SlowingoГраматика
B1 30 / 39

Phrasal verbs: ред на зборовите кај фразните глаголи – turn it off, look after her

Phrasal Verbs: The Grammar

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе ги препознавате четирите вида фразни глаголи, ќе ги ставате именките и заменките на вистинското место (turn it off, look after her, run out of milk), ќе знаете од речникот да прочитате каков е глаголот и ќе избирате меѓу фразен глагол и поформален глагол од еден збор.

Главна идеја

Фразниот глагол (phrasal verb) е глагол + мал збор што се вика партикула (up, off, out, on, down, back, away, over…). Заедно тие се една единица значење: give up = се откажува, find out = дознава. Понекогаш значењето е буквално (sit down, go out), но често не е (put up with = трпи). Најчестите ги запознавте во лекцијата A2-34.

Оваа лекција е за другиот тежок дел: редот на зборовите. Замислете го фразниот глагол како сендвич. Глаголот е горното парче леб, а партикулата долното. Големото прашање е: каде оди предметот? Некои фразни глаголи немаат предмет. Некои можат да се отворат како сендвич – предметот е филот во средината – или предметот може да дојде по сендвичот. Некои се затворени и не се отвораат, па предметот секогаш доаѓа по нив. И едно правило никогаш не се менува: кај глаголот што се дели, предметот-заменка (it, them, her) е секогаш филот – turn it off, никогаш turn off it.

Македонски и англиски

Кај нас многу од овие значења се кажуваат со еден глагол со префикс: „исклучи“ (turn off), „запиши“ (write down), „врати“ (give back), „стани“ (get up), „тргни“ (set off). Значењето е во еден збор, а англискиот го дели на два. Затоа фразниот глагол лесно го учиме како една целина, па заменката оди по него: turn off it. Кај нас кратката заменка стои до глаголот („го исклучив“, „исклучи го“), а на англиски кај глаголот што се дели заменката стои меѓу глаголот и партикулата: turn it off.

Добра вест: кај глаголите што не се делат, редот често е ист како кај нас – глагол, предлог, предмет: „се грижи за кучето“ → looks after the dog, „налетав на пријател“ → ran into a friend. Тука е слично.

Тешкотиите се две. Прво, некои англиски глаголи имаат партикула или предлог таму каде што ние немаме ништо: „барам клучеви“ → look for my keys, „едвај чекам празници“ → look forward to the holidays. Второ, кај нас често работата е подмет („Ни снема кафе“), а на англиски е човекот: We've run out of coffee.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Намали го греењето. / Исклучи го.Turn the heating down. / Turn it off.кај нас заменката до глаголот; на англиски во средина
Колата ни се расипа на автопатот.Our car broke down on the motorway.нема предмет
Кој ќе се грижи за кучето?Who's looking after the dog?предлог → партикула, предметот по неа – тука е слично
Што бараш?What are you looking for?кај нас без предлог; на англиски for мора да стои
Пак ни снема кафе.We've run out of coffee again.кај нас кафето е подмет; на англиски we + run out of + предмет
Едвај чекам да одморам за празниците.I'm looking forward to the holidays.глагол од три дела, предметот на крајот
Смисли брилијантна идеја за кампањата.She came up with a brilliant idea for the campaign.еден наш глагол → три англиски збора
Не го знам зборот, па ќе го побарам.I don't know this word, so I'll look it up.заменката во средина
Состанокот е одложен за петок.The meeting has been put off until Friday.„одложи“ → put off / postpone

Накратко: кај глаголот што се дели, заменката оди во средина (turn it off), иако кај нас стои до глаголот. Кај глаголите што не се делат и кај оние од три дела, предметот е на крајот (look after her, run out of it) – и не заборавајте ги предлозите што кај нас ги нема (look for, look forward to).

Форма

Четири вида

ВидПредмет?ОбразецПримери
1. без предметнема предметглагол + партикулаget up, break down, grow up, set off
2. се делипредметглагол + предмет + партикула или глагол + партикула + именкаturn the TV off / turn off the TV
3. не се делипредметглагол + партикула + предметlook after her, get over it, run into him
4. од три делапредметглагол + партикула + предлог + предметlook forward to it, run out of milk

Глаголот со предмет е преоден (transitive), а глаголот без предмет е непреоден (intransitive).

