SlowingoДүрэм
B1 30 / 39

Phrasal verbs: turn it off, look after her – үгийн дарааллыг монголоор тайлбарлав

Phrasal Verbs: The Grammar

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та phrasal verb-ийн дөрвөн төрлийг таньж, нэр үг, төлөөний үгийг зөв байрлуулж (turn it off, look after her, run out of milk), толь бичгийн тайлбараас үйл үг ямар төрлийнх болохыг олж, phrasal verb болон илүү албан дан үйл үгийн аль нэгийг сонгож чадна.

Гол санаа

Phrasal verb гэдэг нь үйл үг + particle (сул үг) гэж нэрлэгддэг жижиг үг (up, off, out, on, down, back, away, over…). Хоёулаа нийлж нэг утга болно: give up = хичээхээ болих, find out = олж мэдэх. Заримдаа утга нь шууд (sit down, go out), ихэвчлэн шууд биш (put up with = тэвчих). Хамгийн түгээмэлийг нь та A2-34-т үзсэн.

Энэ хичээл нөгөө хэцүү хэсэг болох үгийн дараалал-ын тухай. Phrasal verb-ийг сэндвич гэж бодоорой. Үйл үг бол дээд талын талх, particle бол доод талын талх. Гол асуулт: тусагдахуун хаана ирэх вэ? Зарим phrasal verb тусагдахуунгүй. Зарим нь сэндвич шиг нээгдэж, тусагдахуун дунд нь ирж болно – эсвэл сэндвичийн араас. Зарим нь хаалттай, нээгдэхгүй тул тусагдахуун үргэлж араас нь ирнэ. Нэг дүрэм хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй: салдаг үйл үгийн төлөөний үг тусагдахуун (it, them, her) үргэлж дунд нь ирнэ – turn it off, хэзээ ч turn off it биш.

Монгол хэл ба англи хэл

Монгол хэлэнд англи phrasal verb-ийн particle шиг үйл үгийн араас ирж утгыг нь өөрчилдөг жижиг үг байхгүй: англи хоёр үгийн оронд ихэвчлэн нэг үйл үг хэрэглэдэг. «Унтраа» = turn off, «асрах» = look after, «тэвчих» = put up with. Тиймээс англи phrasal verb-ийг нэг салшгүй үг гэж бодоод төлөөний үгийг ард нь тавих (turn off it), эсвэл жижиг үгийг нь мартах (look my keys) нь элбэг.

Мөн монгол үгийн дараалал SOV: тусагдахуун үйл үгийн өмнө ирнэ («Үүнийг унтраа»). Англиар тусагдахуун үйл үгийн араас ирдэг, харин салдаг phrasal verb-д төлөөний үг үйл үг, particle хоёрын дунд: Turn it off. Бас «Кофе маань дуусчихлаа» гэхэд монголоор өгүүлэгдэхүүн нь кофе; англиар өгүүлэгдэхүүн нь хүн: We've run out of coffee.

Энд адилхан зүйл ч бий: тусагдахуунгүй үйл үг монголоор ч тусагдахуунгүй («Машин маань эвдэрсэн» = Our car broke down, «Би жижиг хотод өссөн» = I grew up in a small town).

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Гэрлээ унтраа.Turn the lights off. / Turn off the lights.нэг монгол үйл үг = үйл үг + particle
Үүнийг унтраа.Turn it off.төлөөний үг заавал дунд; turn off it биш
Энэ үгийг толь бичгээс харъя.I'll look it up.салдаг: төлөөний үг дунд
Нохойг хэн асарч байгаа вэ?Who's looking after the dog?салдаггүй: тусагдахуун төгсгөлд
Түлхүүрээ хайж байна.I'm looking for my keys.«хайх» → look for, for-гүй бол буруу
Кофе маань дуусчихлаа.We've run out of coffee.монголоор өгүүлэгдэхүүн кофе; англиар хүн
Машин маань эвдэрсэн.Our car broke down.энд адилхан: тусагдахуунгүй
Би жижиг хотод өссөн.I grew up in a small town.энд адилхан: тусагдахуунгүй

Товчхондоо: монгол нэг үйл үг англиар ихэвчлэн хоёр, гурван үг. Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд, салдаггүй болон гурван хэсэгтэй үйл үгт тусагдахуун төгсгөлд.

