Discourse markers кыргызча: себеп, мисал, макул болуу жана жыйынтык (given that, namely, albeit, hence)
Discourse Markers II: Cause, Example, Concession, Summary
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз расмий жазууда себепти атай аласыз (given that, in view of, on account of), натыйжаны көрсөтө аласыз (thus, hence, accordingly, consequently), мисал келтирип, оюңузду тактай аласыз (for instance, namely, in other words, that is, i.e., e.g.), каршы тараптын бир пикирине макул боло аласыз (admittedly, granted, that said, notwithstanding, albeit) жана жыйынтык чыгара аласыз (in conclusion, to sum up, overall, all in all).
Негизги ой
C1-12 сабагында сиз кошуу жана карама-каршы коюу үчүн байланыштыргыч сөздөрдү (discourse markers) колдондуңуз. Бул сабак толук далилдөөнүн (argument) сөздөрүн берет.
Сот залындагы адвокатты элестетиңиз. Ал далилдерди көрсөтөт: for instance, namely. Окуя эмне үчүн болгонун түшүндүрөт: given that, in view of, on account of. Андан жыйынтык чыгарат: consequently, thus, hence. Жакшы адвокат каршы тараптын күчтүү жактарын да мойнуна алат, андан кийин гана жооп берет: admittedly, granted, that said. Акырында жыйынтыктоочу сөзүн сүйлөйт: in conclusion, to sum up.
Калыстар каршы тараптын пикирин адилет мойнуна алып, ачык жыйынтык чыгарган адамга ишенет. Окурман да ошондой. Бул сөздөр далилдөөңүздүн ар бир кадамы мурункусунан келип чыгарын көрсөтөт жана текстиңиз бир жактуу эмес, салмактуу угулат. Бирок бардык байланыштыргыч сөздөр сыяктуу эле, аларды ар бир сүйлөмгө эмес, окурманга жардам берген жерге гана коюңуз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча себепти көбүнчө этиштин формасы менен айтабыз: -гандыктан («жаан жаагандыктан»), -ганы үчүн, же зат атоочтон кийин улам («катуу жаандан улам»). «Жаагандыктан» бир сөз болсо да, ичинде толук ой бар: ким, эмне кылды. Ошондуктан англисчеде да on account of же in view of сөзүнөн кийин толук сүйлөм коюп жиберүү оңой. Англисчеде булар предлог сыяктуу иштейт: андан кийин зат атооч гана келет. Мисал жана тактоо үчүн кыргызча эки башка сөз бар: мисалы (for instance: бир мисал, башкалары да бар) жана тактап айтканда (namely: толук тизме). Макул болуудагы болсо да («жай болсо да») этишсиз айтылбайт, ал эми albeit андан кийин этиш албайт. Жыйынтык үчүн кыргызча ошондуктан күндөлүк кепте да, расмий текстте да колдонулат, ал эми англисчеде hence жана thus китепчил угулат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Катуу жаандан улам беттеш кийинкиге калтырылды. | The match was postponed on account of the heavy rain. | «-дан улам» + зат атооч → on account of + зат атооч |
| Жаан жаагандыктан беттеш калтырылды. | The match was postponed because it rained heavily. | «-гандыктан» ичинде толук ой бар → because + сүйлөм (on account of эмес) |
| Кызматкерлердин көбү үйдөн иштегендиктен, мынчалык чоң кеңсенин кереги жок. | Given that most staff work from home, we no longer need such a large office. | given that + сүйлөм; given + зат атооч |
| Суроо-талап кескин түштү. Натыйжада завод өндүрүштү кыскартты. | Demand fell sharply. Consequently, the factory cut production. | Бул жерде да ушундай: натыйжаны өзүнчө сөз баштайт |
| Жолдор тайгак болчу, кечигүү ошондон. | The roads were icy, hence the delay. | hence + зат атооч тизмеги, этиш жок |
| Кээ бир тамактар, мисалы жаңгак менен жумуртка, катуу аллергия жаратат. | Some foods, for instance nuts and eggs, cause serious allergies. | «мисалы» – башкалары да бар → for instance |
| Сырсөздү эки гана адам билчү, тактап айтканда директор жана анын жардамчысы. | Only two people knew the password, namely the director and her assistant. | «тактап айтканда» – толук тизме → namely |
| Ырас, мейманкана кымбат болчу, бирок тейлөөсү мыкты эле. | Admittedly, the hotel was expensive, but the service was excellent. | Бул жерде да ушундай: адегенде макул болобуз, анан бирок |
| Экономика жай болсо да өсүп жатат. | The economy is growing, albeit slowly. | «болсо да» этиш менен; albeit + тактооч, этиш жок |
| Жыйынтыктап айтканда, далилдер төрт күндүк иш жумасын колдойт. | In conclusion, the evidence strongly supports a four-day working week. | расмий текст же баяндама гана; чатта all in all |
Кыскасы: «-дан улам» → on account of / owing to + зат атооч, «-гандыктан» → because же given that + сүйлөм; «мисалы» → for instance, «тактап айтканда» → namely; «болсо да» → albeit + сын атооч / тактооч / тизмек (этиш жок); күндөлүк «ошондуктан» → so, расмий текстте гана hence / thus.