Глаголи што се делат: каде оди предметот

ПредметВо срединаНа крајот
кратка именкаTurn the lights off. ✅Turn off the lights. ✅
заменкаTurn them off. ✅❌ Turn off them.
долга именска групаможно, но тешко се следиTurn off all the lights in the house. ✅

Глаголи што не се делат и глаголи од три дела: предметот е секогаш на крајот

ГлаголИменка како предметЗаменка како предмет
look afterShe looks after her grandmother.She looks after her.
get overHe got over the flu quickly.He got over it quickly.
get on withI get on with my colleagues.I get on with them.
put up withI can't put up with this noise.I can't put up with it.

Како речникот го покажува видот (sb = somebody, некој; sth = something, нешто)

Запис во речникотШто кажува
turn sth off / turn off sthсе дели: предметот може во средина или на крајот
look after sb/sthне се дели: предметот само по партикулата
get upнепреоден: нема предмет
run out of sthод три дела: предметот на крајот

Употреба

1Непреоден фразен глагол: нема предмет

Овие фразни глаголи се целосни без предмет. По партикулата може да дојде најмногу одредба за време или место.

What time do you usually get up?
Во колку часот обично станувате?
нема предмет
Our car broke down on the motorway.
Колата ни се расипа на автопатот.
motorway (UK), highway (US)
I grew up in a small fishing town.
Пораснав во мало рибарско гратче.
grow up: нема предмет
We set off before sunrise to avoid the heat.
Тргнавме пред изгрејсонце за да ја избегнеме жештината.
set off = тргнува на пат

2Глаголи што се делат – со именка

Предметот-именка обично може да стои во средина или на крајот. Долгиот предмет ставете го на крајот, за да може слушателот да следи.

Can you turn the heating down?
Може ли да го намалиш греењето?
и: turn down the heating
Please fill in this form.
Ве молиме, пополнете го овој формулар.
и: fill this form in
She picked up the kids from school.
Ги зеде децата од училиште.
и: picked the kids up
I need to give back all the books I borrowed last term.
Треба да ги вратам сите книги што ги позајмив минатиот семестар.
долг предмет на крајот

3Глаголи што се делат – со заменка

Кога предметот е заменка (it, them, him, her, me, us, you), заменката мора да стои меѓу глаголот и партикулата. Кај нас кратката заменка е до глаголот („соблечи ги“), но на англиски партикулата оди по неа.

I don't know this word, so I'll look it up.
Не го знам овој збор, па ќе го побарам во речник.
заменката во средина
Your shoes are wet. Take them off.
Чевлите ти се мокри. Изуј ги.
„изуј ги“ → take them off
If you don't need the old sofa, why don't you give it away?
Ако не ти треба стариот кауч, зошто не го подариш?
give it away
He called me back an hour later.
Ми се јави повторно по еден час.
called me back
Can you wake me up at seven?
Може ли да ме разбудиш во седум?
wake me up

4Глаголи што не се делат

Кај овие глаголи партикулата работи како предлог: предметот, и именка и заменка, секогаш доаѓа по неа. Во прашања и релативни реченици партикулата останува до глаголот. Кај нас тука често има предлог („за“, „на“, „со“) – или, како кај „барам“, нема ништо.

Who's looking after the dog while you're away?
Кој ќе се грижи за кучето додека те нема?
„за кучето“ → after the dog
It took her months to get over the break-up.
Ѝ требаа месеци да ја преболи разделбата.
„ја преболи“ → get over the break-up
I ran into an old friend at the airport.
На аеродромот налетав на стар пријател.
„налетав на“ → ran into
Don't worry about the complaint. I'll deal with it.
Не грижи се за жалбата. Јас ќе се справам со неа.
deal with it, не deal it with
What are you looking for?
Што бараш?
кај нас без предлог; for останува на крајот од прашањето

5Фразни глаголи од три дела

Глагол + партикула + предлог. Сите три дела стојат заедно, а предметот секогаш доаѓа на крајот. По look forward to користете именка или -ing форма (видете B1-19).

We've run out of coffee again.
Пак ни снема кафе.
кај нас кафето е подмет, на англиски we
I'm really looking forward to the holidays.
Навистина едвај чекам да дојдат празниците.
look forward to + именка
Do you get on with your neighbours?
Дали се разбираш со соседите?
„се разбираш со“ → get on with
I can't put up with his rude comments any more.
Не можам повеќе да ги трпам неговите груби коментари.
put up with = трпи
She came up with a brilliant idea for the campaign.
Смисли брилијантна идеја за кампањата.
„смисли“ → come up with

6Еден фразен глагол, два вида

Некои фразни глаголи во едно значење се непреодни, а во друго се делат. Проверете го значењето пред да одлучите каде оди предметот.

