Advanced Relative Clauses: to whom, whereby, in which case, whatever – албан тодотгох өгүүлбэр
Advanced Relative Clauses
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та албан тодотгох өгүүлбэрийн бүтцүүдийг – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – болон what, whatever, whoever зэрэг нэр үгийн үүрэгтэй тодотгох өгүүлбэрийг хэрэглэж, тодотгох өгүүлбэрийг инфинитив, тоо хэмжээний үгтэй хослуулж чадна.
Гол санаа
Тодотгох өгүүлбэр (relative clause) бол дэгээ: нэр үг дээр нэмэлт мэдээлэл өлгөнө. Өдөр тутмын англи хэлэнд угтвар үг дэгээний төгсгөлд унжиж үлддэг: the person I spoke to. Албан англи хэлэнд угтвар үг урагшилж, харьцангуй төлөөний үгээс зуурна: the person to whom I spoke. Утга ижил; зөвхөн хэв маяг өөрчлөгдөнө.
Зарим албан тодотгох өгүүлбэр ганц нэр үг биш, бүтэн санаанд дэгээдэнэ: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Энд which өмнөх бүх нөхцөл байдлыг – галт тэрэг цуцлагдахыг – заана.
Бусад нь нэр үгээ дотроо агуулдаг. What = the thing that; whoever = any person who. Ийм нэр үгийн тодотгох өгүүлбэр (nominal relative)-т бүх өгүүлбэр нэр үг шиг ажиллана: What she said surprised me.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор тодотгох өгүүлбэрт харьцангуй төлөөний үг (who, which) ч, угтвар үг ч байхгүй: тодотгох хэлбэр («-сан», «-даг», «-х») нэр үгийн өмнө ирж, «-тай», «-д» зэрэг дагавар үйл үгийн дотор «уусдаг». «Миний ярилцсан хүн» гэдэгт «-тай» (to / with) огт харагдахгүй. Тиймээс англиар угтвар үгийг бүр мартах нь хамгийн том эрсдэл: the person I spoke ❌. Англиар угтвар үг заавал байна: төгсгөлд (spoke to) эсвэл албан хэв маягт whom / which-ийн өмнө (to whom).
Хоёр дахь ялгаа: монголоор нөхцөл байдалд «тэгвэл», «тэр үед», «тэр мөчид» гэсэн тусдаа үгээр холбодог бол англиар in which case, by which time, at which point нэг өгүүлбэр дотор таслалын дараа ирнэ. Гуравдугаарт, «хэн …, тэр …», «юу ч болсон» гэсэн монгол бүтэц англи whoever, whatever-тэй таарна. Энд адилхан: нэр үгийн өмнөх «-х» хэлбэр («холбоо барих хүн») англи to-инфинитивтэй (the person to contact) ижил, «бүгд нь» нь all of whom шиг өмнөх нэр үг рүү заана.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Миний имэйл илгээсэн эмэгтэй бол миний менежер. | The woman to whom I sent the email is my manager. | монголоор угтвар үггүй; англиар to заавал |
| Онол бүхэлдээ тулгуурласан судалгаа энэ. | This is the research on which the whole theory is based. | «тулгуурласан» (тодотгох хэлбэрт «-д» алга) → on which |
| Тэр хорин жил хамт ажилласан хамтран ажиллагсаддаа талархсан. | She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years. | «хамт» → with whom |
| Ажилтнууд хувьцааг хямдаар авч болох схем нэвтрүүлсэн. | The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount. | арга, журам → whereby |
| Нислэг хойшилж магадгүй, тэгвэл дамжин нислэгээсээ хоцорно. | The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection. | «тэгвэл» → , in which case |
| Шөнө дунд хүрсэн, тэр үед ресторан хаачихсан байсан. | We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. | «тэр үед» → , by which time |
| Намайг хамгийн их гайхшруулсан зүйл нь түүний тайван байдал. | What surprised me most was how calm she stayed. | монголоор «зүйл» нэр үг; англиар what дотроо агуулна |
| Энэ аппыг хэн бүтээсэн бай, тэр шагнал авах ёстой. | Whoever designed this app deserves an award. | «хэн …, тэр …» → whoever, he-гүй |
| Тэр гурван ахтай, бүгд нь гадаадад амьдардаг. | She has three brothers, all of whom live abroad. | энд адилхан: «бүгд нь» = all of whom |
| Асуулт байвал холбоо барих хүн бол хатагтай Пател. | If you have questions, the person to contact is Ms Patel. | энд адилхан: «-х» + нэр үг = to-инфинитив |
Товчхондоо: монгол тодотгох хэлбэрт угтвар үг харагддаггүй ч англиар угтвар үг заавал (I spoke to эсвэл to whom I spoke); угтвар үгийн араас whom / which, хэзээ ч that биш. «Тэгвэл», «тэр үед» = in which case, by which time; «хэн …, тэр …» = whoever.
