So that, in order to, because of, due to қазақша: мақсат, себеп және нәтиже
So That, In Order To, Because Of, Due To: Purpose, Reason, Result
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз біреудің бір нәрсені не үшін істейтінін (мақсат), бір нәрсенің неге болатынын (себеп) және одан кейін не болатынын (нәтиже) түсіндіре аласыз. Сондай-ақ дұрыс байланыстырғышты және одан кейінгі дұрыс грамматиканы таңдай аласыз: етістік, бағыныңқы сөйлем, зат есім немесе жаңа сөйлем.
Негізгі идея
Садақшыны елестетіңіз. Бір нәрсе оны садақты қолына алуға мәжбүр етті: жарыс, аштық немесе бәс. Бұл — себеп: ол әрекеттің артында жатыр. Ол нысанаға көздейді. Бұл — мақсат: оның болғанын қалайтын нәрсесі. Содан кейін жебе бір жерге түседі: ортасына тиюі де, ағашқа қадалуы да мүмкін. Бұл — нәтиже: шын мәнінде болған нәрсе.
- Себеп: She trained every day because she wanted to win.
- Мақсат: She trained every day so that she could win.
- Нәтиже: She trained every day, so she won.
Мақсат — ниет туралы; нәтиже — соңы немен аяқталғаны туралы. Сондықтан so that (мақсат) пен so (нәтиже) — әртүрлі нәрсе.
Қарама-қарсылық байланыстырғыштарындағыдай (B1-26), грамматика одан кейін не келетініне байланысты. Кейбір байланыстырғыштардан кейін етістік келеді (to, in order to), кейбірінен кейін бағыныңқы сөйлем (so that, because, as, since), кейбірінен кейін зат есім (because of, due to, owing to), ал кейбірі жаңа сөйлемді бастайды (therefore, as a result).
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде мақсатты көбіне -у үшін арқылы айтамыз: «нан сатып алу үшін», «кешікпеу үшін». «Үшін» сөзін сөздікте for деп көргендіктен, for buy деген қате пайда болады. Ағылшыншада етістікпен мақсат to / in order to арқылы, ал басқа бастауышпен so that + сөйлем арқылы айтылады. Себепті қазақша -ғандықтан, себебі, өйткені (сөйлеммен) және -ның кесірінен, -ға байланысты, салдарынан (зат есіммен) айтамыз. Бұл бөліну ағылшыншаға жақсы сәйкес келеді: because + сөйлем, because of / due to + зат есім. Бірақ қазақша «мұғалім ауырғанына байланысты» дегенде «байланысты» сөзінің алдында өз бастауышы бар толық ой тұр. Ағылшыншада because of сөзінен кейін бастауыш пен етістік келмейді. Нәтижені сондықтан арқылы айтамыз, ол үтірден кейін де тұра береді; ағылшыншада үтірден кейін so, ал therefore көбіне жаңа сөйлемнің басында келеді.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Нан сатып алу үшін шықтым. | мақсат + етістік | I went out to buy bread. |
| Ешкімді оятпау үшін сыбырладық. | болымсыз мақсат | We whispered so as not to wake anyone. |
| Кіре алуың үшін есікті ашық қалдырамын. | мақсат, басқа бастауыш | I'll leave the door open so that you can get in. |
| Ертең ерте ұшатындықтан ұйықтауға жатамын. | себеп + сөйлем | I'm going to bed because I have an early flight. |
| Тұманның кесірінен рейс кешікті. | себеп + зат есім | The flight was delayed because of fog. |
| Қызметкерлердің жетіспеушілігіне байланысты мұражай жабық. | ресми себеп + зат есім | The museum is closed due to staff shortages. |
| Телефоным өшіп қалды, сондықтан хабарласа алмадым. | нәтиже, бір сөйлем | My phone died, so I couldn't call you. |
| Жолды су басты. Соның нәтижесінде жүздеген жүргізуші жолда қалды. | нәтиже, жаңа сөйлем | The road was flooded. As a result, hundreds of drivers were stuck. |
Құрылым
Мақсат
| Байланыстырғыш | Одан кейін | Мысал |
|---|---|---|
| to | етістіктің негізгі түрі | I went out to buy bread. |
| in order to / so as to (ресмирек) | етістіктің негізгі түрі | We left early in order to avoid the traffic. |
| in order not to / so as not to | етістіктің негізгі түрі | Speak quietly so as not to wake the baby. |
| so that | бағыныңқы сөйлем, көбіне can / could / will / would арқылы | I'll text you so that you know where we are. |
Себеп
| Байланыстырғыш | Одан кейін | Мысал |
|---|---|---|
| because | бағыныңқы сөйлем | We stayed in because it was raining. |
| as / since | бағыныңқы сөйлем (көбіне басында; себеп бұрыннан белгілі) | As it was raining, we stayed in. |
| because of | зат есім / есімдік | We stayed in because of the rain. |
| due to / owing to (ресмирек) | зат есім | The match was cancelled due to the rain. |
Нәтиже
| Байланыстырғыш | Тыныс белгісі | Мысал |
|---|---|---|
| so | екі бөлікті жалғайды, әдетте үтірден кейін | It was raining, so we stayed in. |
| therefore | жаңа сөйлем немесе нүктелі үтірден кейін; негізгі етістіктің алдында да келеді | It was raining. Therefore, we stayed in. / We therefore stayed in. |
| as a result / consequently | жаңа сөйлем немесе нүктелі үтірден кейін, артында үтір | It rained all week. As a result, the match was cancelled. |
Жылдам тексеру: келесі сөзге қараңыз. Етістіктің негізгі түрі → to / in order to. Бастауыш + етістік → so that / because / as / since / so. Тек зат есім → because of / due to / owing to.
