Mệnh đề danh từ với that, whether, what (Noun Clauses)
Noun Clauses: That, Whether, What
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể dùng cả một mệnh đề ở vị trí thường dành cho danh từ — làm tân ngữ hoặc chủ ngữ của câu — với that, whether / if và từ để hỏi (wh-words), kể cả what với nghĩa "điều mà / cái mà".
Ý chính
Một câu có những "chỗ": chỗ của chủ ngữ, chỗ của tân ngữ, chỗ sau giới từ. Thường ta điền danh từ vào đó: I know the answer. The news surprised me.
Nhưng nhiều khi điều ta muốn đặt vào chỗ đó không phải là một vật. Đó là cả một ý: một câu trần thuật hay một câu hỏi. Tiếng Anh cho phép bạn "đóng gói" một mệnh đề hoàn chỉnh, có chủ ngữ và động từ riêng, vào chỗ của danh từ. Mệnh đề được đóng gói ấy gọi là mệnh đề danh từ (noun clause).
Hãy nghĩ đến búp bê lồng nhau (matryoshka): một con búp bê nhỏ, hoàn chỉnh, nằm bên trong một con lớn hơn. Con lớn là câu chính; con nhỏ là một câu nhỏ hoàn chỉnh nằm ở một chỗ của danh từ. Trên mặt mỗi con búp bê nhỏ có vẽ một chữ: that cho câu trần thuật, whether / if cho câu hỏi có/không, và một từ để hỏi cho câu hỏi lấy thông tin.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Bên trong con búp bê nhỏ, trật tự từ là trật tự câu trần thuật, giống hệt câu hỏi gián tiếp B1-14.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng lồng mệnh đề vào câu, nhưng gọn hơn. "Rằng / là" thường được bỏ, giống that. Câu hỏi có/không được giữ nguyên dạng có … không; từ để hỏi đứng nguyên chỗ (cô ấy sống ở đâu). Và tiếng Việt có thể để cả một mệnh đề làm chủ ngữ mà không cần từ nào, hoặc bắt đầu câu bằng Thật lạ là… mà không có chủ ngữ. Tiếng Anh cần nhãn rõ ràng và cần chủ ngữ it.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mình nghĩ (là) bạn đúng. | I think (that) you're right. | that thường được bỏ, giống "là" |
| Mình không chắc cửa hàng có mở Chủ nhật không. | I'm not sure whether the shop is open on Sundays. | có … không → whether / if |
| Mình không biết cô ấy sống ở đâu. | I don't know where she lives. | từ để hỏi lên đầu, nhưng trật tự trần thuật |
| Thật lạ là anh ấy chưa gọi. | It's strange that he hasn't called. | tiếng Anh cần chủ ngữ it |
| Việc không ai trả lời làm mình lo. | The fact that nobody replied worried me. | việc → the fact that |
| Điều bạn cần là một giấc ngủ ngon. | What you need is a good night's sleep. | điều (mà) → what |
Cấu trúc
| Loại | Nhãn | Ví dụ | Trật tự bên trong |
|---|---|---|---|
| câu trần thuật | that (thường được bỏ) | I think (that) it's a good idea. | chủ ngữ + động từ |
| câu hỏi có/không | whether / if | I'm not sure whether it's open. | chủ ngữ + động từ |
| câu hỏi lấy thông tin | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | chủ ngữ + động từ |
| "điều mà / những gì" | what | What I need is a holiday. | chủ ngữ + động từ |
Vị trí
| Vị trí | Ví dụ |
|---|---|
| tân ngữ của động từ | She said (that) she was tired. |
| sau tính từ | I'm sure (that) we've met before. |
| chủ ngữ: that-clause (trang trọng) | That he lied surprised nobody. → thường gặp hơn: It surprised nobody that he lied. |
| chủ ngữ: wh- / whether-clause | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| sau giới từ | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| sau the fact | The fact that she called is a good sign. |
Mệnh đề danh từ làm chủ ngữ thường đi với động từ số ít: What they said was true. (Khi sau động từ là danh từ số nhiều, động từ số nhiều cũng hay gặp: What we need are more volunteers.)
Cách dùng
1That-clause làm tân ngữ và sau tính từ
Sau những động từ chỉ suy nghĩ và lời nói (think, know, believe, hope, say, realise, notice) và sau những tính từ chỉ cảm xúc hoặc sự chắc chắn (sure, afraid, glad, surprised, aware), dùng mệnh đề that. Khi nói, that rất hay được bỏ — giống "là / rằng" trong tiếng Việt.
2The fact that và It + be + tính từ + that
Mệnh đề that thường không đứng ngay sau giới từ, và nghe nặng nề khi làm chủ ngữ. Có hai cách giải quyết: dùng the fact that (giống "việc / chuyện" trong tiếng Việt), hoặc bắt đầu bằng it và chuyển mệnh đề ra cuối câu.
3Mệnh đề whether / if
Dùng whether hoặc if cho một câu hỏi có/không nằm trong câu — giống "có … không" của tiếng Việt. If phổ biến hơn khi nói; whether trang trọng hơn. Dùng whether, không dùng if, khi làm chủ ngữ, khi đứng ngay trước or not, và trước to-infinitive. Sau giới từ, whether là lựa chọn chuẩn.
4Wh-clause làm chủ ngữ hoặc tân ngữ
Mệnh đề bắt đầu bằng who, what, where, when, why hoặc how có thể làm tân ngữ hoặc chủ ngữ của câu. Bên trong dùng trật tự câu trần thuật, không có do / does / did.
