Phrasal verbs: turn it off, look after her – үгийн дарааллыг монголоор тайлбарлав
Phrasal Verbs: The Grammar
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та phrasal verb-ийн дөрвөн төрлийг таньж, нэр үг, төлөөний үгийг зөв байрлуулж (turn it off, look after her, run out of milk), толь бичгийн тайлбараас үйл үг ямар төрлийнх болохыг олж, phrasal verb болон илүү албан дан үйл үгийн аль нэгийг сонгож чадна.
Гол санаа
Phrasal verb гэдэг нь үйл үг + particle (сул үг) гэж нэрлэгддэг жижиг үг (up, off, out, on, down, back, away, over…). Хоёулаа нийлж нэг утга болно: give up = хичээхээ болих, find out = олж мэдэх. Заримдаа утга нь шууд (sit down, go out), ихэвчлэн шууд биш (put up with = тэвчих). Хамгийн түгээмэлийг нь та A2-34-т үзсэн.
Энэ хичээл нөгөө хэцүү хэсэг болох үгийн дараалал-ын тухай. Phrasal verb-ийг сэндвич гэж бодоорой. Үйл үг бол дээд талын талх, particle бол доод талын талх. Гол асуулт: тусагдахуун хаана ирэх вэ? Зарим phrasal verb тусагдахуунгүй. Зарим нь сэндвич шиг нээгдэж, тусагдахуун дунд нь ирж болно – эсвэл сэндвичийн араас. Зарим нь хаалттай, нээгдэхгүй тул тусагдахуун үргэлж араас нь ирнэ. Нэг дүрэм хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй: салдаг үйл үгийн төлөөний үг тусагдахуун (it, them, her) үргэлж дунд нь ирнэ – turn it off, хэзээ ч turn off it биш.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэлэнд англи phrasal verb-ийн particle шиг үйл үгийн араас ирж утгыг нь өөрчилдөг жижиг үг байхгүй: англи хоёр үгийн оронд ихэвчлэн нэг үйл үг хэрэглэдэг. «Унтраа» = turn off, «асрах» = look after, «тэвчих» = put up with. Тиймээс англи phrasal verb-ийг нэг салшгүй үг гэж бодоод төлөөний үгийг ард нь тавих (turn off it), эсвэл жижиг үгийг нь мартах (look my keys) нь элбэг.
Мөн монгол үгийн дараалал SOV: тусагдахуун үйл үгийн өмнө ирнэ («Үүнийг унтраа»). Англиар тусагдахуун үйл үгийн араас ирдэг, харин салдаг phrasal verb-д төлөөний үг үйл үг, particle хоёрын дунд: Turn it off. Бас «Кофе маань дуусчихлаа» гэхэд монголоор өгүүлэгдэхүүн нь кофе; англиар өгүүлэгдэхүүн нь хүн: We've run out of coffee.
Энд адилхан зүйл ч бий: тусагдахуунгүй үйл үг монголоор ч тусагдахуунгүй («Машин маань эвдэрсэн» = Our car broke down, «Би жижиг хотод өссөн» = I grew up in a small town).
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Гэрлээ унтраа. | Turn the lights off. / Turn off the lights. | нэг монгол үйл үг = үйл үг + particle |
| Үүнийг унтраа. | Turn it off. | төлөөний үг заавал дунд; turn off it биш |
| Энэ үгийг толь бичгээс харъя. | I'll look it up. | салдаг: төлөөний үг дунд |
| Нохойг хэн асарч байгаа вэ? | Who's looking after the dog? | салдаггүй: тусагдахуун төгсгөлд |
| Түлхүүрээ хайж байна. | I'm looking for my keys. | «хайх» → look for, for-гүй бол буруу |
| Кофе маань дуусчихлаа. | We've run out of coffee. | монголоор өгүүлэгдэхүүн кофе; англиар хүн |
| Машин маань эвдэрсэн. | Our car broke down. | энд адилхан: тусагдахуунгүй |
| Би жижиг хотод өссөн. | I grew up in a small town. | энд адилхан: тусагдахуунгүй |
Товчхондоо: монгол нэг үйл үг англиар ихэвчлэн хоёр, гурван үг. Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд, салдаггүй болон гурван хэсэгтэй үйл үгт тусагдахуун төгсгөлд.
Бүтэц
Дөрвөн төрөл
| Төрөл | Тусагдахуун? | Загвар | Жишээ |
|---|---|---|---|
| 1. тусагдахуунгүй (intransitive) | байхгүй | үйл үг + particle | get up, break down, grow up, set off |
| 2. салдаг (separable) | бий | үйл үг + тусагдахуун + particle эсвэл үйл үг + particle + нэр үг | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. салдаггүй (inseparable) | бий | үйл үг + particle + тусагдахуун | look after her, get over it, run into him |
| 4. гурван хэсэгтэй | бий | үйл үг + particle + угтвар үг + тусагдахуун | look forward to it, run out of milk |
Тусагдахуунтай үйл үгийг transitive, тусагдахуунгүйг intransitive гэнэ.
