Still, Yet, Even, Only, Also кыргызча: тактоочтор сүйлөмдүн кайсы жеринде турат?
Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз still, already, also, even, only жана no longer сыяктуу кыска тактоочторду сүйлөмдүн ортосуна туура коё аласыз, still, yet жана already ортосунан тандай аласыз, бир нерсе токтогонун айта аласыз (not… any more, no longer), ошондой эле even жана only менен өзүңүз көрсөткүңүз келген сөздү бөлүп көрсөтө аласыз.
Негизги ой
Англисчедеги көп кыска тактоочтор сүйлөмдүн бир өзгөчө ордун жакшы көрүшөт: сүйлөмдүн ортоңку ордун. Бул орунду always, usually, never сөздөрүнөн билесиз (A1-15). Ал:
- негизги этиштин алдында: She still lives with her parents.
- be этишинен кийин: She's still at work.
- биринчи көмөкчү же модалдык этиштен кийин: I've already eaten. You can also pay by card.
Бир нерсе эч качан болбойт: тактооч этиш менен анын толуктоочунун ортосуна турбайт: She also plays the piano деңиз, She plays also the piano эмес.
Айрым сөздөр башка орундарды тандашат. Yet, too, as well жана any more көбүнчө аягында турат. Ал эми even жана only өзгөчө: алар көрсөткүч сыяктуу иштейт. Аларды жылдырсаңыз, башка сөздү көрсөтөсүз жана маани өзгөрөт: Only I saw her (аны менден башка эч ким көргөн жок) жана I saw only her (мен андан башка эч кимди көргөн жокмун).
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бул сөздөрдүн көбү сүйлөмдө эркин жүрөт же өзү тиешелүү сөздөн кийин турат: «Мария гана», «эжеңди да». Англисчеде алардын туруктуу орду бар. Дагы бир кыйынчылык: бир кыргыз сөзү бир нече англис сөзүнө туура келет. Али уланган абалды да (still: «ал али уктап жатат»), күтүлгөн, бирок боло элек нерсени да (yet: «али келе элек») билдирет. Англисчеде булар эки башка сөз: уланган абал үчүн still, боло элек нерсе үчүн (тануу сүйлөмдө жана суроодо) yet. Да болсо also / too («мен да») жана even («жада калса чоң энемдин да») маанисинде келет. Гана жана only бирдей иштейт: экөө тең кайсы сөздү көрсөтсө, маани ошого жараша өзгөрөт. Бирок кыргызча «гана» сөздөн кийин, англисче only көбүнчө сөздүн алдында турат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Чоң энем дагы эле кат жазат. | My grandmother still writes letters. | still негизги этиштин алдында |
| Ал али төшөктө жатат. | He's still in bed. | уланган абал: «али» → still (be сөзүнөн кийин) |
| Посылка али келе элек. | The parcel hasn't arrived yet. | күтүлгөн, бирок боло элек: «али … -а элек» → yet аягында |
| Биз эчак эле кечиктик. | We're already late. | күтүлгөндөн эрте → already |
| Биз эми Мадридде жашабайбыз. | We don't live in Madrid any more. | токтоду: not… any more аягында |
| Эжеңди да чакырдым. | I've also invited your sister. | «да» сөздөн кийин; also көмөкчү этиштен кийин |
| Жада калса чоң энемдин да смартфону бар. | Even my grandmother has a smartphone. | таң калуу → even |
| Мария гана чай ичет. | Only Maria drinks tea. | «гана» сөздөн кийин, only сөздүн алдында |
| Мария чай гана ичет. | Maria drinks only tea. | Бул жерде да ушундай: орду өзгөрсө, маани өзгөрөт |
Кыскасы: уланган абал («али», «дагы эле») → still; «али … -а элек» → not… yet; «эчак эле» → already; «эми … -байт», «мындан ары» → not… any more / no longer; «да» → also / too, ал эми таң калуу болсо → even; «гана» → only, бирок көрсөткөн сөзүнүн алдына коюлат.
