Subjunctive кыргызча: I suggest that he go, It is essential that she be…
The Subjunctive and Formal Structures
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз талап, сунуш жана маанилүүлүк маанисиндеги этиштерден, сын атоочтордон жана зат атоочтордон кийин subjunctive формасын (талап маанисиндеги форма) колдоно аласыз (We recommend that he apply early. It is essential that she be present.), subjunctive, should жана кадимки чактын ортосунан тандай аласыз, ошондой эле were, lest жана туруктуу subjunctive тизмектерин тааный аласыз.
Негизги ой
Көпчүлүк этиштер эмне чын экенин сүрөттөйт: He arrives at nine. Бирок кээде бирөө эмне чын болушун каалаганы жөнүндө сүйлөйбүз: талап, сунуш, эреже. Бул «талап кылынган, бирок али чын эмес» деген маани үчүн расмий англисчеде өзгөчө форма бар: subjunctive.
Аны түзүү оңой. Бул жөн гана этиштин негизги формасы, бардык ээ үчүн жана бардык убакытта: -s жок, -ed жок, am/is/are жок. I insist that he leave. They demanded that she be told.
Этишке кулпу салынган деп элестетиңиз. Анын айланасында негизги этиш өзгөрө берет – suggest, suggested, will suggest – бирок that-сүйлөмүндөгү кулпуланган этиш ордунан жылбайт. Ошол өзгөрбөгөн форма окурманга «бул факт жөнүндө кабар эмес, талап» дейт. Ошондуктан She insisted that he stay (талап) жана She insisted that he stayed (факт жөнүндө ырастоо) ар башка маанини берет.
Кыргыз тили жана англис тили
Бул ой кыргызча сүйлөгөн адамга жакын. Кыргызча талапты көбүнчө үчүнчү жактын буйрук формасы -сын / -сун жана деп менен айтабыз: «Ал уулу кечирим сурасын деп талап кылды». Бул форма да чакка жараша өзгөрбөйт: «талап кылат», «талап кылды», «талап кылмакчы» – баары бир «сурасын». Англис subjunctive формасы да дал ушундай кулпуланган форма. Экинчи жолу – этиштен жасалган зат атооч: «тузду азайтууну сунуштады», «бардык мүчөлөрдүн катышуусун суранат», же -ышы зарыл / керек. Мына ушул жерде тузак бар: кыргызча «анын оңдоосун талап кылды» дегенден англисчеде demanded him to repair келип чыгат, бирок demand, suggest, insist толуктооч + to инфинитив менен колдонулбайт; that + ээ + негизги форма керек. Тануу да айырмаланат: кыргызча тануу этиштин ичинде («жарыяланбасын»), англисчеде not этиштин алдында турат, do жок.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ал уулу кошуналардан кечирим сурасын деп талап кылды. | She insisted that her son apologise to the neighbours. | Бул жерде да ушундай: «-сын» талапты билдирет жана чак менен өзгөрбөйт → этиштин негизги формасы |
| Дарыгер ага тузду азайтууну сунуштады. | The doctor recommended that he cut down on salt. | кыргызча этиштен жасалган зат атооч; англисче that + ээ + негизги форма |
| Ар бир жүргүнчү коопсуздук курун тагынышы зарыл. | It is essential that every passenger wear a seat belt. | «-ышы зарыл» → It is essential that + негизги форма (-s жок) |
| Профсоюз завод жабылбасын деп талап кылып жатат. | The union is demanding that the factory be kept open. | туюк мамиле: be + үчүнчү форма |
| Оюн учурунда телефондорду колдонбооңузду суранабыз. | We request that phones not be used during the performance. | кыргызча тануу этиштин ичинде; англисче not + негизги форма, do жок |
| Үй-бүлөлөр таанылып калбасын деп, аттар өзгөртүлгөн. | The names were changed lest the families be identified. | «-басын деп» → lest: тануу lest сөзүнүн ичинде, not кошулбайт |
| Ал бул жерде болсо, эмне кылуу керектигин билмек. | If she were here, she would know what to do. | «-са … -мак» → бардык ээ менен were |
Кыскасы: кыргызча «-сын деп талап кылды» сыяктуу эле, англисче талап маанисиндеги that-сүйлөмдө этиш кулпуланат: that + ээ + негизги форма, тануу үчүн not + негизги форма. «Анын … -ышын талап кылды» дегенди demanded him to деп которбоңуз.
