SlowingoГрамматика
B1 13 / 39

Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат?

Reported Speech: Statements

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз кимдир бирөөнүн айтканын кыйыр сөз менен жеткире аласыз – She said (that) she was tired – чактарды, ат атоочторду жана убакыт сөздөрүн туура өзгөртө аласыз, ошондой эле чакты качан өзгөртүүнүн кереги жок экенин билесиз.

Негизги ой

Кимдир бирөөнүн сөзүн жеткиргенде сиз жазманы кайра коюп жаткан жоксуз. Сиз кабарды өзүңүздүн ордуңуздан жеткиресиз: өзүңүздүн убактыңыздан, өзүңүздүн жериңизден, өзүңүздүн көз карашыңыздан.

Мария дүйшөмбү күнү мындай деди дейли: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Жума күнү сиз бул жөнүндө досуңузга айтып жатасыз. Дүйшөмбү азыр өткөндө калды, ошондуктан бүт маек убакыт боюнча бир кадам артка жылат: Maria said she was tired and would call me the next day. Бул артка кадам backshift (чактын артка жылышы) деп аталат.

Калган нерселер да сиздин көз карашыңызга өтөт. Анын I сөзү she болот; анын you сөзү me болот; анын tomorrow сөзү the next day болот, анткени дүйшөмбүдөн караганда «эртең» жумадан караганда «эртең» эмес.

Бирок backshift робот эрежеси эмес. Эгер ал айткан нерсе азыр да чындык болсо же жаңы эле айтылган сөздү жеткирип жатсаңыз, баштапкы чакты сактасаңыз болот. Дайыма өзүңүздөн сураңыз: мен азыр турган жерден бул кандай көрүнөт?

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча кимдир бирөөнүн сөзүн көбүнчө түз сөз катары «…» деди же … деп айтты менен жеткиребиз: «Мария „Чарчадым, эртең сага чалам“ деди». Мындай сүйлөмдө чак да, ат атооч да, «эртең» да өзгөрбөйт – сөз болгондой эле калат. Кыйыр сөз үчүн кыргызча -ганын / -аарын айтты формасы бар: «Мария чарчаганын жана мага эртеси чаларын айтты». Бирок бул формада да кыргыз тилинде англисчедегидей «чакты бир кадам артка жылдыруу» эрежеси жок. Ошондуктан англисчеде said сөзүнөн кийин will, can, tomorrow калып калуу оңой. Экинчи айырма: кыргызча айтты said дегенди да, told дегенди да билдирет, ал эми англисче told сөзүнөн кийин адам сөзсүз керек, said сөзүнөн кийин адам коюлбайт. Үчүнчүсү: «мурун» ago да, before да; кыйыр сөздө англисче before керек.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
«Чарчадым» деди.She said she was tired.кыргызча түз сөз сакталат; англисче чак артка жылат: am → was
Ал мага чоо-жайын жиберерин айтты.He said he would send me the details.«-аарын айтты» – чак жок; англисче will → would
Ал кечеге келе албасын айтты.She said she couldn't come to the party.can't → couldn't
Ал Азияда эч качан болбогонун айтты.He said he had never been to Asia.«-ганын айтты» → had + үчүнчү форма
Ал мага чарчаганын айтты.She told me she was tired. / She said she was tired.«айтты» = said да, told да; told + адам, said + адамсыз
«Эртең келем» деди.He said he would come the next day.кыргызча «эртең» сакталат; англисче убакыт өзгөрсө → the next day
Ал жумушту эки жыл мурун баштаганын айтты.He said he had started the job two years before.«мурун» = ago да, before да; кыйыр сөздө → before
Джейк кечигип жатканын айтып жатат.Jake says he's running late.Бул жерде да ушундай: says (учур чак) → чак өзгөрбөйт

Кыскасы: кыргызча «… деди» жана «-ганын / -аарын айтты» чакты өзгөртпөйт, англисче said сөзүнөн кийин адатта чак бир кадам артка жылат; «айтты» → said (адамсыз) же told + адам; «эртең», «кечээ», «мурун» → the next day, the day before, before.