5What = điều mà / những gì
What có thể mang nghĩa "điều mà" hoặc "những thứ mà". Khi đứng đầu câu, nó hướng sự chú ý vào một điều. Câu chẻ như What I need is… được phát triển ở C1-05; whatever, whoever và những từ tương tự ở C1-15. Lưu ý: what đã chứa sẵn "điều" — đừng thêm the thing phía trước.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Rõ ràng là…", "May mà…" — thiếu it. Tiếng Việt bắt đầu câu bằng Rõ ràng là, Thật lạ là, May mà mà không cần chủ ngữ. Câu tiếng Anh luôn cần chủ ngữ, nên phải có It đứng đầu.
2. "Có … không" → bỏ whether. Tiếng Việt nói Mình không biết anh ấy có đến không. Dịch thẳng, nhiều bạn quên nhãn whether / if ở đầu mệnh đề và chỉ giữ or not ở cuối.
3. "Việc anh ấy…" làm chủ ngữ mà không có nhãn. Tiếng Việt có thể đặt cả một mệnh đề làm chủ ngữ: Việc anh ấy nghỉ việc làm mọi người bất ngờ. Tiếng Anh cần the fact that, hoặc It … that.
4. "Mình không hiểu tại sao…" → trật tự câu hỏi. Câu tiếng Việt không đổi trật tự, nhưng nhiều bạn nhớ quy tắc câu hỏi tiếng Anh và đảo luôn trong mệnh đề danh từ. Bên trong con búp bê nhỏ, không đảo và không có do / does / did.
5. "Lo lắng về việc / chắc chắn về việc" → about that. Chữ "về" làm nhiều bạn thêm giới từ trước that. Sau tính từ, dùng that trực tiếp; nếu muốn giữ giới từ, dùng -ing hoặc the fact that.
Đừng nhầm lẫn
what (mệnh đề danh từ) và that / which (mệnh đề quan hệ) — Trong mệnh đề danh từ, what đã chứa sẵn danh từ ("điều mà, những thứ mà"). Trong mệnh đề quan hệ A2-29, that / which đứng sau một danh từ. Chữ "mà" trong tiếng Việt dùng được cho cả hai, nên đừng dựa vào nó.
that (mệnh đề danh từ) và that (đại từ quan hệ) — That của mệnh đề danh từ mở đầu một ý hoàn chỉnh; that quan hệ mô tả danh từ đứng trước nó.
if (= whether) và if (điều kiện) — Trong mệnh đề danh từ, if = whether ("có … không"). Trong câu điều kiện, if mở đầu một điều kiện ("nếu") A2-27.
Chính tả và phát âm
- that trong mệnh đề danh từ thường đọc yếu: /ðət/, không phải /ðæt/. Khi nói, nó hay bị bỏ hẳn.
- Âm đầu /ð/ của that: đặt đầu lưỡi giữa hai hàm răng và cho cổ họng rung. Đây không phải chữ "đ" của tiếng Việt (đầu lưỡi chạm lợi) và cũng không phải "th" của tiếng Việt.
- whether và weather đọc giống nhau với hầu hết người bản ngữ: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Hãy viết cho đúng.
- Không có dấu phẩy trước mệnh đề danh từ: I think that…, không viết I think, that….
- What ở đầu mệnh đề chủ ngữ thường được nhấn để thu hút sự chú ý: What I need is…
Quy tắc vàng
Mệnh đề danh từ là cả một mệnh đề được dùng như một danh từ. Hãy gắn nhãn cho nó bằng that (câu trần thuật), whether / if (câu hỏi có/không) hoặc một từ để hỏi (câu hỏi lấy thông tin), và giữ trật tự câu trần thuật bên trong. Ưu tiên whether sau giới từ, và bắt buộc dùng nó ngay trước or not, trước to-infinitive và khi làm chủ ngữ. Và đừng quên It khi tiếng Việt bắt đầu bằng Thật lạ là…, Rõ ràng là…
Luyện tập
A. Hình thức
Nối hoặc viết lại câu theo yêu cầu.
-
Nối thành một câu: Where is the bank? I don't know.
-
Nối thành một câu: Is the café open? Can you check?
-
Viết lại với It… that: That you forgot her birthday is surprising.
-
Viết lại với the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
-
Viết lại với what: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Nối thành một câu: Why did she leave? Nobody knows.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Chọn đáp án đúng: I can't decide … to accept the offer.
-
Chọn đáp án đúng: … I want for my birthday is a new bike.
-
Chọn đáp án đúng: … he lied surprised nobody.
-
Chọn đáp án đúng: It depends … we have enough money.
-
Chọn đáp án đúng: I'm sure … we've met before.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Trong ngữ cảnh
Điền một từ thích hợp vào mỗi chỗ.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Đến lượt bạn
Viết câu về bản thân bằng tiếng Anh.
-
Hoàn thành hai câu về bản thân: What I like most about… is… và I'm not sure whether…
-
Viết một câu bắt đầu bằng It's amazing that… hoặc The fact that… về cuộc sống của bạn.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-14 Câu hỏi gián tiếp: cách hỏi lịch sự với Could you tell me…? (Indirect Questions) Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Câu hỏi gián tiếp: cách hỏi lịch sự với Could you tell me…? (Indirect Questions) I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Phân biệt few và a few, little và a little: lượng từ nâng cao (Quantifiers in Depth) … number of students has risen.
-
A2-29 Mệnh đề quan hệ xác định với who, which, that và where (Defining Relative Clauses) This is the book ___ … I told you about.
Đáp án
A. Hình thức
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Ý nghĩa
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Tìm lỗi sai
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Trong ngữ cảnh
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Đến lượt bạn
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Ôn tập tổng hợp
- the station is
- to do
- The
- that
