SlowingoГраматика
B2 8 / 30

Non-defining relative clauses: дополнителна информација меѓу запирки на англиски

Non-Defining Relative Clauses

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете да додадете дополнителна информација за човек или нешто со who, whom, which, whose, where, when меѓу запирки, ќе ја разберете разликата во значењето со запирки и без нив, ќе коментирате цела реченица со which и ќе ги користите most of whom / some of which.

Главна идеја

Релативната реченица (relative clause) може да врши две многу различни работи.

Определувачката релативна реченица (A2-29, B1-20) кажува кој или која. Без неа слушателот не знае на кого или на што мислите: The woman who called you is my boss. – Која жена? Онаа што ти се јави.

Неопределувачката релативна реченица додава дополнителна информација за нешто што веќе е јасно. Замислете актер на сцена кој за момент се свртува кон публиката, кажува нешто настрана и се враќа во сцената. На претставата не ѝ е потребна таа забелешка, но таа додава нешто: My boss, who is from Ireland, called today. Имам само еден шеф; реченицата само кажува нешто повеќе за него. Тргнете ја и реченицата сè уште е сосема јасна.

Запирките ја означуваат забелешката. Во говорот тие стануваат кратки паузи, а гласот малку се спушта. Бидејќи реченицата е посебен коментар, правилата се построги: без that, а релативниот збор никогаш не може да се испушти.

Македонски и англиски

На англиски запирките ја менуваат смислата: со запирки реченицата е дополнителна информација, без запирки кажува на кого мислите. Кај нас истата разлика често ја покажуваме со зборови: „оној мој брат што живее во Торонто“ (имам повеќе браќа) или „брат ми, кој инаку живее во Торонто“ (дополнителна информација).

Нашите „кој / која / кое / кои“ добро одговараат на who и which – тука е исто. Но нашето „што“ е збор за сè: оди и за луѓе и за работи („човекот што дојде“, „книгата што ја купив“), па на англиски лесно станува that. По запирка that не е можно. „Што“ има уште една работа: коментира цела претходна реченица („Пак задоцни, што го налути шефот“). Бидејќи во прашањата „што“ е what, тука лесно се појавува what. На англиски е точно само which.

По број или по „повеќето“, „некои“, „двајцата“ кај нас велиме „од кои“: „педесет луѓе, од кои повеќето…“. „Од“ звучи како from, но на англиски тоа е of, а зборот за количина доаѓа напред: most of whom, two of which.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Баба ми, која има 92 години, сè уште плива.My grandmother, who is 92, still swims.човек → who; тука е исто
Книгата, што ја позајмив од тебе, е одлична.The book, which I borrowed from you, is brilliant.по запирка which, не that; без it
Пак падна, што ги изненади сите.He failed again, which surprised everyone.„што“ за цела реченица → which, не what
Се пријавија педесет луѓе, од кои повеќето немаа искуство.Fifty people applied, most of whom had no experience.„од кои повеќето“ → most of whom, не from whom
Купив три растенија, од кои ниедно не преживеа.I bought three plants, none of which survived.„од кои ниедно не“ → none of which
Маја, со чија сестра одев на училиште, се сврши.Maya, whose sister I went to school with, got engaged.„чија“ → whose
Ручавме во Брајтон, каде што братучед ми има кафуле.We ate in Brighton, where my cousin runs a café.„каде што“ → where; тука е исто
Брат ми, кој инаку живее во Торонто, е архитект.My brother, who lives in Toronto, is an architect.на англиски запирките ја менуваат смислата

Накратко: who / which / whose / where / when работат како нашите „кој / која / чиј / каде што / кога“. „Што“ за цела реченица е which, „од кои“ по количина е of whom / of which, а запирките на англиски значат дополнителна информација.

Форма

Релативни зборови во неопределувачка реченица

ЗборСе однесува наПример
whoлуѓе (подмет или предмет)My uncle, who is a chef, cooked dinner.
whomлуѓе (предмет; формално)The director, whom I met last year, has retired.
whichработи, животни, цели реченициThe museum, which opened in 2019, is free.
whoseприпаѓање (луѓе и работи)Our neighbour, whose dog barks all night, is moving.
whereместаWe stayed in Porto, where my parents met.
whenвремеI'll call you on Friday, when I'm less busy.

Правила

Правило✅❌
Запирки околу реченицата (или една запирка ако реченицата е на крајот)My car, which is ten years old, still runs well.My car which is ten years old still runs well.
Без thatParis, which I love, is expensive.Paris, that I love, is expensive.
Релативниот збор не се испуштаThe film, which I saw yesterday, was great.The film, I saw yesterday, was great.