Түзүлүшү

Негизги үлгү

Жеткирүүчү этиш(that)жеткирилген сүйлөм
She said(that)she was hungry.
He told me(that)he had lost his keys.

That милдеттүү эмес жана оозеки кепте көбүнчө түшүрүлөт. Say жана tell сөздөрүнүн үлгүлөрү башка: B1-13 караңыз.

Backshift: өткөн чактагы жеткирүүчү этиштен кийин чактын өзгөрүшү

Түз сөзКыйыр сөз
Present Simple: "I work in a bank."Past Simple: She said she worked in a bank.
Present Continuous: "I'm leaving."Past Continuous: He said he was leaving.
Present Perfect: "I've finished."Past Perfect: She said she had finished.
Past Simple: "I saw it."Past Perfect: He said he had seen it. (saw да болот)
will: "I'll help."would: She said she would help.
can: "I can swim."could: He said he could swim.
may: "It may rain."might: She said it might rain.
must (милдет): "I must go."had to: He said he had to go. (must да болот)
am / is / are going to: "We're going to move."was / were going to: They said they were going to move.

Өзгөрбөйт: would, could, should, might, ought to жана Past Perfect ошол бойдон калат.

Ат атоочтор жана таандык ат атоочтор – аларды жеткирип жаткан адамдын көз карашына ылайыкташтырыңыз.

Түз сөзКыйыр сөз
"I love my job." (Tom)Tom said he loved his job.
"We'll meet you at our house." (ата-энеңиз, сизге)They said they would meet me at their house.

Убакыт жана орун сөздөрү (убакыт же орун азыр башка болсо)

Түз сөзКыйыр сөз
nowthen, at that time
today / tonightthat day / that night
yesterdaythe day before, the previous day
tomorrowthe next day, the following day
last weekthe week before, the previous week
next monththe following month
… ago… before, … earlier
herethere
this / thesethat / those (же the)

Колдонулушу

1said сөзүнөн кийинки backshift

Жеткирүүчү этиш өткөн чакта болсо (said, told), чакты бир кадам артка жылдырыңыз. Кыргызча «-ганын айтты» формасында мындай өзгөрүү жок.

She said she was really busy.
Ал абдан бош эмес экенин айтты.
«Абдан бош эмесмин» → was
They said they were looking for a new flat.
Алар жаңы батир издеп жатышканын айтышты.
«…издеп жатабыз» → were looking
He said he had never been to Asia.
Ал Азияда эч качан болбогонун айтты.
«…болгон эмесмин» → had never been
She said she had missed the train.
Ал поездге кечигип калганын айтты.
«Поездге кечигип калдым»; she missed да болот

2Кыйыр сөздөгү модалдык этиштер

Will → would, can → could, may → might, ал эми must (милдет) → had to. Would, could, should, might жана ought to өзгөрбөйт.

He said he would send me the details.
Ал мага чоо-жайын жиберерин айтты.
«Сага жиберем» → would send
She said she couldn't come to the party.
Ал кечеге келе албасын айтты.
can't → couldn't
He said the shop might be closed.
Ал дүкөн жабык болушу мүмкүн экенин айтты.
may → might
The instructor said we had to wear a helmet.
Нускоочу туулга кийишибиз керек экенин айтты.
must → had to
The doctor said I should rest.
Дарыгер мага эс алышым керек экенин айтты.
should өзгөрбөйт

3Ат атоочторду жана таандык ат атоочторду өзгөртүү

Өзүңүздүн көз карашыңыздан жеткириңиз. Сураңыз: азыр ким сүйлөп жатат, ким угуп жатат? Кыргызча түз сөздө «мен», «сен», «досум» сакталат, англисче кыйыр сөздө алар өзгөрөт.