Түзүлүшү
Себеп (эмне үчүн болду)
| Байланыштыргыч | Стиль | Грамматика |
|---|---|---|
| because of, due to, owing to | нейтралдуу → расмий | + зат атооч; B1-27 сабагынан кайталоо |
| on account of | расмий | + зат атооч |
| in view of | расмий | + зат атооч = «ушул фактыны эске алганда» |
| given, given that | нейтралдуу / расмий | given + зат атооч; given that + багыныңкы сүйлөм |
| seeing that, seeing as | бейрасмий, оозеки | + багыныңкы сүйлөм |
Натыйжа (эмне келип чыгат)
| Байланыштыргыч | Стиль | Грамматика |
|---|---|---|
| therefore, as a result | нейтралдуу | B1-27 сабагынан кайталоо |
| consequently | расмий | сүйлөмдүн башында же ээден кийин |
| thus | расмий | + сүйлөм; же , thus + -ing = «ушундай жол менен» |
| hence | расмий | көбүнчө зат атооч тизмеги гана: hence the delay |
| accordingly | расмий | = натыйжада, жана ылайыктуу түрдө |
Мисал жана тактоо
| Байланыштыргыч | Мааниси |
|---|---|
| for example, for instance | көп мисалдын бири |
| namely | так ушул (баарын атайт) |
| in other words, that is (to say) | ошол эле ойду жөнөкөйүрөөк айтуу |
| e.g. (жазууда) | = for example |
| i.e. (жазууда) | = that is, так ушул |
Макул болуу жана жыйынтык
| Байланыштыргыч | Грамматика |
|---|---|
| admittedly, granted | + сүйлөм; андан кийин but / however |
| that said | оң же терс пикирден кийин тескери бурат (B2-23 караңыз) |
| notwithstanding | предлог = despite; зат атоочтун алдында же артында |
| albeit | + сын атооч / тактооч / тизмек, толук сүйлөм эмес |
| in conclusion, to sum up, overall, all in all | тексттин же бөлүмдүн аягында |
Колдонулушу
1Себеп: on account of, in view of, given (that)
Because of, due to жана owing to + зат атооч B1-27 сабагынан кайталанат. Расмий жазууда себепти атоонун дагы башка жолдору бар. On account of + зат атооч – расмий because of. In view of + зат атооч «ушул фактыны эске алганда» дегенди билдирет жана адатта бир чечимге же жоопко алып барат. Given + зат атооч же given that + багыныңкы сүйлөм баарыга белгилүү фактыны көрсөтөт, кийинки ой ошого негизделет. Бейрасмий кепте seeing that / seeing as + багыныңкы сүйлөм ушул эле ишти аткарат. Кыргызча буларга «-дан улам», «-ды эске алганда», «-гандыктан» туура келет.
2Натыйжа: consequently, thus, hence, accordingly
Consequently – расмий as a result. Thus да расмий; үтүрдөн кийин -ing формасы келсе, «жана ушундай жол менен» дегенди билдирет. Hence сөзүнөн кийин көбүнчө этишсиз зат атооч тизмеги келет. Accordingly аракет кырдаалга ылайыктуу жооп экенин көрсөтөт. Therefore B1-27 сабагынан кайталанат.
3Мисалдар: for instance, e.g.
For example жана for instance бир нече мисалдын бирин келтирет; алар сүйлөмдү баштай алат же анын ичинде тура алат. E.g. – жазуудагы кыскартуу, эскертүүлөрдө, кашааларда жана тизмелерде көп колдонулат. Кыргызча экөөнө тең «мисалы» туура келет.
4Тактоо: namely, in other words, that is, i.e.
Namely сиз айткыңыз келген адамдарды же нерселерди так атайт – баарын. In other words жана that is (to say) ошол эле ойду кайра, жөнөкөйүрөөк айтат. I.e. – that is сөзүнүн жазуудагы кыскартуусу. Кыргызча «тактап айтканда», «башкача айтканда», «башкача сөз менен» дейбиз.
