So that, in order to, because of, due to кыргызча: максат, себеп жана натыйжа
So That, In Order To, Because Of, Due To: Purpose, Reason, Result
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз адам бир нерсени эмне үчүн кыларын (максат), бир нерсе эмнеден улам болорун (себеп) жана андан кийин эмне болорун (натыйжа) түшүндүрө аласыз. Ошондой эле туура байламтаны жана андан кийинки туура грамматиканы тандай аласыз: этиш, сүйлөм, зат атооч же жаңы сүйлөм.
Негизги ой
Жаачы кызды элестетиңиз. Бир нерсе аны жаа колго алууга түрткү берди: мелдеш, ачкачылык же талаш. Бул – себеп: ал иш-аракеттин артында турат. Ал бутага мээлейт. Бул – максат: ал эмне болушун каалайт. Анан жебе бир жерге тийет: балким бутанын ортосуна, балким даракка. Бул – натыйжа: чындыгында эмне болду.
- Себеп: She trained every day because she wanted to win.
- Максат: She trained every day so that she could win.
- Натыйжа: She trained every day, so she won.
Максат – ниет жөнүндө; натыйжа – эмне болгону жөнүндө. Ошондуктан so that (максат) жана so (натыйжа) ар башка.
Карама-каршылык байламталарындагыдай эле (B1-26), грамматика андан кийин эмне келгенине жараша болот. Кээ бир байламталар этиш алат (to, in order to), кээ бирлери сүйлөм алат (so that, because, as, since), кээ бирлери зат атооч алат (because of, due to, owing to), ал эми кээ бирлери жаңы сүйлөмдү баштайт (therefore, as a result).
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бул үч маанинин баарын этиштин формалары жана жандоочтор менен айтабыз. Максат: -уу үчүн («нан сатып алуу үчүн»), -айын деп («сурайын деп чалдым»), башка адам үчүн -сын деп («балдар жөө барсын деп»), тануу максаты -баш үчүн («ойготпош үчүн»). Себеп: -гандыктан, анткени, себеби, ал эми зат атооч менен -дан улам, -дын айынан. Натыйжа: ошондуктан, натыйжада. Англисчеде ар бир байламтадан кийин белгилүү бир грамматика келет. Кыргызча «-дан улам» зат атоочко да, этиштен жасалган «-ганынан улам» формасына да жалгана берет, ал эми англисче because of / due to зат атооч гана алат; ээ + этиш болсо, because. «-сын деп» дегенде ээ башка болот, ошондуктан so that + ээ + can / could керек, in order to эмес. «Ошондуктан» so да, therefore да болот, бирок therefore үтүр менен гана эки бөлүктү байланыштыра албайт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Нан сатып алуу үчүн чыктым. | I went out to buy bread. | «-уу үчүн» → to + этиштин негизги формасы (for эмес) |
| Эч кимди ойготпош үчүн шыбырадык. | We whispered so as not to wake anyone. | «-баш үчүн» → so as not to / in order not to |
| Балдар мектепке жөө барсын деп шаарга жакын көчтүк. | We moved closer to the city so that the kids could walk to school. | башка ээ → so that + ээ + could |
| Тезирээк болгондуктан таксиге отурдук. | We took a taxi because it was quicker. | «-гандыктан» → because / as / since + ээ + этиш |
| Тумандан улам учак кечикти. | The flight was delayed because of fog. | «-дан улам» → because of / due to + зат атооч |
| Телефонумдун заряды бүтүп калды, ошондуктан чала албадым. | My phone died, so I couldn't call you. | Бул жерде да ушундай: үтүрдөн кийин натыйжа |
| Жолду суу каптады. Натыйжада айдоочулар жолдо калды. | The road was flooded. As a result, hundreds of drivers were stuck. | жаңы сүйлөм + үтүр |
Кыскасы: «-уу үчүн» → to / in order to; «-сын деп» → so that + сүйлөм; «-гандыктан» → because + сүйлөм; «-дан улам / -дын айынан» → because of / due to + зат атооч; «ошондуктан» → , so же . Therefore,
Түзүлүшү
Максат
| Байламта | Андан кийин | Мисал |
|---|---|---|
| to | этиштин негизги формасы | I went out to buy bread. |
| in order to / so as to (расмийрээк) | этиштин негизги формасы | We left early in order to avoid the traffic. |
| in order not to / so as not to | этиштин негизги формасы | Speak quietly so as not to wake the baby. |
| so that | сүйлөм, көбүнчө can / could / will / would менен | I'll text you so that you know where we are. |
Себеп
| Байламта | Андан кийин | Мисал |
|---|---|---|
| because | сүйлөм | We stayed in because it was raining. |
| as / since | сүйлөм (көбүнчө алдыда; себеп мурунтан белгилүү) | As it was raining, we stayed in. |
| because of | зат атооч / ат атооч | We stayed in because of the rain. |
| due to / owing to (расмийрээк) | зат атооч | The match was cancelled due to the rain. |
Натыйжа
| Байламта | Тыныш белгиси | Мисал |
|---|---|---|
| so | эки бөлүктү бириктирет, адатта үтүрдөн кийин | It was raining, so we stayed in. |
| therefore | жаңы сүйлөм же үтүрлүү чекиттен кийин; негизги этиштин алдында да | It was raining. Therefore, we stayed in. / We therefore stayed in. |
| as a result / consequently | жаңы сүйлөм же үтүрлүү чекиттен кийин, артында үтүр | It rained all week. As a result, the match was cancelled. |
Тез текшерүү: кийинки сөздү караңыз. Этиштин негизги формасы → to / in order to. Ээ + этиш → so that / because / as / since / so. Зат атооч гана → because of / due to / owing to.