My boss said she liked my haircut.
Жетекчим чачымдын жасалгасы жакканын айтты.
«Чачың жагат» → she liked my haircut
Our neighbours said they had sold their car.
Кошуналарыбыз машинасын сатып жибергенин айтышты.
we → they, our → their
He said I was his best friend.
Ал мени «эң жакын досум» деди.
кыргызча «досум» сакталат; англисче his best friend

4Убакыт жана орун сөздөрүн өзгөртүү

Жеткирип жатканда убакыт же орун башка болсо, today, tomorrow, ago, here сыяктуу сөздөрдү өзгөртүңүз.

She said she would see me the next day.
Ал мени эртеси күнү көрөрүн айтты.
tomorrow → the next day
He said he had started the job two years before.
Ал ошол жумушту эки жыл мурун баштаганын айтты.
ago → before; кыргызча экөө тең «мурун»
She said she was staying there that night.
Ал ошол түнү ошол жерде калаарын айтты.
here → there, tonight → that night
He said the parcel had arrived the day before.
Ал посылка бир күн мурун келгенин айтты.
yesterday → the day before

5Backshift жок: азыр да чындык же жаңы эле айтылган

Маалымат азыр да чындык болсо, баштапкы чакты сактасаңыз болот. Бул оозеки кепте абдан көп кездешет. Backshift да туура.

She said she lives in Glasgow.
Ал Глазгодо жашаарын айтты.
азыр да ошол жерде жашайт
Our teacher said the Earth goes round the Sun.
Мугалимибиз Жер Күндү айланарын айтты.
жалпы чындык
I said it's at three!
Саат үчтө деп айттым го!
бир аз мурун айтылган «It's at three» кайталанып жатат

6Учур чактагы жеткирүүчү этиш: backshift жок

Жеткирүүчү этиш учур чакта болсо (says, has said), чактар өзгөрбөйт. Бул билдирүүлөр жана жазуулар үчүн көп колдонулат.

Jake says he's running late.
Джейк кечигип жатканын айтып жатат.
says → чак өзгөрбөйт
The weather forecast says it'll be sunny all week.
Аба ырайы боюнча бүт жума күн ачык болот дешет.
Mum has said she can't come this weekend.
Апам ушул дем алышта келе албасын айтты.
Mum (UK) = Mom (US)

Көп кездешкен каталар

❌She said me she was tired.
✅She told me she was tired.
say сөзүнөн кийин дароо адам келбейт: She said she was tired. B1-13 караңыз.
❌He said he has finished it last week.
✅He said he had finished it last week. же He said he finished it last week.
Бүткөн өткөн убакыт (last week) эч качан Present Perfect менен келбейт: Past Perfect-ке жылдырыңыз же Past Simple-ды калтырыңыз.
❌He said that he will call me, but he never did.
✅He said that he would call me, but he never did.
will → would; чалуу мындан ары келечекте эмес.
❌They said they must to leave.
✅They said they had to leave.
must → had to; «must to» эч качан болбойт.
❌A year ago he said he had started the job two years ago.
✅A year ago he said he had started the job two years before.
ago азыркы учурдан артка санайт; before өткөндөгү учурдан артка санайт.
❌Last month she said she would come tomorrow.
✅Last month she said she would come the next day.
Анын «эртеңи» азыркы эртең эмес.
❌She said, she was hungry.
✅She said she was hungry.
Кыйыр сөздүн алдында үтүр коюлбайт.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «… деп айткан» → will, tomorrow калат. Кыргызча «Нурлан ноутбугумду эртең алып келем деп айткан» деп сөздү болгондой эле жеткиребиз: «келем» да, «эртең» да өзгөрбөйт. Ошондуктан англисчеде said сөзүнөн кийин will жана tomorrow калып калат, бирок ал «эртең» эчак өтүп кеткен. Убакыт өтүп кетсе, would жана the next day колдонуңуз.

