Phrasal verbs: ред на зборовите кај фразните глаголи – turn it off, look after her
Phrasal Verbs: The Grammar
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе ги препознавате четирите вида фразни глаголи, ќе ги ставате именките и заменките на вистинското место (turn it off, look after her, run out of milk), ќе знаете од речникот да прочитате каков е глаголот и ќе избирате меѓу фразен глагол и поформален глагол од еден збор.
Главна идеја
Фразниот глагол (phrasal verb) е глагол + мал збор што се вика партикула (up, off, out, on, down, back, away, over…). Заедно тие се една единица значење: give up = се откажува, find out = дознава. Понекогаш значењето е буквално (sit down, go out), но често не е (put up with = трпи). Најчестите ги запознавте во лекцијата A2-34.
Оваа лекција е за другиот тежок дел: редот на зборовите. Замислете го фразниот глагол како сендвич. Глаголот е горното парче леб, а партикулата долното. Големото прашање е: каде оди предметот? Некои фразни глаголи немаат предмет. Некои можат да се отворат како сендвич – предметот е филот во средината – или предметот може да дојде по сендвичот. Некои се затворени и не се отвораат, па предметот секогаш доаѓа по нив. И едно правило никогаш не се менува: кај глаголот што се дели, предметот-заменка (it, them, her) е секогаш филот – turn it off, никогаш turn off it.
Македонски и англиски
Кај нас многу од овие значења се кажуваат со еден глагол со префикс: „исклучи“ (turn off), „запиши“ (write down), „врати“ (give back), „стани“ (get up), „тргни“ (set off). Значењето е во еден збор, а англискиот го дели на два. Затоа фразниот глагол лесно го учиме како една целина, па заменката оди по него: turn off it. Кај нас кратката заменка стои до глаголот („го исклучив“, „исклучи го“), а на англиски кај глаголот што се дели заменката стои меѓу глаголот и партикулата: turn it off.
Добра вест: кај глаголите што не се делат, редот често е ист како кај нас – глагол, предлог, предмет: „се грижи за кучето“ → looks after the dog, „налетав на пријател“ → ran into a friend. Тука е слично.
Тешкотиите се две. Прво, некои англиски глаголи имаат партикула или предлог таму каде што ние немаме ништо: „барам клучеви“ → look for my keys, „едвај чекам празници“ → look forward to the holidays. Второ, кај нас често работата е подмет („Ни снема кафе“), а на англиски е човекот: We've run out of coffee.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Намали го греењето. / Исклучи го. | Turn the heating down. / Turn it off. | кај нас заменката до глаголот; на англиски во средина |
| Колата ни се расипа на автопатот. | Our car broke down on the motorway. | нема предмет |
| Кој ќе се грижи за кучето? | Who's looking after the dog? | предлог → партикула, предметот по неа – тука е слично |
| Што бараш? | What are you looking for? | кај нас без предлог; на англиски for мора да стои |
| Пак ни снема кафе. | We've run out of coffee again. | кај нас кафето е подмет; на англиски we + run out of + предмет |
| Едвај чекам да одморам за празниците. | I'm looking forward to the holidays. | глагол од три дела, предметот на крајот |
| Смисли брилијантна идеја за кампањата. | She came up with a brilliant idea for the campaign. | еден наш глагол → три англиски збора |
| Не го знам зборот, па ќе го побарам. | I don't know this word, so I'll look it up. | заменката во средина |
| Состанокот е одложен за петок. | The meeting has been put off until Friday. | „одложи“ → put off / postpone |
Накратко: кај глаголот што се дели, заменката оди во средина (turn it off), иако кај нас стои до глаголот. Кај глаголите што не се делат и кај оние од три дела, предметот е на крајот (look after her, run out of it) – и не заборавајте ги предлозите што кај нас ги нема (look for, look forward to).