The plane took off on time.
Авионот полета навреме.
непреоден: полета
Take off your jacket if you're hot.
Соблечи ја јакната ако ти е топло.
се дели: соблекува
The lift broke down again.
Лифтот пак се расипа.
непреоден: престана да работи; US: elevator
The firefighters broke the door down.
Пожарникарите ја скршија вратата.
се дели: крши, урива

7Фразен глагол или формален глагол од еден збор?

Фразните глаголи се типични за разговор, пораки до пријатели и неформален текст. Формалниот текст често претпочита глагол од еден збор со слично значење. Двата се точен англиски; изборот зависи од стилот.

Can you find out what time the shop opens?
Може ли да дознаеш во колку часот се отвора продавницата?
формално: discover
The meeting has been put off until Friday.
Состанокот е одложен за петок.
формално: postponed
The committee has postponed the decision.
Комисијата ја одложи одлуката.
формално
She turned down the job offer.
Ја одби понудата за работа.
формално: rejected / declined
Prices have gone up again.
Цените пак пораснаа.
формално: increased

Чести грешки

❌I took off it.
✅I took it off.
Кај глаголот што се дели заменката оди во средина.
❌Can you pick up me at six?
✅Can you pick me up at six?
Заменката во средина.
❌She looks her little brother after.
✅She looks after her little brother.
look after не се дели.
❌We've run out milk.
✅We've run out of milk.
Глаголот од три дела ги има сите три дела.
❌She came up a great idea.
✅She came up with a great idea.
come up with е од три дела.
❌My car broke down it.
✅My car broke down.
break down (= престанува да работи) е непреоден.
❌Please wake up me at seven.
✅Please wake me up at seven.
wake sb up се дели: заменката во средина.
⚠️I gave all the old clothes that didn't fit me any more away.
✅I gave away all the old clothes that didn't fit me any more.
Граматички е точно, но долгиот предмет многу полесно се следи на крајот.

Замки за говорителите на македонски

1. „Врати ја“ → give back it. Кај нас значењето е во еден глагол со префикс, а кратката заменка стои веднаш до него: „врати ја“, „соблечи ги“, „пополни го“. Затоа на англиски заменката лесно оди по целиот фразен глагол. Кај глаголите што се делат заменката оди меѓу глаголот и партикулата.

❌I lent my new drill to the neighbours in Kavadarci back in March, and I still haven't found the courage to ask them to give back it.
✅I lent my new drill to the neighbours in Kavadarci back in March, and I still haven't found the courage to ask them to give it back.
заменката во средина: give it back
❌My grandmother in Negotino wears her reading glasses on a string, because she takes off them every five minutes and then can't find them.
✅My grandmother in Negotino wears her reading glasses on a string, because she takes them off every five minutes and then can't find them.
заменката во средина: take them off

2. „Ги барам клучевите“ → I'm looking my keys. Кај нас „барам“ прима предмет директно, без предлог. Англиското look во ова значење бара for: look for sth. Тоа е глагол што не се дели, па предметот доаѓа по for.

❌Bojan has been looking his car keys all morning, and now he's going to miss the first bus to Tetovo.
✅Bojan has been looking for his car keys all morning, and now he's going to miss the first bus to Tetovo.
„бара“ → look for

3. „Едвај чекате да спиете…“ → looking forward to sleep. Нашето „да“ + глагол лесно станува to + основна форма. Но во look forward to зборот to е предлог, па по него доаѓа именка или -ing форма.

❌Are you looking forward to sleep in your own bed again after three weeks of camping by Lake Dojran?
✅Are you looking forward to sleeping in your own bed again after three weeks of camping by Lake Dojran?
look forward to + -ing

4. „Ни снемаа тегли“ → we ran out jars. Кај нас тоа што снемало е подмет, без никаков предлог: „ни снемаа тегли“, „ни снема пари“. На англиски подметот е човекот, а глаголот има три дела: run out of + предмет. Of не смее да испадне.

❌We were in the middle of making ajvar for the whole winter when we ran out jars, so Dad had to drive to Gevgelija to buy some more.
✅We were in the middle of making ajvar for the whole winter when we ran out of jars, so Dad had to drive to Gevgelija to buy some more.
run out of: сите три дела

Не мешајте

Партикула и обичен предлог – истиот мал збор може да биде партикула (дел од глаголот) или предлог (дел од одредбата за место). Тест: може ли заменката да оди во средина?