Түзүлүшү
Mandative subjunctive: түрткү сөз + that + ээ + негизги форма
| Түрткү сөз | Мисал | Эскертүү |
|---|---|---|
| этиштер: suggest, recommend, propose, insist, demand, request, require, ask, urge | We recommend that she take the course. | he/she/it үчүн -s жок |
| сын атоочтор: essential, vital, important, crucial, imperative, necessary, advisable | It is essential that everyone arrive on time. | It is/was… түзүлүшүнөн кийин |
| зат атоочтор: suggestion, recommendation, requirement, demand, insistence, proposal | the requirement that each applicant submit a CV | расмий |
Кулпуланган этиш негизги этишке ээрчибейт
| Негизги этиш | that-сүйлөм |
|---|---|
| I suggest | that he apply now. |
| I suggested | that he apply now. (applied эмес) |
| I will suggest | that he apply now. |
Тануу жана туюк мамиле
| Түрү | Формасы | Мисал |
|---|---|---|
| тануу | not + негизги форма (do/does/did жок) | They asked that he not be disturbed. |
| туюк мамиле | be + үчүнчү форма | It is vital that the data be protected. |
Бир эле ойду айтуунун үч жолу
| Стили | Мисал | Кайда колдонулат |
|---|---|---|
| subjunctive | I suggest that he talk to HR. | (US) бардык стилде; (UK) расмий |
| should + негизги форма | I suggest that he should talk to HR. | көбүнчө (UK), нейтралдуу жана расмий |
| кадимки чак | I suggest that he talks to HR. | көбүнчө (UK), бейрасмий жана нейтралдуу |
Колдонулушу
1Сунуш жана талап этиштеринен кийин
Suggest, recommend, propose, insist, demand, request, require, ask, urge + that түзүлүшүнөн кийин бирөө эмне болушун каалаганын айтуу үчүн ээ + негизги форма колдонуңуз. Бул этиштердин башка үлгүлөрү үчүн (suggest doing, ask someone to do) B2-14 караңыз. Кыргызча мындай учурда «-сын деп» же этиштен жасалган зат атооч («азайтууну», «катышуусун») колдонулат.
2Маанилүүлүк жана зарылдык маанисиндеги сын атоочтордон жана зат атоочтордон кийин
It is / was + essential, vital, important, crucial, imperative, necessary, advisable + that түзүлүшүнөн кийин subjunctive талапты билдирет. Ушул эле үлгү requirement, recommendation, proposal сыяктуу зат атоочтордон кийин да келет. Кыргызча мунун жуптары – «-ышы зарыл», «-ышы маанилүү», «… болсун деген сунуш».
3Should жана кадимки чак – альтернативалар
Британ англисчесинде should + негизги форма – көп колдонулган, нейтралдуу альтернатива. Бейрасмий жана күнүмдүк британ англисчесинде көп адамдар анын ордуна кадимки учур же өткөн чакты колдонушат. Америкалык англисчеде subjunctive күнүмдүк кепте да кадимки нерсе. Үчөө тең өз стилинде туура.
4Тануу жана туюк subjunctive
Тануу үчүн not сөзүн дароо негизги форманын алдына коюңуз, do/does/did жок. Туюк мамиле үчүн бардык ээ менен be + үчүнчү форма колдонуңуз. Кыргызча тануу этиштин ичинде турат («жарыяланбасын», «жебеши»), ошондуктан англисче not ордуна көңүл буруңуз.