Салдаг үйл үг: тусагдахуун хаана ирэх вэ
| Тусагдахуун | Дунд нь | Төгсгөлд |
|---|---|---|
| богино нэр үг | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| төлөөний үг | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| урт нэр үгтэй хэллэг | болно, гэхдээ ойлгоход хэцүү | Turn off all the lights in the house. ✅ |
Салдаггүй ба гурван хэсэгтэй үйл үг: тусагдахуун үргэлж төгсгөлд
| Үйл үг | Нэр үг тусагдахуун | Төлөөний үг тусагдахуун |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
Толь бичиг төрлийг хэрхэн харуулдаг вэ (sb = somebody, хэн нэгэн; sth = something, ямар нэг юм)
| Толь бичгийн тайлбар | Юу хэлж байна |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | салдаг: тусагдахуун дунд эсвэл төгсгөлд |
| look after sb/sth | салдаггүй: тусагдахуун зөвхөн particle-ийн араас |
| get up | тусагдахуунгүй |
| run out of sth | гурван хэсэгтэй: тусагдахуун төгсгөлд |
Хэрэглээ
1Тусагдахуунгүй phrasal verb
Эдгээр phrasal verb тусагдахуунгүйгээр бүрэн. Particle-ийн араас цаг эсвэл газрын тухай үгнээс өөр юм ирэхгүй.
2Нэр үгтэй салдаг phrasal verb
Нэр үг тусагдахуунтай бол ихэвчлэн дунд эсвэл төгсгөлд тавьж болно. Урт тусагдахуунтай бол сонсогч ойлгохоор төгсгөлд нь тавина.
3Төлөөний үгтэй салдаг phrasal verb
Төлөөний үг тусагдахуунтай (it, them, him, her, me, us, you) бол төлөөний үг үйл үг, particle хоёрын заавал дунд ирнэ. Монголоор «үүнийг», «тэднийг» үйл үгийн өмнө ирдэг ч англиар particle-ийн өмнө.
4Салдаггүй phrasal verb
Эдгээрт particle угтвар үг шиг ажилладаг: тусагдахуун, нэр үг ч, төлөөний үг ч, үргэлж араас нь ирнэ. Асуулт, тодотгох өгүүлбэрт particle үйл үгтэйгээ хамт үлдэнэ.
5Гурван хэсэгтэй phrasal verb
Үйл үг + particle + угтвар үг. Гурвуулаа хамт үлдэж, тусагдахуун үргэлж төгсгөлд ирнэ. Look forward to-гийн араас нэр үг эсвэл -ing хэлбэр (B1-19-ийг үзнэ үү).
6Нэг phrasal verb, хоёр төрөл
Зарим phrasal verb нэг утгаараа тусагдахуунгүй, нөгөө утгаараа салдаг. Тусагдахууныг хаана тавихаа шийдэхээс өмнө утгыг нь шалгаарай.
7Phrasal verb уу, албан дан үйл үг үү?
Phrasal verb яриа, найздаа бичсэн имэйл, албан бус бичигт түгээмэл. Албан бичигт ихэвчлэн ижил утгатай дан үйл үгийг сонгодог. Хоёулаа зөв англи хэл; сонголт нь хэв маягийн асуудал.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Чангалах» = нэг үг → turn up it. Монголоор «чангалах», «унтраах», «асаах» нэг үйл үг тул англи phrasal verb-ийг ч салгахгүй, төлөөний үгийг араас нь тавих нь элбэг: «Хүүхэд дөнгөж унтлаа. Өнөө орой бөх үзэхдээ дууг нь битгий чангалаарай». Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд.
2. «Хайх» → look + тусагдахуун. Монголоор «хайх» нэг үг: «Манай компани англиар ярьдаг шинэ жолооч хайж байна». Англиар look дангаараа «харах», «хайх» бол look for. For хасвал алдаа болно.
3. «Өсгөх» → grow up + тусагдахуун. Монголоор «өсөх» (тусагдахуунгүй) ба «өсгөх» (тусагдахуунтай) нэг язгууртай: «Утаатай хотод хүүхэд өсгөх амаргүй». Тиймээс grow up-ыг тусагдахуунтай хэрэглэх нь элбэг. Grow up тусагдахуунгүй; хүүхэд өсгөх бол bring up эсвэл raise.