Збор за количина + of whom / of which

КоличинаЛуѓеРаботи
some / many / most / all / none / both / neither / one / two…+ of whom+ of which
ПримерI have three brothers, all of whom live abroad.She wrote five novels, two of which became films.

Реченица-коментар

Главна реченица, which … (за целата реченица)
The train was cancelled,which meant we had to take a taxi.

Употреба

1Определувачка и неопределувачка – запирките ја менуваат смислата

Без запирки реченицата кажува кој од нив. Со запирки додава информација за нешто што веќе се знае. Значењето може да биде различно. Кај нас разликата често ја покажуваат зборови како „оној“, „оние“ или „инаку“.

My brother who lives in Toronto is an architect.
Оној мој брат што живее во Торонто е архитект.
без запирки: имам повеќе браќа
My brother, who lives in Toronto, is an architect.
Брат ми, кој инаку живее во Торонто, е архитект.
со запирки: имам еден брат
The students who passed the exam got a certificate.
Сертификат добија оние студенти што го положија испитот.
положиле само некои
The students, who passed the exam, got a certificate.
Студентите, кои сите го положија испитот, добија сертификат.
положиле сите
Mount Everest, which is on the border of Nepal and China, attracts thousands of climbers.
Монт Еверест, кој се наоѓа на границата меѓу Непал и Кина, привлекува илјадници планинари.
едно единствено нешто: реченицата е секогаш дополнителна информација

2Дополнителна информација: who, which, whom

За луѓе користете who, а за работи which. Во формален текст се користи whom кога човекот е предмет (нашето „кого“); во разговор повеќето луѓе велат who. Реченицата може да биде во средина или на крајот.

Our new manager, who started on Monday, seems very friendly.
Нашиот нов менаџер, кој почна во понеделник, изгледа многу љубезен.
I've just finished the novel you lent me, which took me six months.
Штотуку го завршив романот што ми го позајми, а за него ми требаа шест месеци.
кај нас „што ми го позајми“, на англиски без it
Dr Patel, whom many patients ask for by name, works only on Tuesdays.
Д-р Пател, кого многу пациенти го бараат по име, работи само во вторник.
„кого“ (предмет) → whom: формално
We're flying with SkyLink, which I've never used before.
Летаме со SkyLink, што досега никогаш не сум го користел.
по запирка which; кај нас „го“, на англиски без it
My grandmother, who is 92, still swims every morning.
Баба ми, која има 92 години, сè уште плива секое утро.
„има 92 години“ → who is 92

3Which за цела реченица

Which може да ја коментира целата мисла од претходната реченица, а не само една именка. Таквата реченица доаѓа по реченицата што ја коментира, по запирка. What тука не е можно – иако кај нас тука стои „што“ или „поради што“.

He failed his driving test again, which surprised everyone.
Пак падна на возачкиот испит, што ги изненади сите.
„што“ за цела реченица → which, не what
The flight was delayed by six hours, which meant we missed our connection.
Летот доцнеше шест часа, поради што го испуштивме летот за поврзување.
„поради што“ → which meant
She offered to drive me home, which was really kind of her.
Понуди да ме однесе дома со кола, што беше навистина љубезно од неа.
Prices have gone up again, which is why we're eating out less.
Цените пак пораснаа, поради што поретко јадеме надвор.
which is why = поради што

4Збор за количина + of whom / of which

По број или збор за количина користете of whom за луѓе и of which за работи. Така поврзувате две мисли во една мазна реченица; во пишаниот јазик ова е многу често. Нашето „од кои“ тука е of, не from, а зборот за количина доаѓа напред.

About fifty people applied, most of whom had no experience.
Се пријавија педесетина луѓе, од кои повеќето немаа искуство.
„од кои повеќето“ → most of whom
I bought three plants, none of which survived the winter.
Купив три растенија, од кои ниедно не ја преживеа зимата.
„од кои ниедно не“ → none of which, со потврден глагол
She has two sons, both of whom are doctors.
Има двајца синови, кои се и двајцата лекари.
both of whom
The report makes several suggestions, some of which are quite expensive.
Извештајот дава неколку предлози, од кои некои се прилично скапи.
„од кои некои“ → some of which
We visited four cities, the last of which was Kraków.
Посетивме четири града, од кои последниот беше Краков.

5Whose, where и when во неопределувачка реченица

Whose покажува припаѓање, where додава информација за место, а when за време. Нашите „чиј / чија / чие“, „каде што“ и „кога“ имаат иста улога.

Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged.
Маја, со чија сестра одев на училиште, штотуку се сврши.
„чија“ → whose
The company, whose profits doubled last year, is hiring 200 people.
Компанијата, чија добивка лани се удвои, вработува 200 луѓе.
„чија“ → whose, и за работи
We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café.
Ручавме во Брајтон, каде што братучед ми држи кафуле.
„каде што“ → where
Come in August, when the weather is at its best.
Дојдете во август, кога времето е најубаво.
In 2010, when I first moved to the city, rents were much lower.
Во 2010 година, кога првпат се преселив во градот, киријата беше многу пониска.

Чести грешки

❌My father, that is a teacher, loves football.
✅My father, who is a teacher, loves football.
Во неопределувачка реченица нема that.
❌The book, I borrowed from you, is brilliant.
✅The book, which I borrowed from you, is brilliant.
Релативниот збор не може да се испушти.
❌He was late again, what annoyed his boss.
✅He was late again, which annoyed his boss.
Коментар за цела реченица = which.
❌I have two cousins, both of them live in Dubai.
✅I have two cousins, both of whom live in Dubai.
Две реченици поврзани со запирка бараат of whom (или: …cousins, and both of them live in Dubai).
❌The hotel, which we stayed in it, was lovely.
✅The hotel, which we stayed in, was lovely.
which го заменува it: не го повторувајте.
❌I spoke to Mr Lee, who his son is in my class.
✅I spoke to Mr Lee, whose son is in my class.
Припаѓање = whose.
❌My mother who is 60 has just retired.
✅My mother, who is 60, has just retired.
Интерпункциска грешка: без запирки изгледа дека имате повеќе мајки.

Замки за говорителите на македонски

1. „…, што ги израдува сите“ → what. Кај нас „што“ многу често ја коментира целата претходна реченица: „Конечно го поправија лифтот, што значи дека постарите станари повеќе нема да качуваат пешки.“ Бидејќи во прашањата „што“ е what, и тука се бира what. На англиски коментарот за цела реченица секогаш почнува со which. What значи „тоа што“ и пред него нема ништо на што би се однесувало.

❌The building manager finally fixed the broken lift in our block in Karposh, what means the older people on the top floors no longer have to carry their shopping up eight flights of stairs.
✅The building manager finally fixed the broken lift in our block in Karposh, which means the older people on the top floors no longer have to carry their shopping up eight flights of stairs.
„што“ за цела реченица → which
❌Kristina passed all her exams in the June session with top marks, what nobody in her family had expected after such a difficult year.
✅Kristina passed all her exams in the June session with top marks, which nobody in her family had expected after such a difficult year.
коментар → which

2. „…, од кои повеќето…“ → from whom most. Кај нас велиме „триесет волонтери, од кои повеќето беа средношколци“, „пет сорти пиперки, од кои две се многу лути“. „Од“ звучи како from, а и редот на зборовите е наш: прво „од кои“, па количината. На англиски количината доаѓа напред, а по неа of whom / of which.

❌The shore of Lake Dojran was cleaned on Saturday by a big group of volunteers from Gevgelija and Valandovo, from whom most were secondary school students.
✅The shore of Lake Dojran was cleaned on Saturday by a big group of volunteers from Gevgelija and Valandovo, most of whom were secondary school students.
„од кои повеќето“ → most of whom
❌My uncle grows five kinds of peppers in his garden in Strumica, from which two are so hot that nobody can eat them raw.
✅My uncle grows five kinds of peppers in his garden in Strumica, two of which are so hot that nobody can eat them raw.
„од кои две“ → two of which

3. „Весна, што го тренира тимот…“ → that по запирка. Нашето „што“ оди и за луѓе и за работи, а англискиот збор што најмногу личи на него е that. Затоа и по запирка лесно се пишува that. Во неопределувачка реченица that не е можно: за луѓе е who, за работи which.

❌Vesna, that coaches the girls' handball team at our school in Kumanovo, played professionally in Germany for almost ten years.
✅Vesna, who coaches the girls' handball team at our school in Kumanovo, played professionally in Germany for almost ten years.
човек по запирка → who
❌Our balcony, that faces west towards Vodno, gets so hot in July that the tomatoes in the pots dry out by lunchtime.
✅Our balcony, which faces west towards Vodno, gets so hot in July that the tomatoes in the pots dry out by lunchtime.
работа по запирка → which

Не мешајте

определувачка и неопределувачка – видете A2-29 и B1-20.

