Noun Clauses. that, whether, what՝ նախադասությունը գոյականի տեղում, հայերենով
Noun Clauses: That, Whether, What
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կկարողանաք ամբողջ նախադասությունն օգտագործել այնտեղ, որտեղ սովորաբար գոյական է լինում՝ որպես խնդիր կամ ենթակա, that-ով, whether / if-ով և wh-բառերով, այդ թվում what-ով՝ «այն, ինչ» իմաստով։
Հիմնական գաղափար
Նախադասությունն ունի «տեղեր». ենթակայի տեղ, խնդրի տեղ, նախդրից հետո տեղ։ Սովորաբար դրանք լրացնում ենք գոյականներով. I know the answer. The news surprised me.
Բայց հաճախ այն, ինչ ուզում ենք դնել այդ տեղում, իր չէ, այլ ամբողջ միտք՝ պնդում կամ հարց։ Անգլերենը թույլ է տալիս իր ենթակայով և բայով լրիվ նախադասությունը «փաթեթավորել» և դնել գոյականի տեղում։ Այդ փաթեթավորված նախադասությունը կոչվում է noun clause (գոյական երկրորդական նախադասություն)։
Պատկերացրեք մատրյոշկա. փոքր, ամբողջական տիկնիկը նստած է ավելի մեծի մեջ։ Մեծ տիկնիկը գլխավոր նախադասությունն է, փոքրը՝ ամբողջական մինի-նախադասություն, որը նստած է գոյականի տեղերից մեկում։ Յուրաքանչյուր փոքր տիկնիկի վրա մի բառ է նկարված. that՝ պնդման համար, whether / if՝ այո/ոչ հարցի համար, և wh-բառ՝ տեղեկություն պահանջող հարցի համար։
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Փոքր տիկնիկի ներսում բառակարգը պատմողական է, ինչպես անուղղակի հարցերում B1-14։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենն այս բոլոր դեպքերում հիմնականում օգտագործում է «որ» և «թե» բառերը. «Կարծում եմ, որ…», «Չգիտեմ, թե որտեղ է ապրում»։ That-ի դեպքում ամեն ինչ նույնն է։ Բայց այո/ոչ հարցը հայերենում ներսում հարցական է մնում («Վստահ չեմ՝ խանութը բաց է՞»), իսկ անգլերենում պետք է whether / if և պատմողական բառակարգ։
Երկու բառային թակարդ էլ կա։ «Այն, ինչ» երկու բառ է, և շատերը թարգմանում են that what, իսկ անգլերենում միայն what է։ Եվ «կախված է նրանից, թե…»-ն թարգմանում են depends from, բայց անգլերենում depends on (whether) է։ Բացի այդ, «Տարօրինակ է, որ…» նախադասության մեջ ենթական «որ»-ով մասն է, և այն գալիս է վերջում, իսկ սկզբում ոչինչ չկա։ Անգլերենում սկզբի տեղը դատարկ չի մնում. պետք է It։
| Հայերեն | Անգլերեն | Ինչն է տարբեր |
|---|---|---|
| Կարծում եմ, որ ճիշտ ես։ | I think (that) you're right. | այստեղ նույնն է. that-ը կարելի է բաց թողնել |
| Չգիտեմ, թե որտեղ է ապրում։ | I don't know where she lives. | պատմողական բառակարգ, առանց does |
| Վստահ չեմ՝ խանութը կիրակի օրերին բաց է՞։ | I'm not sure whether the shop is open on Sundays. | հարցական շեշտի փոխարեն → whether / if |
| Կախված է նրանից, թե հաճախորդը կհամաձայնի՞։ | It depends on whether the client agrees. | «նրանից» → on, ոչ թե from |
| Այն, ինչ քեզ պետք է, լավ քունն է։ | What you need is a good night's sleep. | «այն, ինչ» → միայն what |
| Տարօրինակ է, որ չի զանգել։ | It's strange that he hasn't called. | ենթակա → It |
| Այն փաստը, որ ոչ ոք չպատասխանեց, ինձ անհանգստացրեց։ | The fact that nobody replied worried me. | այստեղ նույնն է |
Կարճ ասած՝ «որ» → that, «թե … է՞» → whether / if + պատմողական բառակարգ, «թե որտեղ / ինչու» → where / why + պատմողական բառակարգ, «այն, ինչ» → what, իսկ «… է, որ» → It is … that։
Կառուցվածք
| Տեսակ | Պիտակ | Օրինակ | Ներսի բառակարգը |
|---|---|---|---|
| պնդում | that (հաճախ բաց է թողնվում) | I think (that) it's a good idea. | ենթակա + բայ |
| այո/ոչ հարց | whether / if | I'm not sure whether it's open. | ենթակա + բայ |
| տեղեկություն պահանջող հարց | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | ենթակա + բայ |
| «այն, ինչ» | what | What I need is a holiday. | ենթակա + բայ |
Դիրքեր
| Դիրք | Օրինակ |
|---|---|
| բայի խնդիր | She said (that) she was tired. |
| ածականից հետո | I'm sure (that) we've met before. |
| ենթակա. that-ով (պաշտոնական) | That he lied surprised nobody. → ավելի սովորական՝ It surprised nobody that he lied. |
| ենթակա. wh- / whether-ով | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| նախդրից հետո | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| the fact-ից հետո | The fact that she called is a good sign. |
Ենթակայի դերում noun clause-ը սովորաբար ունենում է եզակի բայ. What they said was true. (Եթե բայից հետո հոգնակի գոյական է, տարածված է նաև հոգնակի բայը. What we need are more volunteers.)