5Макул болуу: admittedly, granted, that said
Макул болуу (concession) – өз оюңузду улантуудан мурун каршы пикирдин бир бөлүгү туура экенин мойнуна алуу. Admittedly жана granted алсыз жакты мойнуна алат, андан кийин адатта but же however келет. That said бир пикирден кийин келип, оюңузду тескери бурат (B2-23 караңыз). Кыргызча «ырас», «туура, …», «андай болсо да» дейбиз.
6Notwithstanding жана albeit
Notwithstanding – despite маанисиндеги абдан расмий предлог; ал зат атоочтун алдында же, юридикалык стилде, артында турат. Albeit «although it is / was» дегенди билдирет; андан кийин сын атооч, тактооч же тизмек келет, толук сүйлөм эмес. Кыргызча «… карабастан» жана «… болсо да» дейбиз.
7Жыйынтыктоо: in conclusion, to sum up, overall, all in all
In conclusion жана to sum up акыркы абзацты же баяндаманын акыркы оюн баштайт. Overall майда-чүйдөлөрдү карап чыккандан кийин жалпы баа берет. All in all да ушундай, бирок бир аз бейрасмий. Кыргызча «жыйынтыктап айтканда», «кыскасы», «жалпысынан», «жалпы алганда» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-гандыктан» → on account of / in view of + сүйлөм. Кыргызча «поезд кечиккендиктен», «жол жабылгандыктан» бир эле сөз сыяктуу угулат, ошондуктан аны on account of же in view of сөзүнөн кийин толук сүйлөм кылып которуп жиберүү оңой. Бул байланыштыргычтар предлог сыяктуу иштейт: андан кийин зат атооч гана келет. Толук сүйлөм керек болсо, because же given that колдонуңуз.
2. «Мисалы» ар дайым → for instance толук тизме менен. Кыргызча күндөлүк кепте «мисалы» сөзүн толук тизмеден мурун да айта беребиз: «Эки айылда гана мектеп оңдолду, мисалы…». Англисчеде for instance «башкалары да бар» дегенди билдирет. Атаган нерселериңиз толук тизме болсо, namely колдонуңуз; кыргызча бул «тактап айтканда».
3. «… болсо да» → albeit + толук сүйлөм. Кыргызча «жай болсо да», «кечигип болсо да» деген тизмектерде этиш («болсо») дайыма бар. Ошондуктан albeit сөзүнөн кийин да ээ жана этиш кошуп коюу оңой. Albeit андан кийин сын атооч, тактооч же тизмек гана алат.
4. «Ошондуктан» → hence / thus күндөлүк кепте. Кыргызча «ошондуктан» досуңузга жазган билдирүүдө да, илимий макалада да бирдей табигый. Окуучулар hence же thus сөзүн «ошондуктан» деп жаттап алышат да, аны чатта колдонуп калышат. Күндөлүк кепте so табигыйраак.
Чаташтырбаңыз
for instance жана namely – For instance бир же бир нече мисал берет; namely толук тизмени берет. Кыргызча «мисалы» жана «тактап айтканда».
e.g. жана i.e. – e.g. = for example (ачык тизме); i.e. = that is (так ушул).
on account of жана consequently – Экөө тең себеп менен натыйжаны байланыштырат, бирок карама-каршы тараптан. On account of (owing to, in view of сыяктуу) себепти киргизет; consequently (thus, hence сыяктуу) натыйжаны киргизет.
thus жана hence – Экөө тең расмий натыйжа. Thus адатта сүйлөмдү же, үтүрдөн кийин, -ing формасын киргизет. Hence көбүнчө зат атооч тизмегин гана алат.
Жазылышы жана айтылышы
- albeit /ɔːlˈbiːɪt/: үч муун (all be it), басым ортоңку муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга койбоңуз.
- Басым: consequently, admittedly, notwithstanding, accordingly. Кыргызча сөздөрдө басым көбүнчө акыркы муунда, ошондуктан бул узун сөздөрдө басымды алдыга жылдырууга өзүнчө көнүү керек.
- thus /ðʌs/ bus менен уйкашат, hence /hens/ fence менен уйкашат. thus сөзүндөгү /ð/ кыргыз тилинде жок: аны з же д деп айтпаңыз, тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, үн менен абаны чыгарыңыз. hence сөзүндөгү /h/ – жөн гана дем; кыргыздын катуу х тыбышындай кырылдатпаңыз.