She looked up the word in the dictionary.
Го побара зборот во речникот.
фразен глагол: she looked it up
She looked up the chimney.
Погледна нагоре низ оџакот.
предлог + место: не може „she looked it up“

get up и wake up – get up (станува од кревет) нема предмет. Wake up може да биде непреоден (I woke up) или да се дели (Wake me up). И кај нас се две различни работи: „се разбуди“ и „стана“.

I woke up at six but didn't get up until seven.
Се разбудив во шест, но станав дури во седум.
будење и станување се различни работи
The noise woke the baby up.
Бучавата го разбуди бебето.
се дели: предметот во средина

Што значат партикулите – оваа лекција е за редот на зборовите. За значењата на up, down, out, off и другите видете B2-25; за зборовите што одат заедно видете T-03.

Правопис и изговор

  • Кај повеќето фразни глаголи главниот нагласок го носи партикулата: give up, turn it off, set off. Не нагласувајте го премногу глаголот – кај англискиот фразен глагол појасно се слуша вториот дел.
  • Кај глаголите од три дела нагласокот обично е на партикулата: look forward to, run out of, put up with. Последниот предлог е ненагласен; of и to имаат слаб глас: /əv/, /tə/. Стандардниот македонски нема таков слаб глас /ə/: изговорете го кратко и опуштено.
  • Заменката во средина е ненагласена и кратка: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. /ʌ/ во up е нов глас: краток и отворен, близок до кратко „а“, не нашето „у“.
  • with /wɪð/: за /w/ заокружете ги усните, без забите да го допрат усното – тоа не е „в“. /ð/ на крајот е звучно, врвот на јазикот меѓу забите. Кај нас звучните согласки на крајот обезвучуваат, но тука гласот мора да остане.
  • Именките направени од фразни глаголи се пишуваат заедно или со цртичка, а нагласокот е на првиот дел: a breakdown, a takeoff, a check-in. Глаголите се два збора: to break down, to check in.

Златно правило

Прашајте се: дали фразниот глагол има предмет и дали предметот може да се движи? Кај глаголот што се дели заменката оди во средина (turn it off), иако кај нас „исклучи го“ ја држи до глаголот. Глаголите што не се делат и глаголите од три дела го држат предметот на крајот (look after her, run out of it) – и не испуштајте ги for, of, to што кај нас ги нема.

Вежби

A. Форма

Подредете ги зборовите или заменете ја именката со заменка.

  1. Подредете ги зборовите: off / please / it / turn
  2. Подредете ги зборовите: after / she / them / looks
  3. Подредете ги зборовите: out / we / sugar / of / ran
  4. Заменете ја именката со заменка: Turn down the music.
  5. Заменете ја именката со заменка: I came across this photo yesterday.
  6. Заменете ја именката со заменка: Can you put away the toys?

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го поформалниот глагол за извештај: We need to find out the cause. …
  2. Изберете го точниот одговор: "The plane took off." …
  3. Изберете го точниот одговор: She … after a year.
  4. Изберете го точниот одговор: In "The cat ran up the tree", up is a ….

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. I'll pick up you at the station.
  2. Can you look my cat after this weekend?
  3. I can't put up this noise.
  4. Turn off the lights in the kitchen, please.

D. Во контекст

Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот. Користете го фразниот глагол од заградата во точната форма и со точниот ред на зборовите.

Moving day
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Напишете две реченици за вашата утринска рутина со get up, put on или turn off. Во едната користете заменка.
  2. Напишете една реченица за некого со кого добро се разбирате и една за нешто што не можете да го трпите.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B1-19 Gerund на англиски: -ing како подмет и по предлог (interested in learning, look forward to seeing)
    I'm looking forward to (see) you next week.
  2. A2-15 Give me the book или give it to me? Глаголи со два предмета на англиски
    Изберете го точниот одговор: Here's your book. I'll tomorrow.
  3. B1-27 So that, in order to, because of, due to: цел, причина и последица на англиски
    I looked the word up ___ check the spelling. …
Одговори

A. Форма

  1. Please turn it off. / Turn it off, please.
  2. She looks after them.
  3. We ran out of sugar.
  4. Turn it down.
  5. I came across it yesterday.
  6. Can you put them away?

B. Значење

  1. discover
  2. intransitive
  3. gave it up
  4. preposition

C. Најдете ја грешката

  1. I'll pick you up at the station.
  2. Can you look after my cat this weekend?
  3. I can't put up with this noise.
  4. ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.

D. Во контекст

  1. pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
  2. run out of
  3. throw it away
  4. looking after
  5. get on with

E. Ваш ред е

  1. I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
  2. I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.

F. Мешано повторување

  1. seeing
  2. give it to you
  3. to
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play