Бүтэц

Дөрвөн төрөл

ТөрөлТусагдахуун?ЗагварЖишээ
1. тусагдахуунгүй (intransitive)байхгүйүйл үг + particleget up, break down, grow up, set off
2. салдаг (separable)бийүйл үг + тусагдахуун + particle эсвэл үйл үг + particle + нэр үгturn the TV off / turn off the TV
3. салдаггүй (inseparable)бийүйл үг + particle + тусагдахуунlook after her, get over it, run into him
4. гурван хэсэгтэйбийүйл үг + particle + угтвар үг + тусагдахуунlook forward to it, run out of milk

Тусагдахуунтай үйл үгийг transitive, тусагдахуунгүйг intransitive гэнэ.

Салдаг үйл үг: тусагдахуун хаана ирэх вэ

ТусагдахуунДунд ньТөгсгөлд
богино нэр үгTurn the lights off. ✅Turn off the lights. ✅
төлөөний үгTurn them off. ✅❌ Turn off them.
урт нэр үгтэй хэллэгболно, гэхдээ ойлгоход хэцүүTurn off all the lights in the house. ✅

Салдаггүй ба гурван хэсэгтэй үйл үг: тусагдахуун үргэлж төгсгөлд

Үйл үгНэр үг тусагдахуунТөлөөний үг тусагдахуун
look afterShe looks after her grandmother.She looks after her.
get overHe got over the flu quickly.He got over it quickly.
get on withI get on with my colleagues.I get on with them.
put up withI can't put up with this noise.I can't put up with it.

Толь бичиг төрлийг хэрхэн харуулдаг вэ (sb = somebody, хэн нэгэн; sth = something, ямар нэг юм)

Толь бичгийн тайлбарЮу хэлж байна
turn sth off / turn off sthсалдаг: тусагдахуун дунд эсвэл төгсгөлд
look after sb/sthсалдаггүй: тусагдахуун зөвхөн particle-ийн араас
get upтусагдахуунгүй
run out of sthгурван хэсэгтэй: тусагдахуун төгсгөлд

Хэрэглээ

1Тусагдахуунгүй phrasal verb

Эдгээр phrasal verb тусагдахуунгүйгээр бүрэн. Particle-ийн араас цаг эсвэл газрын тухай үгнээс өөр юм ирэхгүй.

What time do you usually get up?
Та ихэвчлэн хэдэн цагт босдог вэ?
«босох» → get up, тусагдахуунгүй
Our car broke down on the motorway.
Хурдны зам дээр машин маань эвдэрсэн.
энд адилхан: тусагдахуунгүй (америкаар highway)
I grew up in a small fishing town.
Би загасчдын жижиг хотод өссөн.
«өсөх» → grow up
We set off before sunrise to avoid the heat.
Бид халуунаас зайлсхийхийн тулд нар гарахаас өмнө хөдөлсөн.
«хөдлөх» → set off

2Нэр үгтэй салдаг phrasal verb

Нэр үг тусагдахуунтай бол ихэвчлэн дунд эсвэл төгсгөлд тавьж болно. Урт тусагдахуунтай бол сонсогч ойлгохоор төгсгөлд нь тавина.

Can you turn the heating down?
Халаалтыг багасгаж өгөөч?
мөн: turn down the heating
Please fill in this form.
Энэ маягтыг бөглөнө үү.
мөн: fill this form in
She picked up the kids from school.
Тэр хүүхдүүдийг сургуулиас нь авсан.
нэр үг төгсгөлд
I need to give back all the books I borrowed last term.
Би өнгөрсөн улиралд зээлсэн бүх номоо буцааж өгөх хэрэгтэй.
урт тусагдахуун төгсгөлд

3Төлөөний үгтэй салдаг phrasal verb

Төлөөний үг тусагдахуунтай (it, them, him, her, me, us, you) бол төлөөний үг үйл үг, particle хоёрын заавал дунд ирнэ. Монголоор «үүнийг», «тэднийг» үйл үгийн өмнө ирдэг ч англиар particle-ийн өмнө.

