Noun Clauses: that, whether, what – бүтэн өгүүлбэрийг нэр үгийн байранд хэрэглэх
Noun Clauses: That, Whether, What
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та ердийн үед нэр үг ордог байранд – өгүүлбэрийн тусагдахуун эсвэл өгүүлэгдэхүүн болгон – бүтэн өгүүлбэрийг that, whether / if, wh-үг-ээр, мөн «тэр зүйл» гэсэн утгатай what-аар хэрэглэж чадна.
Гол санаа
Өгүүлбэр байруудтай: өгүүлэгдэхүүний байр, тусагдахууны байр, угтвар үгийн араах байр. Ихэвчлэн бид тэдгээрийг нэр үгээр дүүргэдэг: I know the answer. The news surprised me.
Гэхдээ байранд оруулах гэж буй зүйл маань ихэнхдээ юм биш, бүхэл санаа: мэдэгдэл эсвэл асуулт байдаг. Англи хэл өөрийн өгүүлэгдэхүүн, үйл үгтэй бүтэн өгүүлбэрийг нэр үгийн байранд багтаахыг зөвшөөрдөг. Ийнхүү багтсан өгүүлбэрийг noun clause (нэр үгийн өгүүлбэр) гэнэ.
Матрёшка хүүхэлдэйг бодоорой: жижиг, бүтэн хүүхэлдэй том хүүхэлдэйн дотор суудаг. Том хүүхэлдэй бол гол өгүүлбэр; жижиг нь түүний нэг нэр үгийн байранд суугаа бүтэн жижиг өгүүлбэр. Жижиг хүүхэлдэй бүрийн урд талд үг зурсан байдаг: мэдэгдэлд that, тийм / үгүй асуултад whether / if, мэдээллийн асуултад wh-үг.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Жижиг хүүхэлдэйн дотор үгийн дараалал мэдэгдлийн дараалал – шууд бус асуулттай адил B1-14.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор санааг үйл үгийг нэр үг болгож, тийн ялгал залгаж нэр үгийн байранд оруулдаг: «Тэр хаана амьдардгийг мэдэхгүй», «Дэлгүүр ажилладаг эсэхийг мэдэхгүй», «Тэр зөв гэдгийг мэдэж байна». Англиар үйл үг хэлбэрээ өөрчлөхгүй, өгүүлбэрийн урд that / whether / wh-үг тавина. «Эсэх» нь англи whether-тэй сайн таарна.
Хоёр бэрхшээл бий. Нэгдүгээрт, монголоор асуултыг «… вэ гэж» гээд шууд оруулж болдог («Хурал хэзээ эхлэх вэ гэдгийг мэдэх үү?») тул англиар асуултын дараалал үлдэх нь элбэг. Хоёрдугаарт, «Тэр залгаагүй нь хачин» гэдэгт өгүүлэгдэхүүн нь «нь»-тэй өгүүлбэр өөрөө, англиар хоосон it хэрэгтэй: It's strange that… «… зүйл бол» гэсэн бүтэц англи What … is-тэй таарна.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Тэр хаана амьдардгийг мэдэхгүй. | I don't know where she lives. | монголоор үйл үг нэр үг болно; англиар wh-үг + мэдэгдлийн дараалал |
| Дэлгүүр ням гарагт ажилладаг эсэхийг мэдэхгүй. | I'm not sure whether the shop is open on Sundays. | «эсэх» → whether / if |
| Чи зөв гэж бодож байна. | I think (that) you're right. | энд адилхан: бүтэн санаа гол үйл үгийн тусагдахуун болно |
| Тэр одоо болтол залгаагүй нь хачин. | It's strange that he hasn't called. | «… нь хачин» → It's … that |
| Чамд хэрэгтэй зүйл бол сайн унтах. | What you need is a good night's sleep. | «… зүйл бол» → What … is |
| Хэн ч хариу бичээгүй нь намайг санаа зовоосон. | The fact that nobody replied worried me. | «-гүй нь» → the fact that |
Товчхондоо: «-хыг / -дгийг» = wh-үг + мэдэгдлийн дараалал; «эсэх» = whether / if; «гэдгийг / гэж» = that; «… нь хачин» = It's strange that…; «… зүйл бол» = What … is.