Түзүлүшү
Ортоңку орун
| Сүйлөмдө кандай этиш бар | Тактоочтун орду | Мисал |
|---|---|---|
| бир негизги этиш | анын алдында | She still works here. / I also play tennis. |
| be (негизги этиш) | андан кийин | He's already at the airport. / It's no longer open. |
| көмөкчү / модалдык этиш + негизги этиш | биринчи көмөкчү этиштен кийин | I have already paid. / We can even stay longer. |
| тануудагы көмөкчү этиш + still | still анын алдында | I still haven't finished. |
Аягындагы орун
| Сөз | Мисал |
|---|---|
| yet (тануу, суроо) | Have you finished yet? / I haven't finished yet. |
| any more / any longer (тануу) | She doesn't live here any more. |
| too / as well | I play tennis too. / I play tennis as well. |
| already (аягында да болот) | Are you leaving already? |
Still, yet, already: мааниси
| Сөз | Мааниси | Кайсы сүйлөмдө көбүнчө |
|---|---|---|
| still | абал уланып жатат, балким күтүлгөндөн да узак | ырастоо, суроо; таң калуу же чыдамсыздык үчүн тануудагы көмөкчү этиштин алдында |
| yet | күтүлгөн нерсе азырга чейин болгон жок | тануу, суроо |
| already | бир нерсе күтүлгөндөн эрте болду | ырастоо (суроодо: таң калуу) |
| not… any more / any longer | абал токтоду | тануу |
| no longer | абал токтоду (расмийирээк) | этиш ырастоо формада |
Any more көбүнчө anymore деп бир сөз менен жазылат, айрыкча Америка англисчесинде.
Колдонулушу
1Ортоңку орундун эрежеси
Still, already, also, even, just, only жана no longer сыяктуу кыска тактоочтор негизги этиштин алдында, be этишинен кийин же биринчи көмөкчү этиштен кийин турат. Алар этиш менен толуктоочтун ортосуна турбайт. Канча жолу экенин билдирген тактоочтор (A1-15) да ушул орунда турат, анын ичинде rarely жана анын расмийирээк жубу seldom. Кыргызча тактооч толуктоочтун алдында да, андан кийин да тура берет («дагы эле каттарды жазат», «каттарды дагы эле жазат»), ал эми англисчеде орду туруктуу, ошондуктан англисче тартипке өзүнчө көңүл буруңуз.
2still, yet жана already
Still = бир нерсе уланып жатат. Yet = биз бир нерсени күтөбүз, бирок ал азырга чейин болгон жок; ал көбүнчө тануу сүйлөмдүн жана суроонун аягында турат (расмий англисчеде I haven't yet decided деп да айтылат). Already = күтүлгөндөн эрте. Тануудагы көмөкчү этиштин алдындагы still таң калууну же чыдамсыздыкты билдирет. Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) менен already жана yet үчүн A2-17 караңыз. Кыргызча still да, yet да көп учурда «али» деп айтылат, ошондуктан сүйлөмдүн түрүнө караңыз.
3not… any more, not… any longer, no longer
Булар абалдын токтогонун билдирет. Not… any more жана not… any longer тануу сүйлөмдүн аягында турат. No longer расмийирээк; ал ортоңку орунда турат жана этиш ырастоо формада болот. Кыргызча мындай учурда «эми … -байт» же «мындан ары … -байт» дейбиз жана этиш дайыма тануу формада турат.
4even – таң калтырган нерсе
Even бир нерсе таң калыштуу же күтүлгөндөн көп экенин көрсөтөт. Ортоңку орунда ал көбүнчө этишти же андан кийинки сөздү бөлүп көрсөтөт; ээнин же башка сөздүн алдында турса, ошол сөздү көрсөтөт. Not even / didn't even = күткөн ушул кичинекей нерсе да болгон жок. Кыргызча «жада калса», «атүгүл» же жөн эле «да» дейбиз.
5only – көрсөткүчтү жылдыруу
Only өзү бөлүп көрсөткөн сөзгө багытталат жана анын ордуна жараша маани өзгөрөт. Жазууда only сөзүн өзүңүз айткыңыз келген сөздүн дал алдына коюңуз. Оозеки кепте only көбүнчө ортоңку орунда турат, ал эми кайсы сөз экенин басым көрсөтөт. Кыргызча «гана» да ушундай иштейт, бирок ал көрсөткөн сөзүнөн кийин турат.
6also, too, as well
Also ортоңку орунда турат. Too жана as well сүйлөмдүн аягында турат жана оозеки кепте көбүрөөк колдонулат. A1-29 караңыз. Кыргызча үчөөнө тең «да» туура келет.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Али» (уланган абал) → yet. Кыргызча «али» эки маанини тең берет: «ал али келе элек» (yet) жана «ал али иштеп жатат» (still). Сөздүктө «али» көбүнчө yet деп берилгендиктен, аны ырастоо сүйлөмгө да коюп коюу оңой. Англисчеде абал уланып жатса – still; yet ырастоо сүйлөмдө бул маанини бербейт. «Али» кыргызча этиштин алдында тургандыктан, тануу сүйлөмдө да yet ортого коюлуп калат; ал эми англисчеде yet аягында, still тануудагы көмөкчү этиштин алдында турат.
2. «Да» (таң калуу) → also. Кыргызча «да» also дегенди да, even дегенди да билдирет: «жекшембиде да иштейт» деген сөз кадимки кошумча маалымат да, таң калуу да болушу мүмкүн. Таң калып, «күтпөгөн нерсе» дегиңиз келсе, англисчеде even керек.