I don't know this word, so I'll look it up.
Би энэ үгийг мэдэхгүй, тиймээс толь бичгээс харъя.
look it up, look up it биш
Your shoes are wet. Take them off.
Гутал чинь нойтон байна. Тайлчих.
монголоор төлөөний үг ч хэрэггүй; англиар them дунд
If you don't need the old sofa, why don't you give it away?
Хуучин буйдан хэрэггүй бол хүнд өгчихвөл яасан юм?
give it away
He called me back an hour later.
Тэр нэг цагийн дараа над руу эргэж залгасан.
called me back
Can you wake me up at seven?
Намайг долоон цагт сэрээж өгөөч?
wake me up

4Салдаггүй phrasal verb

Эдгээрт particle угтвар үг шиг ажилладаг: тусагдахуун, нэр үг ч, төлөөний үг ч, үргэлж араас нь ирнэ. Асуулт, тодотгох өгүүлбэрт particle үйл үгтэйгээ хамт үлдэнэ.

Who's looking after the dog while you're away?
Чамайг байхгүй үед нохойг хэн асарч байгаа вэ?
«асрах» → look after + тусагдахуун
It took her months to get over the break-up.
Тэр салснаасаа хойш хэдэн сар болж байж сэргэсэн.
get over + тусагдахуун
I ran into an old friend at the airport.
Би нисэх буудал дээр хуучин найзтайгаа санамсаргүй таарсан.
«-тай таарах» → run into + тусагдахуун, with хэрэггүй
Don't worry about the complaint. I'll deal with it.
Гомдлын талаар бүү санаа зов. Би шийдье.
deal with it
What are you looking for?
Чи юу хайж байгаа юм бэ?
«хайх» → look for; particle асуултын төгсгөлд үлдэнэ

5Гурван хэсэгтэй phrasal verb

Үйл үг + particle + угтвар үг. Гурвуулаа хамт үлдэж, тусагдахуун үргэлж төгсгөлд ирнэ. Look forward to-гийн араас нэр үг эсвэл -ing хэлбэр (B1-19-ийг үзнэ үү).

We've run out of coffee again.
Кофе маань дахиад дуусчихлаа.
монголоор өгүүлэгдэхүүн кофе; англиар we
I'm really looking forward to the holidays.
Би амралтаа тэсэн ядан хүлээж байна.
look forward to + нэр үг
Do you get on with your neighbours?
Та хөршүүдтэйгээ эвтэй байдаг уу?
«-тай» → with, гурван хэсэг
I can't put up with his rude comments any more.
Би түүний бүдүүлэг үгийг цаашид тэвчиж чадахгүй.
«тэвчих» → put up with
She came up with a brilliant idea for the campaign.
Тэр кампанит ажилд гайхалтай санаа гаргаж ирсэн.
«санаа гаргах» → come up with

6Нэг phrasal verb, хоёр төрөл

Зарим phrasal verb нэг утгаараа тусагдахуунгүй, нөгөө утгаараа салдаг. Тусагдахууныг хаана тавихаа шийдэхээс өмнө утгыг нь шалгаарай.

The plane took off on time.
Онгоц цагтаа хөөрсөн.
тусагдахуунгүй: газраас хөөрөх
Take off your jacket if you're hot.
Халуун байвал хүрмээ тайл.
салдаг: тайлах
The lift broke down again.
Цахилгаан шат дахиад эвдэрлээ.
тусагдахуунгүй: ажиллахаа болих (америкаар elevator)
The firefighters broke the door down.
Гал сөнөөгчид хаалгыг эвдэж унагасан.
салдаг: эвдэж унагах

7Phrasal verb уу, албан дан үйл үг үү?

Phrasal verb яриа, найздаа бичсэн имэйл, албан бус бичигт түгээмэл. Албан бичигт ихэвчлэн ижил утгатай дан үйл үгийг сонгодог. Хоёулаа зөв англи хэл; сонголт нь хэв маягийн асуудал.

Can you find out what time the shop opens?
Дэлгүүр хэдэн цагт нээдгийг олж мэдэж өгөөч?
албан: discover
The meeting has been put off until Friday.
Хурлыг баасан гараг хүртэл хойшлуулсан.
албан: postponed
The committee has postponed the decision.
Хороо шийдвэрээ хойшлуулсан.
албан
She turned down the job offer.
Тэр ажлын саналаас татгалзсан.
албан: rejected / declined
Prices have gone up again.
Үнэ дахиад өслөө.
албан: increased