Қолданылуы
1to, in order to, so as to арқылы мақсат
Күнделікті ағылшын тілінде to + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз (A2-26 қараңыз). In order to мен so as to ресмирек немесе екпінділеу. Болымсыз мақсат үшін in order not to немесе so as not to қолданыңыз.
2so that арқылы мақсат
Мақсаттың бастауышы басқа болса немесе модаль етістік керек болса, so that + бағыныңқы сөйлем қолданыңыз. Әдетте осы шақтағы немесе келер шақтағы етістіктен кейін can / will (немесе Present Simple), өткен шақтағы етістіктен кейін could / would келеді. Бейресми сөйлеуде that жиі түсіп қалады: so you can get in.
3because, as, since арқылы себеп
Because — себеп айтудың ең жиі жолы, және себеп әдетте жаңа, маңызды ақпарат болады. As пен since көбіне сөйлемнің басында келіп, тыңдаушы бұрыннан білетін себепті айтады, сондықтан назар басыңқы сөйлемде болады.
4because of, due to, owing to + зат есім арқылы себеп
Бұлардан кейін бағыныңқы сөйлем емес, зат есімді тіркес келеді. Due to мен owing to ресмирек. Be етістігінен кейін due to қолданыңыз: The delay was due to…. Олардан кейін толық сөйлем қою үшін the fact that қолданыңыз.
5so, therefore, as a result, consequently арқылы нәтиже
So бір сөйлемнің ішінде екі бөлікті жалғайды. Therefore, as a result және consequently ресмирек: олар әдетте жаңа сөйлемді бастайды немесе нүктелі үтірден кейін келеді, ал артынан үтір қойылады. Therefore негізгі етістіктің алдында да тұра алады. Айырмашылыққа назар аударыңыз: as a result (өз алдына байланыстырғыш) және as a result of + зат есім (себеп, because of сияқты).
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-у үшін» → for + етістік. Қазақша «алғашқы автобусқа үлгеру үшін», «бөлме брондау үшін» дейміз, ал «үшін» сөзін for деп жаттағанбыз. Ағылшыншада етістікпен мақсат to арқылы айтылады; for сөзінен кейін зат есім келеді (for a holiday).
2. «-мау үшін» → for not + -ing. Болымсыз мақсатта да «үшін» сөзі for болып шығады: «ештеңені ұмытпау үшін». Ағылшыншада so as not to / in order not to + етістік немесе so that… wouldn't қолданылады.
3. «Ауырғанына байланысты» → because of + сөйлем. Қазақша «мұғалім ауырғанына байланысты» дегенде «байланысты» сөзінің алдында бастауышы бар толық ой тұр. Сондықтан because of / due to сөзінен кейін бастауыш пен етістікті қоя салу оңай. Ағылшыншада сөйлем болса because, зат есім болса because of.
4. «…, сондықтан» → , therefore. Сөздікте «сондықтан» = therefore деп жазылған, ал қазақша оны үтірден кейін еркін қоямыз. Ағылшын жазуында therefore екі бөлікті тек үтірмен жалғамайды: үтірден кейін so, немесе жаңа сөйлем және Therefore, қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
so that (мақсат) және so (нәтиже) — So that = біреу болғанын қалаған нәрсе; so (үтірден кейін) = шын мәнінде болған нәрсе. Бейресми сөйлеуде жалғыз so мақсатты да білдіруі мүмкін; оны үтір мен модаль етістік ажыратуға көмектеседі: I set two alarms so I wouldn't oversleep.
since (себеп) және since (уақыт) — Себеп мағынасындағы since = «өйткені, -ғандықтан»; уақыт мағынасындағы since + уақыт нүктесі Perfect шақтарымен келеді. B1-02 қараңыз.
because және because of — мағынасы бірдей, грамматикасы басқа: because сөзінен кейін бағыныңқы сөйлем, because of сөзінен кейін зат есім.