The phone that I bought last week has stopped working.
Телефонот што го купив минатата недела престана да работи.
кажува кој телефон; може that
My phone, which I bought last week, has stopped working.
Мојот телефон, кој инаку го купив дури минатата недела, престана да работи.
дополнителна информација: which, не that

which (една именка) и which (цела реченица)

She sent me a long email, which I haven't read yet.
Ми испрати долг имејл, кој уште не сум го прочитал.
which = имејлот
She sent me a long email, which was unusual.
Ми испрати долг имејл, што не е нејзин обичај.
which = тоа што го испрати

which и what – which се однесува на нешто што стои пред него; what значи „тоа што“ и пред него нема ништо. Видете B2-20. Кај нас и во двата случаја е „што“.

He said nothing, which was strange.
Не рече ништо, што беше чудно.
which се однесува на претходната реченица
What he said was strange.
Тоа што го рече беше чудно.
what = тоа што

Формалните форми со предлог пред whom или which (the colleague to whom I spoke) се во лекцијата C1-15. Повеќе правила за запирките има во лекцијата B2-27.

Правопис и изговор

  • Во говорот пред и по неопределувачката реченица има кратка пауза, а реченицата се кажува малку пониско и побрзо, како забелешка настрана: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
  • Определувачката реченица нема паузи: My brother who lives in Toronto is an architect се кажува во еден здив.
  • Кога реченицата е во средина, ви требаат две запирки – една пред и една по неа. Пред да ги ставите, прашајте се дали информацијата е дополнителна.
  • whose (припаѓање) и who's (= who is / who has) звучат исто: /huːz/. Крајното /z/ е звучно – нека зуи како пчела. Кај нас звучните согласки на крајот обезвучуваат, па лесно излегува [хус].
  • whom /huːm/ е формално и во говорот ретко. Англиското h е лесен здив, не нашето „х“ со триење во грлото.
  • which почнува со /w/: заокружете ги усните и не допирајте ја долната усна со забите, инаку звучи како нашето „в“.

Златно правило

Дополнителна информација? Ставете ја меѓу запирки и користете who / whom / which / whose / where / when – не that – и никогаш не го испуштајте релативниот збор. Нашето „што“ за цела реченица е which, а „од кои“ по количина е of whom / of which.

Вежби

A. Форма

Дополнете ги речениците со точниот збор.

  1. My best friend, lives next door, is a nurse.
  2. The castle, was built in 1250, is now a hotel.
  3. Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
  4. We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
  5. The company has 300 employees, most of work from home.
  6. I've read his three books, none of I enjoyed.
  7. Поврзете ги речениците така што едната ќе стане дополнителна информација: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.

B. Значење

Одговорете на прашањата или изберете го точниот одговор.

  1. Кој се разболел? "The guests, who ate the fish, got sick."
  2. Кој се разболел? "The guests who ate the fish got sick."
  3. На што се однесува which во реченицата "He forgot my birthday, which hurt me"?
  4. Изберете го точниот одговор: I missed the bus, … meant I was late.

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. My car, that is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of them are lawyers.
  3. The restaurant, we went to last night, was excellent.
  4. Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. Во контекст

Дополнете ги зборовите што недостасуваат во текстот. Во секое место оди релативен збор (who, whom, which, whose, where, when) или збор за количина.

A family email
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!

E. Ваш ред е

Напишете на англиски за својот живот.

  1. Напишете реченица за член од семејството или пријател и додадете дополнителна информација со who или whose.
  2. Напишете реченица за нешто што неодамна се случило и коментирајте го со which.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. A2-29 Who, which, that и where: релативни реченици (relative clauses) на англиски
    A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
  2. B1-20 Relative clauses на англиски: whose, where, when и кога се изоставува that
    That's the woman son plays in my team.
  3. B2-07 Need, needn't have и be supposed to: обврска и потреба на англиски
    We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
  4. B2-06 Must have, can't have, might have: претпоставки за минатото на англиски
    She (can't see) the message — her phone was off.
Одговори

A. Форма

  1. who
  2. which
  3. whose
  4. where
  5. whom
  6. which
  7. Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.

B. Значење

  1. all the guests
  2. only some of the guests
  3. the fact that he forgot
  4. which

C. Најдете ја грешката

  1. My car, which is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
  3. The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
  4. ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. Во контекст

  1. where
  2. whose
  3. both
  4. whom
  5. which
  6. which

E. Ваш ред е

  1. My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
  2. My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.

F. Мешано повторување

  1. who
  2. whose
  3. needn't have brought / didn't need to bring
  4. can't have seen / couldn't have seen
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play