Գործածություն
1That-ով նախադասություններ՝ որպես խնդիր և ածականներից հետո
Մտածելու և ասելու բայերից (think, know, believe, hope, say, realise, notice) և զգացմունքի կամ վստահության ածականներից (sure, afraid, glad, surprised, aware) հետո օգտագործեք that-ով նախադասություն։ Խոսքում that-ը շատ հաճախ բաց է թողնվում։ Հայերենում այստեղ «որ» է, և ամեն ինչ նույնն է։
2The fact that և It + be + ածական + that
That-ով նախադասությունը սովորաբար չի կարող գալ անմիջապես նախդրից հետո, իսկ ենթակայի դերում ծանր է հնչում։ Երկու լուծում կա. օգտագործեք the fact that, կամ սկսեք it-ով և նախադասությունը տեղափոխեք վերջ։ Հայերենի «Տարօրինակ է, որ…» նախադասությունը սկսվում է անմիջապես «տարօրինակ է»-ով, իսկ անգլերենում սկզբում it-ը պարտադիր է։
3Whether / if նախադասություններ
whether կամ if օգտագործեք նախադասության մեջ դրված այո/ոչ հարցի համար։ If-ը խոսքում ավելի տարածված է, whether-ը՝ ավելի պաշտոնական։ Whether օգտագործեք, ոչ թե if, երբ այն ենթակա է, անմիջապես or not-ից առաջ և to-ով անորոշ դերբայից առաջ։ Նախդրից հետո ստանդարտ ընտրությունը whether-ն է։ Հայերենում այստեղ հարցը մնում է հարցական («բաց է՞»), իսկ անգլերենում՝ պատմողական բառակարգ։
4Wh-նախադասություններ՝ որպես ենթակա կամ խնդիր
who, what, where, when, why կամ how բառով սկսվող նախադասությունը կարող է լինել նախադասության խնդիր կամ ենթակա։ Ներսում օգտագործեք պատմողական բառակարգ, առանց do / does / did-ի։
5What = այն, ինչ
What-ը կարող է նշանակել «այն, ինչ» կամ «այն բաները, որոնք»։ Նախադասության սկզբում այն ուշադրությունը կենտրոնացնում է ինչ-որ բանի վրա։ What I need is… տեսակի նախադասությունները կզարգացնենք C1-05 դասում, իսկ whatever, whoever և նման բառերը՝ C1-15 դասում։ Հայերենի «այն, ինչ»-ը երկու բառ է, բայց անգլերենում մեկ what է. that what չի լինում։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «Կախված է նրանից, թե…» → depends from. Հայերենում «կախված է»-ը պահանջում է «-ից». «Թե ժամը քանիսին դուրս կգանք, կախված է նրանից, թե Գոռը երբ կավարտի աշխատանքը»։ Անգլերենում նախդիրը միայն on է, և դրանից հետո՝ պատմողական բառակարգ։
2. «Այն, ինչ» → that what. Հայերենում «այն, ինչ» երկու բառ է. «Ուշադիր եղեք այն բանին, ինչ ասում է էքսկուրսավարը»։ Անգլերենում what-ն արդեն պարունակում է «այն»-ը, ուստի that what չի լինում։
3. «Ճի՞շտ է, որ…» → Is true that…? Հայերենում «Ճի՞շտ է, որ նոր մետրոյի կայարանը հաջորդ տարի կբացվի» հարցը սկսվում է անմիջապես «ճի՞շտ է»-ով, իսկ բուն ենթական «որ»-ով մասն է՝ վերջում։ Անգլերենում բայի կողքին ենթակա-բառ պարտադիր է՝ it, նաև հարցում։
4. «Չեմ հիշում՝ վերցրե՞լ եմ, թե ոչ» → did I take … or not. Հայերենում ներսի հարցը պահում է իր տեսքը. «Չեմ հիշում՝ վարորդական իրավունքս վերցրե՞լ եմ, թե ոչ»։ Անգլերենում այո/ոչ հարցը դառնում է whether / if + պատմողական բառակարգ, առանց did-ի։
Մի՛ շփոթեք
what (noun clause), թե that / which (հարաբերական նախադասություն) – Noun clause-ում what-ն արդեն պարունակում է գոյականը («այն, ինչ»)։ Հարաբերական նախադասության մեջ A2-29 that / which-ը գալիս է գոյականից հետո։
that (noun clause), թե that (հարաբերական դերանուն) – Noun clause-ի that-ը ներկայացնում է ամբողջական միտք, հարաբերական that-ը նկարագրում է իրենից առաջ եկող գոյականը։
if (whether), թե if (պայման) – Noun clause-ում if = whether։ Պայմանական նախադասության մեջ if-ը պայման է ներկայացնում A2-27։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- Noun clause-ի that-ը սովորաբար թույլ է՝ /ðət/, ոչ թե /ðæt/։ Թույլ /ə/-ն մոտ է հայերեն «ը»-ին։ /ð/-ի համար լեզվի ծայրը դրեք ատամների միջև. մի՛ ասեք «դ» կամ «զ»։ Խոսքում that-ը հաճախ ընդհանրապես բաց է թողնվում։