Колдонулушу
1to, in order to, so as to менен максат
Күнүмдүк англисчеде to + этиштин негизги формасын колдонуңуз (A2-26 караңыз). In order to жана so as to расмийрээк же күчтүүрөөк угулат. Тануу максаты үчүн in order not to же so as not to колдонуңуз. Кыргызча: «-уу үчүн», «-айын деп», «-баш үчүн».
2so that менен максат
Максатта башка ээ болсо же модалдык этиш керек болсо, so that + сүйлөм колдонуңуз. Адатта учур же келер чактагы этиштен кийин can / will (же Present Simple (жөнөкөй учур чак)), өткөн чактагы этиштен кийин could / would колдонулат. Оозеки кепте that көп учурда түшүп калат: so you can get in. Кыргызча мунун ордуна көбүнчө «-сын деп» же «-шың үчүн» дейбиз.
3because, as, since менен себеп
Because – себепти айтуунун эң кеңири жолу, анда себеп адатта жаңы, маанилүү маалымат болот. As жана since көбүнчө сүйлөмдүн башында турат жана угуучуга мурунтан белгилүү болгон себепти айтат, ошондуктан көңүл негизги бөлүккө бурулат. Кыргызча: «анткени», «-гандыктан».
4because of, due to, owing to + зат атооч менен себеп
Булардан кийин сүйлөм эмес, зат атооч тизмеги келет. Due to жана owing to расмийрээк. Be этишинен кийин due to колдонуңуз: The delay was due to…. Алардан кийин толук сүйлөм коюу үчүн the fact that колдонуңуз. Кыргызча: «-дан улам», «-дын айынан», «-дын кесепетинен».
5so, therefore, as a result, consequently менен натыйжа
So бир сүйлөмдүн ичинде эки бөлүктү байланыштырат. Therefore, as a result жана consequently расмийрээк: алар адатта жаңы сүйлөмдү баштайт же үтүрлүү чекиттен кийин келет, артында үтүр турат. Therefore негизги этиштин алдында да тура алат. Айырмага көңүл буруңуз: as a result (өзүнчө байламта) жана as a result of + зат атооч (себеп, because of сыяктуу). Кыргызча: «ошондуктан», «натыйжада», «ошонун кесепетинен».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Жол жабылганынан улам» → due to + ээ + этиш. Кыргызча «-дан улам» зат атоочко да («тумандан улам»), этиштен жасалган формага да («жол жабылганынан улам») жалгана берет. Ошондуктан due to же because of сөзүнөн кийин толук сүйлөм коюу оңой. Англисчеде алардан кийин зат атооч гана келет; ээ + этиш болсо, because колдонуңуз.
2. «Коңшубуз жем берсин деп» → in order to + ээ. Кыргызча «-сын деп» жана «-шы үчүн» башка адамдын максатын да оңой айтат: «коңшубуз тоокторду жем берсин деп ачкычты калтырдык». Сөздүктө «үчүн» = in order to, ошондуктан андан кийин ээ менен этишти кое берүү оңой. In order to жана to сөзүнөн кийин этиштин негизги формасы гана келет; башка ээ болсо, so that + ээ + can / could колдонуңуз.
3. «Ошондуктан» → therefore + үтүр. Кыргызча «ошондуктан» үтүрдөн кийин эле келе берет: «Акыркы маршрутка кетип калган, ошондуктан…». Аны therefore деп которсоңуз, англисчеде жазууда ката чыгат. Үтүрдөн кийин so колдонуңуз; therefore жаңы сүйлөмдү баштайт же үтүрлүү чекиттен, and сөзүнөн кийин келет.
4. «Кечикпеш үчүн» → not to. Кыргызча тануу максатын «-баш үчүн» деп кыска жана так айтабыз. Аны жөн гана not to деп которуу оңой. Англисче not to максат маанисинде угулат, бирок түшүнүксүз же табигый эмес болуп калат; so as not to же in order not to колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
so that (максат) жана so (натыйжа) – So that = бирөө эмне болушун каалаган; so (үтүрдөн кийин) = чындыгында эмне болгон. Оозеки кепте so жалгыз өзү да максатты билдириши мүмкүн – үтүр жана модалдык этиш жардам берет: I set two alarms so I wouldn't oversleep. Кыргызча: «-айын деп» (максат) жана «ошондуктан» (натыйжа).
since (себеп) жана since (убакыт) – Себеп маанисиндеги since «анткени» дегенди билдирет; убакыт чекити менен since аткарылган чактар менен колдонулат. B1-02 караңыз.
because жана because of – Мааниси бирдей, грамматикасы башка: because сөзүнөн кийин сүйлөм, because of сөзүнөн кийин зат атооч. Кыргызча: «-гандыктан» жана «-дан улам».