- i.e. жана e.g. окулганда же that is жана for example деп, же тамгалар менен айтылат: /ˌaɪˈiː/, /ˌiːˈdʒiː/. Америка стилинде алардан кийин көбүнчө үтүр коюлат (e.g., a jumper); британ стилинде үтүр көп учурда коюлбайт. Расмий эссенин негизги текстинде көп авторлор толук сөздөрдү жакшы көрүшөт.
- that is to say, in other words жана all in all өзүнчө сөздөр болуп жазылат.
Алтын эреже
Далилдөөңүздүн кадамын атаган байланыштыргычты колдонуңуз: себеп (given that, in view of, on account of), натыйжа (consequently, thus, hence), мисал же тактоо (for instance, namely, i.e.), макул болуу (admittedly, that said, albeit) же жыйынтык (in conclusion, overall). Ар биринин грамматикасын текшериңиз: on account of / in view of + зат атооч, hence көбүнчө + зат атооч тизмеги, albeit + толук сүйлөм эмес, notwithstanding + зат атооч. Эсиңизде болсун: «-гандыктан» → because / given that, «мисалы» → for instance, «тактап айтканда» → namely.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген сөз менен кайра жазыңыз. Маанисин сактаңыз.
-
«Albeit» сөзүн колдонуп кайра жазыңыз: The economy is growing, although it is growing slowly.
-
«Hence» жана зат атооч тизмегин колдонуп кайра жазыңыз: The roads were icy, and that is why there was a delay.
-
«Thus» жана -ing формасын колдонуп кайра жазыңыз: The machine sorts the parcels automatically, and in this way it reduces costs.
-
«On account of» колдонуп кайра жазыңыз: The match was postponed because it was raining heavily.
-
«Given that» деп баштап кайра жазыңыз: Most staff now work from home, so we no longer need such a large office.
-
«Notwithstanding» деп баштап кайра жазыңыз: Although the new bridge was expensive, the council approved it.
-
«Admittedly» деп баштап кайра жазыңыз: It's true that the hotel was expensive, but the service was excellent.
B. Мааниси
Кырдаалды окуп, ылайыктуураак сүйлөмдү тандаңыз.
-
Компаниянын ички эрежеси: келишимге бир гана адам кол коё алат. Кайсы сүйлөм так?namely gives the complete list; for instance suggests there are others
-
Каттоо баракчасы: сүрөтү бар каалаган расмий документ кабыл алынат. Кайсы сүйлөм ушуну айтат?e.g. = examples, other IDs count too; i.e. would mean only these two
-
Досуңуз жазат: «How was the party?» Кайсы жооп табигый?register: in conclusion belongs at the end of a formal text or talk
-
Эреже өзгөргөндөн кийинки компаниянын ички каты. Кайсы сүйлөм аракетти кырдаалга ылайыктуу жооп катары көрсөтөт?admittedly concedes a point; here a result is needed
-
Бирге жашаган досуңузга билдирүү. Кайсынысы табигыйраак?register: hence sounds bookish for everyday events
-
Изилдөө баяндамасы. Автор бир алсыз жакты мойнуна алып, андан кийин далилдөөсүн улантууну каалайт. Кайсы сүйлөм ушуну кылат?concession first, then a turn back; consequently would make the small sample the reason for a clear trend
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The new bridge has made the journey into town much shorter, albeit it has also increased traffic in the old town.
-
The outdoor concert was cancelled at the last minute on account of the organisers could not get insurance.
-
Given that the high cost of living in the capital, many young graduates are moving to smaller cities.
-
These shortcomings notwithstanding, the study offers a useful starting point for anyone researching the effects of remote work.notwithstanding can follow its noun in very formal style
-
Notwithstanding the team had lost its two best players, it reached the final for the third year running.
D. Текстте
Баяндаманын акыркы бөлүгүн окуп, номерленген сүйлөмдөр боюнча тапшырмаларды аткарыңыз.
Over the past year, around 400 employees have worked from home for at least three days a week. (19) It is true that remote work is not suitable for every role. (20) Some staff have to be on site, and our warehouse teams are one example of this. (21) However, the survey shows two clear benefits. These are fewer sick days and lower office costs. (22) Productivity has also improved, although it has only improved slightly. Staff report that they spend less time commuting and more time on focused work. (23) We have considered these results, and because of them we recommend a hybrid model for all office-based staff. (24) To finish this report, we can say that the move to remote work has been a success for the company.
-
(19) сүйлөмүн «Admittedly» же «Granted» деп баштап, макул болуу катары кайра жазыңыз.
-
(20) сүйлөмүн бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз: мисалды «for instance» менен ээден кийин дароо коюңуз.