Форма
Четири вида
| Вид | Предмет? | Образец | Примери |
|---|---|---|---|
| 1. без предмет | нема предмет | глагол + партикула | get up, break down, grow up, set off |
| 2. се дели | предмет | глагол + предмет + партикула или глагол + партикула + именка | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. не се дели | предмет | глагол + партикула + предмет | look after her, get over it, run into him |
| 4. од три дела | предмет | глагол + партикула + предлог + предмет | look forward to it, run out of milk |
Глаголот со предмет е преоден (transitive), а глаголот без предмет е непреоден (intransitive).
Глаголи што се делат: каде оди предметот
| Предмет | Во средина | На крајот |
|---|---|---|
| кратка именка | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| заменка | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| долга именска група | можно, но тешко се следи | Turn off all the lights in the house. ✅ |
Глаголи што не се делат и глаголи од три дела: предметот е секогаш на крајот
| Глагол | Именка како предмет | Заменка како предмет |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
Како речникот го покажува видот (sb = somebody, некој; sth = something, нешто)
| Запис во речникот | Што кажува |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | се дели: предметот може во средина или на крајот |
| look after sb/sth | не се дели: предметот само по партикулата |
| get up | непреоден: нема предмет |
| run out of sth | од три дела: предметот на крајот |
Употреба
1Непреоден фразен глагол: нема предмет
Овие фразни глаголи се целосни без предмет. По партикулата може да дојде најмногу одредба за време или место.
2Глаголи што се делат – со именка
Предметот-именка обично може да стои во средина или на крајот. Долгиот предмет ставете го на крајот, за да може слушателот да следи.
3Глаголи што се делат – со заменка
Кога предметот е заменка (it, them, him, her, me, us, you), заменката мора да стои меѓу глаголот и партикулата. Кај нас кратката заменка е до глаголот („соблечи ги“), но на англиски партикулата оди по неа.
4Глаголи што не се делат
Кај овие глаголи партикулата работи како предлог: предметот, и именка и заменка, секогаш доаѓа по неа. Во прашања и релативни реченици партикулата останува до глаголот. Кај нас тука често има предлог („за“, „на“, „со“) – или, како кај „барам“, нема ништо.
5Фразни глаголи од три дела
Глагол + партикула + предлог. Сите три дела стојат заедно, а предметот секогаш доаѓа на крајот. По look forward to користете именка или -ing форма (видете B1-19).
6Еден фразен глагол, два вида
Некои фразни глаголи во едно значење се непреодни, а во друго се делат. Проверете го значењето пред да одлучите каде оди предметот.
7Фразен глагол или формален глагол од еден збор?
Фразните глаголи се типични за разговор, пораки до пријатели и неформален текст. Формалниот текст често претпочита глагол од еден збор со слично значење. Двата се точен англиски; изборот зависи од стилот.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Врати ја“ → give back it. Кај нас значењето е во еден глагол со префикс, а кратката заменка стои веднаш до него: „врати ја“, „соблечи ги“, „пополни го“. Затоа на англиски заменката лесно оди по целиот фразен глагол. Кај глаголите што се делат заменката оди меѓу глаголот и партикулата.
2. „Ги барам клучевите“ → I'm looking my keys. Кај нас „барам“ прима предмет директно, без предлог. Англиското look во ова значење бара for: look for sth. Тоа е глагол што не се дели, па предметот доаѓа по for.
3. „Едвај чекате да спиете…“ → looking forward to sleep. Нашето „да“ + глагол лесно станува to + основна форма. Но во look forward to зборот to е предлог, па по него доаѓа именка или -ing форма.
4. „Ни снемаа тегли“ → we ran out jars. Кај нас тоа што снемало е подмет, без никаков предлог: „ни снемаа тегли“, „ни снема пари“. На англиски подметот е човекот, а глаголот има три дела: run out of + предмет. Of не смее да испадне.
