better.
❌The game was cancelled because of it rained.
✅The game was cancelled because it rained.
because of + зат есім; because + сөйлем. Мына нұсқа да дұрыс: because of the rain.
❌We stayed at home because the storm.
✅We stayed at home because of the storm.
Жалғыз зат есімге because of керек.
❌She studied hard in order to she could pass.
✅She studied hard in order to pass.
in order to + етістіктің негізгі түрі. Мына нұсқа да дұрыс: so that she could pass.
❌I left early for not missing the train.
✅I left early so as not to miss the train.
Болымсыз мақсат: so as not to / in order not to / so that I wouldn't…
❌It was late, therefore we went home.
✅It was late. Therefore, we went home.
Стандартты жазуда therefore екі бөлікті тек үтірмен жалғай алмайды. Мына нұсқалар да дұрыс: It was late, so we went home. / …, and therefore we went home.
⚠️I left early not to miss the train.
✅I left early so as not to miss the train.
Жай not to мақсат мағынасында айтылады, бірақ түсініксіз естіледі; so as not to / in order not to қолданыңыз.
⚠️She missed the meeting because of being ill.
✅She missed the meeting because she was ill.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бағыныңқы сөйлем табиғирақ естіледі.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-у үшін» → for + етістік. Қазақша «алғашқы автобусқа үлгеру үшін», «бөлме брондау үшін» дейміз, ал «үшін» сөзін for деп жаттағанбыз. Ағылшыншада етістікпен мақсат to арқылы айтылады; for сөзінен кейін зат есім келеді (for a holiday).

❌Madina got up early for catch the first bus.
✅Madina got up early to catch the first bus.
❌I called the hotel for book a room.
✅I called the hotel to book a room.

2. «-мау үшін» → for not + -ing. Болымсыз мақсатта да «үшін» сөзі for болып шығады: «ештеңені ұмытпау үшін». Ағылшыншада so as not to / in order not to + етістік немесе so that… wouldn't қолданылады.

❌Aigerim made a list for not forgetting anything.
✅Aigerim made a list so as not to forget anything. немесе Aigerim made a list so that she wouldn't forget anything.

3. «Ауырғанына байланысты» → because of + сөйлем. Қазақша «мұғалім ауырғанына байланысты» дегенде «байланысты» сөзінің алдында бастауышы бар толық ой тұр. Сондықтан because of / due to сөзінен кейін бастауыш пен етістікті қоя салу оңай. Ағылшыншада сөйлем болса because, зат есім болса because of.

❌The lesson was moved because of the teacher was ill.
✅The lesson was moved because the teacher was ill. немесе The lesson was moved because of the teacher's illness.

4. «…, сондықтан» → , therefore. Сөздікте «сондықтан» = therefore деп жазылған, ал қазақша оны үтірден кейін еркін қоямыз. Ағылшын жазуында therefore екі бөлікті тек үтірмен жалғамайды: үтірден кейін so, немесе жаңа сөйлем және Therefore, қолданыңыз.

❌The bus didn't come, therefore Dauren walked to work.
✅The bus didn't come, so Dauren walked to work. немесе The bus didn't come. Therefore, Dauren walked to work.

Шатастырмаңыз

so that (мақсат) және so (нәтиже) — So that = біреу болғанын қалаған нәрсе; so (үтірден кейін) = шын мәнінде болған нәрсе. Бейресми сөйлеуде жалғыз so мақсатты да білдіруі мүмкін; оны үтір мен модаль етістік ажыратуға көмектеседі: I set two alarms so I wouldn't oversleep.

I set two alarms so that I wouldn't oversleep.
Ұйықтап қалмау үшін екі оятқыш қойдым.
ниет: «-мау үшін»
I set two alarms, so I didn't oversleep.
Екі оятқыш қойдым, сондықтан ұйықтап қалмадым.
нәтиже: «сондықтан»

since (себеп) және since (уақыт) — Себеп мағынасындағы since = «өйткені, -ғандықтан»; уақыт мағынасындағы since + уақыт нүктесі Perfect шақтарымен келеді. B1-02 қараңыз.

Since you're here, can you help me with the boxes?
Осында жүрген екенсің, қораптарға көмектесіп жібересің бе?
себеп
I've lived here since 2019.
Мен мұнда 2019 жылдан бері тұрамын.
уақыт; «…бері тұрамын» осы шақта, ағылшыншада I've lived

because және because of — мағынасы бірдей, грамматикасы басқа: because сөзінен кейін бағыныңқы сөйлем, because of сөзінен кейін зат есім.

We were late because the traffic was terrible.
Кептеліс қатты болғандықтан кешіктік.
+ сөйлем
We were late because of the terrible traffic.
Қатты кептелістің кесірінен кешіктік.
+ зат есім

Ресми thus, hence және accordingly сөздері C1-13 сабағында; қосу мен қарсы қоюдың ресми сөздері C1-12 сабағында.