❌Two weeks ago Nurlan said that he will bring my laptop back tomorrow, but I am still waiting for it in my dormitory.
✅Two weeks ago Nurlan said that he would bring my laptop back the next day, but I am still waiting for it in my dormitory.
❌In May the manager of the guesthouse in Arslanbob told us that she can give us a bigger room next week, but in the end we stayed in the small one.
✅In May the manager of the guesthouse in Arslanbob told us that she could give us a bigger room the following week, but in the end we stayed in the small one.

2. «Айтты» → told that. Кыргызча «айтты» said дегенди да, told дегенди да билдирет, жана кимге айтылганы көп учурда айтылбайт: «Мектептин директору жаңы спорт залы күзгү каникулдан кийин ачыларын айтты». Ошондуктан told сөзүнөн кийин адамды түшүрүп коюу оңой. Англисчеде told + адам (told us, told me) керек; адам айтылбаса, said колдонуңуз.

❌At the parents' meeting the director of our school in Karakol told that the new sports hall would finally open after the autumn holidays.
✅At the parents' meeting the director of our school in Karakol told the parents that the new sports hall would finally open after the autumn holidays. же At the parents' meeting the director of our school in Karakol said that the new sports hall would finally open after the autumn holidays.
❌The taxi driver from the airport told that the road to Ala-Archa was closed because of snow.
✅The taxi driver from the airport told me that the road to Ala-Archa was closed because of snow. же The taxi driver from the airport said that the road to Ala-Archa was closed because of snow.

3. «-ганын айтты», «… жөнүндө айтты» → said about. Кыргызча кыйыр сөздү көбүнчө атоочтук жана жөндөмө менен түзөбүз: «Айгүл Кореяга иштегени кеткенин айтты», «Ал жаңы жумушу жөнүндө айтты». Аны сөзмө-сөз которсок, said about же told about her going сыяктуу сүйлөмдөр чыгат. Англисчеде said (that) + толук сүйлөм колдонуңуз; about менен болсо told + адам + about (told us about her job).

❌At the family dinner Aigul said about her new job in Korea and her small flat near the factory in Ansan.
✅At the family dinner Aigul told us about her new job in Korea and her small flat near the factory in Ansan. же At the family dinner Aigul said that she had a new job in Korea and a small flat near the factory in Ansan.
❌My grandfather told about his going to Moscow for work when he was young, and about the long train journey from Bishkek.
✅My grandfather told us about going to Moscow for work when he was young, and about the long train journey from Bishkek. же My grandfather said that he had gone to Moscow for work when he was young, and told us about the long train journey from Bishkek.

Чаташтырбаңыз

Түз сөз жана кыйыр сөз – Түз сөз так сөздөрдү тырмакча ичинде кайталайт; кыйыр сөз аларды өзгөртүп жеткирет.

Ana said, "I'm hungry."
Ана: «Карным ачты» деди.
түз сөз
Ana said she was hungry.
Ана карны ачканын айтты.
кыйыр сөз

Backshift жана backshift жок – Экөө тең туура болушу мүмкүн. Backshift жөн гана жеткирет; backshift жок болсо, сиз бул азыр да чындык деп ишенгениңизди көрсөтөт.

He said he was a vegetarian.
Ал вегетариан экенин айтты.
анда эмне айтканын жеткиребиз
He said he's a vegetarian, so let's not cook meat.
Ал вегетариан экенин айтты, ошондуктан эт бышырбайлы.
азыр да чындык жана маанилүү

must (милдет) жана must (божомол) – Милдет маанисиндеги must көбүнчө had to болот. Божомол маанисиндеги must B1-16 must бойдон калат.

