Noun Clauses: That, Whether, What – पूर्ण वाक्य नामाच्या जागी इंग्रजीत
Noun Clauses: That, Whether, What
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही नेहमी नाम येतं तिथे – वाक्याचा कर्ता किंवा कर्म म्हणून – पूर्ण उपवाक्य वापरू शकाल: that, whether / if आणि प्रश्नार्थक शब्दांनी, आणि “जे / जो काही” या अर्थाच्या what नेही.
मुख्य कल्पना
वाक्यात काही जागा असतात: कर्त्याची जागा, कर्माची जागा, preposition नंतरची जागा. सहसा त्या आपण नामांनी भरतो: I know the answer. The news surprised me.
पण अनेकदा तिथे एखादी वस्तू नाही, तर पूर्ण विचार ठेवायचा असतो: एखादं विधान किंवा प्रश्न. इंग्रजी स्वतःचा कर्ता आणि क्रियापद असलेलं पूर्ण वाक्य नामाच्या जागी बांधून ठेवू देते. अशा बांधलेल्या वाक्याला noun clause (नाम उपवाक्य) म्हणतात.
एकात एक बसणाऱ्या लाकडी बाहुल्यांचा विचार करा: छोटी, पूर्ण बाहुली मोठीच्या आत बसलेली असते. मोठी बाहुली म्हणजे मुख्य वाक्य; छोटी बाहुली म्हणजे त्याच्या एका नामाच्या जागी बसलेलं पूर्ण छोटं वाक्य. प्रत्येक छोट्या बाहुलीवर एक लेबल असतं: विधानासाठी that, हो / नाही प्रश्नासाठी whether / if, आणि माहिती विचारणाऱ्या प्रश्नासाठी प्रश्नार्थक शब्द.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
छोट्या बाहुलीच्या आत विधानाचा शब्दक्रम असतो, अगदी अप्रत्यक्ष प्रश्नांसारखा B1-14.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत हे काम मुख्यतः “की” करतो: “मला वाटतं की तुझं बरोबर आहे” (that), “दुकान उघडं आहे की नाही ते माहीत नाही” (whether). आणि “जे … ते” ची जोडी: “तुला जे हवं आहे ते म्हणजे चांगली झोप” (what). अनेकदा मराठी वाक्य मुख्य भागाच्या आधी येतं आणि शेवटी “ते” असतं: “ती कुठे राहते ते मला माहीत नाही.” इंग्रजीत क्रम उलट: आधी मुख्य वाक्य, मग उपवाक्य, विधानाच्या शब्दक्रमात – I don't know where she lives.
तीन ठिकाणी सावध राहा. पहिलं: मराठी “की” दोन कामं करतो. “मला खात्री नाही की तो येईल की नाही” – पहिला “की” विधानाचा, दुसरा “की नाही” पर्यायाचा. इंग्रजीत हे दोन्ही एकाच whether मध्ये येतात: I'm not sure whether he'll come (or not). that … or not असं म्हणत नाहीत.
दुसरं: मराठीत “हे खरं आहे की…”, “हे स्पष्ट आहे की…” असं “हे” ने सुरुवात करतो. इंग्रजीत ही रिकामी जागा it भरतं: It's obvious that… – This is obvious that… नाही.
तिसरं: मराठी “जे … ते” शब्दशः which … that असं होतं. इंग्रजीत एकटा what पुरतो: What you need is…
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| मला वाटतं की तुझं बरोबर आहे. | I think (that) you're right. | “की” → that, अनेकदा गाळलं जातं |
| ती कुठे राहते ते मला माहीत नाही. | I don't know where she lives. | मराठीत उपवाक्य आधी; इंग्रजीत नंतर, विधानाचा शब्दक्रम |
| प्रिंटर चालू आहे की नाही ते बघशील का? | Can you check if the printer is working? | “की नाही” → if / whether |
| राहावं की जावं, ते ठरवता येत नाहीये. | I can't decide whether to stay or leave. | “-आवं की -आवं” → whether to |
| कोणीच उत्तर दिलं नाही, या गोष्टीची मला काळजी वाटली. | The fact that nobody replied worried me. | “ही गोष्ट की” → the fact that |
| त्याने अजून फोन केला नाही, हे विचित्र आहे. | It's strange that he hasn't called. | “हे” → it |
| तुला जे हवं आहे ते म्हणजे रात्रीची चांगली झोप. | What you need is a good night's sleep. | “जे … ते” → एकच what |
| क्लायंट तयार होतो की नाही यावर सगळं अवलंबून आहे. | It depends on whether the client agrees. | preposition नंतर whether |
थोडक्यात: “की” = that, “की नाही” = whether / if (“-आवं की” = whether to), “हे … आहे की” = It's … that, “जे … ते” = what; आणि उपवाक्यात विधानाचा शब्दक्रम.