Жазылуы мен айтылуы

  • because сөйлеуде жиі әлсіз айтылады: /bɪˈkəz/, ал өте бейресми сөйлеуде 'cause /kəz/. Бірақ әрқашан because деп жазыңыз. Екпін екінші буынға түседі.
  • so that бір бүтін ретінде айтылады, that әлсіз: /ˈsəʊ ðət/ (UK), /ˈsoʊ ðət/ (US).
  • due to: /ˈdjuː tə/ (UK), /ˈduː tə/ (US). to мұнда әлсіз /tə/.
  • therefore /ˈðeəfɔː/ (UK), /ˈðerfɔːr/ (US): екпін бірінші буынға түседі. Қазақ тіліндегідей соңғы буынға екпін түсірмеңіз. /ð/ дыбысын з немесе д деп айтпаңыз.
  • Сөйлемді бастайтын байланыстырғыштан кейін үтір қойыңыз: As a result, … / Therefore, … / Consequently, …. Сөйлемнің басындағы мақсат тіркесінен кейін де үтір қойыңыз: In order to apply, …

Алтын ереже

Мақсат = сіз қалайтын нәрсе (to, in order to, so as to + етістіктің негізгі түрі; so that + сөйлем). Себеп = оны тудырған нәрсе (because, as, since + сөйлем; because of, due to, owing to + зат есім). Нәтиже = болған нәрсе (so; therefore, as a result, consequently, әдетте жаңа сөйлемнің басында). Есте сақтаңыз: етістікпен «-у үшін» = to, for емес.

Жаттығулар

A. Құрылым

Сөйлемдерді толықтырыңыз немесе жақшадағы сөздердің бірін таңдаңыз.

  1. I'm saving money ___ buy a car. …
  2. We spoke quietly so as to wake the baby.
  3. The train was late ___ a signal problem. …
  4. I'll write it down so I don't forget.
  5. The concert was cancelled. ___, many fans asked for their money back.
  6. ___ it was a holiday, the shops were closed. …

B. Мағына

Дұрыс нұсқаны таңдаңыз немесе мағынасын анықтаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I took a taxi … I wouldn't be late.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was cold, … I wore a coat.
  3. Мақсат (purpose), себеп (reason) әлде нәтиже (result)? "She took a gap year, so she started university a year later."
  4. Мақсат (purpose), себеп (reason) әлде нәтиже (result)? "He moved to the coast so that he could surf every day."
  5. Хабарландыруға ресмирек нұсқаны таңдаңыз: The pool is closed … repairs.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I came here for learn English.
  2. The flight was cancelled due to it was snowing.
  3. She was ill, therefore she stayed at home.
  4. We left early so that we could get good seats.

D. Мәтін ішінде

Хатты толықтырыңыз.

An email to a colleague
Hi Tom, I'm writing 16 let you know about tomorrow's training. The room has changed 17 the heating problem in Room 4, so we'll be in Room 9. Please bring your laptop 18 you can try the new software. The session starts at 9 sharp, 19 please don't be late. The trainer has another course in the afternoon; 20, she has to leave at 12. 21 you were away last week, I've attached the notes from the first session. — Mia

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Ағылшын тілін не үшін үйреніп жүргеніңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі to арқылы, екіншісі so that арқылы.
  2. Қалаңыздағы немесе жұмысыңыздағы бір мәселе және оның нәтижесі туралы жазыңыз. Because of немесе due to және as a result қолданыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-26 Although, Despite, However қазақша: «-са да» мен «-ғанына қарамастан» ағылшынша
    ___ the rain, we went for a walk. …
  2. B1-25 So және Such қазақша: so kind, such a kind person, What a…! How…! айырмашылығы
    It was ___ a long day that I fell asleep at nine. …
  3. B1-26 Although, Despite, However қазақша: «-са да» мен «-ғанына қарамастан» ағылшынша
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: … she was tired, she finished the report.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. to
  2. not
  3. because of
  4. that
  5. As a result
  6. As

B. Мағына

  1. so that
  2. so
  3. result
  4. purpose
  5. due to

C. Қатені табыңыз

  1. I came here to learn English. / I came here in order to learn English.
  2. The flight was cancelled because it was snowing. / The flight was cancelled due to the snow. / The flight was cancelled because of the snow. / The flight was cancelled owing to the snow. / The flight was cancelled due to the fact that it was snowing.
  3. She was ill. Therefore, she stayed at home. / She was ill; therefore, she stayed at home. / She was ill, so she stayed at home. / She was ill, and therefore she stayed at home.
  4. ✓ We left early so that we could get good seats.

D. Мәтін ішінде

  1. to / in order to
  2. because of / due to / owing to
  3. so that / so
  4. so
  5. as a result / therefore / consequently
  6. As / Since / Because

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I'm learning English to get a better job. I watch films in English so that I can understand fast speech.
  2. The main road is closed because of building work. As a result, my bus takes forty minutes longer.

F. Аралас қайталау

  1. Despite / In spite of
  2. such
  3. Although
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play