Бүтэц
| Төрөл | Тэмдэг үг | Жишээ | Доторх дараалал |
|---|---|---|---|
| мэдэгдэл | that (ихэвчлэн гээгддэг) | I think (that) it's a good idea. | өгүүлэгдэхүүн + үйл үг |
| тийм / үгүй асуулт | whether / if | I'm not sure whether it's open. | өгүүлэгдэхүүн + үйл үг |
| мэдээллийн асуулт | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | өгүүлэгдэхүүн + үйл үг |
| «тэр зүйл(үүд)» | what | What I need is a holiday. | өгүүлэгдэхүүн + үйл үг |
Байрлал
| Байрлал | Жишээ |
|---|---|
| үйл үгийн тусагдахуун | She said (that) she was tired. |
| тэмдэг нэрийн дараа | I'm sure (that) we've met before. |
| өгүүлэгдэхүүн: that-өгүүлбэр (албан) | That he lied surprised nobody. → илүү түгээмэл: It surprised nobody that he lied. |
| өгүүлэгдэхүүн: wh- / whether-өгүүлбэр | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| угтвар үгийн дараа | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| the fact-ийн дараа | The fact that she called is a good sign. |
Өгүүлэгдэхүүн болсон нэр үгийн өгүүлбэр ихэвчлэн ганц тооны үйл үг авна: What they said was true. (Үйл үгийн дараа олон тооны нэр үг байвал олон тооны үйл үг ч түгээмэл: What we need are more volunteers.)
Хэрэглээ
1Тусагдахуун болон тэмдэг нэрийн дараах that-өгүүлбэр
Бодох, хэлэх үйл үгийн (think, know, believe, hope, say, realise, notice) болон мэдрэмж, итгэлийн тэмдэг нэрийн (sure, afraid, glad, surprised, aware) дараа that-өгүүлбэр хэрэглэнэ. Ярианд that маш олон удаа гээгддэг.
2The fact that ба It + be + тэмдэг нэр + that
That-өгүүлбэр ердийн үед угтвар үгийн яг дараа ирж чадахгүй, өгүүлэгдэхүүн болбол хүнд сонсогддог. Хоёр шийдэл бий: the fact that хэрэглэх, эсвэл it-ээр эхлээд өгүүлбэрээ төгсгөлд нь шилжүүлэх.
3Whether / if өгүүлбэр
Өгүүлбэр доторх тийм / үгүй асуултад whether эсвэл if хэрэглэнэ. Ярианд if илүү түгээмэл, whether илүү албан. Өгүүлэгдэхүүн болох үед, or not-ийн яг өмнө, to-инфинитивийн өмнө if биш whether. Угтвар үгийн дараа whether стандарт сонголт.
4Өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун болох wh-өгүүлбэр
who, what, where, when, why, how-аар эхэлсэн өгүүлбэр тусагдахуун ч, өгүүлэгдэхүүн ч болно. Дотор нь мэдэгдлийн дараалал, do / does / did-гүй.
5What = тэр зүйл(үүд)
What нь «тэр зүйл» эсвэл «тэр зүйлс» гэсэн утгатай байж болно. Өгүүлбэрийн эхэнд ямар нэг зүйлд анхаарал төвлөрүүлдэг. What I need is… мэт бүтцийг C1-05-д, whatever, whoever зэргийг C1-15-д дэлгэрүүлнэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «… вэ гэдгийг» → асуултын дараалал. «Шалгалт яагаад баасан гараг руу шилжсэн бэ гэдгийг манай ангид хэн ч мэдэхгүй» – монголоор асуултаа бүтнээр нь «гэдгийг»-ээр оруулдаг тул англиар асуултын дараалал үлдэх нь элбэг. Дотор нь мэдэгдлийн дараалал.
2. «… эсэх нь» → If … as subject. «Дөрөвдүгээр сард Говь руу явж чадах эсэх маань шороон шуурганаас хамаарна» – «эсэх» нь ярианд if-тэй таардаг гэж сурсан тул өгүүлбэрийн эхэнд If тавих нь бий. Өгүүлэгдэхүүн болсон бол зөвхөн whether.
3. «… гэдэг нь үнэн үү?» → it-гүй асуулт. «Энхжин, чи ирэх сард Дархан руу нүүх гэж байгаа гэдэг нь үнэн үү?» – монголоор «нь»-тэй өгүүлбэр өөрөө өгүүлэгдэхүүн. Англиар энэ өгүүлбэрийг ард нь шилжүүлэхэд урд нь өгүүлэгдэхүүн үлдэхгүй тул Is true…? гэж асуух нь элбэг. Англиар хоосон it заавал.