Бүтэц
Угтвар үг + whom / which
| Албан бус (угтвар үг төгсгөлд) | Албан (угтвар үг урд) |
|---|---|
| the person (who) I spoke to | the person to whom I spoke |
| the company (that) she works for | the company for which she works |
| the colleagues (who) he relies on | the colleagues on whom he relies |
| the way (that) the system works | the way in which the system works |
Угтвар үгийн дараа whom (хүн) эсвэл which (юм), эсвэл whose + нэр үг (the writer to whose work I referred) хэрэглэнэ. Энд that хэзээ ч болохгүй, угтвар үгийн дараах who-гоос нямбай англи хэлэнд зайлсхийдэг.
Арга, цаг хугацаа эсвэл бүтэн нөхцөл байдалд дэгээдэх тодотгох үгс
| Үг | Утга | Юуг заах |
|---|---|---|
| whereby | by which / through which | систем, арга, гэрээ |
| in which case | хэрэв тэгвэл | өмнөх бүтэн өгүүлбэр |
| by which time | тэр хугацаанаас өмнө аль хэдийн | цаг хугацаа, үйл явдал |
| at which point | яг тэр мөчид | мөч, үйл явдал |
Нэр үгийн тодотгох өгүүлбэр (нэр үг дотроо)
| Үг | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| what | the thing(s) that | What I need is sleep. |
| whatever | anything that | Take whatever you want. |
| whoever | any person who / the person who | Whoever finishes first wins. |
| whichever | any one that (хязгаартай сонголтоос) | Choose whichever room you like. |
| wherever / whenever | any place where / any time that | Sit wherever you like. |
Инфинитив ба тоо хэмжээний үгтэй тодотгох өгүүлбэр (давтлага)
| Загвар | Жишээ |
|---|---|
| нэр үг + to-инфинитив | the person to contact |
| нэр үг + угтвар үг + which/whom + to-инфинитив (албан) | a place in which to live |
| тоо хэмжээний үг + of + whom / which | all of which, neither of whom |
Хэрэглээ
1Угтвар үг + whom / which
Албан бичигт угтвар үгийг whom эсвэл which-ийн өмнө тавина. Зарим хэллэг бараг үргэлж энэ загвартай: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Холбоот үйл үг (phrasal verb) ингэж чадахгүй: дайвар үг нь үйл үгтэйгээ үлдэнэ (the problem I came across). Хоёр дараалал хоёулаа зөв; хэв маягаар нь сонгоорой (C2-02).
2Whereby
Whereby = by which эсвэл through which. Систем, схем, гэрээ, үйл явцын арга, журмыг танилцуулна. Албан бөгөөд бизнес, эрдэм шинжилгээний бичигт түгээмэл. Монголоор ихэвчлэн тодотгох хэлбэр («… авч болох схем») эсвэл «-ын дагуу».
3In which case, by which time, at which point
Эдгээр хэллэг өмнөх бүтэн нөхцөл байдлыг заагаад, түүнээс юу гарахыг нэмнэ. Таслалын дараа ирнэ. In which case = хэрэв тэгвэл («тэгвэл»); by which time = тэр мөчөөс өмнө аль хэдийн (ихэвчлэн Past Perfect (өнгөрсөн төгссөн цаг)-тай; «тэр үед … -чихсан байсан»); at which point = яг тэр мөчид («тэгэхэд»).
4Нэр үгийн тодотгох өгүүлбэр: what ба -ever үгс
Нэр үгийн тодотгох өгүүлбэр нэр үгээ дотроо агуулдаг тул бүх өгүүлбэр өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун болж чадна. What = the thing(s) that (B2-20). -ever хэлбэрүүд «аль нь ч хамаагүй» гэсэн утга нэмнэ. Whichever хязгаартай сонголтод. Өгүүлбэрийн эхэнд whatever, whoever, wherever нь no matter what / who / where гэсэн утгатай ч байж болно (B2-23). Монголоор «юу ч», «хэн ч», «хаана ч» эсвэл «хэн …, тэр …».
5Инфинитивтэй тодотгох өгүүлбэр (давтлага)
Тодотгох өгүүлбэр to-инфинитив болж богиносож болно, ялангуяа зорилгын утгатай нэр үгийн дараа, first, last, only, дээд зэргийн дараа (B2-09). Албан хэв маягт инфинитивийн өмнө угтвар үг + which / whom ирж болно. Инфинитивийн өмнө who, that хэзээ ч хэрэглэгдэхгүй. Монгол «-х» хэлбэр («холбоо барих хүн») яг ийм ажилладаг ч дотор нь угтвар үг байхгүйг анзаараарай.