5Were-subjunctive (кайталоо)
Реалдуу эмес кырдаалдар үчүн расмий англисче if, as if, as though, wish, if only, suppose сөздөрүнөн кийин бардык ээ менен were колдонот. Бейрасмий англисчеде көбүнчө was айтылат, бирок were – стандарттуу жазма форма, ал эми If I were you – туруктуу тизмек. B2-21 жана B1-08 караңыз; Were I to… үчүн C1-03 караңыз. Кыргызча мунун жуптары – «-са … -мак», «-гандай», «-са экен».
6Lest жана туруктуу subjunctive тизмектери
Lest (расмий жана бир аз эскирген сөз) «… болбосун деп» же «кокус … болуп калбасын деп» дегенди билдирет. Андан кийин subjunctive же should келет. Бир нече туруктуу тизмек эски subjunctive формасын сактап калган; аларды бүтүн бойдон үйрөнүңүз. Алар C2-09 сабагында. Кыргызча lest сөзүнө «-басын деп», «-байын деп» туура келет, бирок тануу lest сөзүнүн өзүндө.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Агенттиктин акчаны кайтарып берүүсүн талап кылды» → demand + толуктооч + to. Кыргызча талапты көп учурда этиштен жасалган зат атооч менен айтабыз: «агенттиктин акчаны кайтарып берүүсүн талап кылды», «анын кайра эсептөөсүн сунуштадым». Ошондуктан англисчеде demand / suggest / propose сөзүнөн кийин адамды толуктооч кылып, анан to инфинитивди коюу оңой. Бул этиштер мындай үлгү менен колдонулбайт: that + ээ + негизги форма же should колдонуңуз.
2. «Баары саат сегизде келсин деп» → that + must. Кыргызча «-сын» формасы буйруктун күчүн берет, ошондуктан аны англисчеге must менен которуу оңой. Бирок demand / insist / require that сөздөрү талапты өздөрү билдирет, андан кийин must ашыкча. Расмий англисчеде негизги форманы же should колдонуңуз.
3. «Унутуп калбайын деп» → lest + not. Кыргызча «… болбосун деп», «… калбайын деп» тизмектеринде тануу этиштин өзүндө турат. Англисче lest сөзүнүн маанисинде тануу мурунтан эле бар («… болбосун деп»). Not кошсоңуз, сүйлөм грамматикалык жактан туура бойдон калат, бирок мааниси тескери болуп калат.
Чаташтырбаңыз
insist that + subjunctive жана insist that + кадимки чак – Subjunctive менен insist – талап. Кадимки чак менен «бир нерсе факт экенин бекем айтуу» дегенди билдирет. Кыргызча айырма даана: «калсын деп талап кылды» жана «болгонун ырастады».
suggest that + subjunctive жана suggest that + кадимки чак – Subjunctive менен suggest «сунуштоо» дегенди билдирет. Кадимки чак менен «көрсөтүү, далилдөө» дегенди да билдириши мүмкүн.
Subjunctive жана төл эмес сөздөгү чак жылышы – Төл эмес сөздө этиштер адатта бир чак артка жылат (B1-12). Subjunctive эч качан жылбайт.
Жазылышы жана айтылышы
- Subjunctive формасында -s жок болгондуктан, аны оозеки кепте байкабай калуу оңой: that he leave /ðət hiː liːv/ – аягында «с» же «з» тыбышы жок.
- that алсыз айтылат: /ðət/. /ð/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, үн менен үйлөңүз; «з» же «д» эмес.
- Тануу формасында not сөзүнө адатта басым түшөт: that he not be disturbed.
- Lest /lest/ best сөзү менен уйкашат. Ал көбүнчө жазууда колдонулат, оозеки кепте сейрек.
- Анча расмий эмес стилде that түшүп калышы мүмкүн (I suggest he call), бирок расмий жазууда адатта сакталат.
- Жазылышы: apologise, organise (UK); apologize, organize (US, британ англисчесинде да колдонулат).