रचना
| प्रकार | लेबल | उदाहरण | आतला शब्दक्रम |
|---|---|---|---|
| विधान | that (अनेकदा गाळतात) | I think (that) it's a good idea. | कर्ता + क्रियापद |
| हो / नाही प्रश्न | whether / if | I'm not sure whether it's open. | कर्ता + क्रियापद |
| माहितीचा प्रश्न | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | कर्ता + क्रियापद |
| “जे / जो काही” | what | What I need is a holiday. | कर्ता + क्रियापद |
वाक्यातल्या जागा
| जागा | उदाहरण |
|---|---|
| क्रियापदाचं कर्म | She said (that) she was tired. |
| विशेषणानंतर | I'm sure (that) we've met before. |
| कर्ता: that-उपवाक्य (औपचारिक) | That he lied surprised nobody. → जास्त नेहमीचं: It surprised nobody that he lied. |
| कर्ता: wh- / whether-उपवाक्य | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| preposition नंतर | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| the fact नंतर | The fact that she called is a good sign. |
कर्ता म्हणून आलेलं noun clause सहसा एकवचनी क्रियापद घेतं: What they said was true. (क्रियापदानंतर अनेकवचनी नाम असेल, तर अनेकवचनही नेहमीचं आहे: What we need are more volunteers.)
वापर
1कर्म म्हणून आणि विशेषणांनंतर that-उपवाक्य
विचार करणं आणि बोलणं यांच्या क्रियापदांनंतर (think, know, believe, hope, say, realise, notice) आणि भावना किंवा खात्री दाखवणाऱ्या विशेषणांनंतर (sure, afraid, glad, surprised, aware) that-उपवाक्य वापरा. बोलताना that खूप वेळा गाळलं जातं. मराठीत इथे “की”.
2The fact that आणि It + be + विशेषण + that
That-उपवाक्य सहसा थेट preposition नंतर येऊ शकत नाही, आणि कर्ता म्हणून ते जड वाटतं. दोन उपाय: the fact that वापरा, किंवा it ने सुरुवात करून उपवाक्य शेवटी न्या. मराठी “ही गोष्ट की…” इंग्रजीत अनेकदा the fact that होते, आणि “हे … आहे की” It's … that.
3Whether / if-उपवाक्य
वाक्यात बसवलेल्या हो / नाही प्रश्नासाठी whether किंवा if वापरा. बोलताना if जास्त, whether जास्त औपचारिक. कर्ता म्हणून, थेट or not आधी आणि to आधी फक्त whether, if नाही. preposition नंतर सहसा whether. मराठीत या सगळ्यांत “की नाही”.
4प्रश्नार्थक शब्दाने सुरू होणारं उपवाक्य कर्ता किंवा कर्म म्हणून
who, what, where, when, why किंवा how ने सुरू होणारं उपवाक्य वाक्याचं कर्म किंवा कर्ता असू शकतं. त्याच्या आत विधानाचा शब्दक्रम, do / does / did शिवाय. मराठीत हे उपवाक्य सहसा आधी येतं आणि शेवटी “ते” असतं.
5What = जे / जो काही
What म्हणजे “जे”, “जो काही”, “ज्या गोष्टी”. वाक्याच्या सुरुवातीला ते एखाद्या गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करतं. What I need is… सारखी जोर देणारी वाक्यं C1-05 मध्ये पुढे शिकू; whatever, whoever इत्यादी C1-15 मध्ये. मराठी “जे … ते” इंग्रजीत एकच शब्द आहे: what.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “तो येईल की नाही याची खात्री नाही” → I'm not sure that … or not. मराठीत “की” दोनदा येतो: एकदा विधान जोडायला आणि एकदा “की नाही” असा पर्याय द्यायला. म्हणून इंग्रजीत that आणि or not दोन्ही येतात. पण हो / नाही प्रश्नाचं लेबल एकच आहे: whether (किंवा if), आणि or not हवं असल्यास शेवटी किंवा whether नंतर.
2. “हे गरजेचं आहे की सगळ्यांनी…” → This is necessary that. मराठीत अशी वाक्यं आपण “हे” ने सुरू करतो: “हे खरं आहे की…”, “हे गरजेचं आहे की…”. इंग्रजीत ही रिकामी जागा it भरतं; this इथे चालत नाही.