6Тоо хэмжээний үг + of whom / of which (давтлага)
Бүлгийн нэг хэсгийн тухай ярихдаа тоо хэмжээний үг (all, some, most, many, neither, none, both, half) эсвэл тоо + of whom (хүн) / of which (юм) хэрэглэнэ. Эдгээр нь тодорхойлох бус тодотгох өгүүлбэр тул таслалын дараа ирнэ (B2-08). Монголоор «бүгд нь», «ихэнх нь», «хоёулаа … -гүй».
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Таны хайж байсан түлхүүр» → угтвар үггүй тодотгох өгүүлбэр. Монголоор «Таны өглөөжин хайж байсан түлхүүр гал тогооны ширээн дээр байна» гэхэд «түлхүүр хайх» гэдэгт ямар ч угтвар үг, дагавар шаардлагагүй. Тиймээс англиар угтвар үгийг бүр орхих нь элбэг. Look-д for заавал: төгсгөлд нь эсвэл албан хэв маягт which-ийн өмнө.
2. «Хэн …, тэр …» → Who …, he …. Монголоор «Наадмын уралдаанд хэн хамгийн түрүүнд барианд орно, тэр нь хоёр тасалбар авна» гэж хос бүтэц хэрэглэдэг. Үүнийг үгчлэн орчуулбал англиар who-гоор эхлээд he эсвэл they-г давтах нь бий. Англиар whoever нэг үг хоёр хэсгийг хоёуланг нь хийнэ, араас нь төлөөний үг давтахгүй.
3. «Суух сандал» → to-инфинитив угтвар үггүй. Монгол «-х» хэлбэр («суух сандал», «бичих үзэг») дотор угтвар үг байдаггүй: «Эмнэлэгт суух сандал байгаагүй тул бид коридорт зогссон». Англиар инфинитивийн дараа үйл үгийн угтвар үг үлдэнэ: sit on, write with.
Бүү андуураарай
what эсвэл which (бүтэн өгүүлбэр) – What нэр үгээ дотроо агуулна (= the thing that). Таслалын дараах which өмнөх бүтэн өгүүлбэрт тайлбар хийнэ (B2-08). Монголоор: «Түүний хэлсэн зүйл» ба «…, энэ нь…».
whereby эсвэл where – Where газрын тухай (биет эсвэл хийсвэр); whereby арга, журмын тухай.
whoever эсвэл who – Who-гийн өмнө нэр үг хэрэгтэй (the person who…). Whoever нэр үгээ агуулна.
Зөв бичих ба дуудлага
- Whom /huːm/ нь who + «m» шиг. Эхний h бол зүгээр л амьсгал, монгол «х» шиг хоолойгоор шаргиулахгүй; w дуудагдахгүй.
- Whereby нэг үг, өргөлт хоёр дахь үе дээр: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US) – «wair-BY». /w/-д уруулаа урагш дугуйлаарай, доод уруулаа шүдэнд бүү хүргээрэй. Эхний үеийг бүү онцлоорой.
- Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever тус бүр нэг үг; өргөлт -ev- дээр: whatever.
- What ever гэж тусад нь бичвэл онцолсон асуулт (What ever happened to him?), нэр үгийн тодотгох өгүүлбэр биш – C1-06-г үзнэ үү.
- In which case, by which time, at which point-ийн өмнө богино завсарлага байх ба бичгээр таслалаар тэмдэглэнэ.
- most of which, neither of whom-д өргөлт тоо хэмжээний үг дээр: most of which. of /əv/-ийн /v/-д дээд шүдээ доод уруул дээр хөнгөн тавиарай.
Алтан дүрэм
Албан англи хэлэнд угтвар үгийг урагшлуулж болно; араас нь whom эсвэл which – хэзээ ч that биш. Тодотгох өгүүлбэр өөрөө нэр үг бол what болон -ever үгсийг хэрэглэнэ. Шинэ өгүүлбэрийг бүтэн нөхцөл байдалд дэгээдэхдээ in which case, by which time, at which point хэрэглэнэ. Монголоор угтвар үг тодотгох хэлбэрт харагддаггүй ч англиар хэзээ ч бүү орхиорой: the keys you were looking for.
Дасгал
A. Бүтэц
Өгүүлбэр бүрийг өгөгдсөн бүтцээр дахин бичнэ үү. Утгыг нь хадгалаарай.
-
Угтвар үгийг харьцангуй төлөөний үгийн өмнө тавьж албан хэлбэрээр дахин бичнэ үү: The woman I sent the email to is my manager.
-
"whereby" ашиглан нэг өгүүлбэр болгоно уу: The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
-
"in which case" ашиглан нэг өгүүлбэр болгоно уу: The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
-
"by which time" ашиглан нэг өгүүлбэр болгоно уу: We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
-
"of whom" ашиглан нэг өгүүлбэр болгоно уу: I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
-
"Whoever"-ээр эхлүүлж дахин бичнэ үү: The person who designed this app deserves an award.