Thus, hence, accordingly сыяктуу расмий сөздөр C1-13 сабагында; кошуу жана карама-каршылыктын расмий сөздөрү C1-12 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- because оозеки кепте көбүнчө алсыз айтылат: /bɪˈkəz/, ал эми өтө эркин кепте 'cause /kəz/. Жазууда ар дайым because деп жазыңыз. Басым экинчи муунда; акыркы тыбыш /z/, аны с деп катуулатпаңыз.
- so that бир бүтүн болуп, алсыз that менен айтылат: /ˈsəʊ ðət/ (UK), /ˈsoʊ ðət/ (US).
- due to: /ˈdjuː tə/ (UK), /ˈduː tə/ (US). to бул жерде алсыз; аны толук «ту» деп айтпаңыз.
- therefore /ˈðeəfɔː/ (UK), /ˈðerfɔːr/ (US): басым биринчи муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга жылдырбаңыз.
- Сүйлөмдү баштаган байламтадан кийин үтүр коюңуз: As a result, … / Therefore, … / Consequently, …. Сүйлөмдүн башындагы максаттан кийин да үтүр коюңуз: In order to apply, …
Алтын эреже
Максат = эмнени каалайсыз (to, in order to, so as to + этиштин негизги формасы; so that + сүйлөм). Себеп = эмне себеп болду (because, as, since + сүйлөм; because of, due to, owing to + зат атооч). Натыйжа = эмне болду (so; therefore, as a result, consequently, адатта жаңы сүйлөмдүн башында). «-дан улам» дегенде андан кийин ээ + этиш келсе, because колдонуңуз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура сөздү жазыңыз.
-
I'm saving money ___ buy a car. …
-
We spoke quietly so as to wake the baby.
-
The train was late ___ a signal problem. …
-
I'll write it down so I don't forget.
-
The concert was cancelled. ___, many fans asked for their money back.
-
___ it was a holiday, the shops were closed. …
B. Мааниси
Тапшырманы аткарыңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I took a taxi … I wouldn't be late.
-
Туура жоопту тандаңыз: It was cold, … I wore a coat.
-
Максатпы (purpose), себеппи (reason) же натыйжабы (result)? «She took a gap year, so she started university a year later.»gap year: a year off before university (mainly UK)
-
Максатпы (purpose), себеппи (reason) же натыйжабы (result)? «He moved to the coast so that he could surf every day.»
-
Кулактандыруу үчүн расмийрээк вариантты тандаңыз: The pool is closed … repairs.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I came here for learn English.
-
The flight was cancelled due to it was snowing.
-
She was ill, therefore she stayed at home.
-
We left early so that we could get good seats.
D. Текстте
Катты толуктаңыз.
Hi Tom, I'm writing 16 let you know about tomorrow's training. The room has changed 17 the heating problem in Room 4, so we'll be in Room 9. Please bring your laptop 18 you can try the new software. The session starts at 9 sharp, 19 please don't be late. The trainer has another course in the afternoon; 20, she has to leave at 12. 21 you were away last week, I've attached the notes from the first session. — Mia
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Англис тилин эмне үчүн үйрөнүп жатканыңыз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирөөндө to, экинчисинде so that колдонуңуз.
-
Шаарыңыздагы же жумушуңуздагы бир көйгөй жана анын натыйжасы жөнүндө жазыңыз. because of же due to жана as a result колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-26 Although, despite, however кыргызча: «-са да», «карабастан» жана «бирок» англисче ___ the rain, we went for a walk. …
-
B1-25 So жана such кыргызча: «ушунчалык» англисче, What a…! жана How…! It was ___ a long day that I fell asleep at nine. …
-
B1-26 Although, despite, however кыргызча: «-са да», «карабастан» жана «бирок» англисче Туура жоопту тандаңыз: … she was tired, she finished the report.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- to
- not
- because of
- that
- As a result
- As
B. Мааниси
- so that
- so
- result
- purpose
- due to
C. Катаны табыңыз
- I came here to learn English. / I came here in order to learn English.
- The flight was cancelled because it was snowing. / The flight was cancelled due to the snow. / The flight was cancelled because of the snow. / The flight was cancelled owing to the snow. / The flight was cancelled due to the fact that it was snowing.
- She was ill. Therefore, she stayed at home. / She was ill; therefore, she stayed at home. / She was ill, so she stayed at home. / She was ill, and therefore she stayed at home.
- ✓ We left early so that we could get good seats.
D. Текстте
- to / in order to
- because of / due to / owing to
- so that / so
- so
- as a result / therefore / consequently
- As / Since / Because
E. Сиздин кезегиңиз
- I'm learning English to get a better job. I watch films in English so that I can understand fast speech.
- The main road is closed because of building work. As a result, my bus takes forty minutes longer.
F. Аралаш кайталоо
- Despite / In spite of
- such
- Although