3. “पहिल्या नोकरीत जे कमावलं ते सायकलवर खर्च केलं” → Which I earned…, that I spent…. मराठीत “जे … ते” अशी जोडी असते, म्हणून इंग्रजीत which आणि that दोन्ही येतात. इंग्रजीत “जे … ते” चं काम एकटा what करतो, आणि नंतर ते पुन्हा दाखवणारा दुसरा शब्द लागत नाही.
गोंधळ करू नका
what (noun clause) आणि that / which (संबंधी उपवाक्य) – noun clause मध्ये what मध्येच नाम असतं (“जे”, “ज्या गोष्टी”). संबंधी उपवाक्यात A2-29 that / which नामानंतर येतं. मराठीत दोन्हींत “जे” येऊ शकतं.
that (noun clause) आणि that (संबंधी सर्वनाम) – noun clause चं that पूर्ण विचार सांगतं; संबंधी that आधीच्या नामाचं वर्णन करतं. मराठीत पहिलं “की”, दुसरं “जो / जे”.
if (= whether) आणि if (अट) – noun clause मध्ये if = whether (“की नाही”). अटीच्या वाक्यात if अट सांगतं (“जर”) A2-27.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- noun clause मध्ये that सहसा कमकुवत असतं: /ðət/, /ðæt/ नाही. बोलताना ते अनेकदा पूर्ण गाळलं जातं. /ð/ साठी जिभेचं टोक दातांच्या मधे ठेवा आणि आवाज द्या – मराठी “द” नाही, आणि “ज” पण नाही.
- whether आणि weather बहुतेक लोकांच्या बोलण्यात सारखेच ऐकू येतात: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). स्पेलिंग काळजीपूर्वक लिहा. सुरुवातीचा /w/ मराठी “व” नाही: ओठ गोल करा, दात ओठाला लावू नका.
- noun clause च्या आधी स्वल्पविराम देऊ नका: I think that… – I think, that… नाही. मराठीतही “मला वाटतं की…” मध्ये स्वल्पविरामाची गरज नसते, ती सवय इंग्रजीतही ठेवा.
- कर्ता म्हणून येणाऱ्या उपवाक्याच्या सुरुवातीला लक्ष वेधायला what वर अनेकदा जोर दिला जातो: What I need is…
सुवर्णनियम
Noun clause म्हणजे नामासारखं वापरलेलं पूर्ण वाक्य. त्याला लेबल लावा: that (विधान), whether / if (हो / नाही), किंवा प्रश्नार्थक शब्द (माहिती), आणि आत विधानाचा शब्दक्रम ठेवा. मराठी “की नाही” = whether, that … or not नाही; “हे … आहे की” = It's … that; आणि “जे … ते” = एकच what.
सराव
A. रचना
वाक्यं जोडा किंवा पुन्हा लिहा.
-
वाक्यं जोडा: Where is the bank? I don't know.
-
वाक्यं जोडा: Is the café open? Can you check?
-
It… that वापरून पुन्हा लिहा: That you forgot her birthday is surprising.
-
the fact that वापरून पुन्हा लिहा: He didn't apologise. That made me angry.
-
what वापरून पुन्हा लिहा: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
वाक्यं जोडा: Why did she leave? Nobody knows.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: I can't decide … to accept the offer.
-
योग्य पर्याय निवडा: … I want for my birthday is a new bike.
-
योग्य पर्याय निवडा: … he lied surprised nobody.
-
योग्य पर्याय निवडा: It depends … we have enough money.
-
योग्य पर्याय निवडा: I'm sure … we've met before.
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
तुमच्याबद्दल दोन वाक्यं पूर्ण करा: What I like most about… is… आणि I'm not sure whether…
-
तुमच्या आयुष्याबद्दल It's amazing that… किंवा The fact that… ने सुरू होणारं एक वाक्य लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B1-14 Indirect Questions: Could you tell me where… – इंग्रजीत नम्र प्रश्न कसे विचारायचे Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect Questions: Could you tell me where… – इंग्रजीत नम्र प्रश्न कसे विचारायचे I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few की A Few, Little की A Little? इंग्रजी Quantifiers सविस्तर मराठीत योग्य पर्याय निवडा: … number of students has risen.
-
A2-29 Who, Which, That आणि Where: इंग्रजीत Relative Clauses मराठीत समजून घ्या योग्य पर्याय निवडा: This is the book ___ … I told you about.
उत्तरे
A. रचना
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. अर्थ
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. चूक शोधा
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. संदर्भात
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. मिश्र उजळणी
- the station is
- to do
- The
- that