Түгээмэл алдаа

❌I took off it.
✅I took it off.
Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд ирнэ.
❌Can you pick up me at six?
✅Can you pick me up at six?
Төлөөний үг дунд.
❌She looks her little brother after.
✅She looks after her little brother.
look after салдаггүй.
❌We've run out milk.
✅We've run out of milk.
Гурван хэсэгтэй үйл үг гурвуулаа хадгална.
❌She came up a great idea.
✅She came up with a great idea.
come up with гурван хэсэгтэй.
❌My car broke down it.
✅My car broke down.
break down (= ажиллахаа болих) тусагдахуунгүй.
❌Please wake up me at seven.
✅Please wake me up at seven.
wake sb up салдаг: төлөөний үг дунд.
⚠️I gave all the old clothes that didn't fit me any more away.
✅I gave away all the old clothes that didn't fit me any more.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ урт тусагдахуун төгсгөлдөө ойлгоход хамаагүй амар.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «Чангалах» = нэг үг → turn up it. Монголоор «чангалах», «унтраах», «асаах» нэг үйл үг тул англи phrasal verb-ийг ч салгахгүй, төлөөний үгийг араас нь тавих нь элбэг: «Хүүхэд дөнгөж унтлаа. Өнөө орой бөх үзэхдээ дууг нь битгий чангалаарай». Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд.

❌The baby has just fallen asleep, so when you watch the wrestling tonight, please don't turn up it.
✅The baby has just fallen asleep, so when you watch the wrestling tonight, please don't turn it up.
төлөөний үг дунд: turn it up

2. «Хайх» → look + тусагдахуун. Монголоор «хайх» нэг үг: «Манай компани англиар ярьдаг шинэ жолооч хайж байна». Англиар look дангаараа «харах», «хайх» бол look for. For хасвал алдаа болно.

❌Our company is looking a new driver who can speak English with tourists.
✅Our company is looking for a new driver who can speak English with tourists.
хайх = look for

3. «Өсгөх» → grow up + тусагдахуун. Монголоор «өсөх» (тусагдахуунгүй) ба «өсгөх» (тусагдахуунтай) нэг язгууртай: «Утаатай хотод хүүхэд өсгөх амаргүй». Тиймээс grow up-ыг тусагдахуунтай хэрэглэх нь элбэг. Grow up тусагдахуунгүй; хүүхэд өсгөх бол bring up эсвэл raise.

❌It isn't easy to grow up children in a city with so much smog.
✅It isn't easy to bring up children in a city with so much smog. эсвэл It isn't easy to raise children in a city with so much smog.
grow up тусагдахуунгүй

4. «Тамхинаас гарах» → give up from. Монголоор зуршлаа орхихыг «-аас гарах» гэж хэлдэг: «Зүрхний асуудлын дараа аав маань эцэст нь тамхинаас гарсан». «-аас» нь from шиг сонсогддог тул give up from гэх нь элбэг. Give up салдаг үйл үг: тусагдахуун шууд араас нь (эсвэл төлөөний үг бол дунд нь) ирнэ.

❌After his heart problem, my father finally gave up from smoking.
✅After his heart problem, my father finally gave up smoking.
«-аас» → from биш; give up + тусагдахуун

Бүү андуураарай

Particle ба энгийн угтвар үг – Нэг жижиг үг particle (үйл үгийн хэсэг) ч, угтвар үг (газрын хэллэгийн хэсэг) ч байж болно. Шалгах арга: төлөөний үгийг дунд нь тавьж болох уу?

She looked up the word in the dictionary.
Тэр үгийг толь бичгээс харсан.
phrasal verb: she looked it up
She looked up the chimney.
Тэр яндан дээш харсан.
угтвар үг + газар: энд «she looked it up» гэж болохгүй

get up ба wake up – Get up (орноосоо босох) тусагдахуунгүй. Wake up тусагдахуунгүй ч (I woke up), салдаг ч (Wake me up) байж болно.

I woke up at six but didn't get up until seven.
Би зургаан цагт сэрсэн ч долоон цаг хүртэл босоогүй.
сэрэх ба босох өөр
The noise woke the baby up.
Чимээ хүүхдийг сэрээсэн.
wake sb up: салдаг

Particle-уудын утга – Энэ хичээл үгийн дарааллын тухай. up, down, out, off зэрэг particle-уудын утгыг B2-25-аас, хамт явдаг үгсийг T-03-аас үзнэ үү.