-
Угтвар үг + "whom" + to-инфинитив ашиглан албан хэлбэрээр дахин бичнэ үү: She felt she had nobody to share her worries with.
B. Утга
Нөхцөл байдлыг уншаад илүү тохирох өгүүлбэрийг сонгоно уу.
-
Албан тодорхойлолт захидал. Аль өгүүлбэр хэв маягт илүү тохирох вэ?хэв маяг: угтвар үг + whom бол албан загвар
-
Найздаа бичсэн мессеж. Аль нь илүү байгалийн вэ?хэв маяг: албан загвар чатад хөшүүн сонсогдоно
-
Албан журмын баримт бичигт зөвлөгчийн хөтөлбөрийг тайлбарлаж байна. Аль томъёолол илүү оновчтой вэ?whereby = by which: арга, журам; where бол газрын тухай
-
Мэдээний сурвалжлагад хурал дээр юу болсныг тайлбарлаж байна. Аль өгүүлбэр тохирох вэ?яг тэр мөчид бодитоор болсон; in which case = хэрэв тэгвэл
-
Гэрийн эзэн зочиндоо гурван сул өрөөгөө үзүүлж байна. Аль өгүүлбэр хамгийн тохирох вэ?whichever = хязгаартай сонголтоос аль нэг
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
-
Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
-
The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
-
Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
-
The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. Нөхцөл байдалд
Имэйлийг уншаад дугаарласан хэсгүүдийг илүү албан, уялдаатай хэв маягаар дахин бичнэ үү.
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
-
(18)-г тодорхойлох бус тодотгох өгүүлбэртэй нэг өгүүлбэр болгоно уу.
-
(19)-ийн эхний хоёр өгүүлбэрийг "all of whom" ашиглан нэгтгэнэ үү.
-
(20)-г "whereby" ашиглан нэг өгүүлбэр болгоно уу.
-
(21)-г "at which point" ашиглан нэгтгэнэ үү.
-
(22)-г "in which case" ашиглан нэгтгэнэ үү.
-
(23)-г -ever-ээр төгссөн нэр үгийн тодотгох өгүүлбэрээр дахин бичнэ үү.
-
(24)-г "to whom" ашиглан албан хэлбэрээр дахин бичнэ үү.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Багш эсвэл зөвлөгчдөө 2–3 өгүүлбэртэй албан талархлын захидал бичнэ үү. Угтвар үг + whom-ийг нэг удаа, the extent to which эсвэл the way in which-ийг нэг удаа хэрэглээрэй.
-
Бүтэлгүйтэж болзошгүй нэг төлөвлөгөөг 2–3 өгүүлбэрээр тайлбарлана уу. in which case-ийг нэг удаа, by which time эсвэл at which point-ийг нэг удаа хэрэглээрэй.
-
Таны мэдэх хэсэг хүн эсвэл зүйлсийг 2–3 өгүүлбэрээр тайлбарлана уу. Тоо хэмжээний үг + of whom / of which-ийг нэг удаа, -ever үгийг (whoever, whatever эсвэл whichever) нэг удаа хэрэглээрэй.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: таслалтай тодотгох өгүүлбэр, which, whose, of whom Тодорхойлох бус тодотгох өгүүлбэрээр нэгтгэнэ үү: My sister is a chef. She lives in Rome.
-
B2-20 Noun Clauses: that, whether, what – бүтэн өгүүлбэрийг нэр үгийн байранд хэрэглэх "What"-аар эхлүүлж дахин бичнэ үү: The thing that surprised me was her calm reaction.
-
C1-13 Discourse Markers II: шалтгаан, жишээ, буулт, дүгнэлтийн холбоос үг – given that, hence, namely, albeit "albeit" ашиглан дахин бичнэ үү: The project was a success, although it was an expensive one.
Хариулт
A. Бүтэц
- The woman to whom I sent the email is my manager.
- The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
- The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
- We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
- I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
- Whoever designed this app deserves an award.
- She felt she had nobody with whom to share her worries.
B. Утга
- She is someone on whom I have always been able to rely.
- Is that the guy you were telling me about?
- We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
- The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
- You can take whichever room you prefer tonight.
C. Алдааг олоорой
- We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
- Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
- The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
- Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
- ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. Нөхцөл байдалд
- Thank you for your application, which we received on 3 May.
- The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
- We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
- Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
- Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
- You may bring whatever materials you find useful.
- The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.
E. Таны ээлж
- I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
- We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
- Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.
F. Холимог давталт
- My sister, who lives in Rome, is a chef.
- What surprised me was her calm reaction.
- The project was a success, albeit an expensive one.