Не мешајте
Партикула и обичен предлог – истиот мал збор може да биде партикула (дел од глаголот) или предлог (дел од одредбата за место). Тест: може ли заменката да оди во средина?
get up и wake up – get up (станува од кревет) нема предмет. Wake up може да биде непреоден (I woke up) или да се дели (Wake me up). И кај нас се две различни работи: „се разбуди“ и „стана“.
Што значат партикулите – оваа лекција е за редот на зборовите. За значењата на up, down, out, off и другите видете B2-25; за зборовите што одат заедно видете T-03.
Правопис и изговор
- Кај повеќето фразни глаголи главниот нагласок го носи партикулата: give up, turn it off, set off. Не нагласувајте го премногу глаголот – кај англискиот фразен глагол појасно се слуша вториот дел.
- Кај глаголите од три дела нагласокот обично е на партикулата: look forward to, run out of, put up with. Последниот предлог е ненагласен; of и to имаат слаб глас: /əv/, /tə/. Стандардниот македонски нема таков слаб глас /ə/: изговорете го кратко и опуштено.
- Заменката во средина е ненагласена и кратка: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. /ʌ/ во up е нов глас: краток и отворен, близок до кратко „а“, не нашето „у“.
- with /wɪð/: за /w/ заокружете ги усните, без забите да го допрат усното – тоа не е „в“. /ð/ на крајот е звучно, врвот на јазикот меѓу забите. Кај нас звучните согласки на крајот обезвучуваат, но тука гласот мора да остане.
- Именките направени од фразни глаголи се пишуваат заедно или со цртичка, а нагласокот е на првиот дел: a breakdown, a takeoff, a check-in. Глаголите се два збора: to break down, to check in.
Златно правило
Прашајте се: дали фразниот глагол има предмет и дали предметот може да се движи? Кај глаголот што се дели заменката оди во средина (turn it off), иако кај нас „исклучи го“ ја држи до глаголот. Глаголите што не се делат и глаголите од три дела го држат предметот на крајот (look after her, run out of it) – и не испуштајте ги for, of, to што кај нас ги нема.
Вежби
A. Форма
Подредете ги зборовите или заменете ја именката со заменка.
-
Подредете ги зборовите: off / please / it / turn
-
Подредете ги зборовите: after / she / them / looks
-
Подредете ги зборовите: out / we / sugar / of / ran
-
Заменете ја именката со заменка: Turn down the music.
-
Заменете ја именката со заменка: I came across this photo yesterday.
-
Заменете ја именката со заменка: Can you put away the toys?
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го поформалниот глагол за извештај: We need to find out the cause. …
-
Изберете го точниот одговор: "The plane took off." …
-
Изберете го точниот одговор: She … after a year.
-
Изберете го точниот одговор: In "The cat ran up the tree", up is a ….
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот. Користете го фразниот глагол од заградата во точната форма и со точниот ред на зборовите.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Напишете две реченици за вашата утринска рутина со get up, put on или turn off. Во едната користете заменка.
-
Напишете една реченица за некого со кого добро се разбирате и една за нешто што не можете да го трпите.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
B1-19 Gerund на англиски: -ing како подмет и по предлог (interested in learning, look forward to seeing) I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 Give me the book или give it to me? Глаголи со два предмета на англиски Изберете го точниот одговор: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 So that, in order to, because of, due to: цел, причина и последица на англиски I looked the word up ___ check the spelling. …
Одговори
A. Форма
- Please turn it off. / Turn it off, please.
- She looks after them.
- We ran out of sugar.
- Turn it down.
- I came across it yesterday.
- Can you put them away?
B. Значење
- discover
- intransitive
- gave it up
- preposition
C. Најдете ја грешката
- I'll pick you up at the station.
- Can you look after my cat this weekend?
- I can't put up with this noise.
- ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Во контекст
- pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
- run out of
- throw it away
- looking after
- get on with
E. Ваш ред е
- I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
- I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.
F. Мешано повторување
- seeing
- give it to you
- to