Зөв бичих ба дуудлага

  • Ихэнх phrasal verb-д particle гол өргөлттэй: give up, turn it off, set off. Монгол заншлаар эхний үгийг онцолбол буруу сонсогдоно.
  • Гурван хэсэгтэй үйл үгт өргөлт ихэвчлэн particle дээр: look forward to, run out of, put up with. Төгсгөлийн угтвар үг сул: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/. /v/-д дээд шүдээ доод уруул дээр зөөлөн тавьж, /ð/-д хэлний үзүүрийг шүдний хооронд хавчуулаарай.
  • Дунд ирсэн төлөөний үг өргөлтгүй, богино: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. Үгсийг холбож хэлээрэй: turn it off – гийгүүлэгч дараагийн эгшигтэй нийлнэ, хооронд нь эгшиг бүү нэмээрэй.
  • Phrasal verb-ээс үүссэн нэр үгийг нэг үгээр эсвэл зураасаар бичиж, эхний хэсгийг онцолно: a breakdown, a takeoff, a check-in. Үйл үг нь хоёр үг: to break down, to check in.

Алтан дүрэм

Асуу: phrasal verb тусагдахуунтай юу, тэр тусагдахуун байраа сольж чадах уу? Салдаг үйл үгт төлөөний үг дунд (turn it off). Салдаггүй болон гурван хэсэгтэй үйл үг тусагдахууныг төгсгөлд нь үлдээнэ (look after her, run out of it). Монгол нэг үйл үг англиар хоёр, гурван үг байж болохыг санаарай: «хайх» = look for.

Дасгал

A. Бүтэц

Даалгавар бүрийг гүйцэтгэнэ үү.

  1. Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: off / please / it / turn
  2. Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: after / she / them / looks
  3. Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: out / we / sugar / of / ran
  4. Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Turn down the music.
  5. Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: I came across this photo yesterday.
  6. Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Can you put away the toys?

B. Утга

Зөв хувилбарыг сонгоно уу.

  1. Тайланд тохирох илүү албан үйл үгийг сонгоно уу: We need to find out the cause. …
  2. Зөв хариултыг сонгоно уу: "The plane took off." …
  3. Зөв хариултыг сонгоно уу: She … after a year.
  4. Зөв хариултыг сонгоно уу: In "The cat ran up the tree", up is a ….

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. I'll pick up you at the station.
  2. Can you look my cat after this weekend?
  3. I can't put up this noise.
  4. Turn off the lights in the kitchen, please.

D. Нөхцөл байдалд

Харилцан яриаг уншаад хаалтанд байгаа phrasal verb-ийг зөв хэлбэр, зөв дарааллаар бичнэ үү.

Moving day
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Өглөөний дэглэмийнхээ тухай get up, put on эсвэл turn off-той хоёр өгүүлбэр бичнэ үү. Нэгэнд нь төлөөний үг хэрэглээрэй.
  2. Эвтэй харьцдаг хүнийхээ тухай нэг, тэвчиж чаддаггүй зүйлийнхээ тухай нэг өгүүлбэр бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. B1-19 Gerund (-ing нэр үг болох нь): өгүүлэгдэхүүн болон угтвар үгийн дараа
    I'm looking forward to (see) you next week.
  2. A2-15 Give me the book, give it to me: хоёр тусагдахуунтай үйл үг, to эсвэл for?
    Зөв хариултыг сонгоно уу: Here's your book. I'll tomorrow.
  3. B1-27 Зорилго, шалтгаан, үр дүн: so that, in order to, because of, due to, therefore – монголоор
    I looked the word up ___ check the spelling. …
Хариулт

A. Бүтэц

  1. Please turn it off. / Turn it off, please.
  2. She looks after them.
  3. We ran out of sugar.
  4. Turn it down.
  5. I came across it yesterday.
  6. Can you put them away?

B. Утга

  1. discover
  2. intransitive
  3. gave it up
  4. preposition

C. Алдааг олоорой

  1. I'll pick you up at the station.
  2. Can you look after my cat this weekend?
  3. I can't put up with this noise.
  4. ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.

D. Нөхцөл байдалд

  1. pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
  2. run out of
  3. throw it away
  4. looking after
  5. get on with

E. Таны ээлж

  1. I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
  2. I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.

F. Холимог давталт

  1. seeing
  2. give it to you
  3. to
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play