Алтын эреже
That-сүйлөм талапты, сунушту же зарылдыкты билдирсе, расмий англисче бардык ээ жана бардык чак үчүн ээ + негизги форма, тануу үчүн not + негизги форма колдонот. Should + негизги форма – көп колдонулган британ альтернативасы, ал эми бейрасмий британ англисчесинде кадимки чак да туура. Кыргызча «-сын деп» сыяктуу, кулпуланган этиш өзгөрбөйт; ал эми «анын … -ышын талап кылды» дегенди demanded him to деп которбоңуз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген сөздөр менен расмий стилде кайра жазыңыз. Тапшырмада should суралбаса, subjunctive (негизги форма) колдонуңуз.
-
«Insisted that» колдонуп кайра жазыңыз: The coach told every player firmly that they had to train on Sunday.
-
«It is essential that» деп баштап кайра жазыңыз: The room must be cleaned before the guests arrive.
-
«Recommended that» жана тануу форма менен кайра жазыңыз: We advised her, "Don't sign the contract."
-
«Requires that» жана туюк мамиле менен кайра жазыңыз: Under the landlord's rules, the rent must be paid by the first of each month.
-
«Should» колдонуп кайра жазыңыз: I propose that the meeting start at nine.
-
Расмий жазуу үчүн кайра жазыңыз: It is vital that the patient doesn't drink alcohol before the operation.
-
«There is a requirement» деп баштап кайра жазыңыз: Every applicant must submit two references.
-
«Lest» колдонуп кайра жазыңыз: She wrote everything down so that she would not forget it.
B. Мааниси
Контекстке туура келген сүйлөмдү тандаңыз. Эскертүү себебин түшүндүрөт.
-
Сиз ал «ал үйдө болгон, бул факт» деп бекем айтканын жеткирип жатасыз. Кайсы сүйлөм?insist + ordinary tense = a claim of fact; + subjunctive = a demand
-
Ижара келишими. Кайсынысы ылайыктуураак?formal writing needs the subjunctive; keeps is informal UK
-
Сунуш бербей, маалыматтар эмнени көрсөткөнүн сүрөттөгөн илимий баяндама. Кайсы сүйлөм?suggest = indicate a fact, so ordinary tense
-
Улуу Британиядагы достордун ортосундагы SMS. Кайсынысы табигыйраак угулат?the ordinary tense is normal in informal UK English
-
Азыркы англисчедеги расмий сот баяндамасы. Кайсынысы жакшыраак?modern word order is not + be; be not is old-fashioned
-
Расмий кеңеш кат. Кайсынысы жакшыраак?were is the standard written form
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү толук жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The teacher suggested me to read more widely before the exam, especially books on modern history.
-
After the scandal, the shareholders demanded that the chairman not to speak to the press until the inquiry was over.
-
The judge ordered that the reporters should not to film any part of the trial, including the reading of the verdict.
-
I insist him to come with us to the airport, because he doesn't know the way and his phone is broken.
-
The board recommended that the chief executive step down immediately and that an independent review be carried out.
D. Текстте
Долбоорду жана менеджердин эскертүүсүн окуңуз. Ар бир номерленген сүйлөмдү тапшырмадагыдай расмий стилде кайра жазыңыз.
Welcome to the Harbour View Hotel. We hope you enjoy your stay. Breakfast is served from 7 to 10 a.m. in the garden restaurant. (20) All rooms really have to be empty by 11 a.m. (21) Please don't smoke on the balconies — we're asking everyone. (22) We think it's a good idea to leave your valuables in the safe. (23) If you want to stay longer, please call reception the day before. (24) We need someone to tell the front desk about any damage. (25) Pets must not come into the restaurant, and that's really important. Thank you for helping us keep the hotel safe and comfortable for everyone.
-
(20) сүйлөмүн «It is essential that» деп баштаңыз.
-
(21) сүйлөмүн «Management requests that guests» деп баштаңыз.
-
(22) сүйлөмүн «It is recommended that» деп баштап, туюк мамиле колдонуңуз.