-
(21) сүйлөмдөрүн «namely» менен бириктириңиз.
-
(22) сүйлөмүн «albeit» колдонуп кыскараак кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «In view of» деп баштап кыскараак кайра жазыңыз.
-
(24) сүйлөмүн расмий баяндамага ылайык жыйынтыктоочу сөз менен кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Мектеп формасы жакшы идеябы же жокпу деген темада (же өзүңүз тандаган темада) кыска далилдөөчү абзац жазыңыз (4–5 сүйлөм). Бир пикирге Admittedly же Granted менен макул болуңуз, That said же However менен оюңузду буруңуз, for instance менен бир мисал келтириңиз жана In conclusion же Overall менен бүтүрүңүз.
-
Жумушуңуздагы же мектебиңиздеги акыркы бир өзгөрүү жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз. Себепти Given that же In view of менен, натыйжаны Consequently же Accordingly менен атаңыз.
-
Англис тилиндеги жетишкендиктериңизди 2–3 сүйлөм менен сүрөттөңүз. Albeit + тактооч же тизмекти бир жолу колдонуңуз жана бир ойду in other words же namely менен тактаңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
C1-12 Discourse markers кыргызча: furthermore, moreover, on the other hand, on the contrary Досуңуз айтат: «I suppose the exam was hard.» Кайсы жооп бул божомолду четке кагат?on the contrary says the first idea is false
-
B1-27 So that, in order to, because of, due to кыргызча: максат, себеп жана натыйжа «Due to» колдонуп кайра жазыңыз: All trains were cancelled because there was a strike.
-
C1-11 Nominalisation кыргызча: этишти зат атоочко айлантуу жана зат атооч тизмектери Ээ катары зат атооч тизмегин колдонуп кайра жазыңыз: Prices rose sharply, so sales fell.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- The economy is growing, albeit slowly.
- The roads were icy, hence the delay.
- The machine sorts the parcels automatically, thus reducing costs.
- The match was postponed on account of the heavy rain.
- Given that most staff now work from home, we no longer need such a large office.
- Notwithstanding the cost, the council approved the new bridge. / Notwithstanding its cost, the council approved the new bridge.
- Admittedly, the hotel was expensive, but the service was excellent.
B. Мааниси
- Only one person can sign contracts, namely the CEO.
- Bring photo ID, e.g. a passport or a driving licence.
- All in all, it was great.
- The rules have changed. Accordingly, all forms must now be submitted online.
- The rain has stopped, so we can go out.
- Admittedly, the sample was small. Nevertheless, the trend is clear.
C. Катаны табыңыз
- The new bridge has made the journey into town much shorter, although it has also increased traffic in the old town. / The new bridge has made the journey into town much shorter, albeit at the cost of more traffic in the old town.
- The outdoor concert was cancelled at the last minute because the organisers could not get insurance. / The outdoor concert was cancelled at the last minute on account of a problem with the insurance.
- Given the high cost of living in the capital, many young graduates are moving to smaller cities.
- ✓ These shortcomings notwithstanding, the study offers a useful starting point for anyone researching the effects of remote work.
- Although the team had lost its two best players, it reached the final for the third year running. / Notwithstanding the loss of its two best players, the team reached the final for the third year running.
D. Текстте
- Admittedly, remote work is not suitable for every role. / Granted, remote work is not suitable for every role.
- Some staff, for instance our warehouse teams, have to be on site.
- However, the survey shows two clear benefits, namely fewer sick days and lower office costs.
- Productivity has also improved, albeit only slightly.
- In view of these results, we recommend a hybrid model for all office-based staff.
- In conclusion, the move to remote work has been a success for the company. / Overall, the move to remote work has been a success for the company. / To sum up, the move to remote work has been a success for the company.
E. Сиздин кезегиңиз
- Admittedly, uniforms limit how students express themselves. That said, they remove a lot of pressure to wear expensive brands. Families on low incomes, for instance, no longer have to buy new clothes every term. Uniforms also make it easier to spot strangers on school grounds. In conclusion, the benefits clearly outweigh the loss of choice.
- In view of rising energy costs, our school has closed its swimming pool for the winter. Accordingly, swimming lessons now take place at the public baths.
- My speaking has improved, albeit more slowly than my reading. My biggest problem is still the same, namely understanding fast speakers on the phone.
F. Аралаш кайталоо
- On the contrary, it was easy.
- All trains were cancelled due to a strike.
- The sharp rise in prices led to a fall in sales. / The sharp rise in prices caused sales to fall.