She said she had to leave early.
Ал эрте кетиши керек экенин айтты.
«Эрте кетишим керек»
He said I must be tired.
Ал мени чарчап калса керек деди.
«Чарчап калсаң керек»: божомол

Жазылышы жана айтылышы

  • Кыйыр сөздө тырмакча да, үтүр да жок: She said she was tired.
  • Түз сөздө тырмакчанын алдына үтүр коюлат, ал эми акыркы чекит тырмакчанын ичинде турат: She said, "I'm tired." Англисче тырмакча – "…", кыргызча «…» эмес.
  • said /sed/ деп айтылат, бир муун, кыска э тыбышы менен; жазылышы боюнча «сэйд» деп окубаңыз.
  • that колдонулганда алсыз айтылат: /ðət/: She said that he'd left. /ð/ тыбышында тилдин учу тиштердин ортосунда; «з» же «д» деп айтпаңыз.
  • 'd would да, had да болушу мүмкүн: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Андан кийинки этишке караңыз.

Алтын эреже

Өзүңүздүн убактыңыздан жана жериңизден жеткириңиз: өткөн чактагы жеткирүүчү этиштен кийин адатта чакты бир кадам артка жылдырыңыз, ат атоочторду жана убакыт сөздөрүн ылайыкташтырыңыз. Эгер ал азыр да чындык болсо же жеткирүүчү этиш учур чакта болсо, баштапкы чакты сактасаңыз болот. Эсиңизде болсун: кыргызча «… деди» сөздү өзгөртпөйт, англисче кыйыр сөз өзгөртөт.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

1–6-тапшырмаларда backshift колдонуңуз.

  1. "I'm cold." → She said she cold.
  2. "We've finished the project." → They said they the project.
  3. "I'll text you." → He said he me.
  4. "I can't find my keys." → She said she her keys.
  5. "I may be late." → He said he late.
  6. "I'm watching a film." → She said she a film.
  7. said менен жеткириңиз: «I love my new job.» (эжеңиз же сиңдиңиз)

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жооп бериңиз.

  1. Дүйшөмбү күнү Том мындай деди: «I'll do it tomorrow.» Азыр жума. Толуктаңыз: Tom said he would do it .
  2. Курбуңуз муну беш мүнөт мурун айтты: «The film starts at eight.» Толуктаңыз: She said the film at eight.
  3. Былтыр Сэм «I'm a vegetarian» деди, жана ал азыр да вегетариан. Кайсы жеткирүү туура?
  4. Медайым мага «You must be tired» деди. Жеткириңиз: The nurse said I tired.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. He said me that he was ill.
  2. She said she will come, but she didn't.
  3. They said they must to go home.
  4. The forecast says it will rain tomorrow.

D. Текстте

Бардык тапшырмаларда backshift колдонуңуз.

Lunch with Clara
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.

E. Сиздин кезегиңиз

Англисче жазыңыз.

  1. Өткөн жумада досуңуз сизге айткан бир нерсени эстеңиз. Аны said менен жеткириңиз.
  2. Бүгүнкү бир билдирүүнү says менен жеткириңиз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма)
    When I got to the station, the train (already / leave).
  2. A2-33 Who called you? же Who did you call? Ээге жана толуктоочко суроо кыргызча
    Who (you / call) last night?
  3. B1-10 Passive (туюк мамиле) кыргызча: is made, was built
    This house (build) in 1920.
  4. B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат?
    If I (be) you, I'd say sorry.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. was
  2. had finished / 'd finished
  3. would text / 'd text
  4. couldn't find / could not find
  5. might be
  6. was watching
  7. My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.

B. Мааниси

  1. the next day / the following day / on Tuesday
  2. starts / started
  3. both
  4. must be

C. Катаны табыңыз

  1. He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
  2. She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
  3. They said they had to go home. / They said they must go home.
  4. ✓ The forecast says it will rain tomorrow.

D. Текстте

  1. was
  2. had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
  3. were sending / were going to send / would send
  4. could
  5. would call / 'd call

E. Сиздин кезегиңиз

  1. My friend Leo said he was going to move to Madrid.
  2. My brother says he can't come to dinner tonight.

F. Аралаш кайталоо

  1. had already left / 'd already left
  2. did you call
  3. was built
  4. were
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play