-
(23) сүйлөмүн «Should a guest wish to stay longer, we ask that» деп баштаңыз.
-
(24) сүйлөмүн «It is important that the front desk» деп баштап, туюк мамиле колдонуңуз.
-
(25) сүйлөмүн «It is imperative that pets» деп баштаңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Жаңы кызматкерлер үчүн компаниянын колдонмосуна 2–3 расмий сунуш жазыңыз. Жок дегенде бир сын атооч түрткүсүн (It is essential / vital that…), бир этиш түрткүсүн (We recommend / request that…) жана бир тануу subjunctive формасын колдонуңуз.
-
Бул бейрасмий билдирүүнү 1–2 сүйлөмдөн турган расмий кулактандырууга айлантыңыз, subjunctive формасын жок дегенде эки жолу колдонуңуз: «We'd like everyone to turn up early, and please nobody bring food.»
-
Өзүңүз тандаган кырдаалда insist + subjunctive (талап) жана insist + кадимки чак (факт жөнүндө доомат) ортосундагы айырманы көрсөткөн эки сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B2-14 Reporting Verbs кыргызча: suggest, deny, admit, accuse – ар биринен кийин кайсы үлгү? «Suggested» + -ing формасы менен кайра жазыңыз: He said, "Let's go home early."
-
C1-03 Расмий шарттуу сүйлөмдөр кыргызча: Should you need, Were I to, Had I known, But for «If» колдонбой кайра жазыңыз: If I were to accept the job, I'd have to move to another city.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- The coach insisted that every player train on Sunday.
- It is essential that the room be cleaned before the guests arrive.
- We recommended that she not sign the contract.
- The landlord requires that the rent be paid by the first of each month.
- I propose that the meeting should start at nine.
- It is vital that the patient not drink alcohol before the operation.
- There is a requirement that every applicant submit two references.
- She wrote everything down lest she forget it. / She wrote everything down lest she should forget it.
B. Мааниси
- She insisted that he stayed at home all evening.
- It is essential that the tenant keep the flat clean.
- The results suggest that the drug is effective in older patients.
- It's important that she's at the station by six.
- The judge ordered that the witness's name not be published.
- If I were in your position, I would consult a lawyer.
C. Катаны табыңыз
- The teacher suggested that I read more widely before the exam, especially books on modern history. / The teacher suggested that I should read more widely before the exam, especially books on modern history. / The teacher suggested reading more widely before the exam, especially books on modern history.
- After the scandal, the shareholders demanded that the chairman not speak to the press until the inquiry was over. / After the scandal, the shareholders demanded that the chairman should not speak to the press until the inquiry was over.
- The judge ordered that the reporters should not film any part of the trial, including the reading of the verdict. / The judge ordered that the reporters not film any part of the trial, including the reading of the verdict.
- I insist that he come with us to the airport, because he doesn't know the way and his phone is broken. / I insist that he should come with us to the airport, because he doesn't know the way and his phone is broken.
- ✓ The board recommended that the chief executive step down immediately and that an independent review be carried out.
D. Текстте
- It is essential that all rooms be vacated by 11 a.m. / It is essential that all rooms be empty by 11 a.m.
- Management requests that guests not smoke on the balconies.
- It is recommended that valuables be left in the safe.
- Should a guest wish to stay longer, we ask that he or she contact reception the day before. / Should a guest wish to stay longer, we ask that they contact reception the day before.
- It is important that the front desk be informed of any damage.
- It is imperative that pets not enter the restaurant. / It is imperative that pets not be brought into the restaurant.
E. Сиздин кезегиңиз
- It is essential that every new employee complete the safety training in the first week. We recommend that you meet your mentor before starting any project. We request that confidential documents not be taken out of the building.
- We request that all participants arrive early and that no food be brought into the hall.
- My grandmother insisted that we stay for dinner. My brother insisted that he had locked the door, but it was wide open.
F. Аралаш кайталоо
- He suggested going home early.
- Were I to accept the job, I'd have to move to another city.