4. «Тамхинаас гарах» → give up from. Монголоор зуршлаа орхихыг «-аас гарах» гэж хэлдэг: «Зүрхний асуудлын дараа аав маань эцэст нь тамхинаас гарсан». «-аас» нь from шиг сонсогддог тул give up from гэх нь элбэг. Give up салдаг үйл үг: тусагдахуун шууд араас нь (эсвэл төлөөний үг бол дунд нь) ирнэ.
Бүү андуураарай
Particle ба энгийн угтвар үг – Нэг жижиг үг particle (үйл үгийн хэсэг) ч, угтвар үг (газрын хэллэгийн хэсэг) ч байж болно. Шалгах арга: төлөөний үгийг дунд нь тавьж болох уу?
get up ба wake up – Get up (орноосоо босох) тусагдахуунгүй. Wake up тусагдахуунгүй ч (I woke up), салдаг ч (Wake me up) байж болно.
Particle-уудын утга – Энэ хичээл үгийн дарааллын тухай. up, down, out, off зэрэг particle-уудын утгыг B2-25-аас, хамт явдаг үгсийг T-03-аас үзнэ үү.
Зөв бичих ба дуудлага
- Ихэнх phrasal verb-д particle гол өргөлттэй: give up, turn it off, set off. Монгол заншлаар эхний үгийг онцолбол буруу сонсогдоно.
- Гурван хэсэгтэй үйл үгт өргөлт ихэвчлэн particle дээр: look forward to, run out of, put up with. Төгсгөлийн угтвар үг сул: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/. /v/-д дээд шүдээ доод уруул дээр зөөлөн тавьж, /ð/-д хэлний үзүүрийг шүдний хооронд хавчуулаарай.
- Дунд ирсэн төлөөний үг өргөлтгүй, богино: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. Үгсийг холбож хэлээрэй: turn it off – гийгүүлэгч дараагийн эгшигтэй нийлнэ, хооронд нь эгшиг бүү нэмээрэй.
- Phrasal verb-ээс үүссэн нэр үгийг нэг үгээр эсвэл зураасаар бичиж, эхний хэсгийг онцолно: a breakdown, a takeoff, a check-in. Үйл үг нь хоёр үг: to break down, to check in.
Алтан дүрэм
Асуу: phrasal verb тусагдахуунтай юу, тэр тусагдахуун байраа сольж чадах уу? Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд (turn it off). Салдаггүй болон гурван хэсэгтэй үйл үг тусагдахууныг төгсгөлд нь үлдээнэ (look after her, run out of it). Монгол нэг үйл үг англиар хоёр, гурван үг байж болохыг санаарай: «хайх» = look for.
Дасгал
A. Бүтэц
Даалгавар бүрийг гүйцэтгэнэ үү.
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: off / please / it / turn
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: after / she / them / looks
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: out / we / sugar / of / ran
-
Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Turn down the music.
-
Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: I came across this photo yesterday.
-
Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Can you put away the toys?
B. Утга
Зөв хувилбарыг сонгоно уу.
-
Тайланд тохирох илүү албан үйл үгийг сонгоно уу: We need to find out the cause. …
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: "The plane took off." …
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: She … after a year.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: In "The cat ran up the tree", up is a ….
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад хаалтанд байгаа phrasal verb-ийг зөв хэлбэр, зөв дарааллаар бичнэ үү.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өглөөний дэглэмийнхээ тухай get up, put on эсвэл turn off-той хоёр өгүүлбэр бичнэ үү. Нэгэнд нь төлөөний үг хэрэглээрэй.
-
Эвтэй харьцдаг хүнийхээ тухай нэг, тэвчиж чаддаггүй зүйлийнхээ тухай нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-19 Gerund (-ing нэр үг болох нь): өгүүлэгдэхүүн болон угтвар үгийн дараа I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 Give me the book, give it to me: хоёр тусагдахуунтай үйл үг, to эсвэл for? Зөв хариултыг сонгоно уу: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 Зорилго, шалтгаан, үр дүн: so that, in order to, because of, due to, therefore – монголоор I looked the word up ___ check the spelling. …
Хариулт
A. Бүтэц
- Please turn it off. / Turn it off, please.
- She looks after them.
- We ran out of sugar.
- Turn it down.
- I came across it yesterday.
- Can you put them away?
B. Утга
- discover
- intransitive
- gave it up
- preposition
C. Алдааг олоорой
- I'll pick you up at the station.
- Can you look after my cat this weekend?
- I can't put up with this noise.
- ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Нөхцөл байдалд
- pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
- run out of
- throw it away
- looking after
- get on with
E. Таны ээлж
- I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
- I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.
F. Холимог давталт
- seeing
- give it to you
- to