- whether-ը և weather-ը մեծամասնության համար նույն կերպ են հնչում. /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US)։ Ուշադիր գրեք։ /w/-ի համար շրթունքները կլորացրեք, մի՛ ասեք «վ»։
- Noun clause-ից առաջ ստորակետ չի դրվում. I think that…, ոչ թե I think, that…։ Հայերենում «որ»-ից առաջ ստորակետ ենք դնում, անգլերենում՝ ոչ։
- Ենթակայի դերում What-ը հաճախ շեշտվում է՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելու համար. What I need is…
Ոսկե կանոն
Noun clause-ը ամբողջ նախադասություն է, որն օգտագործվում է որպես գոյական։ Նշեք այն that-ով (պնդում), whether / if-ով (այո/ոչ) կամ wh-բառով (տեղեկություն) և ներսում պահեք պատմողական բառակարգը։ Նախդրից հետո նախընտրեք whether, և այն օգտագործեք անմիջապես or not-ից առաջ, to-ով անորոշ դերբայից առաջ և որպես ենթակա։ «Այն, ինչ» = what, «կախված է» = depends on։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
Միացրեք կամ վերագրեք նախադասությունները։
-
Միացրեք: Where is the bank? I don't know.
-
Միացրեք: Is the café open? Can you check?
-
Վերագրեք It… that-ով: That you forgot her birthday is surprising.
-
Վերագրեք the fact that-ով: He didn't apologise. That made me angry.
-
Վերագրեք what-ով: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Միացրեք: Why did she leave? Nobody knows.
B. Իմաստ
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը։
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: I can't decide … to accept the offer.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: … I want for my birthday is a new bike.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: … he lied surprised nobody.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: It depends … we have enough money.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: I'm sure … we've met before.
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Համատեքստում
Կարդացեք երկխոսությունը և լրացրեք բաց թողնված բառերը։
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով։
-
Լրացրեք երկու նախադասություն ձեր մասին. What I like most about… is… և I'm not sure whether…
-
Գրեք ձեր կյանքի մասին մի նախադասություն, որը սկսվում է It's amazing that… կամ The fact that… արտահայտությամբ։
F. Խառը կրկնություն
Կրկնեք նախորդ դասերը։
-
B1-14 Indirect Questions. Could You Tell Me Where…? քաղաքավարի հարցեր հայերենով Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect Questions. Could You Tell Me Where…? քաղաքավարի հարցեր հայերենով I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few, թե A Few. քանակական բառեր անգլերենում՝ little, a little, a number of, the number of, հայերենով … number of students has risen.
-
A2-29 Who, Which, That, Where. որոշիչ նախադասություններն անգլերենում հայերենով This is the book ___ … I told you about.
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Իմաստ
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Գտեք սխալը
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Համատեքստում
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Ձեր հերթն է
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Խառը կրկնություն
- the station is
- to do
- The
- that