Ресми thus, hence және accordingly сөздері C1-13 сабағында; қосу мен қарсы қоюдың ресми сөздері C1-12 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- because сөйлеуде жиі әлсіз айтылады: /bɪˈkəz/, ал өте бейресми сөйлеуде 'cause /kəz/. Бірақ әрқашан because деп жазыңыз. Екпін екінші буынға түседі.
- so that бір бүтін ретінде айтылады, that әлсіз: /ˈsəʊ ðət/ (UK), /ˈsoʊ ðət/ (US).
- due to: /ˈdjuː tə/ (UK), /ˈduː tə/ (US). to мұнда әлсіз /tə/.
- therefore /ˈðeəfɔː/ (UK), /ˈðerfɔːr/ (US): екпін бірінші буынға түседі. Қазақ тіліндегідей соңғы буынға екпін түсірмеңіз. /ð/ дыбысын з немесе д деп айтпаңыз.
- Сөйлемді бастайтын байланыстырғыштан кейін үтір қойыңыз: As a result, … / Therefore, … / Consequently, …. Сөйлемнің басындағы мақсат тіркесінен кейін де үтір қойыңыз: In order to apply, …
Алтын ереже
Мақсат = сіз қалайтын нәрсе (to, in order to, so as to + етістіктің негізгі түрі; so that + сөйлем). Себеп = оны тудырған нәрсе (because, as, since + сөйлем; because of, due to, owing to + зат есім). Нәтиже = болған нәрсе (so; therefore, as a result, consequently, әдетте жаңа сөйлемнің басында). Есте сақтаңыз: етістікпен «-у үшін» = to, for емес.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді толықтырыңыз немесе жақшадағы сөздердің бірін таңдаңыз.
-
I'm saving money ___ buy a car. …
-
We spoke quietly so as to wake the baby.
-
The train was late ___ a signal problem. …
-
I'll write it down so I don't forget.
-
The concert was cancelled. ___, many fans asked for their money back.
-
___ it was a holiday, the shops were closed. …
B. Мағына
Дұрыс нұсқаны таңдаңыз немесе мағынасын анықтаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I took a taxi … I wouldn't be late.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was cold, … I wore a coat.
-
Мақсат (purpose), себеп (reason) әлде нәтиже (result)? "She took a gap year, so she started university a year later."gap year: университетке түсер алдындағы бір жылдық үзіліс (негізінен Ұлыбританияда)
-
Мақсат (purpose), себеп (reason) әлде нәтиже (result)? "He moved to the coast so that he could surf every day."
-
Хабарландыруға ресмирек нұсқаны таңдаңыз: The pool is closed … repairs.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I came here for learn English.
-
The flight was cancelled due to it was snowing.
-
She was ill, therefore she stayed at home.
-
We left early so that we could get good seats.
D. Мәтін ішінде
Хатты толықтырыңыз.
Hi Tom, I'm writing 16 let you know about tomorrow's training. The room has changed 17 the heating problem in Room 4, so we'll be in Room 9. Please bring your laptop 18 you can try the new software. The session starts at 9 sharp, 19 please don't be late. The trainer has another course in the afternoon; 20, she has to leave at 12. 21 you were away last week, I've attached the notes from the first session. — Mia
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Ағылшын тілін не үшін үйреніп жүргеніңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі to арқылы, екіншісі so that арқылы.
-
Қалаңыздағы немесе жұмысыңыздағы бір мәселе және оның нәтижесі туралы жазыңыз. Because of немесе due to және as a result қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-26 Although, Despite, However қазақша: «-са да» мен «-ғанына қарамастан» ағылшынша ___ the rain, we went for a walk. …
-
B1-25 So және Such қазақша: so kind, such a kind person, What a…! How…! айырмашылығы It was ___ a long day that I fell asleep at nine. …
-
B1-26 Although, Despite, However қазақша: «-са да» мен «-ғанына қарамастан» ағылшынша Дұрыс жауапты таңдаңыз: … she was tired, she finished the report.
Жауаптар
A. Құрылым
- to
- not
- because of
- that
- As a result
- As
B. Мағына
- so that
- so
- result
- purpose
- due to
C. Қатені табыңыз
- I came here to learn English. / I came here in order to learn English.
- The flight was cancelled because it was snowing. / The flight was cancelled due to the snow. / The flight was cancelled because of the snow. / The flight was cancelled owing to the snow. / The flight was cancelled due to the fact that it was snowing.
- She was ill. Therefore, she stayed at home. / She was ill; therefore, she stayed at home. / She was ill, so she stayed at home. / She was ill, and therefore she stayed at home.
- ✓ We left early so that we could get good seats.
D. Мәтін ішінде
- to / in order to
- because of / due to / owing to
- so that / so
- so
- as a result / therefore / consequently
- As / Since / Because
E. Сіздің кезегіңіз
- I'm learning English to get a better job. I watch films in English so that I can understand fast speech.
- The main road is closed because of building work. As a result, my bus takes forty minutes longer.
F. Аралас қайталау
- Despite / In spite of
- such
- Although