3. «… гана» → only сөздөн кийин. Кыргызча «гана» өзү көрсөткөн сөздөн кийин турат: «Чоң энем гана билет» = башка эч ким билбейт. Ошол тартипти сактап, only сөзүн да ээден кийин коюп коюу оңой. Бирок англисчеде my grandmother only knows… «чоң энем ушуну гана билет» дегенге жакын угулат: ортоңку орундагы only ээни эмес, андан кийинки сөздөрдү көрсөтөт. «Башка эч ким» дегиңиз келсе, only сөзүн ээнин алдына коюңуз.
Чаташтырбаңыз
still жана yet – Экөө тең «азырга чейин» жөнүндө. Still абал уланып жатканын, yet күтүлгөн нерсе боло электигин айтат. Still + тануу көбүрөөк чыдамсыз угулат. Кыргызча «али … -а элек» жана «дагы эле … -а элек».
Only I… жана I only… – Only сөзүн жылдырсаңыз, маани өзгөрөт. Кыргызча «гана» да ушундай.
already жана all ready – Already = күтүлгөндөн эрте; all ready = баары даяр (all + сын атооч).
Расмий жазуудагы only, even жана also үчүн C2-06 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- already – бир сөз, бир l менен; all ready – эки сөз.
- any more (эки сөз) британ англисчесинде кадимки жазылыш; anymore (бир сөз) Америка англисчесинде көп кездешет. Экөө тең туура.
- yet /jet/: yes сөзү сыяктуу, бирок аягында s ордуна t. Кыргыздын й тыбышы менен башталат, ал сизге жеңил. even /ˈiːvn/: басым биринчи муунда, экинчи муунда толук үндүү жок: /v/ дан кийин дароо /n/. only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): басым биринчи муунда; кыргызча адат боюнча акыркы муунга басым койбоңуз.
- Оозеки кепте only же even көрсөткөн сөзгө басым түшөт: I only had a ticket / Even my grandmother has one.
Алтын эреже
Кыска тактоочторду ортоңку орунга коюңуз: негизги этиштин алдына, be этишинен кийин, биринчи көмөкчү этиштен кийин – эч качан этиш менен толуктоочтун ортосуна эмес. Yet, any more, too жана as well көбүнчө аягында турат. Only жана even сөздөрүн, айрыкча жазууда, өзүңүз көрсөткүңүз келген сөздүн жанына коюңуз. Эсиңизде болсун: уланган абал үчүн «али» = still, ал эми «али … -а элек» = not… yet.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Тактоочту туура жерге коюп, сүйлөмдү толук жазыңыз.
-
Still сөзүн сүйлөмгө коюңуз: She lives in the same flat.flat (UK) = apartment (US)
-
Already сөзүн сүйлөмгө коюңуз: I've booked the tickets.
-
Also сөзүн сүйлөмгө коюңуз: He can play the guitar.
-
Still сөзүн сүйлөмгө коюңуз: They haven't replied.
-
No longer менен кайра жазыңыз: She doesn't work here any more.
-
Any more менен кайра жазыңыз: The café is no longer open.
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: Have you sent the email …?
-
Туура жоопту тандаңыз: It's midnight and the neighbours are … having a party.
-
Туура жоопту тандаңыз: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
-
Кайсы сүйлөм «башка эч ким келген жок» дегенди билдирет?
-
Туура жоопту тандаңыз: He didn't … say thank you.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I like also jazz.
-
I don't work there no longer.
-
My parents still haven't sold their old car.
-
Is the bus yet here?
D. Текстте
Сөздөр: still, any more, yet, already, too, even (бир сөздү бир нече жолу колдонсоңуз болот)
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Жашооңуз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: азыр да жасай турган бир ишиңиз жана мурун жасап, азыр жасабай калган бир ишиңиз жөнүндө.
-
Таң калыштуу бир нерсе жөнүндө even менен бир сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Never сөзүн сүйлөмгө коюңуз: She is late for work.
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» I haven't finished my homework ___. …
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт I (see) that film last week.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- She still lives in the same flat.
- I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
- He can also play the guitar.
- They still haven't replied.
- She no longer works here.
- The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.
B. Мааниси
- yet
- still
- already
- Only Tom came to the party.
- even
C. Катаны табыңыз
- I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
- I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
- ✓ My parents still haven't sold their old car.
- Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?
D. Текстте
- still
- any more / anymore / any longer
- yet / already
- still
- already / even
- too / as well
- even
E. Сиздин кезегиңиз
- I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
- My dog is very clever — he can even open the fridge.
F. Аралаш кайталоо
- She is never late for work.
- yet
- saw