4. «… гэдэгт санаа зовж байна» → worried about that. «Намайг гадаадад ганцаараа амьдарна гэдэгт ээж маань санаа зовж байна» – «-д» нь about-тай таардаг тул about that гэх нь элбэг. That-ийн яг өмнө угтвар үг ирэхгүй: угтвар үгийг хаях, эсвэл the fact that.
Бүү андуураарай
what (нэр үгийн өгүүлбэр) эсвэл that / which (тодотгох өгүүлбэр) – Нэр үгийн өгүүлбэрт what нэр үгээ өөртөө агуулдаг («тэр зүйл»). Тодотгох өгүүлбэрт A2-29 that / which нэр үгийн дараа ирнэ.
that (нэр үгийн өгүүлбэр) эсвэл that (харьцангуй төлөөний үг) – Нэр үгийн өгүүлбэрийн that бүтэн санааг эхлүүлдэг; харьцангуй that өмнөх нэр үгээ тодотгоно.
if (whether) эсвэл if (нөхцөл) – Нэр үгийн өгүүлбэрт if = whether. Нөхцөлт өгүүлбэрт if нөхцөлийг эхлүүлнэ A2-27.
Зөв бичих ба дуудлага
- Нэр үгийн өгүүлбэрийн that ихэвчлэн сул: /ðət/, /ðæt/ биш. Ярианд бүр гээгддэг. /ð/: хэлний үзүүрээ шүдний хооронд хөнгөн гаргаад дуу оруулна – «з» эсвэл «д» биш.
- whether, weather хоёр ихэнх хүний дуудлагаар ижил: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Бичлэгийг анхаараарай. /w/-д уруулаа дугуйлна.
- Нэр үгийн өгүүлбэрийн өмнө таслал тавихгүй: I think that…, I think, that… биш.
- Өгүүлэгдэхүүн өгүүлбэрийн эхэнд ирсэн What анхаарал татахын тулд ихэвчлэн өргөлттэй: What I need is…
Алтан дүрэм
Нэр үгийн өгүүлбэр бол нэр үгийн оронд хэрэглэсэн бүтэн өгүүлбэр. Түүнийг that (мэдэгдэл), whether / if (тийм / үгүй) эсвэл wh-үг-ээр (мэдээлэл) тэмдэглээд, дотор нь мэдэгдлийн дараалал хадгал. Угтвар үгийн дараа whether-ийг сонго; or not-ийн яг өмнө, to-инфинитивийн өмнө, өгүүлэгдэхүүн болоход заавал whether. Монгол «… нь хачин» → It's strange that…
Дасгал
A. Бүтэц
Даалгаврыг дагаж нэг өгүүлбэр болгоно уу.
-
Нэгтгэнэ үү: Where is the bank? I don't know.
-
Нэгтгэнэ үү: Is the café open? Can you check?
-
It… that-ээр дахин бичнэ үү: That you forgot her birthday is surprising.
-
the fact that-ээр дахин бичнэ үү: He didn't apologise. That made me angry.
-
what-аар дахин бичнэ үү: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Нэгтгэнэ үү: Why did she leave? Nobody knows.
B. Утга
Зөв хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I can't decide … to accept the offer.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … I want for my birthday is a new bike.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … he lied surprised nobody.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: It depends … we have enough money.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I'm sure … we've met before.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өөрийнхөө тухай хоёр өгүүлбэр гүйцээнэ үү: What I like most about… is… ба I'm not sure whether…
-
Амьдралынхаа тухай It's amazing that… эсвэл The fact that…-ээр эхэлсэн нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-14 Indirect Questions (шууд бус асуулт): Could you tell me where…? – эелдгээр асуух нь Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect Questions (шууд бус асуулт): Could you tell me where…? – эелдгээр асуух нь I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few эсвэл A Few? Англи хэлний тоо хэмжээний үгс (quantifiers) гүнзгий … number of students has risen.
-
A2-29 Who, Which, That: тодотгох өгүүлбэр (relative clause) монголоор This is the book ___ … I told you about.
Хариулт
A. Бүтэц
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Утга
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Алдааг олоорой
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Нөхцөл байдалд
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Таны ээлж
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Холимог давталт
- the station is
- to do
- The
- that
